Leeuwarder Rechtbank. Politierechter. LEEUWARDEN. Diefstal. In Juni 1939 maakte Anna M. Z.,' 19 jaar. dienstbode te Leeuwarden, zich schuldig aan het ontvreemden van een zilveren dameshorloge, een gouden schakel-armband, een vernikkeld dameshorloge en een paai dameskousen, welke voorwerpen toebehoorden aan B. H. Eerligh. Mevr. Eerligh had deze voorwerpen in een kast gelegd. In Juli ontdekte zij, dat zij waren verdwenen. Zij heeft echter alles weer terug gekregen. De Officier acht het overtuigend bewijs geleverd en eischte in verband met het reclasseeringsrapport een maand gevangenisstraf voorwaardelijk met 2 jaar proeftijd en onder toezichtstelling van het Ned. Genootschap tot zedelijke verbetering van gevangenen. Vonnis conform. --- LEEUWARDEN. Verduistering. Fedde A., 26 jaar, chauffeur te Leeuwarden, heeft het vertrouwen van zijn patroon A. Schokker beschaamd door op 4 September 1939 een bedrag-van f 2.50 te verduisteren. Verdachte moest met een zekere Smilde een machine halen uit Rijsbergen bij Breda, die vervoerd moest worden voor de firma Cohen te Leeuwarden. Het vrachtgeld bedroeg f 12.50. Er werd echter f 15 gebeurd. Getuige Cohen vertelt, dat hij de vervoerkosten a fl5 niet te hoog vond. Verdachte A. had een nota opgemaakt ten bedrage van f 12.50. De Ea. Cohen ontving echter een kwitantie van f 15, die zij ook betaalde, zoodat verdachte f 2.50 voor zichzell gehouden moet hebben. Verdachte, nogmaals voorkomend, vertelt het volle bedrag te hebben afgeleverd. Vonnis conform eisch. --- LEEUWARDEN. Bedrog. Op 22 Sept. 1939 heeft Johannes Sijtze 8., 25 jaar, los-werkman te Leeuwarden, zich aan bedrog schuldig gemaakt door als verkooper G. Harder, kooper van 1 kg peren, ten opzichte van de hoeveelheid van het geleverde te bedriegen. Verdachte had de schaal waar de waren in afgewogen moesten worden, met een gewicht van 50 gram verzwaard, waardoor de kooper benadeeld werd. Op de Vrijdagmarkt had getuige Harder peren gekocht voor een dubbeltje per kg. Toen hij wilde weggaan hield een politieagent hem staande. Uit het onderzoek dat toen volgde bleek dat verdachte de schaal verzwaard had door er een touwtje met een gewicht aan te hangen. Verdachte erkent, dat hij getuige Harder heeft bedrogen. Hij was hiertoe, naar zijn zeggen, genoodzaakt, omdat zijn concurrenten met niet geijkte koperen schalen zouden wegen. Eisch f2O of 1 maand hechtenis. Vonnis 14 dagen voorwaardelijke gevang.etraf met 2 jaar" proeftijd en f 20 gulden subs. 20 dagen hechtenis. --- LEEUWARDEN. Mishandeling. Bernardus H. T., 39 jaar, reiziger te Leeuwarden, heeft op 15 October 1939 J. Walstra mishandeld. Getuige Walstra stond naar een voetbalwedstrijd te Huizum te zien. Hij meende dat er een overtreding werd begaan en zei hardop: „Dat had de scheidsrechter moeten zien." Dit gezegde was oorzaak van een zekere wrijving met iemand die achter getuige stond. Toen getuige zich omdraaide kreeg hij een slag van verdachte in het gezicht, waardoor een paar tanden werden los geslagen. Eisch f 10 eubs. 10 dagen. Vonnis f 5 of 5 d. --- LEEUWARDEN. Diefstal. Op 16 en 20 September van het vorige jaar vermiste F. A. Toornstra, autohandelaar alhier, een doos, waarin zich een aantal Spark bougies bevond. Als verdacht van deze diefstal staat Marten B„ automonteur, 27 jaar, te Huizum, thans terecht. Get Toornstra had in Augustus een nieu we zending bougies ontvangen, welke in doosjes verpakt waren. Deze had hij opge slagen in zijn magazijn. In September bemerkte hij dat er een tweetal doosjes miste Verdachte had deze gestolen doosjes met inhoud verkocht. Tegen verdachte, die reeds twaalf jaren in dienst is geweest zonder dat hij ooit met de politie in aanraking kwam, eischt de offcier f2O of 20 dagen hechtenis. Vonnis: Een maand voorwaardelijke gevangenisstraf met twee jaar proeftijd en 5 gulden onvoorwaarcelijk of 5 dagen hechtenis. --- LEEUWARDEN. Heling. Sijbe R., autoslooper, 35 jaar, te Leeu warden, maakte zich aan heling schuldig, door van den verdachte uit de varige zaak telkens een gestolen doos met bougies te koopen. Deze 8., th&ns als getuige gehoord, vertelt, dat R. wel bij hem kwam. Zij handelden dan samen. Verdachte R. was ook wel eens bij het magazijn van Toornstra ge weest. Op de vraag van den rechter of het verdachte bekend vvas, dat deze bougies gestolen waren, zegt B. .dat hierover nooit gesproken is. De officier vraagt vervolgens aan getuige of het idee om deze voorwerpen te stelen van hem dan wel van verdachte is uitgegaan. Aarzelend geelt getuige op het laatst toe, düt het idee van hem is uitgegaan. Verdachte R. zegt. dat B. bij hem is gekomen. Hij had toen liougies gekocht voor een