Naklanken van de Elfstedentocht. 'n Oase in de sneeuw-woestijn. De deelnemers aan de Elfstedentocht 1940 die» ondanks alle tegenwerkende factoren, de ongekroonde finish te Bartlehiem mochten bereiken, hebben in hun herinnering een goed plaatsje ingeruimd voor de zui velfabriek aldaar en haar medewerkere In alle streken in Friesland waar de Elfstedenrijders op hun zware reis passeerden, is de bevolking hen op de motel hartelijke wijze behulpzaam geweest, maar wat Bartlehiem deed ie stellig een extra vermelding waard. Aan den directeur van deze fabriek, den heer Krol, wae door de „Frico' gevraagd de zorg op zich te willen nemen voor de gratis verstrekking van warme chocolade en pittige brokjes kaas aan de rijders, die na uren en uren tegen de elementen te hebban geworsteld, Bartlehiem zouden bereiken. Daarmee was dus die dag de fabriek ingeschakeld in de Elfsteden-beweging. Maar behalve dat de heer Krol en zn personeel zich op uitstekende wijze hebben gekweten van de hun opgedragen taak, hebben zij, eigener beweging, neg heel wat meer voor de Elfstedentocht gedaan. Eigenlijk was het zoo, dat die befaamde dag het geheele bedrijf met allee wat daarbij behoort, voor zoover dit maar eenigszinö mogelijk was, in dienst van de nationale tocht werd gesteld * •• Om te beginnen hadden 's ochtends de arbeiders der fabriek de baan, die ter plaatse zeer slecht was, onder handen genomen. Dan werd het parkeerterrein der zaak afgestaan aan de auto's van officials, journalisten en perefotografen die in grooten getale naar dit belangrijke punt waren gekomen en aan de wagens van particulieren, wier vrienden of familieleden aan de tocht deelnamen. Zoo stonden daar op een gegeven moment zooveel auto's op het grintpleintje, als Bartlehiem tevoren nimmer bij elkaar had gezien! Telefoneeren over eigen zaken ging die dag, althans in de middag en avond, bijna niet, want de journalisten, officials en rijders legden volkomen beslag op de telefoon en tevens op 't kantoor. Alle stoelen waren bezet met peremenschen, die naarstig bezig waren hun kopy klaar te stoomen. Ook het woonhuis van den directeur was- geheel bij het Elfsteden-bedrijf ingelijfd. Hier werden met de meeste hartelijkheid de rijders verzorgd, die bleesuren hadden opgeloopen, of die zóó vermoeid waren, dat ze, aleer 7e verder konden gaan, een poosje moesten rusten. * • * De vijf eerst aankomenden van de rijders passeerden de fabriek, die al gauw de naam kreeg van: oase in de woestijn, tegen tweeen. Een daverend gejuich steeg op. „Goed zoo Adema!" „Houd vol, Jongert". Allerlei uitroepen weerklonken. Intusschen snelden vanuit de door de fabriek gerequireerde ijstentjes de menschen met bekers warme chocolade en papiertjes met kaas. De rijders, die, ondanks de lange uren van harde inspanning, die achter hen lagen, in goede conditie verkeerden, deden zich echter geen tijd om een oogen blikje stil te staan. De vaart waarmee ze langs de smalle ijsbaan door de witte velden waren komen aanstuiven, werd ter hoogte van de fabriek wel eventjes verminderd, maar al rijdende namen ze de papieren bekers met de dampende chocolade in ontvangst. „Welbedankt!" riep Jongert, terwijl hij de kaasbrokjes in zijn achterzak liet verdwijnen. — In een oogenblik waren de rijders weer uit het gezicht. Uit de discussies over de aankomst in Leeuwarden bleek toen a!. dat een eindstrijd tusschen deze vijf op het laatste traject — Leeuwarden—Dokkum — niet waarschijnlijk werd geacht. De baan was hiervoor te smal en bovendien zou de sneeuw een dergelijke wedstrijd tot een levensgevaarlijk experiment maken. Daarom vond de heer Krol het alleszins begrijpelijk en werd ook niet andere verwacht, dan dat „de kop" wel gezamenlijk de eindstreep zou passeeren, zooals ze ook, gezamenlijk, Bartlehiem wae gepasseerd. De tweede groep rijdere arriveerde een half uur later en ook deze Elfsteders gunden zich geen tijd om een oogenblik te rus ten. Ze hoopten n-1. nog altijd de eereten in te halen. Evenals zij snorden dus ook deze menschen met hun bekers in de hand Bartlehiem voorbij. * * * Na hen kwamen met grootere en kleinere tuschenpoozen nog verscheidene andere rijders aan, met elkaar wel een paar honderd; de één vol goede moed de eindstreep te halen, de ander met minder verre verlangens. 