Jénos Bitterwater. In het voorjaar heeft er in ons organisme een onontbeerlijke verandering plaats, die in abnormale gevallen gepaard gaat met verstopping, rusteloos slapen, hoofdpijnen enz. leder mensch dient in het voorjaar schoonmaak te houden, door Benige dagen op de nuchtere maag een wijnglas Hunyadi Janos Bitterwater te gebruiken, hetgeen grondig en onschadelijk reinigt. Ingez. mcd. --- Raad Haskerland. 24 Juni. Electriciteit in Zuid- en Oost-Friesland. Haskerland doet niet mee. Het kardinale punt op de agenda van hedenmorgen was dat betreffende de eventueele aansluiting van Haskerland bij de combinatie van gemeenten in den Zuid- en Oosthoek van Friesland, die ten doel heeft om door overneming en uitbreiding van de electrische centrale van Idaarderadeel die gemeenten van electrisch licht te voorzien. Het resultaat van de uitvoerige besprekingen over dit punt is geweest, dat Haskerland aan de eleetriciteitsbeweging in dit deel van onze provincie voorioopig niet meedoet. Om welke reden? 't Schijnt, dat de meerderheid van den Raad met de meerderheid van 't college van B. en W. al te groote concurrentie vreest van het nieuwe licht tegenover de gemeentelijke gasfabriek, die nu al, blijkens de telkens daarover in den Raad gevoerde discus- Bies, moeite heeft om rendabel te zijn. Haalt men naast het gaslicht van gemeentewege ook nog het electrisch licht binnen de gemeente, dan zal dat, meent men, tengevolge hebben, dat beide bedrijven zullen blijken te zijn een schadepost voor de gemeentekas. Waar voorts de gemeente in de electriciteitsbeweging heel wat kapitaal zou moeten steken, achtten de heeren het financieel risico voor de gemeente te groot, om dadelijj. toe te slaan. Zooals gemeld, was ten opzichte van deze kwestie het college van B. en W. verdeeld in een meerderheid en een minderheid. De eerste, gevormd door de beide wethouders, meende te moeten wachten met het nemen van een besluit in dezen. Als men zich nu verbond, dan zou het mettertijd zeker ook tot invoering van electriciteit in de gemeente komen. Dan zouden zich twee gemeentelijke liehtbedrijven in de gemeente ontwikkelen, die waarschijnlijk geen van beide zouden kunnen rendeeren. Beter achtten de wethouders het, voorioopig de kat eens uit den boom te kijken; dan kan men zich later desgewenscht altijd nog aansluiten. Daartegenover stond de meening van den burgemeester, dat men, zonder zioh verder tot iets te verbinden, heel wel in beginsel zich v66r aansluiting zou kunnen verklaren. Het onderzoek betreffende de zaak zou dan kunnen worden voortgezet; men zou zichzielf de mogelijkheid niet afsnijden om eerlang tot aansluiting aan de centrale over te gaan, wat men door nu een pertinente weigering uit te spreken, feitelijk wel zou doen. De voorz. kwalificeerde zulks ala voorbarig en niet verstandig. De heer Rinkes, wethouder, verdedigde de meening van de meerderheid van B. en W. en sprak als zijn overtuiging uit, dat de gemeente financieel belangrijk hooger in de zaak zou worden betrokken, dan voor f 24.500, zooals staat in 't rapport van den heer Erikson. Een drietal sprekers kwam nu waarschuwen tegen aansluiting. Eerst de heer Keverling, • die de rentabiliteit der onderneming in twijfel stelde en 't een waagstuk noemde er f 24.500 gemeentegeld in te steken, 't Gaat hier voornamelijk om de streek tusschen Joure en Heerenveen, die betere verlichting moet hebben. Doch ook de bewoners van dat gedeelte der gemeente zullen van meening zijn, dat een dergelijke uitgaaf niet gepermitteerd is. Spr. geloofde voorts, dat Idaarderadeel de electrische centrale wel wil missen; gaarne helpers wil hebben om ze rendabel te maken. Electriciteit als bedrijfskracht Is in Joure niet noodig en In Oudehaske evenmin, zoodat, waar de vooruitzichten zoo ongunstig zijn, het beter is om dadelijk maar te zeggen: we doen niet mee. De heer De Jong, sprekende in denzelfden geest, zei o. a. van een bekend electro-technieus gehoord te hebben, dat de afschrijvingen in 't rapport-Erikson beduidend verhoogd zouden mosten worden. De kosten van 't bedrijf zullen belangrijk meer bedragen dan in dat rapport wordt Voorgesteld. De heer Smilde kwam nog met een ander be«waar: men weet niet, of door de gemeentenaren wel electriciteit wordt begeerd. Thans kreeg ook de minderheid van B. en W. steun uit den Raad. 't Was de heer Veenstra, die de bezwaren tegen een beginselverklaring, als door den Voorz. gewenscht, niet groot achtte, 't Is de geest van den tijd, die electriciteit wenscht. 