Vec-enVèld kroniek CDXII. GEZONDHEID UIT HET VOEDER We gaan weer de winterperiode tegemoet en zijn voor het vee aangewezen straks, op de in den zomer verzamelde voedervoorraden. Zal er genoeg zijn, is de eerste vraag. En een tweede luidt: is de kwaliteit voldoende? Immers met hoeveelheid en gehalte kunnen we de productie opvoeren en kunnen we het bedrijf meer rendabel maken. Hierbij wordt als een stilzwijgende conditie aangenomen, dat het bedrijf door en door gezond is. Trouwens ziekten van bodem, planten en vee worden beschouwd als geheel op zichzelf staande zaken. Het verband tusschen gezondheid en voeder spreekt doorgaans niet tot de veehouders, of het moest zijn, dat het vee te w7einig krijgt en dus vanwege een onvoldoende voeding aan het kwijnen gaat. Het vee kan echter ook gevoederd worden op een wijze, die niet strookt met een natuurlijke voedselvoorziening, het voeder kan op sommige punten niet toereikend zijn of het kan overmatig en niet naar de juiste verhoudingen worden gegeven, maar dan kan zooiets wel degelijk schadelijke gevolgen hebben voor het vee, dat er ziek door wordt. Bij het ziek zijn denkt men echter doorgaans onmiddellijk aan een wel omschreven oorzaak, een parasiet, die de gezonde kracht van den gastheer ondermijnt, een bacterie, die een infectie-ziekte in het lichaam teweegbrengt of iets dergelijks. Maar hoe langer hoe meer komt het echter voor, dat tal van ziekten niet een direct aanwijsbaren oorzaak hebben. Welhaast bij elke ziekte van onze landbouwhuisdieren, zoo schrijft dr. Schindlegger in „Demeter", het maandschrift v.oor de biologiseh-dynamische bedrijfsmethode, kan men zich tegenwoordig afvragen, wat is nu eigenlijk de oorzaak van de afwijking en hoe zal men in de toekomst moeten handelen om die afwijkingen buiten de deur te houden. Het voorkomen is voor den boer nog altijd voordeeliger boven het genezen. En toch gaan we hiermee hoe langer hoe meer een hellenden weg af, ondanks groote inspanningen, ja offers, zooals bodem- en stalverbeteringen, een natuurlijker levenshouding voor de dieren, het nemen van maatregelen betreffende de fokkerij enz. Volgens den schrijver is er een opmerkelijk verschil in gezondheid en prestatievermogen beide, tusschen de biologisch-dynamische bedrijven eenerzijds en de technische bedrijven anderzijds. In den eersten bedrijfsvorm geldt ook het principe de zelfvoorziening, waardoor geen vreemde bestanddeelen van buiten af behoeven te worden aangevoerd. Bij de voortbrenging wordt ook de grootste zorg aan de kwaliteit besteed. En dit wordt als een bron van gezondheid beschouwd. Hoe intensiever echter de landbouw wordt gedreven, des te vaker krijgt men allerlei stofwisselingsstoornissen bij liet productieve melkvee. Ook in Nederland is zulks goed bekend. Melkziekte komt in het voorjaar op tal van stallen voor en in de weide ziet men de weidekrampen (kopziekte) optreden. Onder de boeren ziet men het weelderige weidegras daar als de voornaamste oorzaak aan. Officieel echter denkt men aan een gebrek aan minerale stoffen, vooral aan kalk- en magnesiumverbindingen, die de kranke dieren dan ook in het bloed worden gespoten om genezing tot stand te brengen. Er zit echter veel meer aan dit vraagstuk vast.. "Niet alleen kalk- en magnesiumverbindingen ontbreken er in het voeder, doch dil voeder is onder zeer onnatuurlijke omstandigheden gegroeid en het kan op deze wijze nooit de waarde krijgen