bedrag van twee gulden. Hij wist zich echter niet te herinneren of hij bij een bezoek aan het magazijn vau Toornstra ooit de optnerkii g heeft gemaakt of de bougies die zich hier bevonden, te koop waren. Verd. ontkent echter dat hij geweten heeft dat de aan hem geleverde bougies van diefstal afkomstig waren. Wel waren ze goedkoop maar dit wekt? volgens hem geen bevreemding op daar hij alleen tweedehandse!) goederen inkocht. Verdachte zegt dat de prijzen van de nieuwhandel voor hem vreemd waren. Verdachte zegt voorts wel te hebben geweten dat dit nieuwe bougies waren. Hij had een motor gekocht van 8., die echter niet geleverd was. Om deze schade, ontstaan voor R., eenigszins te compenseeren, had R. een iets mindere prijs voor de bougies betaald. Verdachte betoogt nogmaals dat hij er niet bij heeft stilgestaan dat deze voorweroen gestolen waren. De officier acht het overtuigend bewijs geleverd voor hetgeen verdachte subsidiair ten laste is gelegd. Een groote fout is het geweest, dat verdachte niet bij de herkomst van de goederen heeft stilgestaan. Tegen verdachte, die reeds eerder veroordeeld is, wordt vervolgens 3 weken gevangenisstraf geëischt. Vonnis conform. --- GERECHTSHOF LEEUWARDEN. 4 Januari. Arresten. Omstreeks de maand April 1939 heeft Auke J., 26 jaar, los-werkman te Leeuwarden, twee paar grijze lederen heerenhandschoenen en een stel bretele gestolen van zijn patroon P. Propstra, terwijl hij deze hielp te verhuizen. In September j.l. maakte hij zich opnieuw schuldig aan diefstal; toen ontvreemdde hij eenige kazen uit het pakhuis van zijn patroon, benevens een kaas uit de winkel van J. Kruize, wonende aan de Wortelhaven. Voor deze verschillende diefstallen veroordeelde de politierechter te Leeuwarden den verdachte tot tweemaal 14 dagen gevangenisstraf. In hooger beroep eischte de proc.-generaal onderscheidenlijk 6 weken en 14 dagen gevangenisstraf. Arrest: 6 weken ei. 14 dagen gevangenisstraf. --- GEMENGD NIEUWS. Vakgroep Zuivelbewerkers van de Nederl. Landarbeidersbond. Blijkens het 13e jaarverslag telde de vakgroep Zuivelbewerkers van de Nederlandsche Bond van Arbeiders in het Landbouw-, Tuinbouw- en Zuivelbedrijf. op 15 December 1939 124 afdeelingen met 2005 leden tegen 116 afdeelingen en 1830 leden één jaar vroeger. Het aantal afdeelingen steeg in 1939 dus met 8 en het ledental met 175. Opgericht werden 11 nieuwe afdeelingen. terwijl 3 werden opgeheven wegene gebrek aan belangstelling of concentratie van zuivelfabrieken Het bestuur van de groep werd als volgt samengesteld: H. van der Wielen, te Haarlem, voorzitter; R Bouwmeeester, te Terwispel, 2e voorzitter; J. Lageveen, te Leeuwarden, secretaris-penningmeester; S. Agema, te Opmeer; F. Hooghiemstra, te Bergum; B. Kooistra, te Leeuwarden en G. Weenink, te Apeldoorn leden. --- Mars en Jupiter in conjunctie. Let op den sterrenhemel. De sterrenhemel vertoont dezeir dagen weer iets interessants. De planeet Mars zal n.l. Zondag vlak boven zijn collega Jupiter passeeren. Het zal een merkwaardige aanblik zijn, de twee hemellichamen zoo dicht bij elkaar te zien staan, maar het is misschien nog meer de moeite waard reeds van nu af des avonds op dit tweetal te letten, omdat men daardoor den voortgang in de beweging van Mars geregeld kan vervolgen en zijn afstand tot Jupiter steeds kleiner ziet worden. Men oriënteert zich aldus: reeds 's middags 5 uur ziet men — ongeveer in het Zuiden — Jupiter ale een heldere ster tamelijk hoog aan den hemel staan, met de veel zwakkere, roodachtig getinte planeet Mare rechts er naast, 's Avonds om 7 uur staan ze reeds in het Z.Z.W. en in den loop van den avond daalt het tweetal naar het Westen. Tot Zondag ziet men den onderlingen afstand dus steeds geringer worden en na dien dag staat Mars links van Jupiter. Hij verwijdert zich dan verder en komt hoe langer hoe dichter bij Saturnus, de heldere planeet, die men ook nu reeds gemakkelijk links van Jupiter kan vinden, op een matigen afstand, aldus het H bl. --- ER ZIJN NOG TOLLEN IN FRIESLAND De geschiedenis van den tol te Sloten De Friesche stad Sloten is een onneembare veste. Hooge wallen zijn er omheen gebouwd en van twee zijden wordt het door het water op natuurlijke wijze beschermd. Wie vanaf den Oostkant tot den Frieschen Zuidwesthoek wil doordringen, zal zijn weg te Sloten versperd vinden. Inderdaad 'de ligging van het stedeke Sloten is, strategisch bezien, zonder meer gunstig te noemen, het is het slot van den Zuid-Westhoek. Dat kan onder bepaalde omstandigheden een voordeel van beteekenis zijn, doch er zijn ook omstandigheden denkbaar, dat dit slot op den Zuid-Westhoek voor deze streek nu niet direct een voordeel