Septemberdag in onze mooie Friesche Wouden De dorpentrits Kollumerzwaag, Zwagerveen, Veenklooster. Kollumerzwaag, Zwagerveen, Veenklooeter, drie plaatsnamen, die in elkander haken en van dorpen die haast geleidelijk in elkaar verloopen, althans de eerste twee. Kollumerzwaag, zoo meenden wij, zou nog vanouds het typische Wouddorp zijn waar volgens de bescheiden uit „Rimen en Teltejes" twee categorieën van menschen werden aangetroffen, die men elders niet vond. „Hynstestrüpers en stiissutelers." En Ids Wiersma heeft ze beide voor ons geteekend in actie; de eene op de paardenmarkt te Bergum en de andere als hij met de wagen langs de streek trekt en bij een arbeidershuisje zijn wrakke waar van de hand tracht te doen. Zouden de mannen van vroeger, die toch zeker eenmaal hier geleefd hebben en hun bedrijf uitoefenden, nog bij overlevering bekend zijn? Zou het dorp nog een herinnering bewaren aan hun verschijning? Nu, het is wel gebleken van niet, maar dat komt straks wel in de loop van dit verhaal. Kollumerzwaag is wel het oudste en meest typische van de drie, maar de sinistere vertegenwoordigers van het eene bedrijf en de gewiekste eutelers met wrakke kaas zijn al sedert jaren en jaren verdwenen en het mooie stukje leven van vroeger is een legende geworden.... Een prachtige Septemberdag en met de na■" zomer is de zandverstuiving langs de Gro-ningeretraatweg eindelijk tot rust gekomen. Niet, dat de groote weg nu zoo goed als verlaten zou zijn, er is nog genoeg autoverkeer, maar alles is nu beter in harmonie met de kalme sfeer van het ook tot kalmte gekomen greidlboerbedrij f. De maaimachine hutselt over het kale land en plukt alleen maar de „kouebulten'' weg. Maar de naarstige koemelker heeft natuurlijk altijd hier of daar nog een klein plekske waar het gras nog hoog en dicht is en hij zweetend de zware zweeën op de scherpe zeis neemt. De dankbare nijvere koemelker, die altijd een koeseten meer uit de grond moet tooveren dan de grootboer. Dit bezien wij zoo al fietsend langs de groote weg en de vlaeschoven, die in het gelid staan bij de brug over de Kuikhornefervaart. Maar even verderop gaat onze weg zich scheiden van het drukke verkeer en daar vinden wij nu hetzelfde landschap te/ug als elders rondom de Bergumermeei. De prachtige diepgroene stukken gras tusschen de houtwallen en het zwartbonte vee — ook diep van kleur — de kleuren van het Friesche landschap; maar hier is alles teerder en inniger. Het, is in de Wouden ook hierin gemoedelijker. Hier ziet men af en toe eens een boer op een bank of een ander getimmerte zitten. Hij zit op een luwe zonbeschenen plek en heeft de tijd en de lust om het heer eene te overzien.. En dat kan hij zoo beet, want hier in dit gezegend oord der wereld ligt meestal het heele bezit aan één kavel rechtuit rechtaan achter de huizinge. Meestal greide, soms ter afwisseling een „striefnicht", zelden een kamp aardappels of bieten. Maar toch een aansluitend geheel, met wat draad en paaltjes dooreneden, omringd door boomgewas en met een dobbe of een pet als veedrinkplaate. It libben op in boerdeje? Zoo wil het ons voorkomen, want hier, in de nabijheid van Twijzel, genieten de veldelingen alreeds volop van hun nazomer-rust. Het is nu „pielen." Daar klimt er een met pot en verfkwast bij de „hinneleadder" omhoog en verkwikt de lijstgoot met een verfje en hij haast zich niet. Elders werkt men aan het wagen-gerei of flapt de losse tuingrond om tusschen de bloembedden; maar alles met bedachtzaamheid. Haaet u langzaam. Men voelt, men proeft het genot van de late zonnewarmte en wil die indruk niet doen vervliegen door al te onetuimige bezigheid. Het is goed dat de mensch zoo ie in deze tijden; maar om het mee-genietend te aanschouwen moet men in de Wouden zijn Het loont wel zeer de moeite van een fietstocht, indien dat althane nog moeite genoemd mag