Wat fantasie overbodig. Intusschen wordt telkens een beroep, het eene nog zwaarder dan het andere, op onze fantasie gedaan. Bij een tooneelvoorstelling in de schouwburg zijn tenminste toeschouwers en spelers nauwkeurig van elkaar door het helle voetlicht gescheiden. Maar hier dwaalt en draait alles door elkandei heen. Zoodat het soms werkelijk ondoenlijk ie om na te gaan, wie er nu eigenlijk ..mee doet" en wie niet-betalend toeechouwer ia Waar daarenboven dan nog d i t bijkomt dat de deelnemers aan deze luchtbesehermingsoefening nu eens niet en dan weer wel coroedie-epelen — ot' beide tegelijk doen. Vriendelijk lachende zwaargewonden bijvoorbeeld, ongemaskerden, die onverstoord ..gas" inademen, vroolu'k-keuvelende E.H.8.0.-ere en genoegelijk-blusschendo brandweerlieden. Want de motorrijder-ijlbode heelt deze hulpdiensten tot spoedig handelen aangezet. Zoodat kort na het luchtbombardement een brandauto al aan komt huilen, spoedig gevolgd door vrachtauto's met E.H.B.O.ers, de dames in blauwe blouse en broek, de heeren in bruine overalls. Voorzichtigheid is echter geboden. Kerst is nog een onderzoek geboden, waar of misschien gaebommen zijn neergeworpen. Len tweetal mannen trekl er, met het gasmasker voor. op uit om een nader onderzoek in te steil rdgas luidt hun rapport en dadelijk wordt begonnen om het besmette terrein met bordjes ai I bakenen. Tegelijk trekken Ie E.H.B.O.ere, al of niet met gasma'skei baren op de gewonden en de door jas ver den af. Voorzichtig worden de slacht) oji vrachtauto's gezet en dan weg*a Reeds zijn dan de mannen van di smettingsdienst bezig om het terrein met het mosterdgas te ontsmetten. De brandweerlieden spuiten meteen hun laatste waterstralen tegen de zwart-verkoolde houtstapels en arbei lers beginnen met het opruimen vau puin en dergelijke. De tijd van hel uitkaarten en trili-eereii is aangebro Natuurlijk zijn er nog de nood gemaakt en liep de hulpverleening niet op rolletjes. Doch daar was het dan ook een oefening voor. Ken van ! fouten bleek echter wel deze te zijn, dat er zich ree,ls hulpdiensten op het door het luchtbombardenieiit getroffen gebied begaven, alvorens de gemaskerde verkenners een onderzoek hadden ing naar de al of niel aanwezigheid van gas. Daardoor stel,len de hulpdiensten zich dus aan een groot gevaar bloot. Bovendien zouden de ontsmetters hun bordjes ..bpsinet terrein"' niet ver gi uitgezet nebben. Door de wind werd het s over bijna het geheele oefenveld heengedreven, zoodat de bordjes niet ecu déél \\m. doch vrijwel dit geheele „aan. Weldra bleek toen. dat die gedeeltelijke afpaling „afspraak" was. Maar ja, als het ooit mocht wor len, dan zal het zonder al die afspraken, voo n regelingen moeten. Daarvoor heelt deze oefening echter zeker haar nut gehad. Goed vier uur werd hel weer rustig bij hel D.K.B. Door en door verkleum 1 trok het eene groepje na het andere weg. Schoolkinderen kwamen nog op een drafje aanliollen, maar kregen met hun nieuwsgierige ongeil Slechts een hoopje ouwe steenen en wat afgebrand hout te zien. Eenige tijd later luidden en beierden de klokken: „luchtalarm geëindigd." • * • De geneeskundige die ift.daniésgroep van K.H.8.0. ■- bezig «rel der gewonden van een aanval met brisantbommen. Dit terrein was niet besmet zoodat hier geen gasmaskers noodig waren. --- De luchtbeschermingsoefening voor Friesland Hoe de oefeningen te Leeuwarden en elders verliepen. Minister De Wilde was op enkele terreinen aanwezig. Vliegtuigen practisch boven elke gemeente van ons gewest. luchtbeschermingsoefening in ons gewest behoort weer tot het verleden, en de totaalindruk, die