van een volledig rantsoen. Reeds heeft dr. Remer op het Wintercongres (1937) van het Rijksverband voor de biologisch-dynamische bedrijfsmethode, gewezen op de onrijpheid van dergelijke voeders en de schadelijke uitwerking, die zoon rantsoen heeft op het gansche organisme. Onrijp blijft het voeder, wanneer het bijv. in de schaduw groeit en het wordt dan ook niet gaarne door het vee gegeten. .Hetzelfde ongunstige effect verkrijgt men. indien het gras buitengewoon vroeg tot een eerste snede is uitgegroeid (waaraan een intensieve en kunstmatige bemesting niet vreemd kan zijn) en dan ook in de vroege voorjaarsmaanden wordt afgemaaid. Er zij hier nog eens met nadruk op gewezen, dat dit de methode is voor de hier zoo sne] in. bedrijf gekomen grasdrogerijen, waarbij men ook vroeg wil bemesten om een vroegen grasgroei te kunnen verkrijgen, ja te kunnen forcéeren om zoodoende veel grondstof voor de drogerij te hebben. Het bedrijf kan dan eerder beginnen te werken, de bedrijfsperiode kan zoodoende verlengd worden, wat weer op een verlaging van het onkostencijfer zal kunnen uitloopen. Dit is nu alles misschien wel voordeelig voor het bedrijf, doch een en ander komt het voeder niet ten goede, ja, het kan zelfs schadelijke gevolgen voor de voeding met zich mede brengen. Dit gras kan immers de benoodigde zonne-energie met haar licht- en warmtewerkingen (en alles wat daar nog in besloten ligt) onmogelijk opnemen. Ook uiterlijk kan men het aanzien, dat dit niet het natuurlijke zon-doorzeefde gewas is, dat de dieren buitengewoon veel goed doet en door boeren, die nog niet door lichtvaardige theoretici van hun voetstuk zijn gebracht, ook nog steeds in hoog aanzien wordt gehouden. Het zijn namelijk de rijpende omzettingen in het gewas, die hier ontbreken en die er niet, door welke technische bewerking ook, in vervangen kunnen worden. Men denke hier slechts aan het fruit, indien het te weinig zon kan krijgen, het blijft in ontwikkeling verre ten achter bij het fruit, dat zich onder gunstiger omstandigheden kan ontwikkelen en het bezit ook lang niet die uitgesproken waarde voor de voeding. De energieën, die hier ontwikkeld kunnen worden, hebben te maken met een bizondere rangschikking in het eiwitmolecule. Alleen de zonne-energie kan deze plantaardige ordening op de meest effectieve wijze tot stand brengen en geen techniek zal ooit in staat kunnen zijn, deze ordening nog belangrijk te verbeteren. Meer en meer wordt het dan ook duidelijk, dat men in technischen zin een totaal verkeerde opvatting heeft over de onderscheidene functies van het planteneiwit in de voedermiddelen. En onder de boeren is men druk bezig deze verkeerde opvattingen ingang te doen vinden. En men gaat daar zelfs nog weer een stap verder en draagt aan het voedereiwit de functie van betaalmiddel toe, dat na aftrek van de steeds hooger wordende onkosten, toch weer waardevoller uit de koe te voorschijn treedt. Op deze wijze komt men echter steeds dichter bij een organisch bankroet te staan, een catastrofe met een nasleep van veel onheil, dat men alles op rekening van de geijkte misvattingen van den tegenwoordigen tijd mag schrijven. S. De jaarlijksche geitenkeuring, uitgaande van den bond van geitenfokvereenigingen in Gelderland, is Donderdag te Culemborg gehouden (Foto Pax-Holland) --- Meer groenvoer verbouwen! Op grasland zal men thans nog door een flinke gift kalkammonsalpeter te geven heel wat