worden. Maar het is vreemd dat de naam Kollumerzwaag niet op de handwijzer voorkomt. Wel Zwagerveen en Zwaagwesteinde„Ja, mar jou binne al efkes to fier," zei de jonkman, die een schraal gewae van de berm bijeen gaarde. „Dêrre op 'e hoeke by de molkwein moatte jy opewaeie.'' „Mar dêr stiet Zwagerveen " „Presies-, dat is krekt itselde." „Dos, dr is net in Kollumerzwaag?" „Ei jawis wol, mar jo ride fen it iene yn 't oare. As jou aenetouns tsien minuten ride, dan hawwe jou cc allebeide hawn en dan nochris san ekoft en jy binne yn 'e Westerein...." „Zwaagwesteinde." „Just — krektsa." „Kollumerzwaag, dêr wenje ganek teiiseutelers?" Want de risico van de „andere blunder" lijkt ons te zeker. „Teiissutelers? — gjinien man; dan moatte jy yn 'e Westerein wêze. Fen aids de Baarsma'e, Sikke Baukes en dy mannen.... Dêr wenje grif noch wol gun- Westerein, dat i s handel. Kollumersweag, ei dat i 5...." Wij weten 't nu wel. Wij staan er naast met " ideeën van vroeger. Wij wisten het feitelijk ook wel, maar de mensch geeft niet gauw een voorstelling van de dingen op, ook al is die onwaar gebleken. Nu — op de hoek, „by de molkwein", bij een driesprong van wegen, daar staat een zeer groot en ruim, bazarachtig winkelgebouw. Een gesorteerde zaak met imposante etalages, enorme glaswanden, een stadsche verschijning in deze eenvoudige omgeving. Daar spreekt Amerifcaansche durf uit. Alles wat hier woont, kan zich hier ruimschoote voorzien; wij zouden zeggen,-dat een ieders behoeften volkomen gedekt zijn. Verderop, waar wij ergens de naam Zandbulten lezen, heeft trouwene allee een even modern aanzien. Gloednieuwe, keurige woninkjes, landhuisjes, en de open ramen gunnen een blik op het moderne interieur. Al met al 9lechts twee rietdaken, omlijst door boomgewas. Zwagerveen is trouwens al weinig anders. Een dorp met. veel luxe, met veel vertoon van krachtig leven en bewustzijn om met de tijd mee te gaan. Wij zien een fraai, nog nieuw kerkgebouw, een Christelijke school met daarvoor een flatteue villa-achtig woonhuis, moderne winkelhuizen, kortom een dorp, aangenaam om te wonen, ruetig, vriendelijk, aantrekkelijk. Het houdt niet op, het verandert niet bij de aanduiding Kollumerzwaag. Maar toch hadden beide dorpen best met één naam toegekund, want daar ie geen feitelijke scheiding. Op 't eerete oog zijn ze gelijk. Maar bij na-der bezien toch wel zeer verschillend en blijkt het dat Kollumerzwaag als dorp van ouds een aparte plaats inneemt. Daar ie de imposante kerk en toren, bijna vlak aan de weg gelegen en zonder omringend geboomte. En dan zien we hier, dat het villa-achtige nog niet de overhand heeft gekregen. Er staan oude boerenhuizingen, zeer oude zelfs en ook nog een lang huis dat onder één rietdak met de schuur en stalling verbonden is. Met den eveneens zeer ouden bewoner hadden wij een gesprek. „Hawwe jou hjir altyd; wenne?" „Ja, en ek haet altyd yn diteelde spil, en üs folk ek. „Waerd hjir alear net folie pield mei suteljen?" „Nou ne, dan moatte jy yn 'e Westerein wêze; dêr hat altyd folie handelsfolk west, mar hjirre is oars neat as boerkerij. Nou ja, en de timmerman en de smid fensels. Ac ik my goed bitink dan hat üs heit wolris sein, dat hja op 'e heide wol mei hynsteelachtsjen pielden. Mar dat is jierren en jierren forlyn; ik wit dêr neat mear fen of. Nou giet hjir neat mear om.'' Voorts vertelt hij van zijn eigen leven en dat hij nu, nadat vrouw en dochter hem door de dood zijn ontvallen geheel alleen leeft en dat schuur en „büthüs" als zoodanig geen dienst meer doen. Het eigen bedrijf is ingekrompen; op het ruime erf heeft nog een groot hok gestaan, maar dit is gesloopt- Een verhaal, getuigend van verval en bestaanestrijd, die hem op den duur te sterk blijkt geweest te zijn. Nu in de herfst, ja al in de winter van het leven, slijt hij zijn dagen in eenzaamheid. „Ald meienoar," zegt hij en