men ontvangt, is, dat ze uitstekend is geslaagd. In totaal hebben er vijftien vliegtuigen aan medegewerkt, die practisch .boven alle gemeenten van Frie— land hebben gevlogen. Deze vliegtuigen hadden de volgende route gekozen: De Noordelijke groep vloog achtereenvolover Dokkum, Leeuwarden, Harlingen, Kornwerderzand, Bolsward, Sneek en vervolgens terug. De tweede groep nam de route Groningen. Leeuwarden. Harlingen, Kornwerderzand, Workum, Heerenveen. De Zuidelijke groep vloog over Drachten, Witmareum, Kornwerderzand, .Stavoren, temmer, Wolvega en daarna naar hun basis tt rug. In centra werden op de objecbomnien geworpen, voorgesteld door seinpatroneu, welke door de bemanning der vliegtuigen, bthoorende tot de Luchtvaartling, werden afgeschoten. Het aantal ien was vau te voren vastgesteld in verband met het belang der objecten. uien zijn indrukken samenvat en daarbij in aanmerking neemt, dat er op het gebied der luchtbescherming nog zoo weinig in Friesland is geschied, kan men niet dan met mdering voor de organisatie op de middag en de avondoefening terugzien. Natuurlijk zijn er wel fouten gemaakt, maar daaruit kan men leering trekken, liet viel ons op, dat er met ernst en kalmte werd gewerkt; Uien heeft er, tenminste in .Leeuwarden, geen tte van gemaakt. Hopen wij intusschen, dat luchtbescherming nooit in werkelijkheid "oodzakelijk zal worden. Op liet met gas besmette terrein. — De gasploeg, die gasmaskers draagt, varleent de eerste hulp --- In de hoofdstad van Friesland. De middagoefening te Leeuwarden is vlot 'erloopen. Zij werd bijgewoond door den Minister van Binnenlandsche Zaken, mr. J. A. de Wilde, den commissaris der Koningin i« Friesland, mr. I. A. V. Baron van ilarinxma thoe Slooten, onder wiens leiding de , mg in Friesland stond, door den comi is, der Koningin in de provincie Groningen, den burgemeester van Leeuwarden, mr, J. M. van Beijma, leden van Gedeide en Prov. Staten, tal vau rechterautoriteiten, verschillende raadsleden, hoofden van gemeentebedrijven en provinciale deinsten en vele anderen, later ook door hoofd van de luchtbeschermingsdienst Leeuwarden en Huizum, den heer C. Kool, commissaris van politie te Leeuwarden. De conclusies, die kapitein van Rieseu ons !|h afloop der middagoefening mededeelde, Waren, dat de alarmeerings- eu '■ Sneekertrekweg, Lijempl Potmarge ö, Con. "lensfabr. Kanaalweg 2'2S, Pepermuntfabr. v. Slooten, Bontekoe Veil. Schrans 07 en S. Dam Wasseherij Huizum. Deze stelden toeu met stoomfluiten en sirenes de bevolking daarvan in kennis. Verder werd dit alarmsein nog overgebracht Per estafette door tien burgerwachters per rijwiel. De geneeskundige dienst was opgesteld *an de Van Sytzanjastraat niet achttien heiper,-, ecu damesploeg en- ecu heerenploeg (gasploeg). Vérder waren er nOg ploegen met materiaal. De reinigiugS|)loeg vertrok vau het terrein aan de Schrans met een commandant en dertien man en was voorzien van reinigings- en outsmettingsmateriaal. Met een commandant en vijf manschappen rukte de brandweer uit met een autoepuit en verder volledig uitgerust; gemeentewerken trok van zijn eigen gebouw weg met een commandant en vijf manschappen. Met de geneeskundige dienst rukten uit twee gasverkennere. de heeren C. R. ten Velthuis en dr. L. C. Janse. --- Mater noodig was. Bovengenoemde ploegen begaven zich onverwijld naar het terrein van het PE.B. Voor afzetting zorgden achl agenten van politie onder leiding van een inspeet. iir en zestien burgerwacht De reinigingsdienst maakte gebruik van eigen auto.