gras kunnen oogsten. Men kan dit gaan inkuilen of op stal voederen, wat zeker vrij wat hooi kan uitsparen. Dit zouden we liever doen dan thans allerlei afvalvoeders tegen hoogen prijs aan te koopen. In de gemengde bedrijven kan men met het grasland doen, wat hierboven is gezegd, doch bovendien is men daar in de gelegenheid om op het bouwland nog producten te verbouwen, die in na- of voorjaar uitstekend van pas komen. Voor knollen, spurrie en voederkool is het nu te laat. Maar we hebben toch het winterraapzaad, Door het NaCoVo zijn hiermede verschillende proeven genomen. Wanneer dit gewas einde September — begin October gezaaid wordt, levert het in April—Mei een snede eiwitrijk groenvoer, welke als overgang naar den weddetijd een -uitstekend veevoer vormt. Om eenig idee te krijgen omtrent de opbrengst, r"even we een overzicht van eenige proefveldjes, alle gelegen op zandgrond. Eiwit % v.d. Zaai- Oogst- Groene Eiwit droge datum datum opbrengst kg./h.a. stof 28/9 4/5 10.950 K.G. 150 13,4 1/10 6/4 16.530 KG. 397 24,8 l/lö 14/4 17.000 K.G. 382 20,3 1/10 20/4 20.650 K.G. 407 16,9 1/10 27/4 25.880 K.G. 465 15,5 Bij gebruik als stoppel- en zomergewas was de groeitijd steeds ongeveer twee maanden. Werd in het voorjaar gezaaid, dan waren de opbrengsten aanzienlijk hooger. In Wageningen oogstte men van een veldje, dat op 17/4 werd ingezaaid en op 25/6 geoogst werd, 710 kg. eiwit per H.A. Een ander veldje werd ingezaaid op 5/7 en geoogst op 3/9 en leverde 1240 kg. eiwit per H.A, Veel overeenkomst met het vorige gewas vertoont winterkoolzaad Deze plant is wintervast en heeft dus het voordeel, dat men het gewas zoowel in den herfst als in het vroege voorjaar kan vervoederen. Wat niet verbruikt is, kan in het laatst van April, in het begin van den bloei, afgemaaid worden en geënsileerd. Koolzaad is zeer productief, geeft weinig ruwvezel, terwijl het zaaizaad laag in prijs is. Echter vraagt dit gewas» een vruchtbaren bodem en is vroege uitzaai geboden. Wanneer de grond aan den schralen kant is, de pH te laag is en er laat uitgezaaid wordt, zal het aanbeveling verdienen om winterraapzaad te gebruiken. Als gemiddelde van 17 bepalingen bij practijkgewassen op kleigrond van koolzaad, gezaaid in Augustus en in bloei geoogst in het voorjaar, verkreeg het NaCoVo de volgende uitkomsten: Gewone opbrengst in kg. per H.A. 36240 Droge stof in % 15 Droge stofopbrengst in kg. p. H.A. 5450 Eitwit in % van de droge stof 14.7 Eiwitopbrengst in kg. per H.A. 800 Een der proefnemers zaaide op lichten kleigrond nog op 2 September en oogstte 4 November een hoeveelheid van 26000 kg. per H.A. groene massa, waarvan 2600 kg. droge 6tof, met 22.7 % ruw eiwit of 560 kg. per H.A. We vermelden dit voorbeeld om te laten zien, dat een late uitzaai toch nog een goede uitkomst kan geven. --- Goede wenken. In enkele regels geeft de „Boerderij" goeden raad. Eén van de oorzaken van ongelijkmatig vetgehalte in de melk is: nu vroeg, dan laat melken. Als men b.v. 