wijst op het ijzeren sieranker tegen de schoorsteen, dat in gekrulde lijnen het jaartal 1808 weergeeft. ~Mar noch in sterk spil hjer; allegearre stiens murren. Sa bouwe hja nou net mear, it is noch lang net oan ein." „Dos, jy brüke gjin lan mear?" „Né, hjirneist noch wol." „Hjirneist" is eveneens een oude en lage boerenwoning, alwaar een tiental pondematen land bij behooren. Voorts nog wat los land en het een met het ander levert een bestaan op, zij het dan niet ruim. Nog een tweetal zeer oude boerenplaatsen staan er zoo aan de streek, waarvan één deerlijk in verval, zoodat het rietdak schreeuwt om vernieuwing en de geheele plaats zelve met dicht overwoekerd geboomte een naargeestige indruk maakt. Geheel in tegenstelling met het uiterst net arbeiderswoninkje om de hoek, dat niet verwaarloosd wordt, maar juist door de schilder opgeknapt. De huisschilder is een tamelijk betrouwbare gids- voor het welvaartspeil der dorpelingen. Reden? Omdat hij „libbet fen de leste sinten." Voor leeken m.a.w. hij wordt pas geroepen als de timmerman het werk heeft opgeleverd, hij is hoewel uiterst noodzakelijk voor het onderhoud van have en goed toch op het laatste plan en hoewel niemand ontkent dat hij „syn sinten ek hawwe moat" toch vaak de lijdende persoon als het budget niet sluiten wil. Nu, de schilder was erg tevreden over de huidige gang van zaken, moet ik nog zeggen dat ook hij „üt 'e Westerein" kwam en aldaar vier patroons waren, allen met knechts werkende en momenteel goed in hun orders. Wel meest buitenwerk maar fleurig. 't Had in de voorzomer wel eens iets beter gekund en wij herinneren ons dat wij toen te Birdaard, te Wijns, te Oenkerk gelijk luidende berichten hadden vernomen. Nu, mede misschien om het verhoogde melkgeld stonden de papieren iets gunstiger. Na deze laatste informatie teruggaande ontdekten wij de haven van Kollumerzwaag, alwaar twee schepen ingesloten lagen en verderop langs het water eenige heel mooie nieuwe huisjes, alle vrijwel gelijkvormig, maar door bloeiende akkers en grasland omringd. Een woningstichting dus, maar volgens royaal plan opgevat en waarlijk aansluitend bij de draagkracht van de bewoners. Daar was iemand die zijn grasoogst binnenhaalde en nu de inleidende informaties over „it bilang det jy der by hawwe" en de opmerking dat „jy dos oan it lanüntdekkea binne" was deze bewoner bereid om iets los te laten. Nevens de huisjes is het gebruik van een halve pondernaat grond vrij, dit mag benut worden naar eigen keuze en levert genoeg aardappels voor de winter, weide voor een geit of indien men dit verkiest ruimte voor een hoenderpark. Totale huursom f9O in het jaar. „Dat is in bytsje." „Ja, mar 't ie ek 140 goune west. N o u is it in bytsje," zei de bewoner. „Men moat it toar in keamer ek jaen (huis in het dorp). Zij zijn maar met hun drieën. Zijn uitwonende zoon is eenigszins door de mobilisatie gedupeerd en zwoegt nu in een klein bedrijfje en zit voor een moeilijk probleem. Hij kan van vier koeien zonder steun niet leven en schaft hij zich een vijfde aan dan kan hij zelfs met stalvoeren er niet komen. De kleine man heeft het dus in Kollumerzwaag net zoo hard te verduren als elders Teruggaande ontdekten wij nog de afgedankte 0. L. oftewel Staatsschool, die op een zonderlinge afgelegen plek in de schaduw stond. Een sterk, ouderwetsch en bij uitstek leelijk bouwsel, nu ingericht als fouragepakhuis, de gewone bestemming van Staatsscholen in streken waar het confessioneeie onderwijs overheerschend wordt. Raard, Beintum, Jislum enz. I ater op de avond toefden wij nog enkele ™ oogenblikken in 't liefderijke Veenklooeter, alwaar het oude en het nieuwe een scherpe tegenstelling vormen. Van het nieuwe noemen wij café, Koopmans met daarachter een speeltuin, een flinke autogarage en verderop niog de giroote, ruime, aan weerszijden van den weg gelegen smederijen