-*, t.w. 1 voor vervoer van de ontsmettingeploeg en één sproeier. Voorts werd medegevoerd een aantal houten schoppen voor het strooien vau rhloorkalk, ladders, bandsproeier en bezems. De dienst gemeentewerken maakte gebruik van eigen auto's voor vervoer van opruimingsploeg en materiaal. De ploeg eerste helpers werden vervoerd met een gerequireerd« vrachtuato van Meelfabriek „Fortuna" en ecu vrachtauto vau de Shell. De eerste helpers op het gaebesmette terrein droegen gasmaskers en hadden een reserve voor de gewonden. De reinigingsdienst droeg eveneens gasmaskers. De eerste helpers en de reinigers waren gekleed in overalls, voorstellende gasbesch 'ruiende kleeding. De reiniginge- en oatemeHingsdienst droegen zelf zorg voor de overalls. Voor de andere plaatsen des onheus, te weten bij de kazerne, aan de Baljeebuurt en bij de overdekte veemarkt gold natuurlijk lide alarmsysteem. Bij de Baljeebuurt werkten negen eerete helpers van de geneeskundige dienst, de brandweer met een commandant en* vijf manschappen en een autospuit, gemeentewerken met een commandant en vijl' manschappen, terwiji voor afzetting een inspecteur van politie met vier agenten en 8 burgerwachters zorg dn* Een vrachtauto was ter beschikking gesteld door de X.V. Bouwmaterialen, Willumskade. Bij de overdekte. veemarM waren werkzaam de brandweer (brandweerkazerne Huizum) met een commandanten vijf-manschappen en een autospuit, gemeentewerken niet een commandant en vijf manschappen en dé gemeente lichtbedrijven met eenige opzichters. Voor afzetting zorgde een chef-veldwachler met vier veldwachters en vier burgerwachters. Over de middagoefening is reeds gisteren een en ander medegedeeld: men vindt hieronder nog een verslag van het gebeurde nabij het P.K. 11. Om half-vijl' werd het sein ..iuchtalann geëindigd" gegeven. De klokken van de Oidohove. Groote Kerk. .St. Bonifatiuskerk, Dominicanerkerk, Pellkaankerk en kerk Huizum hebben leen gedurende vijf minuten geluid. Het transport der slachtoffers van de gasaanval. --- DE LUCHTBESCHERMINGS-OEFENING. Vu de cersie luchtbeschermingsoefening in groot verband in deze provincie weer tot het verleden behoort is het mij een voldoening te kunnen constateeren, dat deze door de internationale verhoudingen heloot noodzakelijke oefening in de bescherming van de burgerbevolking tegen de gevolgen van mogelijke aanvallen uit de lucht in hei algemeen uitstekend is geslaagd. Dat dit het geval is, is te danken aan de goede medewerking der ingezelenen van Friesland en in het bijzonder van hen, die deel hebben uitgemaakt van de luchtbeschertnings-dienslen in de onderscheidene gemeenten. Ik stel er prijs op hun allen voor deze uiting van offervaardigheid en burgerzin mijn oprechten dank te betuigen. De Commissaris der Koningin in de provincie Friesland, P. A. V. VAN HARINXMA THOE SLOOTEX. Leeuwarden. 13 Maart 1936. --- Bommen op Leeuwarden. In het oosten van de stad. Vlak voor het prov. electriciteitsbedrijf. De eerste groote luchtbeschermingsoefening in Leeuwarden zal beg.nnen. Het is er bar koud. Ken vinnige, oostenwind komt over de velden aanzetten en drijft de donkere rookpluimen vau de schoorsteenen langs een grauwe hemel het westen in. Allen ijsberen "neen en weer in afwachting van wat komen zal: autoriteiten, van witte armband voorziene prdebewaarders, persmenschen en fotografen. Een heel bijzonder groepje vormden daarenboven nog de adspirant-slachtoffers bij de komende luchtaanval: vier heeren, ..gedoodverfd" door bruine papiertjes oj> de hoed, en vier meisjes, die ondanks het sombere lot dat hun te wachten stond, er nog vroolijk op los gichelden. fn de buurt van Emmakade en het Vliet dramden nog