't Zal er eerlang toch toe komen. Als men nu Oudehaske van gas voorziet, komen de kosten wel evenhoog, terwijl dan Snlkzwaag en Haskerdijken, althans Haskerdijken, voorioopig van goed licht verstoken zullen zijn. De heer Pasma sloot zich daarbij aan, waarna de Voorz. nog eens het afleggen van een beginselverklaring bepleitte, o. a er op wijzende, dat men later niet gemakkelijk tot de centrale zou kunnen toetreden. Immers 't maakt verschil of men die aansluiting vraagt, of dat die wordt aangeboden. Nu kan de gemeente zelf hare voorwaarden stellen. Later zou men haar wel eens minder gunstige voorwaarden kunnen opleggen. Ook de heer De Jong voerde nog eens 't woord. De kosten van 't onderzoek zouden, vreesde hij, nog al beduidende cijfers worden. Voorts wees Spr. er op, dat in de ontwerp-verordening op het electriciteitsbedrijf In deze provincie, welk ontwerp vermoedelijk wel wet zal worden, voorgeschreven wordt, dat zooveel mogelijk rekening moet worden gehouden met centralisatie, opdat ook minder gunstig gelegen gedeelten der provincie van 'electriciteit zouden kunnen proflteeren. Dat was voor Spr. een aanwijzing, dat het bezwaar om later nog toe te treden, niet heel groot was. De heer Rinkes. De kosten voor electriciteit zouden voor de gemeente wel op een f 76.000 komen. Voor de gasfabriek kan men een evengroot bedrag rekenen, zoodat de gemeente bij toetreding voor een f 150.000 bij de lichtverschaffing betrokken zou zijm. Daartoe wil ik niet meewerken. De heer Veenstra. Als Oudehaske gas krijgt komen we ook op die kosten, terwijl 't gasverbrulk in die streken zich tot een minimum zal beperken. De heer Smilde. De kwestie, waar feitelijk alles om draait, is: Wat Is de waarde van een beginsel-verklaring. Zijn wij na 't afleggen daavan nog volkomen vrij? Dan heb ik er niets op tegen. De heer Schaafsma. Als 't gasverbruik te Oudehaske zich tot een minimum beperkt, dan geldt dat ook voor electriciteit, terwijl men die niet voor verwarming kan bezigen. De ervaring heeft geleerd, dat velen gas prefereeren boven electriciteit. Als men zich voor aansluiting bij de centrale verklaart, zal dat de betere lichtvoorziening van Oudehaske ook zeer ophouden, en dat zou ik betreuren. De heer Veenstra. De belangen van Oudehaske zijn ondergeschikt aan de gemeentebelangen. Voorz. De plannen van Oudehaske mogen hier niet van invloed zijn. Ik betwijfel 't ook of Oudehaske wel meer gebaat zal zijn bij gas, dan bij electriciteit. Er werd nu overgegaan tot stemming en wel over 't voorstel van de meerderheid van B. en W. om niet tot de combinatie toe te treden. Met dit voorstel gingen mee de heeren v. d. Feer, De Jong, Schaafsma, Keverling, Rinkes, Faber, Bakker en Boltje; er tegen stemden de heeren Veenstra, Pasma en Smilde, de laatste onder uitdrukkelijke verklaring, dat men zich door een beginsel-uitspraak tot niets zou verbinden. (De heeren Dikkerboom en Van Dijk waren afwezig.) 't Voorstel der meerderheid werd d;is aangenomen en daarmee is beslist, dat Haskerland zich voorioopig' buiten de elcctriciteitsbewegln.j •telt. --- Diversen. Ingekomen: , een adres van P. J. de Wit en vier anderen, allen houders van gasmotoren, verzoekende den prijs van het krachtgas te verlagen; van de afd. Joure van den Bond van Ned. Ond. cm ln 't herhalingsonderwrjs ook de handwerken te betrekken.. Beide adressen in handen van B. en W. gesteld era advies. loten werd met algemeene stemmen tot het aangaan van een geldleening ten behoeve der gasfabriek en tot het in gebruik geven van een Blek gemeentegrond aan den heer S. Steenrma te Oudehaske. Bij rondvraag drong de heer Keverling nog «ens zeer sterk aan op spoedige herziening van de politie-verordenlng. Sta: noemde ze een onding. De praktijk heeft geleerd, dat tal van be- Salingen gewijzigd of weggelaten moeten woren. Spr. hoopte, dat binnenkort de gelegenheid tot wijziging zou worden gegeven. De Voorz. beloofde zoo spoedig mogelijk daartoe de gelegenheid te zullen geven. De heer Veenstra klaagde over de onvoldoende Ïijze, waarop tal van sJooten ln de bebouwde om worden schoongemaakt, en vroeg ten slotte rdefd was Inzake den verDindingsweg Oosterhaule-Haskerhorne. De Voorz. antwoordde, diat de vertraging in die zaak ligt bij het provinciaal bestuur. Tot zijn verbazing had Spr. gezien, dat de subsidieaanvraag voor dezen weg niet op de agenda voor de zomerzitting is geplaatst. De Voorz. sloot daarop de vergadering. --- Raad Smallingerland. 