en gebouwen voor autareparatie en montage vau de firma Alzerda. Aldaar zagen wij wagens van groote Friesche instellingen zooals Frico en Halbertsma's industrie te Grouw in reparatie. Een mooi bedrijf en in volle werking.' Voorts slagerij, bakkerij, groote flinke zaken. Oud Veenklooster dat is het vermaarde slot met het bosch, maar daar mag zoowat practisch gesproken niemand in. Maar Oud Veenklooster dat was voor ons oog de schitterend mooie open ruimte voor het slot. Men kan het een Brink noemen, een open dorpsruimte door hooge boomen omzoomd. En met schilderachtige huisjes op de achtergrond. Hier geraakt men niet gauw uitgekeken, vooral niet op een mooie, kalme September-avond, zooals wij die beleefden. Van onder de hooge boomen naderde — nee deze keer niet een auto, maar een ouderwetsch boerenwagentje. Een brikje, hoogop en rank. 't Was opeens zooiets van vroeger, de slotvrouw die terugkeert van een rijtoer en met die herinnering zijn we om de oude bezitting, het uitgestrekte bosch met driedubbel prikkeldraad omgeven en de vele bordjes met verboden toegang, heen gefietst. De adellijke bezitter toeft hier slechts enkele dagen van het jaar om te jagen. Voor de rest staat het onbewoond. Dat is prachtig. Wij fietsten richting Buitenpost. Op de driehoek even voorbij het hectaren groote bosch, spanden juist twee woonwagens de paarden af: ze zochten bivak op de ruimte... 't Aardsche goed i 9 wel zeer zonderling verdeeld op deze wereld. De mooie open ruimte voor het oude, vermaarde slot Vogelsangh State, omgeven door eeuwenoude boomen. KERK TE KOLLUMERZWAAG. --- Frysk Forskaet HO KOMME WY OAN „SNJEON”? Utsein yn 'e Walden dêr't men almeast for „Zaterdag" Saterdei seit en dêr't yette net fen fêststiet, det it in Hollandisme is, is it Fryske wird Snjeon. Ho komt it Frysk der oan? Pret. dr. J. M. N. Kapteyn hat dêr ris yn in lezing for de Fryske Akademy fen sein, det de „Zaterdag" yn dizze krite like goed as yn Ingelan ienris ünder Romeinske ynfloed de namme fen „dies Saturni" (de dei fen Saturnus, in godheit) krige hat: de alde Germanen hiene gjin yndieling fen 'e wike. It Fryske snjeon nou is in net mear düdlike gearsetting fen „sunna, sinna" (sinne) en „joun", dos lyk as it Dütske wird „Sonnabend" (for Snjeon). Frings hat fêststeld, det it fêstelan fen Europa for 6afier it de Snjeon as „Sinnejoun" ken' (doe yn Fryelan en yn Dütsklan), dy bineaming to tankjen hat oan de Angelsaksyske sindil'irogen, dy't „vigilia" yn 'e bitsjutting fen „joun to foaren" yn hjar tael mei „aeven" (= joun, forl. it Ingelske evening) werjoegen, hokker bitsjutting letter op 'e hiele dei oergien ie. Snjon wol dos eizze de joun foar de Snein, hwent Snein is üntstien üt Sunna-dei (Sinne-dei) en hat syn „n" op item fen Snjeon krige. .It Frysk hat dos mei „Snjeoa" it Germaenske, it Hollansk mei „Zaterdag" it Romaensike wird halden. --- IT TRIJEMANSKIP UT 'E FRYSKE BIWEGING. Nei oamMeding fen birjuchten yn inlkelde blèdden, dy't der by troch binne, meije de neikomimende ynlj och tingen oer it trijemanekip üt 'e Fryske biweging jown wirde. De opdraoht fen dat trijemanakip leit net op ideoloigyek, mar op praktyek terrein. It doel ie gjin ideologysike lyksikeakeling, mar mear consintraesje en ienriedichheit yn 'e biweging. Om dèrta to kommen, hat it trijemainskip foarst de fortsjintwirdiging fen 'e hiele biweging nei buten (bihalven fen 'e Fryske Folkspartij), en twad frijheilt fen hanneljen yn alle praktyske dingen dy't de biweging en hjar eelskippen mienskiplik oangeane. --- Ho seit men it yn it Frysk? Heal Frysk en goed Frysk. Vn pleats fen üs .oersetting ditkear ris in mtimich einnen njoniken elkoar. Heal-Fryske, forhollanske en goede, Fryske. M'en moat beide mar ris n-eist elkoar lizze en neigean hwet men sels seit. En as it net docent, forbetterje, Ófl-eare en oanleare! Hweiat dêr ie ilt op 't