wat kijker» samen. Maar veel waren het er niet. Daar waren trouwens de tijd en het weer ook niet naar. Om drie uur zou het beginnen. Doob al wat kwam. de vijand bleef uit. En dus ijsbeerden we maar weer wat op en neer — overal even koud. De eenige afwisseling bood nog het Kanaal, waar vlugge booten niel keeshondjes er op langs de Condensiabnek voeren en den brugwarhter geregeld werk bezorgden. Tegen dé grijze wolken vlogen meeuwen, terwijl zwarte kraaien als kleine vliegtuigen in sierlijke glijvluchten neerstreken op het weiland voor het P.E.8.-gebouw. Het werd kwart, twintig na drie. Nog steeds geen luchtalarm. Maar daar breekt opeens hel loeien van een fabrieksschoorsteen los. Steeds meer Stoomfluiten en sirenes stemmen daar mee in: --- de vijandelijke vliegtuigen zijn in aantocht! Haar komen ze al aan, vier in getal, nauw aaneengesloten. Naar we later vernamen heeft nummer vijf een noodlanding bij Wiusum iv de provincie Groningen moeten maken. Die vier zijn. echter ook mans genoeg. Hun ge;enk overstemt weldra het koor van de f«-brieksfluiten. De formatie precies bewarend, komen ze steeds dichter nabij. Het doel van het bombardement wordt bereikt en daar vallen de eerste bommen al. Die zien er wel heel weinig ..natuurlijk" uit. Prfecies kleurige bolletjes van een vuurwerk lijken die uitgeworpen lichtkogeltjes immers; als bracht de vijandelijke luchtmacht een vriendelijke groet aan de bevolking De „harde werkelijkheid" leert ons echter wel anders. Hier heeft een boni oen geduchte kuil in di* erond geslagen en in *l* onmiddellijke nabijheid daarvan liggen vier tn ernstig gewond. Even verder zijn de vier mannen met de bruine kaartjes neergestort, dié allen gas ingeademd hebben. Gelukkig, dat toevallig hier en daar bossen strOO lagen, waarop de getroffenen zich nog juist hebben kunnen laten neervallen Bovendien hebben eenige brandbommen het P. K. 11. zelf getroffen en ler aanduiding daarvan laait het vuur hoog ep uit twee houtstapels vlak hij het Kanaal. Tot overmaat van ramp daagt dan nog een tweede escadrille vliegtuigen op, dat zich eveneens laat gelden Hulp moet er nu komen! En reeds springt een geheel in leer gestoken motorrijder op zijn machine en rijdt in snelle vaart stadwaarts om de diverse hulpdiensten te waarschuwen. --- De verduisteringsoefening. Over het algemeen ie,-voorzoover wij zulks thans kunnen beoordeelen, de avondoefening eveneene goed geslaagd. De verduistering was over het algemeen voldoende en over de medewerking van het publiek heeft men zi ker niet te klagen. Wel was het druk in de stad, maar vau rumoer of baldadigheid hebben wij niets kunnen merken. Men vatte alles nogal kalm op en toen om even voor halftien de lichten weer opfloepten, spoedde iedereen zich naar huis. Naae-t alle anderen, die aan bet slagen van de 01 ï e;ng hebben medegewerkt, heeft vooral dè politie het druk gehad, ook 's avonds. Haar kalm en bebeerecht optreden mag wel even extra worden genoemd We hebben 'e avonds nog een kijkje kunnen nemen vanaf de Oldehove. Men zag daai van boven nog wel lichtpunten in de *tad en dan natuurlijk de vuurtorens in de verte, f*m negen uur precies arriveerde hei vliegtuig nit Westelijke richting en wierp zijn fel zoeklicht ever de stad. Men had bel verduisterde Leeuwarden dus wel kunnen vinden. Maar even tevoren hadden de sirenes en stoomfluiten der fabrieken geloeid. De bewegingen vau het vliegtuig waren dus wel degelijk opgemerkt En de bevolking was gewaarschuwd. De lutoterdienst was nagenoeg geheel dezelfde als 's middags, evenals de waarschuwingsdienst. Hulpdiensten werden thans niet