23 Juni, Medegedeeld, dat de gemeente van rijkswege een subsidie is toegekend van f 49324.43, ten behoeve van het onderwijs. Id. dat het bestek en de teekeningen van de Hooidamsbrug door Ged. Staten zijn goedgekeurd. Aan mej. Weertman, voormalige gemeentevroedvrouw, die wegens blijvende invaliditeit hare betrekking nimmer meer zal kunnen vraarnemen, is een jaarlijksch pensioen van f 200 toegekend. Aan den onderw. M. Keuning, te Drachtster- Comp. eervol ontslag verleend met '25 Augs. Van den districts-veearts was een schrijven ontvangen om ln de politie-verordening eene bepaling op te nemen, waarbij gelast wordt, dat kooplieden uit door mond- en klauwzeer besmette streken niet op de markt mogen komen, zonder bepaalde voorbehoedmiddelen. De heer Bos acht het wenschelijk, dat dan aan die bepalingen ruime bekendheid wordt gegeven. De heer Steenhuizen vraagt, of 't ook kostbaar voor de gemeente zal zijn. De Voorz. antwoordt, dat de bepaling op het marktterrein zal worden aangeplakt en de kosten niet veel zullen bedragen. Alle gemeenten, waar markten van beteekenis zijn, hebben dergelijke bepaling in de politieverordening opgenomen. Er wordt toe besloten. Op voorstel van B. en W. wordt besloten, om de behandeling van het beroepschrift in zake de pensioneering van gemeente-ambtenaren voor den Raad van State op te dragen aan het bureau voor staats- en administratief-rechterlijke adviezen, Mr. Blaupot ten Cate en Mesdag te 's Gravenhage. De heer Bos vraagt of 't een pleitzaak zal kunnen worden en de heer Steenhuizen of 't veel zal kosten. De voorzitter zegt, dat 't in één instantie is afgeloopen en door samenwerking met zustergemeenten slechts f 50 behoeft te kosten. D. S. Zijlstra vroeg 't benedengedeelte van 't oude waaggebouw weer opnieuw te mogen inhuren, terwijl Gebr. Cath te Joure 't zelfde omtrent de zolders verzochten. Men was 't met den voorzitter eens, dat een onderhandsche verhuring niet zou zijn in 't belang der gemeente en besloot derhalve tot afwijzing. Er zal een publieke verhuring plaats hebben. De vaststelling van de instructie voor den voorman-werkman bij den gemeentelijken reinigingsdienst gaf tot een breede discussie aanleiding. De heer Bos wenschte niet alleen de plichten, maar ook de rechten der werklieden hierin vast te leggen en achtte het wenschelijk, dat men een algemeen reglement voor alle gemeente-werklieden ontwierp. De. Voorz. antwoordde, dat dit alleen in groote gemeenten met veel werklieden noodzakelijk is. Er zijn hier zoo weinig werklieden, dat de behoefte aan zulk een regeling niet gevoeld wordt. Een voorstel van den heer Bos werd verworpen met 10 tegen 5 stemmen. De heer Bos zou de benoemingen willen doen naar aanleiding eener aanbeveling en niet volgens voordracht. De heer Houwen zei, dat de Raad buiten een aanbeveling om kan gaan en er dan govaar bestaat, dat het persoonlijk gevoelen boven het belang der gemeente gaat. De heer Steenhuizen zou het art., waarin over schorsing en ontslag wordt gesproken, willen aanvullen met de woorden: behoudens beroep op den Raad. Besloten te benoemen volgens voordracht en de bepaling „behoudens beroep bij den Raad" er bij te voegen. Bij art. 2 wenschte de heer Bos, dat de macht zal berusten bij den werkman-voorman en niet bij den gemeente-architect, met wien de eerste in overleg kan treden. Men is echter van gevoelen, dat ook de voorman onder toezicht moet staan en dat zou, als 't niet door den gem.-architect werd uitgeoefend, bij B. en W. moeten berusten, wat minder geschikt zou zijn. De regeling van den arbeidsdag werd bepaald van 6—9, 9%—12, I—4 en 4%—6 uur. Bij art. 18 stelde de heer Bos voor, dat de werklieden in plaats van 6, ieder jaar 8 vrije dagen zullen hebben en een toelage boven 't gewone loon. De Voorz. merkt op, dat de vrije week met de twee Zondagen 8 dagen zijn. De toelage boven 't loon zal niet -worden gegeven. Na behandeling van de verschillende artikels werd de Instructie in haar geheel vastgesteld. De verordeningen inzake de gasfabriek werden tot de volgende vergadering uitgesteld. BIJ de wijziging der begrooting van het armwezen werd besloten den post van f 75 voor reisen verblijfkosten van den armenraad te schrappen. Men oordeelde, dat het Rijk de kosten van vergaderingen, door het Rijk uitgeschreven, zelf moest dragen. Zoo noodig zal men eene beslissing van Ged. Staten ln dezen afwachten. Ook andere gemeenten denken er zoo over. Tot leden der commissie voor het nazien der gemeente-rekening, dienst 1913, werden gekozen de heeren De Boer, v. Manen, en v. d. Veen. Id. voor de armvoogdij Drachten en het regentschap de heeren IJtsma, Bos en Steenhuizen. Id. voor de armvoogdijen Opeinde, Nijega, Oudega en Boornbergum de heeren Vonk, Kijlstra en Veenstra. De heer Bos stelde bij de rondvraag nog een amendement voor op de Instructie van den werkman-voorman, n.l. om 't salaris te bepalen op f 600 met drie een-Jaarlljksche verhoogingen van f5O. Dat is geen amendement, maar een voorstel, merkte de Voorz. op, en moet als zoodanig ondersteund worden door meerdere leden. Deze werden gevonden, 't Voorste! werd echter aangehouden. --- Dure sigaren. In het Wilhelminagasthuis te Amsterdam kwamen den laatsten tijd herhaaldelijk kleine diefstallen voor. Men verdacht een inwonend bediende, doch bewijs had men niet. Eindelijk werd hij betrapt op diefstal van drie sigaren ten nadeele van den arts Hintzen. De man heeft wegens dien diefstal nu terechtgestaan en er ia niet minder dan twee maanden gevangenisstraf tegen hem geëischt. --- Bovenstaand cliche geeft eenige illustraties van d!e luchtramp bij Weenen, waarbij een vliagmachino en een luchtschip met elkander botsten, ad geraakten en van een hoogte van 400 meter, naar beneden stortten. De bemanning van het luchtschip „Korting" (7 man) en van de vliegmachine (2 man) moest levend vorbranden en sloeg te pletter. 