lést om to redden. Min „Frysk". Goed Frysk. Hy wier it forjitten. It wier him forgettem. Hja ie it forieard. It is hjar forieard. Hy is der yn slagge It is him elagge 0m... 0m.... Dou moatet hwet hir- Dou moatst hwet lüder prate. dier pnale. Hy koe net sa fluch Hy koe net sa hird meikomime. meikomme. Wy moatte foart- Wy moatte oanmeiisje. meitsje. Hy seach tsjin syn Hy setach tsjin syn wirk op. wirk oan. „Tante hat eich for- Moeike hat hjar for. gist!" eind! Stek in ee-gaer op. Stek in segaer oan. It waerd mienens. It waerd tinken. Soarte siket soarte. Lyk siket lyk. Hy bManke nammcns Hy bitanke üt namme it.bietjür. fen it bist.jür. Det foei him raar Det foei him naer of. tsjin. It is my net mei- It is my net tafallen. tallen. Men moat goed op syn Men moat goed om wirden lette. yens wirden tinke. Hy wier „ton einde Hy wier syn rie ton rie." ein. Dêryn habbe jo gelyk. Dêr habbe jo gelyk oan. It gyng dep hird tsjin It gyng dêr hird om hird. hird. A. komt binnenkoart A. komt ynkoarten by üs. (mei-gauwens) to uzes. Stek de lampe mar Stek de lampe mar oan. op. Ik atean bytiid op. Ik kom der bytiid of. Hy is jierdei. It is syn jierdei. --- De a.s. winter. De steden zullen, ondanks de verduistering, eenigermate begaanbaar worden gemaakt. De rijksinspectie luchtbescherming deelt ons het volgende mede: Vele gebruikers van de weg, die ook des avonds zich over de straat moeten of willen bewegen, maken zich begrijpelijkerwijs thans reeds min of meer bezorgd over de komende donkere avonden. Voor deze neiging is men vooral in de zakenwereld bevreesd. Stellig zouden tal van ondernemingen onnoemelijke schade lijden, indien inderdaad het publiek tijdens de verduistering de straat ging mijden. Het is daarom van groot sociaal en economisch belang, dat het gewone leven ook des avonds zooveel mogelijk voortgang vindt. Maar om dit te bereiken zal het noodig zijn, dat de stiaten in de steden, ondanks de verduistering, eenigermate begaanbaar worden en de kans op verkeersongelukken tot een minimum beperkt wordt. Er moeten hulpmiddelen worden aangebracht of gebruikt ten behoeve van het verkeer. Deze hulpmiddelen zijn als volgt te onderscheiden: --- a. Richtlichten. Dit zijn de op enkele wegen minstens vier meter boven het wegdek en boven daarvoor in aanmerking komende, kruispunten van wegen hangende lampen met een of twee spleetvormige horizontale openingen, welke juist voldoende licht doorlaten om het rijdend verkeer het beloop van de weg of het kruispunt aan te geven. Zij worden als regel binnen en in bepaalde gevallen ook buiten de bebouwde kommen toegepast. Deze richtlichten hebben een horizontale spleet, wanneer zij het beloop van de weg aangeven, en twee spleten, wanneer zij boven kruispunten van wegen hangen. De Mevr van deze richtlichten is wit of geel. --- b. Geleidelichten. Geleidelichten zijn lichten, welke binnen de bebouwde kom van een gemeente als bebakening aan de kant van de rijweg mogen worden geplaatst, in het bijzonder ook ter geleiding van het voetgangersverkeer. Geleidelichten moeten bij voorkeur op een hoogte van 1.20 M. tot 1.70 M. worden geplaatst. De kleur van het licht van geleidelichten is wit of geel. --- c. Obstakellichten. Deze komen zoowel binnen als buiten de bebouwde kommen voor en zijn uitsluitend bestemd om verkeersobstakels (wegherstellingen, bomtrecbters e.d.) duidelijk aan te geven. Een wit obstakellicht moet men rechts passeeren, een rood obstakellicht altijd links, zulks in overeenstemming met de ook in vredestijd geldende regelen van wegbebakening. Vorengenoemde drie soorten lichten behooren tot de groote groep van bebakeningsmaatregelen, welke door de rijksinspectie zijn vastgesteld in de voorschriften betreffende de beveiliging van het verkeer op de openbare weg, gedurende de tijd, dat het gebruik van de normale openbare verlichting verboden is. Deze