Het Romeinsche recht in Friesland. Lezing van prof. Van Apeldoorn. In de heden gehouden vergadering der afdeeling Geschied- en Letterkundige wetenschappen der Nederlandeohe Academie van Wetenschappen heeft prof. dr. L. J. Apeldoorn een mededeeling gedaan over: „Het Romeinsche recht in Friesland". In Friesland ie, sinds de 16e eeuw, meer dan overal elders in one vaderland het inheemeche recht verdrongen door het Romeinsche, aldus spr. Dit verschijnsel valt te meer op, omdat juist de Friezen in de Germaansche reehtegeschiedenis groote vermaardheid hebben verworven door wat zij in de middeleeuwen aan eigen recht hebben voortgebracht. Hoe is deze vergaande romaniseering van het recht te verklaren? Verschillende theorieën zijn daarover opgesteld, die echter geen van alle bevredigen. In tegenstelling tot de gewone opvatting, volgene welke de receptie van het Romeinsche recht in Friesland niet is begonnen voor de 15e eeuw, toont de spreker aan de hand van de oude Friesche wetten en oorkonden aan, dat in ieder geval reeds in den aanvang, van de 13e eeuw de heerechende rechteovertuiging het Romeinsche* recht beschouwde als een de Friezen bindend recht en tal van bronnen bewijzen, dat die beschouwing de middeleeuwen door in Friesland is blijven heersohen. Zij leidde er toe, dat vele Friezen zich aan buitenlandeche universiteiten gingen toeleggen op de studie van het Romeinsche recht. Dragers van genoemde rechts- overtuiging en van de kennis van het Romeinsche recht zijn in Friesland in de eerste plaats de geestelijken geweest. Deze omstandigheid heeft de toepassing van het Romeinsche recht in groote mate bevorderd. Want schier nergens in one vaderland heeft de geestelijkheid in de middeleeuwen een zoo groote rol gespeeld in het maatschappelijk leven, in het landsbestuur, in wetgeving en rechtspraak als in Frieelanc. Vandaar dan dan hier het Romeinsche recht al zoo vroeg ook in de praktijk is toegepast. Dit wil echter niet zeggen, dat het ongeëvenaard groote gezag vam het Rotmeirasche recht in Friesland in de 16e eeuw en later enkel te verklaren is uit den invloed van den clerus Er js nog een andere factor, die de receptie heeft bevorderd: de treurige toestand, waarin het inheemsche recht en de wereldlijke rechtspraak in de 15e eeuw zijn kpmen te verkeeren tengevolge van een proces van ontbinding, dat reeds eeuwen tevoren begonnen was. Friesland heeft gedurende de geheele 15e eeuw geleden onder een ontwrichting van bestuur, wetgeving, rechtspraak en van heel het maatschappelijk leven, welke een verlammende werking uitoefende op de kracht tot rechtsvorming. Toen in de 16e eeuw orde en rust terugkeerden en in verband daarmede welvaart en verkeer opbloeiden, was er van het oude recht weinig bruikbaars overgebleven, doordat wetgeving en rechtspraak daarop niet haar vernieuwende en verjongende kracht hadden doen gelden. Dit beteekent, dat er toen voor de toepassing van het al sinds eeuwen als bindend beschouwde Romeinsche recht een ruim veld openstond. — Het gemeentebestuur van Amsterdam! beeft besloten het Asterdoirp, aan de Overzijde van het IJ, deze winter geheel in te richten voor 132 Rotterdamsche gezinnen, die thans te Rotterdam in noodverblijven wonen, hetgeen in den winter bezwaren zal opleveren. — Na. een langdurige ziekte is, 66 jaar oud, overleden de heer Louis Contran, een bekend amusementskunstenaar. Contran begon reeds op 16-jarigen leeftijd zijn loopbaan als komiek en was later vele jaren verbonden aan het revuegezelschap van Ter Hall. Nadien trad hij op als humorist. — Te