beteekent. Wanneei namelijk dit slot al te stevig zou blijken, zou zulks op de ontwikkeling van bet daarachter gelegen gebied van minder gunstigen invloed kunnen blijken te zijn. De ligging van Sloten is strategisch bezien wellicht gunstig, voor het levendige contact tusschen Zuid-Oost- en Zuid-West- Friesland behoeft zij nochtans geen belemmering te zijn. En toch ... i Er is een tol te Sloten en nu kan men zeegen, dat zoon tol toch het contact niet verhindert maar de ervaring heeft nu eenmaal geleerd, dat een kwartje tol voor een automobilist meer beteekent dan tien liter benzine. Het zijn in hoofdzaak gevoelsargumenten, welke worden aangevoerd ter verdediging van de stelling, dat de tol van Sloten den toegang tot den Zuid-Westhoek afsluit. Dat rtien daarbij veelal te haasti" is met zijp oordeel en zich dan tot onbillijkheden laat verleiden is te verklaren. Het kwartje zit den tolbetaler hoog en bovendien geeft onbekendheid met de juiste üe ervan aanleiding tot verkeerde voorstellingen. * * * Het is daarom van belang, het ii n en ander medp te deelen uit de geschiedenis van dezen tol en over de beteekenis er van voor de ge meente Sloten. Geheel anders dan te Galamadammen is deze tol een gemeentelijke aangelegenheid Er zal wel niemand zijn, die voor het voortbestaan van een van beide tolfiguren een overtuigend pleidooi kan leveren. Tollen zijn als zoodanig uit den tijd, nu het wegverkeer reeds zoo zwaar belast is. Dat wil echter niet zeggen, dat men nu die tollen maar zonder meer kan opruimen. In een vroeger artikel werd al uiteengezet, dat de particuliere tollen hun bestaansrecht ontleenen aan zeer oude en hecht verankerde privilegiën. De gemeentelijke tolheffing is vaak nog meer onaantastbaar, omdat hierbij niet slechts sprake is van zeer oude rechten, maar ook omdat de baten ervan voor de gemeentelijke huishouding van overwegende beteekenis zijn. De tol van Sloten is reeds zeer oud, zijn geschiedenis is innig verbonden met de geschiedenis der stad en hij stamt reeds uit het begin van de zeventiende eeuw. Dat geldt voor den rijdenden tol, de doorvarende tol is waarschijnlijk nog ouder. Als datum voor de stichting van den tol kan worden aangenomen 11 September 1604. Omstreeks dien tijd besloot het stadsbestuur van Sloten tot den aanleg van een verkeersweg naar Kleine Gaast en verder, bestaande in een brug van de stad naar Harinxmalandt en vervolgens den rijdweg. Daartoe verleenden Gedeputeerde Staten 11 September 1604 consent. In de betreffende bescheiden staat daaromtrent te lezen, dat men „daartoe moest deurgraeven het land van Gerrit Symensz Potter". Bij overeenkomst van 15 Augustus 1607 verkreeg de stad van dezen het verlangde recht, waarbij Potter afstand deed, „in verband met de tot stand koming van den nijennen wech ende tolbrugge van zijn rechl op den tol! ofte liet veer aen zaete behoort hebbende, omme metten praem, beesten, peerrlen, waegens ende andersins over nae Slooten te setten." Hiertegenover verkregen Potter en de gebruikers van de zathe het recht „eeuwichlyken ende t' allen tyde vrij van toll langs, over en wederover, binnen ende deur ■Slooten ende wederomme over. deselve toll- Brugge en de rijdwech met hun peerden, waegens, beesten, schaepen ende anderzins te ryden, drieven ende gaen sonder eenig beletsel ende tegenseggen van den tollenaers ofte tollenaer der selver brugge". We geven deze zinsneden uit de overeenkomst zoo uitvoerig, omdat daaruit tevens kan blijken, dat de gemeentetol — misschien ook wel de tol te water — waarschijnlijk zijn oorsprong heeft gevonden in een particulieren tol. Het zal wel zelden voorkomen, dat men den oorsprong van een tolrecht zoo ver terug vindt. Op 29 Juli 1608 kwam een overeenkomst tot stand betreffende den aanleg en hpt onderhoud van den weg voorbij Kleine Gaast naar Tjerkgaast. In ruil voor den onderhoudsplcibt verkregen de inwoners van Tjerkgaast tolvrijdom. Nu is er bovendien sprake van een toltarief, doch het is niet na te gaan, van welken datum dit stamt, al staat wel vast, dat het tusschen 20 Dec. 1611 en 29 Jan. 1613 is opgemaakt. Andere toltarieven zijn bekend van 7 Mei 1631, waarbij sprake is van „tolgeld volgens stadt's olde privilegiën voor schepen, invarende ten Noorden van de Sneekerpoort en uitvarende ten Zuiden van de Lemsterpoort". In 1662 zag daarop een tarief voor buitenomvarende schepen het licht, terwijl de rekeningen van de stadsrentmeesters reeds vanaf 1652 onder hun uitkomsten jaarlijks vermeldden de verpachting van den rijdenden en den doorvarenden tol. De huidige tol. En nog vandaag bestaat de formule, dat retributie of belasting wordt geheven voor de passage: a. te water