lichten kunnen door burgemeesters naar behoefte worden toegepast. Tot dezelfde groep maatregelen worden c-ok gerekend het afsluiten van gevaarlijke punten, b.v. aan de waterkant, met behulp van witte hekken, het wit verven van trottoirbanden, verkeerspalen, hekken, palsn enz. Vooral dit wit verven behoort — mit9 oordeelkundig — te worden toegepast, aangezien gebleken is, dat dit hulpmiddel het verkeer in hooge mate beveiligen kan. Naast al deze bebake"ingsmaatregelen, waarvan het essentieele karakter ligt in het feit, dat zij geen verlichting aan het wegdek geven, doch alleen een richting gevend effect hebben, komt nu nog de mogelijkheid van de toepassing van --- DE FRYSKE BOEKETAFEL Twadde printinge fen „De Hoara's fen Hastings”. Vn 1921 forekynde der in Fryske roman fen Simke Kloosterman: De Hoara's fen Hastings. It wirk waerd tige wirdearre en miei blidone fen de Friezen oannaem. Gjin niget — op dit gebiet wier der do net Mie foxskaet. De jierren foartiid hiene net oare brooht as forfolchforhalen yn de bisteande Fryske tiidskriften, dy't mar de lingte fen in novelle hiene en ek net yn boekfoarm it ljooht seagen. Dêr kaem by, dat dizze roman fen Simke Kloosterman der noehal hwet ütkiipe boppe itjinge oanit do ta yn pnoaza it Fryske tolk baai waerd. It hoeft den ek gjin nij to dwaen, dat it boek yn koairte jierren ütfonkoft en ünder de mimisken wier. Süet boe men it net oars bleette ac üt bibtetheken effen in goe-frjeon. Nei it forstjerren fen de skriuwster is nou in twiadde printinge ütkomd, forsoiarge fee de fa,_ Brandienburgih & 00. to Smits op de wenstige mazteair. moaije letter, etoviefa pompier en toreas ynboun mei in baniteikeninig fen E. Caspers. Men hat üs faekris frege hwet de titel eieliks Mtsjutte; dêrom diogge wy der earet efkee ütliz fein: de haedpersoanen yn dit boek binne ledlen fen de famylje Hoaira dy't wenne yn it doarp Hastinge. It is in boerelaech, etiif en etymek, bigearich niei macht en oansjen en fül en wreed foar dyjingen oer dy't hjar yn 'e wei steane ef it tsjin hjar yn de kant sette doare. De elariuwster set de siltewaeejee klear en ekerp foar üe en üniderskale karakters tedkent hjia mei in sielikindige krektons, dy't fen gjin efteir'haldenens wit. It forhael is hwet fragmentarysk, it mist in siintnale figuer, om hwa't de dingen hjar ofspylje, mar oars: it is in boek om nea wer to forjitftem. Die tael ie dy fen in kiinetaereese; men blauwt ünder tsjoen fen hjar rike wirdkar en hjar byld-zjend formogen. Ek literair jowt hja doe in geniet fen it boppeete boerdteje. Dêr komt by det buten Simke Kloosterman niirn-men sa fod wijling de skietme fen ticht by de natür libbe haijgwolludMkFijnel die natür yn 'e Walden wit to biekriuwen. Hwet moat hja Mctht by de natür libbe ha! Wy winskje dit treflike boek yn hannen fen allegearre, dy't Fryelan ljeavje. D. M. v. d. W. Midwinter grien fen Dr. J. Bojke. Diel V yn „Natür en Gea" in rige boekjes, wijd oan geakinde, r folklore en Fryske plante- en dierewrald. Utjown by Brandenburgh en Co to Snite. Mei dit fiifte dieltsje hat de ekriuwer syn rige plaatseaketeen öleletten; it ie wijd oan inkelde planten, dy't ek yn 'e winter hjar griene blêdden net forlieze en dy't sa in skeakel binne twisfken it libben, det wier en det komme ecil, neffene dr. Botke syn eigen wirden yn de ienleiding. Biepriteen wirde de Mistel (viecum album) en de Huleebeam (ilex aquifolium), dy't dr. Botke tige wiidweidich bihandelt en taljochtet mei düdlike teikeningen. Net alline biekriuwt hy alle plantkindige bisünderheden, hy wit ek tige nijsgierrige dingen fen dizze beammen to fortellen op mythologysk en folklorisiysik gebiet. It is tige epitich dat dizze etrider for Fryelan en minner fen it Fryske gea forliene jier sa hommels forstoarn ie Wy hiene noch hiel hwet moai wirk fen him forwachtsje kind. Vn dit füfte dieltsje wirdt it wirk en de persoan fen dr. Botke yn wirdearjende wirden bitocht fen J. Piebenga en Dr. G. A. W-umkes. D. M. v.d. W. --- DE NIEUWE POSTTARIEVEN Ten gerieve van onze lezers plaatsen wij hieronder nogmaals de nieuwe postilaiiieven. Ter vergelijking zijn de oude ernaast geplaatst. BRIEVEN thans: locaal t. en m. 20 gr 3 5 cents „ 20—100 gr .... 