Kampen is overleden de bekende uitgever J. H. Kok. De heer Kok, een zoon van wijlen ds. A. F. Kok te Dokkuin, wist zijn bedrijf tot zeer grooten bloei te brengen en was in de loop der jaren de uitgever van de werken van schier alle bekende gereformeerde theologen als: Kuyper, Bavinck, De Moor, Wielenga enz. --- Bruintje Beer mer Tommie op avontuur No. 23. — Het tweetal komt dan behouden aan land. Een luid hoera 1 klinkt van den kant, als beiden den voet op vasten bodem hebben gezet. Rillend van kou zegt het clowntje: „Dat is een vervelend einde van de pret!" Dan komt Tommie; hij draagt een badjas aan. „Ik raad jullie," zegt Jan Klaassen, „om dadelijk naar huis te gaan. Hoe eerder je onder de dekens ligt, hoe beter het zal wezen, en dan maar gauw een glas warme melk, dan heb je geen verkoudheid te vreezen." „Hij heeft gelijk," zegt Tommie. „vlug op pad. En straks eerst in een warm bad." --- Het uitbreidingsplan. Op verzoek verschijnt de heer Ir. J. A, Verdeniius uit Hatteun, lid van de streekplancamiwissie voor Noord-West-Ovetrijssel, ter vergadering, die een duidelijke toelichting geeft over de noodzakelijkheid van een uitbreidingsplan voor de gemeente Blokzijl. Men spreekt er thans over bij weflke provincie de toekomstige Noord-Oostpolder behoort te werden ingedeeld. Friesland meent bij deze pnpvlncle, onndat volgens de Friezen de veeteelt in hun provincie beter is georganiseerd dan in Overijssel; Friesland heeft de grootste veemarkt en ia beter in staat om dezen poldw te waardeeren, enz. Ged. Staten van Overijssel hebben echter ter zake een commissie benoemd, die een andere zienswijze is toegedaan; het desbetreffende rapport is reeds verschenen. Men za.l deze kwestie echter uit nationaal oogpunt moeten bekijken, dus los van persoonlijk voordeel en belang, dus niet eenzijdig. Men moet de zaak algemeen bezien en geen activiteit achter de schermen is hierbij noodig. Men zal zich moeten afvragen, wat eischen de belangen van de toekomfitïige 50.000 bewoners van dezen polder? Spr. betoogt, dat de bemoeiingen van de Zuiderzeewerken praktisch ophouden bij de grens van het IJsse.lmeer, doch de randgemeenten hebben veel belang op een goede aansluiting op den polder. Nu is hier nog tijd voor. Het zou voor de gemeenten verkeerd zijn, indien i.e. oen afwachtende houding werd aangenomen. Het zou een foutieve nedeneerdng zijn, indien men de ontwikkeling der gemeenten maar aan het „toeval" overliet. Het streekplan ziet het beilang van gemeente tot gemeente. Binnen een zekere aangegeven grens mag de gemeente dan bouwen, doch verder gaat het streekplan niet. De ontwikkeling binnen die grenzen is echter het werk van een uitbreidingsplan en heel veel uitbreidingsplannen hebben het streekplan beïnvloed en ook de gemeente Blokzijl heeft een uitbreidingsplan noodig. Naar aanleiding van het gesprokene van den heer Vendenfius stellen de heeren Van Veen en Koopmans verschillende vragen, welke vragen door eersten spreker worden beantwoord. Een discussie ontspint zich daarna nog over de verschillende weigen in den Noord-Westhoek, waarbij de heer Verdenlus wijst op het eigenaardige van den nieuw aan te leggen weg Hastselt—Zwolle; we krijgen daar straks drie wegen achter elkaar, daar ook nog een weg geprojecteerd wordt van Zwolle naar Gene-muiden. Men moeit de ontwikkeling van de eene gemeente niet hebben ten koste van de andere. Men moet inizien, dat men er niet mee klaar is, indien men een weg alleen voor zichzelf heeft. Doch verschillende aangelegenheden worden niet bijtijds ingezien,, omdat