door de lange brug' om de stad of kom der gemeente; b. te water van de binnen in en door de kom der gemeente varende schepen of vaartuigen; c. te land over de lange brug. Deze formule is afdoend. Men kan Sloten maar van één zijde benaderen zonder in de strikken des tolgaarders verward te geraken. Maar wanneer ge komt van het Oosten, het Noorden of het Zuid, dan staat de tolbeambte der stad Sloten met het roode papiertje tot uw orders gereed. En zoo houden wij met zn allen Sloten op de been, moppert een weerbarstige automobilist. Daar zit toch wel wat in, zoo- op het eerste gezicht. Inderdaad, de opbrengst van den tol te Sloten strekt mede tot "in stand houding van de gemeentelijke huishouding: Nu moet men zich daarvan ook geen al te overdreven voorstelling maken. Sloten is de kleinste stad van Friesland, zij beschikt over weinig natuurlijke hulp bronnen en toch heeft de instandhouding van het Sloten-van-nu, dat ook is het Sloten-van-vroeger, zijn groote waarde ook voor Friesland. De opbrengst van den tol kan geschat worden op ende bij de acht duizend gulden en dit bedrag wordt besteed aan het onderhoud van bruggen, wallen en wegen van grens tot grens. Het gemeentebestuur van Sloten heeft dit onderhoud geenszins verwaarloosd, al zal het duidelijk zijn, dat dit bedrag niet toereikend is, om alle onderhoudskosten te bestrijden. Maar zeer terecht is men er van uitgegaan, dat de tolopbrengst, die van het verkeer afkomstig is, ook weer naar dat verkeer moet terugvloeien. De gemeente Sloten was Tol en langebrug te Slotrn. --- Koolhovenvliegtuig neergestort Invlieger luit. Coppers verongelukt. Gistermiddag is nabij Pernis onder Rotterdam een nieuw één-motorig Koolhovanvlieg- I tuig van het type F.K. 56 neergestort en to; taal vernield De eenige inzittende, de reserve eerste luitenant vlieger Th. H. Coppers, invlieger der Koolhovenfabrieken, werd op slag gedood. Het ongeluk gebeurde tijdeas een officieele proefvlucht voor militaire autoriteiten. Kort vóór het ongeluk schijnt het inwoners van Schiedam te zijn opgevallen, dat de motor van het vliegtuig onregelmatig liep. Invlieger Coppers vloog toen boven deze gemeente om even later cc nduikvlucht te demonstreeren. De toeschouwers zagen, dat deze duikvlucht te lang werd doorgezet. Het gelukte den vlieger althans niet het toestel horizontaal te trekken. Coppers heeft op 100 meter van den grond oog getracht zich uit bet neerstortende toestel te bevrijden. Met zijn valscherm sprong hij uit de cockpit, doch de reddingspoging mislukte. Waarschijnlijk is de afstand te kort geweest om de parachute gelegenheid te geven zich te openen. Ook is het mogelijk, dat de parachute aan het neerstortende vliegtuig is blijven haken met het noodlottige gevolg, dat Coppers met het vallende toestel zou zijn meegesleurd. Het vliegtuig kwam terecht op een stuk bouwland bij Pernis op 5 K.M. van bet vliegveld Waalhaven. Het lijk van den verongelukten vlieger werd vlak bij het toestel aangetroffen. Reserve eerste luitenant-vlieger Th. H. Coppers was reeds eenige jaren invlieger bij de Koolhovenfabrieken N.V. en had als zoodanig in binnen- en buitenland groote bekendheid. Hij werd geboren in 1906 en was dus 34 jaar. In vroegere jaren was hij verbonden aan den marine-luchtvaartdienst in Nederlandsch-Indië. Hij was o.m. de man, die destijds een bom heeft gegooid op de muitende „Zeven Provinciën". --- Brand bij V. en D. te Amsterdam Vuurzee richt groote verwoestingen aan. De drukke Haarlemmerstraat te Amsterdam is gisteravond het tooneel geweest van een groeten urtslaanden brand in het op den hoek van deze straat en de Korte Prinsengracht gevestigde uit vijf verdiepingen bestaande hooge winkelgebouw der firma Vroom en Dreesmann, welk pand drie perecelen beslaat Om tien minuten over acht nam een voorbijganger vuurverscbijnselen waar in een etage aan den kanit van de Korte Prinsengracht. Toen na eenige minuten een aantal brandweerwagens verschenen, stond het gelijkvloersche gedeelte van het reeds in lichterlaaie. De groote winkelruiten waren met doffe knallen gesprongen en lange vuurtongen kronkelden langs den gevel omhoog. Ook binnen woedde het vuur, dat in de winkelvoorraden een gemakkelijke prooi vond, met loeiend geweld. Het alarm „groote brand" werd gegeven. Een groot aantal voertuigen rukte daarop ter versterking aan, terwijl tevens de drijvende brandspuit „Jan van der Heyde" zich naar de Korte Prinsengracht spoedde. In totaal werd het vuur, dat inmiddels van buitenaf overgeslagen was naar de eerste verdieping, meit twaalf stralen aangetast. De brand kon tot de beide benedenverdiepingen beperkt blijven. De benedenverdieping is geheel