6.7Ü . „ interloc. t. en m. 20 gr 5 7Yn „ BRIEFKAARTEN locaal 2 4 „ interlocaal ..... 3 5 „ TELEFOON locaal ~.~. 2 3 „ interlocaal (per 3 minuten of gedeelte daarvan) Ie zone ( o—lo km) 4 6 2e zone (10—15 km) 10 15 3e zone (15—25 km) 20 30 4e zone (25—35 km) 30 45 5e zone (boy. 35 km) 40 60 „ De datum waarop de nieuwe geeprekstarieven aan iederen telefoonabonné worden bereikend, ie den abonné's schriftelijk medegedeeld. Alle hierboven niet genoemde binnenlandsche tarieven blijven ongewijzigd. --- openbare luchtbeschermingsverlichting. Deze verlichting brengt wel licht op het wegdek en is dus aan verschillende beperkende bepalingen gebonden. Zij mag, slechts na goedkeuring door en met toestemming van de rijksinspectie worden aangebracht op speciale punten in gemeenten, welke daartoe door de rijksinspectie worden aangewezen. Zij geldt dus als een aanvulling op de beveiliging met richt- en geleidelichten en zal uiteraard alleen daar worden toegelaten, waar deze wegdek-verlichting absoluut noodzakelijk blijkt in het belang van het verkeer. Doch ook --- Gemengd Nieuws. — In Venetië is een machine uitgevonden, waarmede cellulose uit maisstengels kan worden gewonnen. —Te Beet is gistermorgen een vrachtauto op een drietal wielrijders ingereden. Twee personen werden zwaar gewond in een ziekenhuis opgenomen, «er derde werd slechts licht verwond. — D-e gemeentepolitie te Venlo heeft een partij zeep bestaande uit 2000 stukken in beslag genamen. Een niet onbelangrijke frauduleuze handel in diverse distributieartikelen is hiermede aan het licht gekomen. --- Half tien sluitingsuur te Rotterdam? In verband met de bepaling, dat het, wat de kuststrook betreft, met ingang van heden allen niet Rijks-Duitschen(ers) verboden is zich tusschen 22 en 4 uur in de open lucht op te houden, overweegt de burgemeester van Rotterdam de café's en openbare vermakelijkheden om halftien te doen sluiten. --- IT ALDE TESTAMINT VN IT FRYSK Op de jiergearkomste fen it Ned. Bibelgenoatskip, to Amsterdam halden, hat de akriüwer fornijd, de nije Fryske oereetting fen it Alde Testamint eint goed, det in great part fen it Boeik is al by de printer. --- „FRIEZEN BINNE WETTERLIUWEN” Dit sMce windt wol gauris sein fen de Friezen, dy't jimmer, binammen yn it wetterWn en oan 'e eé-iggen, mear op as oan it we.tter libje of libbe habbe. De Kriezen faabbe fen aldsher in folk fen fiskers en «kippers west en det leit ek wol yn 'e reden, as men neigiet, hot it alde Frysiïm èer hinne la-ei. Ear't de gouden hoep (de eédyk) de Fryske klaei lanfêst makke, wier de kuststripe fen 'e Ryndelta 6f oan 'e Lauwere? en de mouning fen 'e Eems ta yn wiitihoMle lyfe© en greate eilannen tospjalte. Twisken dy eilannen streamden wet'ers en dêr gongen de Friezen mei hjarren boaten lans, djip it kin yn. In alde skiednisskriuwer, de Presbyter Ultrajectinus, seit den ek fen 'e Friezen, hja libben lyk fisken yn it wetter en koene allinne mar mei it sikip mcd hjar bürljue forkeare. . Fenkustfarders waerden hja eéfarders en mei hjar skippen fearen hja rounom hinne. Sa komt it, dat pref. Borcbling yn 't Noardsk forskate wirden, üntliend oan hannel en skipperij, foun hat dy't fen Frysk komöf binne. Sa sprekt it forline nei ieuwen en ieuwen, mar hofolle Friezen kenne de skiednis fen üs folk? --- de voetganger wordt in staat gesteld zelf een bescheiden verlichting bij zich te dragen. Daartoe laoroeo in de handel de z.g. voetgangerslantaarns. Ook aan deze lantaarns zijn door de rijksinspectie bepaalde eisenen