's morgens om half vijf melkt en 's avonds om 5 uur, dan kan daardoor de ochtendkaas een onvoldoende vetgehalte hebben. Tusschen de melktijden liggen dan resp. ilYs en 12% uur, dus 1 uur verschil! De melkbussen (transportkannen) moeten bijna loodrecht op het rek te drogen gezet worden, anders blijft er een weinig water bij den hals achter en dit kan schadelijk zijn voor de kwaliteit van de melk en dus ook van de kaas. --- met de productie afgedaan hebben. Sleept het achterlijf haast op den grond, dan is het dier ziek of veel te vet, maar in elk geval deugt zoon dier niet voor het doel. Ook de mooie juffertjes, met dr prachtig gele beenkleur, gele snavel en oorschelpen, hebben de laatste maanden weinig of niet gelegd. Ook deze geven we niet langer den kost, want de ervaring heeft geleerd, dat exemplaren, die met den leg ophouden, dien niet spoedig zullen hervatten. Gelukkig hij, die tijdig de abnormale dieren weet te onderkennen, want deze zijn het, die de winst op de overige exemplaren verkleinen. Dus, zonder pardon, het minderwaardige materiaal opruimen. (Slot volgt.) --- LANGS DEN WEG. Nog steeds verkeeren wij pluimveehouders, eigenaars van eierbedrijven, omtrent voedselvoorziening in het onzekere. Tot dusver weten wij nog niet hoeveel dieren wij mogen aanhouden en hoeveel er nog opgeruimd moeten worden. De laatste toewijzing luidde 40 % der Sept. 1939-telling, de aanstaande zal 30 % dier telling bedragen. Hiermede zouden wij dan teruggebracht zijn op één derde van den pluimveestapel, zooals het publiek vermoedt en waarover menig letter in de pers is geschreven. Of wij hiermede aan het einde der inkrimping zijn gekomen, wij weten het niet. We zijn altijd nogal optimistisch geweest, doch nu de fok- en vermeerderingsbedrijven, naar men zegt, een vrij goed kwantum dieren mogen aanhouden, zullen de gewone niet erkende bedrijven meer en meer in den druk komen. In de Mededeelingen der A.N.P.V. van de vorige week stond met vette letters te lezen: de toew ij zingen zij n bekend. Dit opschrift is ten eenemale onjuist, want alleen werden genoemd de erkende bedrijven en de gewone boertjes, die kippen houden om eieren te rapen, zijn totaal vergeten. Althans in de publicatie worden zij niet genoemd en het onzekere blijft. Wij vinden deze bevoorrechting der erkende bedrijven zeer onbillijk, vooral omdat vele boertjes op den zandgrond moeten leven van de eieropbrengst en vaak niet over de ruimte beschikken, welke verplicht wordt gesteld om de erkenning te verkrijgen, ook al "staan deze bedrijven vaak zeer hoog. Ondertusschen zitten wij, gewone pluimveeboeren met een groot aantal dieren en weinig voeder. Een zak graan zonder bon bij den handel los te krijgen behoort tot de onmogelijkheden; ergo wij moeten ons op een andere manier weten te redden. Velen gaan dan ook over tot de aardappelvoedering. Nu kunnen wij dat als buikvulling der dieren niet afkeuren, doch wij weten wel en willen zulks ook onder de aandacht van onze lezers brengen, de aardappel is absoluut geen product i e v oe r. Bij een eventueele voedering met aardapplen zullen de dieren wel gezond blijven, maar eieren mogen wij dan niet verwachten. Het is dus beter de dieren op te ruimen, dan over te gaan tot een bijna algeheele aardappelvoedering en toch kunnen wij met succes onze toevlucht tot een gedeeltelijke aardappelvoeding nemen, indien wij maar zorgen, dat het noodige eiwit, beter gezegd de eiwit-achtige stoffen, mede toegediend worden. Bijna het eenige wat ons in dezen kan helpen zijn onze melkproducten: karnemelk en ondermelk. 