't Weer werd intusschen hoe langer hoe slechter en menigeen, die bij 't vallen van de schemering nog onderweg was, had een opmontering in het vriendelijke directeurshuis hard noodig. De diensten, die hier de Elfsteders werden bewezen, zijn met geen goud te betalen, zoo zei later een verslaggever van een der Hollandsche bladen. — Koude en verstijfde voeten werden gewarmd, wonden uitgewasschen en verbonden, gescheurde "Meeding genaaid en wat er zich aan eetwaren in kei der en keuken bevond, dat is allemaal in de maag der Elfsteders verdwenen. Helaas, wa ren er wel enkelen, die, ondanks de goed* zorgen aan hen besteed, toch geen voldoen de krachten meer konden verzamelen om de zware reis te vervolgen. En voor hen werd dan door den heer Krol een geschikte vervoergelegenheid naar de stad gezocht. Zoo wae het de geheele avond een drukte van belang geweest. Een komen en gaan, een rusten en staan. De boterfabriek te Bartlehiem zal met zijn gulle en hartelijke bewoners bij vele rijders in dankbare berinnering blijven. Van vele zijden zijn trouwens reeds blijken van dank binnen gekomen Een ijverig helpster in de weer met de „Frico"-bekers. engevolge van overstroomingen ten Westen van Tiel werden velen gedwongen hun woningen in allerijl te verlaten. — Het huisraad wordt in veiligheid gebracht --- Dankbetuigingen. De talrijke brieven en briefkaarten, di' de heer Krol van dankbare Elfetedere ont ving zullen trouw bewaard worden. Een sergeant stuurde een zomersche ansichtkaart uit Wijk aan Zee, met het volgende opschrift': „Na de zeer zware tocht, vooral rondom Bartlehiem, denk ik nog met dankbaarheid' terug aan de „vele" bekers warme chocolademelk, die ons daar door de „Frico" werden geschonken. — Met dank voor de vriendelijke bediening en tot een volgende tocht!" Ook uit Oosterwolde (Fr.) kwam een dankbaar schrijven. De afzender hiervan lucht zijn hart op de volgende wijze: „Na een tocht tegen de wind in en door de sneeuwduinen, waren we wèt blij, toen Eartlehiem als een oase in de 6neeuw-woeetijn voor ons opdook. Deze plaats zal steeds in ons geheugen blijven, waarbij we dan tevens nog eens aan u, mijnhe.r de directeur en aan uw behulpzame huisgenooten, zullen denken! Bij leven en welzijn hoop ik de tocht nos, eens te doen en dan heelemaal!" Van eenige leden van het pereoheel der Coöp. Zuivelfabriek Harich, te Balk, die ook aan de Elfstedentocht hebben deelgenomen, kwam het volgende schrijven: „Het is namens mijn tochtgenooten, dat ik mij met een enkel woord tot u richt. Wij vanken u nogmaals hartelijk voor de gastvrijheid die wij bij u hebben genoten, voor de vele weldaden waarmede wij werden overladen, voor uw bemiddeling om ons het begeerde Elfeteden-eerekruis te doen geworden. U hebt zich zeer verdienstelijk gemaakt met behulp van uw vrouw en 11» dochteren. Het was voor ons een weldadige verkwikking om een paar uur bij u te mogen door brengen. Wij hebben een goede reis naar Leeuwarden gehad, zijn nog een paar uur bij Caetelein geweest en om half twee in Balk aangekomen. Wij waren allen „sa fris as in nüt". Het Elfsteden-kruis wordt ons toegestuurd. Ik zal het bewaren ah een kostbaar kleinood opdat later „myn pakeeizzere" kunnen getuigen: „üs pake dy koe ride". Hoe eerlijk de Elfetedelingen zijn, blijkt uit de volgende brief, afkomstig van een militair uit Woudenberg, en waarin deze zijn Frico-consumptiebonnen terug stuurde. „Als deelnemer aaa de Elfstedentocht ontving ik inliggende consumptiebonnen, maar daar ik slechte tot Vrouwbuurtstermolen ben gekomen, waarmee ik toch 't Elfstedenkruis heb verdiend, spijt het me te moeten zeggen, dat ik er geen gebruik van heb kunnen maken. Gaarne ontving ik alsnog een monster vaa uw gewaardeerd product." Een deelnemer uit Leeuwarden, die met cognac werd versterkt, zond als dank een hartelijke briefkaart. Een medewerker van de N.R.Crt. stuurde den heer Krol een courant met zijn verslag. Deze ging vergezeld van een dankbetuiging. In 't verslag wordt o.m. gezegd: „Bartlehiem bleek een strategisch punt. Het was er Siberisch koud! Maar de directeur van de zuivelfabriek noodde ons in zijn kantoor, waar een lekker kacheltje brandde en we een goede kijk op de baan hadden De beroemde Friesch e gastvrijheid vierde hier verder hoogtij!" In het Dagblad van Noord-Brabant en Zeeland schrijft een inwoner van Ginneken, die ook naar Friesland toog om deel te nemen aan de Elfstedentocht: „Bartlehiem was onze oase Daar stonden Frico-kramen, die ons onthaalden op warme chocolade!'' In de Bussumsche courant verklaart een deelnemer: 't Moet gezegd, dat de bevolking zich heeft uitgesloofd om 't den rij