gesteld, opdat gevaar voor teveel licht uitgesloten moest worden. Behalve lantaarns zijn tenslotte ook lichtgevende voorwerpen, op eenigerlei wijze aan het lichaam te bevestigen. Deze voorwerpen zijn nog niet aan keuring onderworpen. In verband hiermede wordt er de aandacht op gevestigd, dat thans ook tal van waardelooze phosphoresceerende voorwerpen als speldjes, schildjes, gordels e.d. in de handel worden aangeboden. Deze moeten uiteraard door bestraling met wit licht (daglicht) geactiveerd worden om des avonds lichtgevend te zijn. Het aantal uren, gedurende welke deze activiteit voldoende groot blijft, bepaalt de waarde en vooral de bruikbaarheid dezer voorwerpen. Men moet deze phosphoresceerende werking (ook van allerlei hulpmiddelen om voorwerpen, traptreden, huisöellen, sleutelgaten enz. in het duister te markeeren) niet verwarren met het fluoresceeren van voorwerpen, welke met-een speciale verf bestreken zijn en een voortdurende bestraling met b.v. ultra-violet licht vereischen. Het gebruik van fluoresceerende voorwerpen is tot nader order niet toegestaan. Ten slotte bestaat nog de mogelijkheid tot het aanbrengen van lichtgevende aanduidingen, welke bedrijven, inrichtingen enz. noodig hebben om het publiek zekere noodzakelijke aanwijzingen te geven. Voorschriften omtrent de toelaatbaarheid van deze lichtgevende aanduidingen ten dienste van het publiek zijn in bewerking en zullen spoedig verschijnen. Alle hierboven opgesomde hulpmiddelen en maatregelen zullen er naar het oordeel der Rijksinspectie Luchtbescherming tijdens de komende winteravonden veel toe kunnen bijdragen om het verkeer bij avond belanglijk te vergemakkelijken. • Het bezoeken van winkels, café's, restaurants, schouwburgen en concerten zal dan ook mogelijk zijn. Men moet er alleen zich aan gewennen met behulp van de geleide- en andere lichten zijn weg te vinden. Wanneer al deze hulpmaatregelen zijn toegepast, zal een ieder, die niet zoogenaamd „schemeringsblind" is, zich, met inachtnaming van de noodige extra-voorzichtigheid, in de verduisterde 9tad kunnen oriënteeren. --- Van de Jaarbeurs. De 43ste Jaarbeurs belooft al haar voorgangsters te overtreffen. Op het oogenblik is het aantal bezoekers reeds drie maal zoo groot als op de vorige Jaarbeurs. Weliswaar kan met deze beurs niet vergelijken met die van het vorige najaar, omdat laatstbedoelde viel in de dagen, dat net de oorlog in Europa was uitgebroken. Maar ook is de Jaarbeurs thans beter dan die van de daaraan voorafgaande jaren. De verkoopers zijn zeer voldaan over den armzet. Het schijnt, dat vele winkeliers, die wat liggende gelden hadden, die ten beurze zijn komen omzetten in goederen. Daarbij speelt een rol het feit, dat men nu nog goederen van goede kwaliteit tegen de oude prijzen kan inslaan, terwijl men verwacht, dat de „nieuwe oogst" of wel duurder of wel minder prima zal zijn en misschien wel beide. Uiteraard zijn dit slechts vermoei dene, doch zij zijn er nu eenmaal. --- IT BEAKEN. It fjirde nümer fen „It Beaken", de meèdielinigen fen de Fryske Akademy, steane de folsleine teksten yn fen de lezingen dy't de hearen H. Wiegersma, fen Drachten, en pref. dr. A. A. Verdenius-, fen Amsterdam, for de Akademy halden habbe, n.l. oer: Bosken yn Fryelan en: In sköging oer Composita, dy't geairset binne üt eigennamme eu wirdearringselemint, nei oaniliieding fen Pibomme èn Saekemoi. De bydrage oer de bosteen is fem great bilang for de Fryske natürbdekriuwing en tilt boppedet op fen nijegjirrige folksnamnien for planten en beammen. Dr. D. K-ailma en dr. Dien Simonides habbe it yetris oer Simke Kloosterman hjar literaire neilittenskip, wylst dr. G. Karsten en dr. O. Postma elkoarren yn it hier sitte oer de plaknammen Gaweg, Gawey, Gaiu, Geau. Fierdere hwet lytegüd. De jefte telt 32 siden; it tydstkrift wirdt ütjown by Van Gorcum en Comp. to Assen, ---