't Is zoo erg jammer, dat wij geen vrije beschikking hebben over melkpoeder en levertraan. Vooral het laatste is straks, wanneer de koude dagen komen, onontbeerlijk. Nog loopen onze dieren vrij uit of kunnen we ze volop versch groen verschaffen, doch wanneer ze eenmaal opgesloten moeten blijven en de voorraad groenvoer verdwijnt, zal van een goede productie niet veel terecht komen, en loopen wij a.s. winter groote kans bij een goeden prijs geen eieren te hebben. De kleine kippenboeren, hoe handig en vindingrijk dan ook, geraken meer en meer in de knel en wij zien ze in de komende tijden uit onze gelederen verdwijnen. Dat is wel jammer, maar de huidige toestand is voor hen onoverkomelijk. B. --- Jonge hennen moeten naar buiten. Een ieder weet, dat in deze maanden de jonge. hennen moeten worden af gehard. In de practijk komt hier echter soms maar weinig van terecht. In de „Bedrijfspluimveehouder" zegt een medewerker hierover: „Het gebeurt mij meermalen, dat ik op een of ander bedrijf met een groot aantal jonge hennen kom en er toch geen enkele kan waarnemen, zoolang ik niet in de stallen kijk. Midden op den dag, bij het mooiste zomerweertje, alle dieren in de stallen en bijna alles op de zitlatten. 't Kan niets goeds brengen, als het een stal is, die door zn slechte ventilatie en door de gloeiende zon, benauwd en broeiheet is, zoodat de dieren met open bekken en neerhangende vleugels worden aangetroffen. Ik denk dan ,wel eens bij me zelf, hoe kan een kip nu zoo aartsdom zijn, om in zoon ruimte te blijven? Buiten in de gloeiende zon ie hel toch nog beter dan daar." Alleen 's morgens in de vroegte en in den avond wil alles naar buiten. Het is dus te begrijpen, dat het verkeerd is de jonge dieren tegen den avond op te sluiten en pas los te laten, lang nadat het licht is geworden. Is het opsluiten bepaald noodig, dan moeten we zorgen, dat des morgens bij het licht worden de luiken open zijn. De toestand, zooals die hiervoren werd geschetst, komt vooral daar voor, waar schaduw in de loopen ontbreekt. Er is verder nog verschil in schaduw. Schaduw, verkregen door hoog opgaande boomen prefereeren de dieren niet. Het liefst verblijven ze onder lage struiken. Op bedrijven, waar hier en daar in de loopen lage struiken voorkomen, heeft men van het te veel binnen blijven overdag geen last. De kippenhouder dient dus te zorgen voor de gewenschte schaduwplekken. ■ Men kan lage struiken ook wel namaken, b.v. op de volgende wijze. Op een stel ruwe dennestokken, worden op een afstand van een halven meter uit elkaar een halven meter boven den grond paaltjes geslagen. Op de sta ken worden ruwweg takkebossen gelegd, zoodat de twijgen daarvan hier en daar den grond raken. Dat vinden de dieren heel geschikt, en ze maken er volop gebruik van. --- Zelf foktoomen maken? Men kan dezer dagen in de bladen nog wel eens de raadgeving aan pluimveehouders lezen, zelf te gaan zorgen voor foktoomen om — als de vrede komt — een spoedig herstel van den pluimveestapel mogelijk te maken. De fok- en vermeerderingsbedrijven zouden hier dan door de particuliere fokkers in hun werk worden geholpen. Ongetwijfeld zal iedere pluimveehouder wenschen, dat de stapel na den oorlog zoo spoedig mogelijk in zijn ouden omvang worde hersteld, maar of het aangegeven middel nu wel het juiste is, moet ernstig worden betwijfeld. In de „Bedrijfspluimveehouder" schrijft Sannes hierover: „Toch zal men goed doen zich niet te zeer te verdiepen in vraagstukken, welker oplossing van omstandigheden afhangt, die thans niet in vollen omvang kunnen worden beoordeeld. Het ligt voor de hand aan te nemen, dat door de inkrimping der pluimveestapels over een groot gedeelte van Europa een vraag naar eieren