men de zaak nooit nauwkeurig heeft bekeken. Streekplannen en uitbreidingsplannen voorkomen zulke aangelegenheden. De heer Smit vraagt hoeveel de koaten van het uitbreidingspflfin voor dieize gemeente moeten bedragen, waarop geantwoordt wordt, dat deze kosten ten hoogste twee a driehonderd gulden zullen bedragen. De raad besluit: 1. ite bepalen, dalt de vastMeilldni.tr van een plan van uitbreiding voor de gemeente Blokzijl wordt voorhereid; 2. opdracht te geven aan den heer Ir. Verdenius uit Hattem, tot het maken van dit plan. --- RAAD GIETHOORN. 11 October. Ingekomen was de mededeeling van Ged, Staten, dat hij dit college in beginsel geen bezwaar bestond tegen de aansluiting van de buurtschap Dwarsgi-acht aan het electrisoh net. De Voorzitter melkte hieiribij op, dat de aanvoer der benoodigde materialen naar wenech verliep, zoodat spoedig met de werkzaamheden kan worden begonnen. Voorlooplge vaststelling rekeningen. Vastgesteld zijn de gemeeniterekening en de rekening van het electriciteitsbedrijf, dienst 1939. De gewone dienst van de gemeanterekening sluit met een nadeelig saldo van f 4281,51, die van de bedrijfsrekening met een batig saldo van f 1251,21. De heer Korf informeerde naar de regeling van de schooltijden in verband met de hand ha ving van den zomertijd. De Voorzitter antwoordde, dat B. en W. zich ten dezen aanzien reeds met de schoolhoofden en den Inspecteur hadden verstaan. Laatstgenoemde had medegedeeld, dat van het Rijksschooltoezicht een regeling kon worden tegemoet gezien, zoodat een afwachtende houding kan worden men. De heer Schreur vroeg naar de plannen ten opzichte van het schoolplein te Giethoorn-Zuid, nopens welke de Voorzitter nog eenig geduld wenschte. De heer Jager informeerde, hoe het stond met de plannen voor de ruilverkaveling, waarop de Voorzitter antwoordde, dat het vergaderverbod den voortgang Magneert. Het voornemen bestaat om ontheffing van dit verfood aan te vragen, teneinde met de ingezetenen van gedachten te kunnen wisselen. Op een vraag van den heer Eker naar de organisatie van de brandweer te Dwarsgracht deelde de Voorzitter mede, dat voor deze buurtschap twee kastjes met brandweermateriaal zullen worden aangeschaft. --- SPORT. KAREL LOTSY SPORTADVISEUR. Naar van het Departement van Onderwijs enz. wordt medegedeeld, heeft men reeds geruimen tijd behoefte gevoeld aan dit departement de beschikking te hebben over een adviseur voor sportaangelegenheden. Daarbij is niet zoozeer gedacht aan een functionaris die deel uitmaakt van het ambtenarencorps, doch veeleer aan een vertrouwensman, die mede in verband met de plaats, welke hij in de sportwereld inneemt, in staat is, van voorlichting te dienen omtrent de sportbeoefening in den ruimsten zin, alsook zoo noodig bemiddelend en regelend op te treden. Nu als gevolg van de huidige omstandigheden de hulp van de overheid op dit gebied meer dan voorheen wordt gevraagd en tevens behoefte bestaat aan een deskundige, die in dezen als tusschenpersoon met de bezettingsautoriteiten kan optreden, is de heer K. J. J. Lotsy, te Dordrecht, uitgenoodigd, de functie van adviseur voor sportaangelegenheden bij het departement te willen aanvaarden. De heer Lotsy is bereid gevonden, deze taak op zich te nemen. Met de uitvoering van zijn werkzaamheden heeft hij reeds een aanvang gemaakt. --- Voor onze lezers in Duitschland Nederl. Kerkdiensten in Westfalen. Hulppr. O. J. Bauman, Wanne-Eicke] Markischestr. no. 18. WANNK-EICKEL, Christuskirche, Zond. nam. 15.15 u. DORDMUND, Gneisenausitrasse 48, Zond. 