uitgebrand. De eerste etage is grootendeels door het vuur verwoest. De vloeren tusschen belde verdiepingen bleven evenwel intact. Over de oorzaak van den brand is nog niets bekend. De aangerichte schade is zeer groot. --- SPORT DAMMEN. OPPENHUIZEN. Uilslag Damwedstrijd, uitgeschreven door de Damclub „War Dy" alhier: Hofdklasse: le pr. J. v. Dijk, Bolsward (wissetbefeer); 2e C. Posthuma, Wolsurn. le klasse: le pr. a G. Bijl, Oppenhuizen; 2e pr. a J. Twijnstra, Waaxene; le pr. b S. Rauwerda, Sneek; 2e pr. b H. v. d. Schuit, Heeg. 3e klasse: le pr. Th. Bijl, Vlaardinger- Ambacht; 2e pr. F. Zijlstra, Oppenhuizen. --- SCHAKEN. SCHAAKCLUB BERGUM. BERGUM, 3 Jan. Door de Schaakclub „Bergum" werden de volgende competitiepartijein gespeeld: P. Bosgra—G. v. d. Veer o—l P. v. d. Meulen—L. v. d. Meulen o—l I. Baltje— P. Wadman o—l P. v. d. Meulen—L. v. d. Meulen o—l L. v. d. Meulen—J. Boonstra o—l P. Wadman—F. Holwerda I—o * * * --- HET IJS BIJ LEMMER. LEMMER. Nu het Hink vriest is er overal volop gelegenheid voor schaatsrijden. Men is nu niet alleen meer op de ijsbaan aangewezen — waar overigens een fijn stukje ijs ligt — maar ook op de vaarten en op de Brekken wordt druk gereden. Een tocht naar Sloten is zeer de moeite waard. Haast overal is het ijs uitmuntend. Maar den anderen kant uit is het slechter met den ijstoestand gesteld — helaas heeft een stoomboot Dinsdag nog geprobeerd de Rien open te breken, zonder succes overigens. --- VEILIG IJS RONDOM LANGWEER. Er zijn ijstochten te maken. LANGWEER, 4 Jan. Nu de banen langzamerhand worden afgezet en meer bereden en door de beide laatste vorstnachten, wordt het rijden allengs vertrouwder en begint het publiek zich meer af te geven. Behou dens enkele plaatsen bij en onder bruggen kan men vrijwel overal veilig rijden. Toch blijft het raadzaam de banen en de messt bereden gedeelten te volgen. Het ijs is, dank zij de paar dagen dooi in het laatst van 1939, overal prachtig berijdbaar. Op verschillende banen zijn baanvegers reeds druk in de weer. De laats'.e dagen, in het bijzonder vandaag, is er enorm gereden. Speciaal op de baan naar Sneek was het geweldig druk. Reeds vroeg in de morgen begon het en op den middag bewogen zich honderden op de gladde ijzero Het was dan ook een ongekend genot voor de vele schaatsliefhebbers: prachtig, bijna windstil weer, schitterend ijs en rijden in een sprookjesachtig mooie omgeving. Want de aanblik van ons ijslandschap was om nooi te vergeten. IJs en nog eens ijs zoover het boschjes, rietranden, afgelegen boerde, ijen nog reikt, alles afgewisseld door wit-berijpte Friesche dorpjes en over het geheel de prachtige winterzon. Het is te wenschen dat het mooie winterweer nog enkele dagen mag aanhouden opdat nog velen keunis kunnen maken met deze stoffeering van ons unieke Friesche waterland. --- DE MATCH EUWE—KERES. Woensdagavond is te Den Haag de achtste partij in deze match gespeeld. Euwe heeifi ziich na 39 zetten gewonnen gegeven. De afgebroken zesde partij is gisteren voortgezet en eveneens door Keres gewonnen. De stand is thans gelijk: beiden hebben 4 punten. De negende- partij wordt hedenavond te Rotterdam gespeeld. --- TOESTAND VAN HET IJS IJS BIJ TERHORNE OPENGEBROKEN. Men zij voorzichtig. TERHORNE, 4 Jan. Hedenmiddag werd de bevolking van ons dorp opgeschrikt door ten ijsbreker, welke via de Sluis het Sneekermeer opging, gevolgd door de booten „Holland-Friesland VI" en „Dokkum I". Voor de liefhebbers van de ijssport een angstig gezicht. Men zij nu hier voorzichtig en wage zich niet zonder vooraf over de betrouwbaarheid ingelicht te zijn. --- PECH VOOR DE ST. JOHANNESGASTER HOOGEDI.TKSTERS. ST. JOHANNESGA, 4 Jan. Hoewel deze week bijna overal druk werd gereden, kon men hier gisteren in de Hoogedijkitervaart de eenden nog zien zwemmen. Door den stroom, veroorzaakt door het malen van het electrisch gemaal te Vieri'uis. was vanaf het „Nannewijd" tot Vierhuis bijna geen ijs te zien. Natuurlijk zullen de besluiten van het polderbestuur wel gemotiveerd zijn, maar toch zal menig Hoogedijkster zich wel eens afgevraagd hebben: Waarom dat malen juist nu? --- DE BOOTDIENSTEN LEMMER AMSTERDAM v.v LEMMER. De bootdiensten op Amsterdam konden tot nu toe' nog steeds onderhouden worden, hoewel de reizen meestal tien uren duren, dus bijna tweemaal zoo lang als anders. Er komt steeds meer ijs in het IJsselmeer en de reizen worden moeilijker. Maar met behulp van ijsbrekers gelukt het. Het s.s. „Friesland", dat met de „Groningen IV" hier Woensdagmiddag arriveerde, is weer naar Amsterdam vertrokken, terwijl de „Jan Nieveen" en de „Holland" hier Vrijdag weer worden verwacht. --- HET IJS IN DE OMGEVING VAN AKKRUM