zal ontstaan, welke een snelle uitbreiding ook in ons land wenschelijk zal maken, doch de factoren, die zullen bepalen, of dit ook inderdaad zal kunnen geschieden in' het algemeene verband der Europeesche verhoudingen zijn nog ongewis en het zal wijs zijn daarover niet te veel te theoretiseeren en illusies te wekken, waarvan de verwezenlijking vooralsnog niet kan worden voorspeld. Gaat men op grond van deze illusies bovendien propageeren om alvast de structuur onzer pluimveehouderij, gegroeid en verbeterd als deze is door het systeem der teeltregeling omver te werpen door iederen pluimveehouder tot fokker voor eigen bedrijf te bevorderen, dan zou een stap terug worden gedaan, waarvan de gevolgen voor den uitstekenden stapel, welke. Nederland dank zij die teeltregeling bezit, niet te overzien zijn. De grondslag van een goeden stapel is de doelbewuste, de met inzicht en kennis geleide fokkerij, die via de vermeerderingsbedrijven en de broedinrichtingen de pluimveehouders van waardevol materiaal voorziet. De resultaten van dit systeem hebben in ons land en in andere landen geleid tot een groote kwaliteitsverbetering van den stapel. Daaraan te gaan knabbelen, omdat het na den oorlog wel eens niet vlug genoeg zou kunnen gaan als straks het aantal hennen op de fokkerijen en vermeerderingsbedrijven een bliksemsnelle vermenigvuldiging niet zou toelaten, is een ondoordachte speculatie op de begrijpelijke wensen om met een ras vergrooten stapel van eventueele gelegenheden te profiteeren. Wat men ermede zou bereiken zou wellicht een tijdelijk voordeel, doch zeker een blijvend nadeel wezen. En in ieder geval is de tijd niet rijp om daarop thans aan te dringen. Wordt gevreesd, dat de fokkerijen en vermeerderingsbedrijven te zeer zullen worden verkleind in het aantal hunner hennen,! dan vloeit daaruit niet voort, dat iedere pluimveehouder nu maar zelf voor de vernieuwing van zijn stapel moet gaan zorg dragen, maar dan vrage men een handhaving van deze bedrijven in zoodanigen omvang, dat zij ten allen tijde hun taak om voor een goeden en voldoend grooten pluimveestapel zorg te dragen, kunnen vervullen." --- VARKENSPEST. Door den Veeartsenijkundigen Dienst te Leeuwarden is varkenspest geconstateerd onder de varkens van de veehouders: D. IJpma te Wijtgaard; I. Zeinstra te Stiens; T. Piersma te Wirdum; Gj. de Jong te Wijtgaard; M. Turkstra te Wijtgaard; 11. Visser te Wijtgaard; Sj. v. Balen te Wijtgaard. --- Boterzaad groeit snel en als de stand goed is, kan men er van verzekerd zijn, dat het onkruid geen kans krijgt. Het verstikt totaal, zoodat het een geschikt middel is om het onkruid sterk terug te dringen. De structuur van den bodem na boterzaad is heel goed. Het oogsten gaat snel, want het kan gemaaid worden. Een voedzame, humusrijke bodem i 6 van groot belang. Een arme grond, die het vocht moeilijk vasthoudt, doet de plant gemakkelijk in 't zaad schieten, vooraL als de stand dicht is. Eenige vorst kan de plant wel verdragen. Uitzaai in Augustus is het beste. Het NaVoCo zaaide in Aug. en oogstte midden October gemiddeld 21.000 K.G. per H.A. met een droge 6tofgehalte van 12.4 %. Het eiwitgehalte liep zeer sterk uiteen, want het varieerde van 12.5 tot 25.5 %, gemiddeld 18.3 %, waardoor omstreeks 450 kg. eiwit werd verkregen. AMSO. --- Pluimvee Wenken voor September De oude hennen hebben het seizoen bijna achter den rug. De beste dieren leggen nog en we