10.30 u. HERNE, Schippersbeurs, Zond. 14.30 u. HAM, Pauluskirche, Ie Zond. v. d, maand, 20.15 u. BECKTJM, EvangeU Gemeindehaus, 2e Zond. v. d. maand, 20.15 u. LIPPSTADT, Kahlens-trasse 6, 3e Zond. v. d. maand, 20.15 u. Maand.nam. 13.30 godsdienstonderr. WESLARN-NIEDERBAUWER, Huis Dekker, 4e Zond. v. d. maand, 20.15 u. ENNIGERLOH, Evangel. Kirche, 4e Maandag v. d. maand, 20.15 u. --- It komeedzjespyljen takomme winter. ui. Op in middei dat men fiiks op 'e wei forkeare koe, de sinne ekyude en de beanhearre wae-ide, de séfügels net gysten yn de loft cinitommelen, de kij fredioh leimen to wearkögjen en it boerefo-lk rèstioh pielend mei de heaik'kel op 'e sleatswïUlen lans Skou, do bijoegen wy üs nochris it fjild yn om to bieykj&n kontakt to krijen mei de bistjüreljue fen de Fryske doarpslioanielwrald. Oer it doel, det hjir boppe stiet. Det kontakt krijen fait genden mei, hwenit de uieasiten binne niet botte ütflecihtioh, en faek al om hjar fak ef. bidriuw alhiiel by hüe ef in pear stikken lan fen 'e dyk öf. Dêr stie, healwei Stiens-Ljouwert, deun oan de Breeddyk op syn great hiem, midden bitwisken greidboersark,. ewilere, skodders, auto-ünderstetlen en oar reau, dat makke wirde moast, de amidsbaes Van der Broek, dy't by it selskip Vriendenkring to Jelsum-Koarnjum de earste man is. Bürtendat is hy ek as lid fen de K a r k o mmisje by de m-easfce Fryske eelskippen wiol bikend en om de smeudige wize hwêrop hy de prizen en beoardieling oan de man hringt op de saneamde léste jounen. „Vriendenkring" hat ek al jierren en'jierren bistien en jimmer winterdeis ienkear in ütfiering jown op de „Groote Bontekoe", de lierberoh oan 'e wei, dêr't eartyds wolrie hwet elêdfolk hinne plioht to reizgjen, mar dat nou alhiel deun op 'e hoeke leit fen „zeker groot werkobject", dat noch nea by de naanme neamd wirde mei. Nou, mar dat „zeker groot werk", dart hat nou ü.o. de ütfiering fen „Vriendenikring" ek yn 'e bisnijing maem. „Jou ejogge sele wol," cci Van der Broek, dyH it ek tige bSnnioh hat om desettde reden, „dat hjirre op 'e wei jouns gjin minsken beat forikeare kinne. Dat ie gjin dwaen. En de stil-Ie Bonitekoe dat is nou in drotk formidden wirden, dat ie de hiele dei kommen en gean, dat ie it ttoüs for opsichtere en ütfierders, dêr is net beet gelegenheid om rêstich to rippeitearjen. En wy hawwe oars gjin gelegenheid. De Hoanne (Het Haantje - It Haeratsje) is to lyte." vSjedier, dos de earste elach is al mie hjoed. Mar mei in ginstige wyn ie der hjoed mei hiel hwet bistjürders kontakt to krijien. Twad ie Stiene feneels: hwent dêrre is it apyljen winterdeis nooh nea in kear aeingien yn de amperoan 80 jier, dat de fomeamde Rederikerekeainer „Dr. E. Halberteima" bistiet. Wy bawwe as ald-lid it 75-jierriich bietean mei fietrd en in tiidlang de wederwaerdicfhheden mei to boek steld; doe binne wy mei reden ïiijsgjirricto hot it dêr nou foarstiet. De foarsititer wennet op 'e Gryn wirdt der sein; hy moat der tünker wêze op in spil fen alemr Greate Rienita. Geart Sikkema ie de namme en de man eels eit yn 'e boksen by de glêebakken cm pielt mei lytse plnntojes, dait men tüch neani-e scoe. Mar dat is it net, it binne lytse blomkoalplanite.jes, dy ïnoatte stik for et-iik üt 'e bak oerbrocht wirde yn blompotsjes fen klearebare modder; nijsgjirrige dinkjee dy't hja hjir sels raeitsje op it bidriuw. Ac de plant nou tako'inme Maeiiiid (of noch earder) "waeahsl, dan boarret de woartel troch de pot binne cm windt alles ion mei de groum. Ie dat net fonbaeede aerdioh? Mar hwet in geniifel scoe men sizze, hweot