AKKRUM, 4 Jan. Het ijs in deze omgeving is wel bijzonder mooi. De kana'.eu z:jn nu alle met een stevige ijslaag bedekt en men kan naar alle richtingen zijn streken wenden. De Polssloot, Boom, Zijlroe le, alle drie zijn uitstekend berijdbaar. Maar een unicum vormen Meinesloot, Deel, Akkrumerrak en de Poelen. Een tocht langs deze breede kanalen naar de Poelen of naar Terhorne loont de moeite. Wanneer men de Meinesloot afglijdt, bereikt men na enkele streken reeds de uitgestrekte ijsvelden. Hier zit men rondom in' het ijs. Zoover het oog reikt ijs, ijs en nog eens ijs. IJs, dat betrouwbaar is en prachtig voor de schaatsensport. Als we schuin over gaan en na het Deel te zijn gepasseerd het Akkrumerrak „nemen", bereiken we spoedig de Terkaplesterpoelen, waar 's zomers Akkrums water sport hoogtij viert en waar de bootjes een ligplaats zoeken in de rietkragen. Daa is het heerlijk daar te toeven. Maar op 't oogenblik is 't er evengoed uit te houden, al zoeken we nu geen rust in het riet Dit zou bovendien ook niet mogelijk zijn, wan', de rietpachters hebben van de gelegenheid gebruik gemaakt en snijden de rietstengels thans bij groote hoeveelheden af en slede na slede-vol wordt getransporteerd in de richting van Terhorne. Maar het is fijn hier te toeven op de groote, toegevroren plas, nu we eigenlijk niets terugvinden van wat hier 's zomers is. Bijna alle eilandjes staan onder water; enkele lage polderdijkjes vertellen ons, waar des zomers de grens tusschen land en wa ter is. 't Is nu alles ijs en we strijken van Noord naar Zuid, van Oost naar West en er komt geen einde aan deze uitgestrekte vlakten. Tevergeefs zien we uit naar vogels, welke we hier des zomers zoovele kunnen waarnemen. Er is geen levend wezen te bespeuren. Enkel de schaatsrijders, die over de uitgestrekte ijsvelden strijken. In de verte steken de torens van Joure boven de omgeving uit, naderbij liggen Terhorne en Terkaple, zwaar berijpt, te droomen. De zandzuiger van de fa. Dikkerboom ligt stijf toegevroren in de Geeuw voor Terhorne, machteloos en in afwachting. Uren kan men hier rondrijden, zonder op hetzelfde punt te moeten terugkeeren. Met stevige streken rijden de bewoners van dit walerland nu over de toegevroren kanalen. Zij verstaan de kunst van het schaatsenrijden goed. Prachtig zijn de wintergezichten over dit landschap, met hier en daar een windmotor aan alle kanten door ijs ingesloten. Wie genieten wil van het schoone landschap, naaste zich. Morgen kan het te laat zijn! --- Het ijs gebroken. WARTENA, 3 Jan. Hedenmorgen kregen de baanvegers aanzegging van gemeentewege om in functie te gaan, doch wegens min of meer dooi Weder werd het hun weer opgezegd. De lucht klaarde op, de ledenrijderij op landijs kon doorgaan, doch de banen moest men nu voorgoed in de steek laten, want een ijsbreker naderde. Dit bleken te zijn de 97 ton metende motorboot Coöp. XIII, opgeduwd door de 120 ton metende stoomboot Dokkum I van de Stanfriesreederij. Tot dusver was hier het ijs nog niet gebroken, nu is al'es bedorven. Ruim halverwege de Rogslool is men echter blijven steken; de ijsvloei bleek hier te sterk. De motorboot Coöp. XIII is teruggekeerd, de Stanfriesboot zal, naar we vernemen, morgen assistentie krijgen van een ijsbreker om verder te koereen over Kruiswaters en Graft. --- de export van boter. U zult zich Wellicnt herinneren hoe ik verleden jaar speciaal de aandacht vroeg voor de datumstempeling en de restitutie hij uitvoer -an de heffing vastgesteld op de dag van productie en niet teruggave van de heffing geldende op de dag van export. Deze opmerkingen zijn in de vakbladen over het algemeen gunstig ontvangen en één van de leden der Tweede Kamer heeft naar aanleiding ervan vragen aan den minister gesteld Indien .men het antwoord van den minister goed bestudeert, dan ligt hierin eerder een bevestiging van mijn inzichten dan een bestrijding; toch is in geen enkel opzicht van rijkswege aan mijn wenschen gevolg gegeven, hoewel er in de loop van dit jaar in de verschillende vakbladen en ook door groote export-organisaties steeds op aangedrongen is speciaal de datumstempeling in te voeren. Nu door de oorlogsomstandigheden de invoer van boter in de beide voornaamste afzetgebieden, Engeland en Duitschland, is gecentraliseerd, is het nu de tijd om zonder eenig risico de datumstempeling gebiedend voor te schrijven. • Het bezwaar tegen de restitutie van heffing volgens de dag van export, blijft onverzwakt bestaan. Dit systeem bevorderde ook in 1939 in hooge mate" de speculatie, niet alleen op korte, maar ook op lange termijn. Speciaal werd op de hoogere winter-prijzen en daardoor hoogere heffingen gespeculeerd. Voor Friesland bestond bovendien het gevaar, dat de Woensdag-boot van Harlingen zou uitvallen wegens onvoldoende aanbod van lading, daar elke exporteur wachtte tot Zaterdag, n.l. tot het bekend worden van de heffing. Verder heeft men bij de export van boter in het najaar van 1939 kunnen conetatéeren, dat elke soort koelhuisboter. mits voorzien van het Z.K.8.