trachten de legperiode zoo lang mogelijk te maken, omdat ieder eitje, dat nog geraapt wordt, de winst grooter maakt, want de eierprijzen zijn thans goed te noemen. Door het meelvoer voor de helft droog en de rest aangemaakt tot een rulle massa te geven, houden we de oude hennen nog iets langer aan den leg. Öoch het zijn vooral de jonge hennen, die binnenkort mee moeten helpen om de inkomsten te vergrooten. Als er op tijd gebroed is — en we kunnen wel zeggen, dat dit in de laatste jaren sterk is toegenomen — zijn de jonge hennen reeds zoover ontwikkeld, dat ze na 1 of 2 maanden het eerste ei kunnen voortbrengen. En dat is ook noodzakelijk, als men voordeel met zijn dieren behalen zal. Zooals het vroeger en helaas soms nog wel eens op de boerderij toegaat, waarbij men in Augustus nog kloeken met kuikens ziet loopen, is rendabel pluimveehouden uitgesloten. Pas het volgende voorjaar worden de dieren dan legrijp in een tijd, dat er veel eieren aan de markt komen en er lage prijzen gemaakt worden. Er moet juist naar gestreefd worden om eieren te hebben in een periode, waarin ze veel opbrengen. En dat zijn de wintermaanden, voornamelijk Oct., Nov. en Dec. Na Januari beginnen de prijzen als regel te zakken, tenzij er strenge vorst optreedt. Het is te verwachten, dat de eieren dezen winter duur zullen worden en schaarsch en dus is het nu dubbel noodzakelijk om in den winter eieren te rapen. --- De lichte rassen doen er 5% maand over om legrijp te worden en de zware nog een maandje langer. Als men begin October de jonge dieren aan den leg wil hebben, kan men gemakkelijk berekenen, dat de zware rassen in Febr.— Maart en de lichte rassen in Maart en April moeten geboren zijn. Een iets eerdere broedtijd is nog beter. Alleen als alles heel gunstig verloopt en er zich geen stoornissen voordoen, dan loopt het los. Maar we weten, dat er zoo gemakkelijk een kink in den kabel komt, zoodat we om zoo weinig mogelijk risico te loopen, er de voorkeur aan geven om vroegbroeddieren te bezitten. De huisvesting der jonge dieren moet echter onder 't oog gezien worden erl steeds is dit op bijkans ieder bedrijf een groote moeilijkheid. Men bezit nog een aantal oudere dieren, die af en toe nog leggen en nu is het niet zoo gemakkelijk om dieren van de hand te doen, die nog voordcelen opleveren. Het jonge goed kost eiken dag geld en brengt nog niets in 't laatje. Bovendien heeft men alleen nog de beste oude hennen overgehouden, d.w.z. de late ruisters. Door aanhoudende selectie is het minderwaardige materiaal reeds lang afgezet, vooral nu de voedselvoorziening zorgen baart. Aan het uiterlijk der dieren is in vele gevallen wel te zien of ze hun plaats waard zijn. Ook zijn er hier en daar gediplomeerde selecteurs, die bij de boeren rondgaan, om het minderwaardige materiaal uit te schiften. Ofschoon het niet mogelijk is-om zonder valnestcontröle een zeker oordeel uit te spreken, gelooven we toch, dat de ervaren pluimveehouder in de meeste gevallen wel in staat is, om een groot percentage van het minderwaardige- materiaal te laten verdwijnen. Natuurlijk zal men de plank wel eens misslaan, doch dit is niet erg. Misvormde dieren met scheef gegroeiden rug vallen direct op. Evenzoo de hennen, die sufferig rondloopen of kam en lellen vertoonen met een gele kleur. Zijn er exemplaren bij, die vermagerd zijn, dan moeten ook zij verdwijnen, daar ze vermoedelijk aan de een of andere ziekte