1. De bestuurder van den Fafman-twéedeklker, opper-luitenant Pflatz. 2. De bestuurder van het militaire luchtschip „Ko 'iitein Hauswirth. 3. Da overblijfselen van het militaire vliegtuig. 4 Het verwoeste luchtschip „Korting," Botsing tusschen een vliegmachine en een luchtscliip. --- Een nieuwe reddingsgordel. Of eigenlijk is het een reddingsjasje, dat men in een oogwenk aantrekt en dichtknoopt. En dan is zinken uitgesloten. De Duitscher F. W. Kuhl te Rotterdam is de uitvinder. Aan het jasje zit een waterdicht kistje vast. Dit kistje bevat 'n signaalhoorn, een vlag, een eleotrisohe lantaarn met batterij — zoodat ook 's nachts de opmerkzaamheid kan worden getrokken — en een verrekijker. Bovendien is er plaats voor een vrij-groote hoeveelheid proviand. De uitvinder heeft reeds op de Kralingsche Plas proeven genomen met zijn reddingsapparaat. Het voldeed uitstekend. In den loop der volgende week denkt hij de proefnemingen op de Noordzee te herhalen. --- Veiligheidswet. Hoofden en bestuurders van fabrieken en werkplaatsen, die onder de bepalingen der Veiligheidswet vallen, worden er aan herinnerd, dat op 1 Juli 1914 het nieuwe Veiligheidsbesluit (1913) in werking treedt. De mogelijkheid is niet uitgesloten, dat hun fabriek of werkplaats niet in alle opzichten voldoet aan de daarin gestelde eischen van: de vrije luchtruimte voor eiken arbeider in verband met de hoogte der werklokalen; de luthtverversching; de verlichting; het voorkomen van brand en van ongevallen bij brand; kleedkamers en schaftlokaal; de privaten. Het is daarom van groot belang, dat zij zich op de hoogte stellen van de In het Veiligheidsbesluit 1913 gegeven voorschriften. Onder fabrieken en werkplaatsen verstaat de Veiligheidswet: 1. alle zoowel open als besloten ruimten, waar in of voor eenig bedrijf pleegt gewerkt te worden aan het vervaardigen, veranderen of herstellen, versieren, afwerken of op andere wijze tot verkoop of gebruik geschikt maken van voorwerpen of stoffen, of waar in of voor eenig bedrijf voorwerpen of stoffen een daartoe strekkende bewerking plegen te ondergaan; een en ander voor zoover aldaar een krachtwerktuig of een oven wordt gebezigd of tien of meer personen plegen te verblijven; 2. vlasbraakhokken en zwingelketen; 3. electrische centraalstations en electrische onderstations, voor zoover aldaar in of voor eenige onderneming electrische energie wordt opgewekt, getransformeerd of bewaard. --- Het onderzoek naar het vergaan van de „Empress of Ireland”. Aan een niet te voorziene speling van het noodlot of aan noodlottige omstandigheden en onachtzaamheid beide,'waaraan moet de oorzaak van de scheepsramp van de „Empress of Ireland" toegeschreven worden? Een regeeringscommissie, onder leiding van lord Mersey, tracht te Quebec dit vraagstuk op te lossen. Het onderzoek Is sinds eenigen tijd gaande. Door den advocaat Haight, die voor de eigenaars van de „Storstad" — het schip dat de „Empress" aanvoer — optreedt, Is de ernstige beschuldiging -geuit, dat de stuur-inrichting van de „Empress" niet in orde was. De ambtenaren van de Canadian Pacific Railway (eigenares van de „Empress") hadden getracht, zei Mr. Haight, om den kwartiermeester Galway, die in den nacht van de ramp van 10 uur tot middernacht aan het roer van de „Empress" had gestaan, na zijn redding het land uit te krijgen. Deze kwartiermeester had n.l. verklaard, dat drie uren vóór het schip zonk, het roer gedurende vijf minuten niet werkte en het schip toen bijna op de „Alden", een voorbijvarend schip, was geloopen. De C. P. R. wilde Galway zoo spoedig mogelijk met de „MontreaJ" weer naar Engeland terugbrengen. Lord Mersey deed Haight opmerken, dat hij voorzichtig moest zijn om zulk een beschuldiging tegen de Canadian Pacific uit te spreken. De hoofdmachinist van de „Empress" ontkende dat het schip slecht te sturen was, maar de kwartiermeesters klaagden, dat zij al hun krachten noodig hadden om het stuurrad te draaien. Kendall, de kapitein van de „Empress", zei nooit te hebben geweten, 'dat het schip slecht te sturen was. Hij herinnerde zich ook niet, dat er een boot, genaamd de „Alden", gepasseerd was. Hij had nimmer een klacht gekregen over de stuur-inrichting. De mannen, die zich met Galway op de brug bevonden, waren beiden omgekomen. Galway zelf werd voor de balie geroepen. Hij had verklaringen afgelegd over het stuurtoestel van de „Empress" aan een vertegenwoordiger van den bond van zeelieden en stokers. De „Empress" „zwaaide rond" -tegengesteld