-merk, is uitgevoerd. Zoo ooit dan heeft deze geforceerde uitvoer kunnen aantoonen. dat het niet juist is om het ZKBmerk (Zuivel-Kwaliteitscontröle-Bureau) als kwaliteitsgarantie op deze oude boter te laten staan. Willen wij dus niet alleen de zuiverheid en de kwaliteit van de versche boter met het ZKB-merk bewijzen, maar ook de kwaliteit van koelhuisboter. dan dient van regeeringswege öf de uitvoer van boter van een zekere ouderdom te worden verboden öf aan het ZKB opdracht worden gegeven koelhuisboter bij export voor de tweede keer te laten keuren. Ten aanzien van de werkzaamheden der Kamer gaf de voorzitter een verkort overzicht Aan het gemeentebestuur van Leeuwarden werd verzonden een schrijven naar aanleiding van de geprojecteerde verbetering van de Harlingervaart. Daarbij is dezerzijds gewezen op een uitbreidingsmogelijkheid van de veemarkt en het aanleggen van parkeerterreinen in de omgeving daarvan. Welke plannen ook voor uitbreiding van deze terreinen mochten worden ontworpen, d e Kamer blijft eenstemmig van oordeel, dat de veemarkt te Leeuwarden nooit mag worden verplaatst. De Commissie Streekplan Leeuwarden— Harlingen zette haar werkzaamheden in het afgeloopen jaar krachtig voort en binnenkort hoopt de technische subcommissie haar rapport uit te brengen, waarna met het eindrapport kan worden begonnen. De Stichting Borgstellingsfonds v. Friesland kwam gedurende 1939 tot nauwer samenwerking met de organen van het Nat Fonds voor Bijzondere Nooden, waardoor het Borgstellingsfonds op ruimer terrein ia gaan werken, vooral ten aanzien van :djn bemiddelend en saneerend optreden. Wel zeer duidelijk blijkt, dat de toestand van de kleine middenstand meer dan zorgelijk is. Het aantal aanvragen bij het Fonds stee:; van 264 in 1938 tot 330 in 1939, terwijl aan borgstellingen voor verleende credieten thans loopt een bedrag van (23.372.50. Gedurende 1939 werden door de Kamer verstrekt 1026 afschriften eu uittreksels uit het handelsregister tegen 686 in 1938. Afgegeven werden in 1939 3601 certificaten van oorsprong, legalisaties en handelsverklariugen, waarvan gedurende het laatste kwartaal 1620. Het totaalcijfer voor 1938 bedroeg 3386. Van de 27 ingekomen aanvragen om vergunning voor een opruiming en 26 voor een uitverkoop werden 16 resp 22 toegestaan, terwijl 4 werden afgewezen onder toewijzing van een opruimingsvergunning. Verleend werden 53 vergunningen voor colportage (1 geweigerd) en 13 voor kleinverkoop op afbetaling. De werkzaamheden aan de uitvoering van de Vestigingswet Kleinbedrijf verbonden, namen toe. Werden ten vorigen jara 55 aanvragen behanoeld, gedurende het afgeloopen jaar bedioeg dit aantal 137, waarop 99 vergunningen werden verleend- Er werden bovendien 8 voorloopige vergunningen afgegeven. Het aantal aanvragen om een ministerieele verklaring inzake handelskennis en'of vakbekwaamheid bedroeg 586 tegen 374 in 1938. De Commissie voor de makelaardij behandelde 14 aanvragen, om toelating tot de makelaarseed, tegen 17 ten vorigen jare. Van deze 14 aanvragers verkregen 8 een gunstig advies, terwijl 3 hun aanvragen introkken. --- Kamer van Koophandel. NIEUWJAARSREDE VAN DEN VOORZITTER LEEUWARDEN. Ba de eerste vergadering van de Kamer van Koophandel v. Friesland heeft de voorzitter, de heer R. Buisman, een openingsrede uitgesproken, waarin hij het wereldgebeuren in- verband met het economisch leven voor ons gewest aan een beschouwing onderwierp. Hij herinnerde aan de voormobilisatie en de mobilisatie, en wees er met dankbaarheid op, dat ons land niet iii de oorlog is meegesleept geworden. „Al zijn de moeilijkheden allerwege reeds vele en al zullen deze in de toekomst voor ons land ongetwijfeld nog toenemen, wij hopen vurig gespaard te blijven voor de vernieling, de ellende en het leed, die ons zouden geworden als ons land in de strijd zou worden meegesleurd. Dat de mobilisatie ons bedrijfsleven voor ernstige problemen stelde, spreekt vanzelf. Vele leiders en arbeidskrachten werden onder de wapenen geroepen, terwijl de vorderingen van voertuigen en materialen voorzieningen eischten. Toen daarop het buitenlandsch conflict uitbrak, baarden de grondstoffenaanvoer en de afzet groote zorg De regeering had op economisch gebied reeds verschillende voorbereidingen ge troffen, zoodat direct maatregelen