gewaarschuwd, doch alleen de fabrieken. Hiervoor waren tien ordonnansen ter beschikking. In Leeuward I G.E.B. de maatregelen genomen: 8.20 uur werd de avondverlichting (electrische) gedoofd. Te 8.26 uur werd de nachtverlichting (electrische) gedoofd. De 145 gaelantaarns v*. - avonds in het geheel niet ontstoken. De gaelantaarns biji de bruggen werden gedoofd en ontstoken door de brugwacbiëre. Op de roode brnglichten voor de scheepvaart werden koken gebracht. Huizum werd om achl uur door een drukstoot de avondverlichting (1-H* gaelantaarns en 10 electrische lantaarns) ge, Te 8.30 uur werd il" nachtverlichtinj gaslantaarns en 8 electrische lantaarns) Voo irduisteringscoutrók was de verdeeld in elf setties, Huizum inbegrepen. In iedere sectie surveilleerde een agent van politie (in Huizum een veldwachter,) met een bui verwachter. Zij hadden tot taak de olkiug, die de lichtujtstraling naar buiten niet voldoende had voorkomen, daarin* op wijze attent te maken en haar medewerking ! en. De survoillat; dde per rijwiel vanuit het Bureau van Politie (voor Huizum vanuit hel gemeentehuis aldaar.l Men was voorzien van blauw papier en elastii teneinde d<- verlichting vau iv de stad rijdende verkeersmiddelen af te schernie Er was een speciale verkeersregeling ontworpen. Op zeventien verschillend in de. stad Mond een agent, voorzien van ■ n. met een burgerwacJ Zij hadden tot taak de regeling van hel verkeer, terwijl de burge'rwachter met ineaonien materiaal zorgde voor de afscherming van de verlichting van verkeersmiddelen. De agent van politie was voorzien van ecu stel witte overmouwen en een roodle lantaarn,'waarvan zoo weinig mogelijk (maar misschien ie. bruik werd gemaakt, in met. de goede zichtbaar!' lucht van rood en groen licht. Voor de zeven I der stad ten Huizum) gold precies dezelfde regeling. Kr waren 's avonds in touw: 28 agenten van politie, o' veldwachters van Huizum. 5S leden van de Burgerwacht, 2 man luisterdienst. 2 man waarschuwingsdienst, 1 man. ordannance van luisterdiensl naar hoofd Lb_. Eu waarschuwingsdienst. Aan het politiebureau en oji verschillende andere plaatsen waren voor alle eventualiteiten opgesteld een ploeg van 1 leden van de K.H.8.0.. een ploeg van 4 leden van de Rond tot het Redden van Drenkelingen. Vorder was aanwezig dr. W, F. .1. (Jffelie. Bovendien was ten politiebnreele opgesteld een kraanwagen voor het verleenen van hulp bij gebleken noodzakelijkheid. Het einde \an de oefening werd 's avonds halftien kenbaar g. maakt door klokgelui. De oefening veronderstelde een vijandelijke aanval, waarbij het vliegtuig uit Westelijke richting boven Friesland kwam en de volgende route nam: Harlingen. Leeuwarden. Dokkum, Drachten, Heerenveen, Sneek. Stavoren. Thans werden de berichten doorgegeven op de zender Scheveningen, en ook de Ned. Spoorwegen verleenden bij de avondoefening hun volledige medewerking. • ■■ V --- In de vliegmachine. Friesland sloeg een heel goed figuur. - Hserenveea was eerfl onvindbaar Een redacteur van hel A.N.I. maak avondvliegtocht mee en schrijft ons: Met een Fokker F S, twee motoren, bestuurd door den schrijvenden-vlieger Viruly. werd de vlucht in het vliegkamp De Kooi bij Den Helder begonnen, om 8.15. De twee Whasp motoren trokken de machine tegen, een - Oostewind lange de Afsluitdijk, die flauwtjes te onderscheiden viel. Men behield rechts eu links bet zicht op lichten van Noord-Holland, maar Friesland bleek zich inderdaad zoo algemeen verduisterd te hebben, dat er vrijwel niets van te bespeuren viel. slechts Harlingen was duidelijk waar te nemen, doordat de havenverlichting er was blijven