aan net roer. Galway gaf een verklaring, afwijkend van dio van Haight. Getuige zei dat, wanneer hij het roer naar stuurboord draaide, het schip naar bakboord ging. Hij zei tusschen 10 en 12 uur In den rampnacht tegen Willlams, den tweeden stuurman van de „Empress", dat als de stuurinrichting en stuurketting niet veranderd werden, er een aanvaring zou plaats hebben. Willlams zei, dat het stuurtoestel wel weer in orde zou komen. Williams behoort onder de omgekomenen. Lord Mersey stelde Galway nog verschillende vragen, waaruit bleek, dat er sterke stroomingen gaan in dat deel van de St. Laurens, waar de „Empress" zich bevond, die tot op zekere hoogte het schip meesleuren. Met het sturen moet men daarmee rekening houden. De „Empress" was in die sterke strooming toen 't schip afweek. De loods van de „Empress" ontkent, dat het schip zwaaide toen het de „Alden" passeerde. Galway klaagde nimmer tegen hem over het roer, zooals hij thans beweerde. Uit verklaringen van den machinist van de „Storstad" bleek, dat dit schip met volle kracht gestoomd had. Saxe, een stuurman van de „Storstad", verklaarde, dat er geen premie voor een snelle reis werd uitgeloofd. De „Storstad" had zijn snelheid om te kunnen sturen verloren. De roerganger Johnssen verklaarde daarentegen, dat het schip nog voldoende snelheid had. Aspinall, een vertegenwoordiger van de C. P. R. Company (eigenares van de „Empress"), beschuldigde 'den hoofdmachinist Synertsen, van de „Storstad", dat hij 't scheepsregister van zijn ondergeschikten veranderd had. Synertsen zei, dat hij alleen de spelling verbeterd had. Waarop Lord Mersey opmerkte, dat dit geen voldoend excuus was. De tweede stuurman van de „Storstad" Reitnartz getuigde dat de „Empress snel voer, toen de aanvaring plaats had. Met een reddingboot pikte Reitnartz eerst 50 menschen op, hoewel ifij maar voor 30 berekend was. Bij den tweeden tocht van de reddingsboot werden 15 drenkelingen gered; toen was de „Empress" verdwenen. Op een derden tocht pikte hij nog meer overlevenden en enkele dooden op. Mc Isaac van de „Dominion Coal Company", eigenaar van de „Storstad" zei dat officieren, die de belangen der maatschappij bevorderen, premiën kregen. De kapiteins werden er aan herinnerd, dat elk oogenblik kostbaar was. M. a. w. dus: snel varen. --- Wij vangen veel visch, maar eten ze weinig. Nog altijd heeft Nederland een visschersvloot van beteekenis, maar „de kielen met goud belaan" brengen hun millioenen Kilo's zeebanket lang niet uitsluitend op de vaderlandsche markten. Slechts een vierde van de vangst — die van het binnenwater meegerekend — blijft voor het gebruik in eigen land, drie maal zooveel wordt aan den buitenlander verkocht, 't Gevolg hiervan Is, dat de visch in ons land „duur wordt betaald", te duur om volksvoedsel te kunnen zijn. Van het oogenblik, dat de visscherij-inspectie werd ingesteld, heeft zij aan dien ongewenschtsn toestand haar volle aandacht geschonken: zij heeft een onderzoek ingesteld naar de beteekenis, welke de gemeentelijke vischmarkten en vischafslagen in ons land hebben voor den afzet van de visch, en tevens een studie gemaakt van de middelen, waardoor het vischverbruik bevorderd zou kunnen worden. De resultaten daarvan zijn neergelegd in een rapport van den hoofdinspecteur der visscherijen, den heer Bottemanne, dat in de „Mededee- Hngen en Verslagen van de Visscherij-inspectie'' verschenen Is. Het gemiddelde verbruik per hoofd aan versche visch uit zee en kustwater blijkt omstreeks 5 K.G. per jaar (3% K.G. zeevisch enl% K.G. kustvisch) te bedragen, wat in vergelijking met het vleeschgebruik hier te lande (te 's Gravenhage en Amsterdam omstreeks 40 K.G. per hoofd der bevolking) gering moet worden geacht. Nederland is dus wel een groote vischproducent, maar geen vischconsument van beteekenis. Bij een grooter vischverbruik zijn gewichtige belangen betrokken, b.v. dat van de volksgezondheid en dat van het bedrijf zelf. Alttans voor onze trawlvisscherij schuilt een ernstig gevaar in haar groote afhankelijkheid van het buitenland voor den afzet van haar product. Niet minder dan 65 % van de te IJmuiden aangevoerde visch gaat over de grenzem Visch is een artikel, dat spoedig tot bederf overgaat; deze omstandigheid stelt een grens aan den afstand, waarover de visch zonder bezwaar vervoerd kan worden, en beperkt dus de mogelijkheid van export tot den kring der nabijgelegen landen, zoolang niet over betere conserveeringsmethoden wordt beschikt. Deze landen doen echter juist krachtige pogingen tot uitbreiding van hun visscherijindustrie, en hoewel voor een rechtstreekse!! verbod tot invoer van zeevisch daarheen uitteraard weinig gevaar bestaat, moet toch met de mogelijkheid rekening worden gehouden, dat een of meer landen, waarheen thans geëxporteerd wordt, door een wijziging van de