lijden, bijv. tuberculose. Ook merkt men al spoedig de dieren op, die er in de omgeving van de aarsopening vuil en vies uitzien. Deze dieren zullen --- Pluim en Kwak 93. Toen de knecht van den eersten schrik bekomen was, werd hij vreeselijk kwaad op de beide vagebonden. Het eerste, wat hij deed, was overeind vliegen en het ding, dat hem zoon pijn gedaan had, van den wagen te schoppen. Pats, daar lag de arme fiets op de straatsteenen. Toen wou de knecht Pluim bij zijn lange ooren grijpen. Maar Pluim buitelde in doodsangst naar beneden, viel op het hoofd van den boer, die zat te mennen, tuimelde van daar op de ruggen der paarden, die geweldig schrokken en kwam toen op den grond terecht. Daarna draaide de knecht, die zijn lachen nu haast niet kon laten, zich om naar Kwak. Maar deze wachtte hem niet af, doch liet zich handig bij het touw neerzakken, waarmee de paal vastgebonden was, en kwam zoo behouden op den grond terecht. Daar stonden ze eerst een beetje beteuterd te kijken, maar weldra zei Kwak: „Vooruit Jö, op de fiets. We gaan weer verder." Hoe ontmoedigd keken ze echter op, toen ze daar hun mooie fiets in tweeën gebroken zagen liggen. Kwak was weelde eerste, die raad wist. Hij zei: „We nemen elk een stuk en laten hem in 't dorp repareeren. Vooruit maar, daar gaat ie weer." --- Hoe vullen we het tekort aan kippenvoer aan? Het is jammer, nu er nog zooveel oudere hennen zijn, die goed leggen, dat we eigenlijk door voedselnood gedwongen zijn, deze dieren te verkoopen. Immers de jonge dieren gaan voor. Op de boerderij zal men echter nog wel vaak aanvullende voeding kunnen krijgen, en zoo de oudere dieren nog een poos in leven houden. Het meest komt daarvoor nu in aanmerking de aardappel, lezen we in de „Boerderij". Met gekookte of nog beter gestoomde aardappelen kunnen we tot een kleine 20 grammen graan per dag voor elke hen uitsparen Dat geldt voor oud zoo goed als voor jong. Op de volgende wijze zijn gekookte of gestoomde aardappelen — kriel en uitschot zijn er geschikt voor — in het dagrantsoen ie verwerken. In de morgenuren nemen we een hoeveelheid aardappelen van 40 gram per leghen. We maken de aardappelen klein en vermengen ze met 30 gram legmeel (ochtendvoer). Goed mengen is zaak. 's Morgens zoo vroeg mogelijk verstrekken. Kort na den middag geven we nog eens 30 gram per hen, die we vermengen met 10 gram legmeel. Graan geven we eerst later in den middag en niet meer dan de dieren in een kwartier tijds op kunnen. In dezen vorm eten de kippen de aardappel graag, echter niet elke partij is daarin het zelfde. De portie, die we op die manier toedienen, is groot en 't kan zijn, dat een enkele toom niet alles op tijd verwerkt. Dan moet noodwendig iets minder gegeven worden. We bevorderen het opnemen van aardappelen, door van omstreeks 12 tot 5 uren, het drinkwater weg te nemen. Dat doet de dieren geen schade. Niet in eens die volle voerderverandering invoeren. Neem een overgang van een kleine week. Zij, die .ondermelk beschikbaar hebben, kunnen deze doorloopend te drinken geven. Ook dat geeft besparing. Laat zoo mogelijk de dieren vrij op den akker loopen, ze vinden er voer, dat ons niets kost. Gekuild groenvoer is te gebruiken voor de voeding van kippen, doch het is te ontraden, daar nu nog bij de oudere dieren aan te beginnen. En dan vooral niet vergeten, regelmatig de toornen na te zien op ruisters. Die zetten we er onmiddellijk uit. ---