branden. Wellicht had deze omstandigheid eenige deprimeerende invloed gehad op de animo der bevolking om aan de verduisteringsoefening mee te doen, want er viel ook in de stad, waar we op een hoogte van ongeveer zeshonderd meter boven vlonogal eenig licht te bespeuren. Het was ongeveer kwart voor negen, dat we Frieslands eerste havenstad bereikten. Het uitwerpen van een paar lichtkogels, een scherpe duik naar beneden, en het onder vervaarlijk motorgeronk en met vlammen laaiende uit de uitlaatpijpen weer optrekken der machine konden de bevolking onder ons wellicht iets \au de sensatie van een luchtbombardenient en. Franeker bleek zich veel beter verduiste hebbeu, doch hier was het een auto welke zich met vol licht door de straten wrong, welke een verraderlijk mikpunt oprde. De grootste belangstelling aan boord van de F 8 was intusschen op de Friesche hoofdstad gericht; hoe zou Leeuwarden zich aan het consigne gehouden hebben? Zou het mogelijk blijken de vitale punten vau ecu grootere stad zoo afdoende te verduisteren, dat ze niet te herkennen waren? Dit is inderdaad meegevallen. De verduistering bleek te Leeuwarden vrijwel algemeen ta zijn betracht. Wel viel te eonstateelen, dat zelfs afgeschermde straatlantaarns uit de lucht nog vrij goed zichtbaar zijn. Leeuwarden kreeg hetzelfde schouwspel als Harlingen te genieten, slechts op nog wat preider schaal, en met een nog aanzienlijk dieper duik. tot, naar ons idee, vrij dicht boven de stad. Viruly waarschuwde door de machine een schokje te geven, waarmee het moment voor de bom gekomen Toen giug, ruim negen uur, de reis veraar Dokkum, dat zich inderdaad in een Egyptische duisternis gehuld bleek te hebben, en dat, na het afvuren van de lichtkogels, ons de sensatie van een „treffer" bezorgde, daar er een groot vuur midden in de stad ontvlamde. Op weg naar Drachten konden we constateeren, dat het reeds sedert de moord op Bonifatius beruchte Murmerwoude een vrij slecht figuur sloeg; te Drachten was de verduistering echter weer bevredigend, en te Heerenveen was ze zelfs zóó goed, dat Viruly de geheele plaats miste, en pas boven het Tjeukemeer ontwaarde, dat we te ver waren. Een draai terug, en nu waren we spoedig boven het Friesche Haagje, dat op het afvuren vau de lichtkogels reageerde •met het ontsteken van een fel rood lichtbaken, dat vermoedelijk een treffer op het station voorstelde. Om half tien werd het vreedzame Sneek schrikt. Nadat deze stad „gebombarig de route via IJlst, waar de geheele straatverlichting brandde, naar Stavoren. Daar had man, waarschijnlijk omdat het gestelde uur verstreken was, de verliehok maar weer aangestoken. Met bekwame spoed zocht onze lieskiurerlfcite ..Holland'' weer ' op. hnkhiiizen was duidelijk te zien, maar daarna verzeilde de F 8 in een mistbank, waar ze pas in de buurt van Ani9terdam weer Ti it raakte. Een feestelijk rondje boven de hoofdstad, waar de diverse centra van het avondleven wel zeer duidelijk te onderkennen waren — het Rembrandtplein spande de kroon! — bracht de acht passagiers die onze nachtvlucht meemaakten, in extase. Om 10.15 uur zette Viruly de F 8 weer behouden op Schiphol aan de grond. Volgens de kapiteins Van Riesen van de General staf en Dietz van het hoofdbureau der luchtverdediging, die de diverse vliegtochten bij verduisteringsoefeningen elders ia den lande hadden meegemaakt, sloeg Friesland het beste figuur. Het gegeven parool was nergens zoo algemeen opgevolgd als in deze provincie. Wellicht is het ook aan de tijdsomstandigheden toe te schrijven, dat de medewerking der bevolking thans zoo groot was. * # » ---