handelspolitiek in protectionistisehen zin dezen uitvoer zouden kunnen belemmeren, of zelfs onmogelijk maken. Een tweede reden, waarom het gewenscht is, het debiet in het binnenland uit te breiden, is, dat vermeerdering van de opbrengst daarvan het gevolg zal zijn. In het rapport worden vervolgens de vleesehen vischprijzen tegenover elkaar gesteld. Bij vergelijking blijkt, dat schelvisch, kabeljauw, schol, leng, koolvisch, rog, poon en pieterman, behalve alleen groote schol, met voordeel gebruikt kunnen worden ter vervanging van mager rundvleesch. Het behoeft wel nauwelijks betoog, dat de visch ook voor het leger, groote gestichten, enz. niet alleen een aangename, gezonde en voordeelige afwisseling In de voeding zou brengen, maar dat zulks ook mogelijk is zonder verhooging van kosten, ja zelfs met besparing op de kosten kan gepaard gaan. Thans de kwestie der markten. De ervaring schijnt in Duitsehland allengs de overtuiging gevestigd te hebben, dat het ter hand nemen van den vlschverkoop door de gemeente zelf — hetzij dan volgens het stelsel der eigen regie, hetzij door het stichten van een commissie-markt, hetzij door andere overeenkomsten met groothandelaren ■— alleen aanbeveling verdient, waar geen vischhandel van .eenige beteekenis bestaat, of waar de ter plaatse gevestigde winkeliers zich niet laten afbrengen van het standpunt: „kleine omzet groote winst". Blijkbaar Is tengevolge van de gemeentelijke bemoeiingen met den vlschverkoop, het vlschgebruik in Duitsehland toegenomen. --- LANDBOUW. Kaligebrek bij aardappelen. Elke plant moet bij haar groei verschillende bestanddeelen uit den grond halen, om met behulp van deze, bouwstoffen voor haar lichaam te vormen. Deze bestanddeelen. zijn, zooals wel bijna iederen landbouwer of veehouder bekend zal ziijn, vooral de stikstof, het fosforzuur-, de kali en de ka Ik. Deze vier stoffen moeten in voldoende mate aanwezig zijn, zal de plant er fleurig, of blij, zooals men veelal zegt, uitzien, benevens een gunstige weersgesteldheid. Dit laatste moet er noodzakelijk bij, wamt is dit niet het geval, dan heeft de plant geen lust tot opbouwen en bouwmateriaal wordt dan weinig verbruikt. Wel kunnen we de planten wel eens tot wat meerdere werkzaamheid aanzetten, door, wanneer ze staan te kleumen, wat gemakkelijk opneembare stikstof als ehiüsalpeter toe te dienen, dooh pas een gunstige weersgesteldheid, gepaard gaande met de aanwezigheid van voldoende voedingsstoffen in den bodem, doet de planten er recht vroolijk uitzien. Nu kan men niet op al deze factoren Invloed uitoefenen. De weersgesteldheid hebben we, en maar gelukkig ook, niet in onze hand. Wat echter de hoeveelheid opneembare voedingsstoffen in den bodem aangaat, daarvoor kan gezorgd worden en daarvoor dient ook gezorgd te worden. Vroeger, toen men enkel over stalmest beschikte, was dit gemakkelijker gezegd, dan gedaan, doch in den tegenwoordigen tijd, nu men in den vorm van kunstmest zeer gemakkelijk een te kort aan stalmest kan aanvullen, mocht er van voedselgebrek voor de planten geen sprake meer kunnen zijn. Zoo zou men kunnen redeneeren, maar deze redeneering gaat niet op. Men zou dan op voorraad moeten bemesten en waar die grond niet alle meststoffen vasthoudt,' zou men ten eerste renteverlies lijden en ten tweede met het bodemwater te veel mest verloren zien gaan naar den ondergrond, dus buiten het bereik der plantenwortels. Alzoo blijft de bemesting altijd nog een teere kwestie. Ook stelt de eene plant weer geheel andere eischen wat de hoeveelheid en de hoedanigheid der voedingsstoffen in den bodem aanbelangt. Zoo zijn het de hakwuchten als aardappelen en bieten, die naar verhouding van andere meststoffen veel kali vragen. Hiermee moet natuurlijk bij de bemesting rekening gehouden worden. Wanneer namelijk voor een goed aardappelgewas wel voldoende stikstof, fosforzuur en kalk aanwezig is, doch te weinig kali, dan zal de oogst zich richten naaide hoeveelheid aanwezige kali. Lieten de andere meststoffen een knollenopbrengst van 500 H.L. toe, dan zou 1. 't tengevolge van kaligebrek zeer goed mogelijk zijn, dat slechts 300 H.L. werden geoogst. Men zegt dan ook, dat de oogst zioh bepaalt naar de stof, die in het minimum verkeert, die dus het minst aanwezig is. En waar de aardappel veel kali vraagt, laat het zich hooren, dat de oogst zich dikwijls zal richten naar de hoeveelheid kali in den grond aanwezig. Nu kan men wel groote hoeveelheden kalimest toedienen, zoodat men zeker Is dat de kali niet in het minimum verkeert, dooh dit komt lang niet ledereen geschikt uit en vooral de huurboer is daar natuurlijk niet best voor te vinden. Door het flemen van proeven kan men dan eenigermate na den oogst bepalen de hoeveelheid kali waarmee men zal kunnen volstaan. Maar dan zit men er weer mee, dat men het volgend jaar op de