konden Worden afgekondigd om de eerste stooten op te vangen. In de tijd van aanpassing aan de nieuwe maatregelen door het bedrijfsleven en het op gang brengen van de desbetreffende overheidsinstanties hebben zich uiteraard wel eens stagnaties voorgedaan, maar door begrip van eikaars moeilijkheden en wederzijdsche goede wil zijn ook deze goeddeels overwonnen. Zoowel handel en nijverheid als' de landbouw werden onder de druk der omstandigheden sterk aan overheidsvoorschriften gebonden en voor zoover zij met im- en export te maken hadden, ondervonden zij de invloed van hetgeen buiten onze grenzen gebeurde uiteraard /eer sterk. Op dit laatste wil ik nog even afzonderlijk de aandacht vestigen. Echter onder deze reser ve, dat niemand kan zeggen of verschuivingen, welke zich te dezen aanzien bin nenkort wellicht zullen voordoen of zich reeds hebben voorgedaan, van voorbijgaande aard zullen zijn dan wel of zij ook beteekenis hebben voor de toekomst. Wij moeten er op bedacht zijn, dat enkele belangrijke afzetgebieden, welke wij thans bedienen, met eenige onzer voornaamsts exportproducten, door deze oorlog wel eens geheel of gedeeltelijk voor ons verloren kunnen gaan. Ik heb reeds eerder aangedrongen op het zoeken van nieuwe markten. doch doe zulks thans met des te meer nadruk in de hoop, dat de omstandigheden ons niet geheel zullen beletten onze uitvoereen grootere spreiding te geven. Spreker wijst dan op enkele administratieve verbeteringen, die aangebracht kunnen worden in --- tot nog toe zelfstandig gebleven, in dien zin, dat zij niet op rijksonderstand was aangewezen. Niet slechts dank zij den tol, maar ook, doordat de gemeentenaren zeer veel opbrengen. De belastingdruk is geenszins gering: 200 o>_ centen op de personeele belasting en 75 opcenten op de gemeentefondsbelasting. En ook dat zal niet voldoende zijn, om de gemeente voor noodlijdendheid te vrijwaren. De zorgen van Sloten zijn groot en het moet zeer de vraag zijn, of de gemeente in dit jaar zonder hulp van Den Haag de eindjes aan elkander kan krijgen. Want bezuinigingsmogelijkhedeii zijn er niet. --- Hulp van Den Haag. Wanneer het eenmaal zoover is, dan is het niet onmogelijk, dat ook de tol ter sprake zal komen. De gemeente heeft de opheffing van den tol niet kunnen aanvatten, want daarmede zou zij haar eigen ruiten kapot slaan. Wanneer de middelen moeten worden gevonden, om op andere wijze de gemeentelijke huishouding in stand te houden, zullen deze van hoogerhand moeten worden gewezen. Dit is een standpunt, dat bezien vanuit den gezichtshoek van het Sloter stadhuis, alleszins te billijken is. Men zal in Sloten geen tol-conservatisme. geen tol-fanatisme, of hoe men dat noemen wil, aantreffen. Geef Sloten een noodzakelijke compensatie en nog vandaag verdwijnt de tolboom voor de lange brug. *** De tol van Sloten is ook in de actie der tolhestormers betrokken geweest. Het in den Zuid-Westhoek optredende actiecomité heeft zich ook voor het opruimen van dezen tol veel moeite gegeven. Temeer, waar de post, die oorspronkelijk il het wegenfonds was uitgetrokken voor den afkoop van tollen niet was opgebruikt. Nu heeft de praktijk wel geleerd, dat niet opgebruikte posten gaarne door een ander departement worden gebruikt. Niettemin had men een jaar of vijf geleden daarop zijn hoop gevestigd. Er werd op 20 December 1934 een actie-comité gevormd uit de belanghebbenden, terwijl de anti-tolvereeniging met aanvankelijk 43 leden werd opgericht. Het lag niet in de bedoeling van een soort tolbestormingsvereeniging te stichten, men heeft den legalen weg bewandeld en daarom werd ook allereerst contact gezocht met het gemeentebestuur van Sloten, dat zich niet ongenegen betoonde, medewerking te verleenen. Er werd voorts contact gezocht met de tollencommissk en daar kreeg men den raad, eerst te trachten uit particuliere bijdragen een fonds bijeen te brengen, om daarna via den minister de medewerking van het wegenfonds te verkrijgen. Het heeft geen zin, na te gaan, door welke oorzaken het uiteindelijk niet tot daden is gekomen Het actie-comité heeft op zijn weg tal van weerstanden ontmoet en sommige daarvan waren blijkbaar zoo hardnekkig, dat de actie tenslotte is doodgeloopen. Maar in kringen van automobilisten, die uit hoofde van hun beroep veelvuldig den tol van Sloten moeten passeeren, wordt het steeds meer als een onbillijkheid gevoeld, dat het toch reeds zwaai beiaste motorwegverkeer moet meehelpen om via den tol de gemeentelijke huishouding van Sloten mede in stand te houden. Men kan tegen dit standpunt bezwaren inbrengen, het wordt door vele automobilisten zoo aangevoeld. En eerlijk gezegd: daar zit wat in! ---