aardappelakker van thans liever niet wee:-aardappelen wil verbouwen. Het zou dus van belang zajin, wanneer men vrij vroeg reeds kaligebrek kon constateeren om zoo mogelijk nog in hetzelfde jaar door gebruikmaking van een zuivere, 'ohlöorvrije meststof als patentkali, het te kort aan kali te kunnen dekken. Wel blijft het natuurlijk hoogst gewenscht reeds in herfst of voorjaar een flinke hoeveelheid kali te geven ■— men geeft soms 2000 K.G. kalniet ln den herfst, 800 K.G\ kalizout of 1000 K.G. patentkali in het voorjaar aan fabrieksaardappel —' want hier gaat ook op, wiaar wel eens vaker om gedacht mag worden, dat voorkomen beter Is dan genezen. En kaligebrek valt inderdaad Vrij gemakkelijk te constateeren. Vooral ln den tegenwoordigen. tijd, maar ook reeds eenige weken geleden —« en dit laatste is van meer belang — kon men aan den stand vian vele aardappelvelden zien, dat er kaligebrek heersehte. Vooral op proefvelden', waar men de veldjes dus vlak naastelkaar heeft, valt kaligebrek vaak dadelijk op. Voor een paar welken, Twijzel passeerende, zag ik zoo weer enkele velden en rijpte bij mij het plan, hierover eens iets mee te deelen.Kaligebrek bij aardappels valt dan op door een gewijzigde kleur der bladeren en door den vorm der blaadjes. Een aardappelveld met behoorlijk stikstof bemest, doch met te weinig kali, heeft een opvallend donkergroene tint. Op het eerste gezicht meent men dit als een blijk van uitmuntenden groei te moeten beschouwen, dooh heeft men dichtbij eea veld met voldoende kali bemest, dan blijkt dat de groene kleur daar minder donker is, minder hard en dan kan men zeer goed zien, dat de eerste planten minder fleurig zijn dan op het tweede veld. Op het hardgroene veld hebben de aardappelplanten kleinere bladeren, dunnere stengels. Zooals we weten bestaat een aardappelblad uit verschillendei blaadjes met kleinere blaadjes afwisselend langs de algemeene bladsteel geplaatst. Bij kaligebrek nu schuift als het ware het geheele blad meer Ineikiaar, de afstand tusschen de blaadjes is dus kleiner dan hij een gewoon blad en het geheele blad maakt eenigszins den indruk, dat het, ondanks de hardgroene kleur, ineenkrimpt van kou. Wat dus op eenigen afstand een uitmuntende kleur lijkt, blijkt bij nadere beschouwing juist een kleur te zijn, die op kaligebrek wijst. Deze kleuroptreding valt soms reeds begin Juni te constateeren en dan is nog eenige hulpaanbrenging in den vorm van patentkali mogelijk. Later, wanneer de planten de -geheele ruimte in beslag nemen, gaat dit niet meer. In de maand Juli beginnen de planten, die kaligebrek hebben, de roeer bekende kleurverschijnselen te vertoonen. De punten der bladeren worden geelbruin, later koperkleurig. Tusschen de nerven ontstaan eerst gele, daarna bruine vlekken, dis daarna verdrogen en afsterven. Behalve dit inderdaad koperkleurig worden der bladeren, krommen zich ook de nerven. De blaadjes krullen daardoor eenigszins naar beneden om en krijgen een eenigszins golvend oppervlak. Naast nog hardgroen vindt anen dan geel en bruin. Planten, die over voldoende voedingsstof beschikken behouden ook bij rijping hun "bladvorm. De kleur van het blad gaat dan geleidelijk over in een gele en later een meer bruine tint. In .Tuli en Augustus is dan ook kaligebrek bij aardappels vrij gemakkelijk te zien. Is dit het geval, dan dient men bij een volgende aardappelbouw een veel meer dan gewone hoeveelheid kallmest toe te dienen om zeker te zijn, dat geen kaligebrek weer zal optreden en dan mag men gerust een hoeveelheid geven als ik in het begin van mijn artikel heb vermeld. Want komen we aan het oogsten, dan zullen we eens zien, welk een groote schadepost het geeft, wanneer we bij onze aardappels niet aan een flinke kalibemesting hebben gedacht. M. K. --- Yustjûrd. Iepen brief oan it Boun fen Fryske Selskippen bûten Fryslan. Aehte Hearen! It sjongselskip „Pieter Jelles" to Amsterdam, oprjuchte yn Febr. 1913, hat op syn oanjefte as lid fen it Boun in bltankje krigc en 't scoe nou fen de Hearen wol graech ris witte wolle, op hwet grounen it ófwiisd is. Tn it karbrief fen it Boun stiet: Kêst 3. It wyt fem it Boun is: it bifoarderjen fen Fryske tael en skriftenkennisse Kêst 4. Derta scil it Boun sjen to kommen troch it halden fen toanlel- en sjongkrigen. Vn üs karbrief stiet: Rjucht 1. It wyt is it ünderhalden fen üs memmetael. Rjueht 2. Dit wyt scil lt selskip sjen to blrikken troch it halden fen gearkomsten en sjongjounen en it jaen fen ütfierlngen. Tn kêst 6 stiet, dat elts selskip fen Friezen dat moai likernOch lt selde wyt hat as it Boun, lid wirde kin fen It Boun. Wy tochten, dat üs selskip him dan gerest oanjaen koe — üs wyt is ommers net oars as dat fen it Boun — en dochs binne wy wegere. Hwerom? -Binne der mülk noch oare foarwaerden. hweroan ln selskip foldwaen moat? It Boun skrluwt: „Jimme binne wegere, omdat lt Selskip it karakter fen sjongselskip sünder mear net oannlmme wol, mar him it rjucht foarbihaldt, op syn tiid ek toanielütfleringen to jaen for leden en btteljende gasten en dit achtet it Haedbistjür yn striid mei lt biginsel fen lt Boun: Tn elts plak de gewoane selsklppen safolle moogllk by eltsoar to bringen." As it Haedbistjür skreaun hie: Jimme wolle it rjucht fen toanielspieljen halde en wy melje jimme dat net jaen folgens it karbrief, dat wier düdellk west. Mar soks stiet net yn it karbrief. Of wier it Blstjür der sela mcd oan? Mar, Hearen Haedblstjürders, der binne dochs wol mear plakken, hwer 2 selsklppen toanielspylje en dy mülk beide lid fen lt Boun binne. Of wirdt yn sa 'n getal altiid it lene selskip wegere, as it oare al lid is? Kom, as it Se selskip yn Amsterdam „Velstra" him nou ris oanjowt? Dat is in toanielselskip. Hwet dan? Wirdt dit wegere, omdat „Fryslan" al oanslüten Is, ef omdat it ek toanielspylet? En as wy üs nou ris oanjown hiene as toanielselaklp? Mar wy binne Jüst wegere, omdat wy toanielspylje. Kom Hearen, de aerd fen it Selskip docht er dochs net ta? Allegearre hawwe hja onnmers lt selde wyt. As dy selsklppen lid binne, dan kinne jimme earst nei jimme beginsel wlrkje. Of wirdt „Velstra" wol oannomd, omdat it in ald selskip la? Mar ho lang moat dan ln selskip bistean, foar dat it rjucht fen oannimmen krijt? Kom Hearen, ho slt dat? „It strydt mei It biginsel fen lt Boun". Mar dat beginsel stiet net yn lt karbrief. Hwer helje de Hearen dat wei? Is dat in beginsel nelst it oare wyt? Mar hwerom it dan net yn lt karbrief to stezen? Mar, hawar! Ht üs dat beginsel oannlmme. Moasten den de Hearen net begjinne mei de selskippen sa folie moogllk yn ien Boun oan to nimmen en dan probearje, dy oanslüten selskippen yn deselde sted by eltsoar to bringen? Dan andere it Boun oan syn biginsel. Nou net. Hwet lt Boun nou dien hat, stjit ou yn pleats fen by eltsoar to bringen. En as nou yn in oanslüten selskip ruzie komt, sadet In diel er üt giet en in nij selskip oprjuchtet. Det is dochs ek mooglik. Wirdt dit den ek wegere as it him oanjowt? Mar hwerom? It rjucht fen oprjuchtsjen mei dochs wol bistean? Dit keart it Boun dochs net? Den moast it Haedbistjür san oanjefte hwer biskögje as de earste stap ta forienigmg en dan koe it Boun hwer for syn moal beginsel wlrkje. En as in nij selskip sa mar neist in oar oprjuchte wiedt? Wirdt dan dat selskip ek wegere, omdat it toanielspilet of omdiat it nij Is? Seit dan lt Boun: As jimme yn it selskipsiibben wolle, moat jimme mar yn it blstcande gean? As dy nije selskippen net oannomd wirde, ho scil dan it Boun ca great wirde? Kêst 15 seit: It Haedbistjür stjürt propagandasprekkers nei plakken dêr rt mient, dat it nedich Is. Wolnou, nei it oprjuchtsjen fen nije selskippen is dat nedich. Hwet komt er nou fen dat kêst torjuchte, as it Boun docht as mei üs? Wy hawwe nea in propagandasprekker sjoen. Wy hawwe ü. üt üs sels oanjown, dos nammen it Boun it wirk üt 'e hannen en mis is 't! Hjir w!er wirk for lt Boun west en it Haedbistjür had n,*a hwet fen him hcarre litten. Of binne wy net oannomd, omdat it Boun bang wier, dat in oar oanslüten selskip den bitankje scoe? Mar wy meije fen do Hearen net forwachtsje, dat hja hjarren troch in selskip op 'e kop sitte • litte. It Haedbistjür mat boppe de selskJppen stean. Kom Hearen, jimme sjogge, 't is üs net düdelik. Allerhande fragen komme by üs op. Help jimme üs nou üt 'e dream? Mülk dogge jimme der oaie selskippen ek in tdjinst mei, troch ris düdelik jimme miening to sizzen. Jimme scille die sels wol goed wyte, hwent wy binne wegere mei a'gemiene stimmen. Wy woene graech meidwaen oan de sjongkriich. mar wirde sa beare ütslüten, omdat wy ek toauielspielje for üs leden en biteljende gasten. (Hwer binne dizze net?) Mar sokke sjongselskippen binne der dochs wol mear. Dy jowe allinne foardrachten en bringe Hollanske(l) stikken foar it foetljocht. Hwer bliuwt de grins as selskippen dy yn hjar karbrief skriuwe: „Bk Hollanske stikken kinne talitten wirde", wol as lid fen it Boun oannomd wirde? Al wer in nije trage. Kom Hearen, anderje jimme nou sa gau mülk en bisjoch de saek fen alle kanten. Wy biroppen op de algemiene gearkomste. Kêst 7 jowt. üs derta it rjucht en de foarsitter fen it Haedbistjür sei üs dat wy net neilitte moasten, brükme fen det rjucht to meitsjen. Tn kêst 24 stiet, dat de wirklist roei in taljochting 4 wike foar de Algemiene gearkomste oan elts selskip tastjürd wirdt. Tn elts selskip kin den dizze saek noch bispritsen wirde oan de hftn fen it andert fen 't Haedbistjür. en hwet kin den alles op de Algem. gearkomste saekellk öfhannele wirde. Nammens it blstjür fen It Sjongselskip. „Pieter Jelles", to Amsterdam: H. DITTERDIJK, Foarsitter. K. POST, Gerard Doustraat 107 i, Skriuwer. ---