it tal rmt net yn 'e hümdeirten mar yn 'e tüsenen, As it mar in bistean jowt nt wier*? liv dat is sa knap gong-en by 't simimier, de tüoker komt oerein en bigjint to wizen en to bitsjutton; hy neamit eifere en aadwaende kin men net better dwaen en panderje mei on bisjuch ek dit bidriuw dêr't hy en syn heit de hiele öiminer, ja, it hiele jier dwaende binne. De siirmner hat doe goed west, it pielen is goed leane en de tank dêrfor komt ek al wer op rekken ing fen de Dütöke ofnimmers. >Jüu bart it net mear, dat in greate bak 10l kaal mei 25 sturen bitelle wirdt, seit Sikkema. De treasitleaze reizen nei de feiling dêr wiirdt in minske ald fen. „Mar niou ba wy wer nodht oan it spil." „Ek for de winter, ho stiet dat der foar mei Halbartsma?" Der wirdt grif epile, dat sprekl fensels, il went wy binne al in pear kear byeuoar west. As wy mar i'rij krije kinne." „Rippetearjen ek gjin biswier?" „Nou né, hwent de hüehêldelike gearkomslen geane ek troon." „lui hwet eti'k?" Det is noch net ütmakke, mar fensele Frysk; né, dy jonnen wolle wy hjir yn it doarp net gram-h misse." It kin net misse, tinkt ue, as de lieder sa moedica en fol eelsbitrouwen is, dan komt Halbertsma wol wer yn 'e krante. Dos, mar wer fierder. Net it Noarden yn, hwenit dan is der nei Hijuni net folie to bilibjen. To Hijum Sit maeter Fen Hattum, ek wol bikcnd yn de Fryske toaniielwraid, doe wirdt dêr ek al moai wis epile, mar Hallurn en Marruui dêr hat it nea rjuoht wollen Hallurn hat al soks saihwet west, mar dat hjitte „Per aspera ad astra"; meffene de namme wiiede dit op neger bitejutting as hwêr- Hiei in doarpsljeafhawwerijepil him ornaris mei lofreden stelt. In oerdeiiskoft ie ek net sa malle lamg mear yn Oktobermoaone, it is dos better en held mar op Bitgum oan, dan bliuwt men sahwet op deselde distfaeje. Em yn dy kontrijen wemje wis warbre mineken eimmerdeis op it keatefjild en winterdeis op 'e plan» ken. To Bitgum yn 'e bürren dêr't hwet frouliue stean to sintsjen, witte ey yen daelke wol to plak to helpen. „Jimme hawwe hjir in toanielforienlng, nt wier?" „Ja, „Udi", mar dan moatte jy yn Ritgumniounle wêze, hwent dêr wennet de lieder, Oreel is det, de ferver." „Dèr kom ik juet fendinne, fen Bitgumniounle." „Nou, mar hjir yn 't doarp kinne jy ek ■wol toirjuchte - (dêr en dêr), omtrint oan de Froubürsterdyk ta - mar dan diz' kant, dy faem sit ek yn it bistjür." Hwêr't de doarpsljue sa goed op 'e hichte binne, dêr libbet it toaniel fensele as in hart, dat suil net misse. Wy bidarje al wer yn gernierkerij, hwet san wonder net ie, hwent hjir sit alle bougroun <»m it doarp hinne hast yn sok soarte niimeken hjar bannen. De manljue hawwe de thé op en reizgje wer nei de ierdapelekers ta. Misskien eitte hja ek wol etter de biten oan, mar yn de lTue tuR-ernier DlOU'»na Wnn© de frou- En feT? f"5*,m«n «» doohter beide. it mei tmJ°nig aen' kom «< to witten hot Ómü d^nivne door Spanning" stiet. YnnMal »«n it rippelarsteutLrSal" mhw h™ *» „Wol, dat liket skoam, de earste?" „Ja, wy spylje nou yn Bitgummou„le cm yn 'e iere Maeitiid yn Bitgum, dat ie fenVde de wizansje.' „Binne wol to üntkounnien?" „Nou, dêr ha wy tomineten net slim mei to dwaen —, de wegen binne hjirre alle-, gearre goed yn oarder en de meaiste leden wen je yn beide doarpen." Hja hat gelyk, hwêreanne fynt men botter wegen as yn dizze oarde? Hja binne mei san tweintioh man en hawwe alles al foar elkoar. Noch net üt 'e rie oer in neielikje. „E-n it foarstik? Fryek? Ja link?" „Né, dêr piele wy hjir net sa folie mei. Measta.l Hollansk, mar der binne wol gun dy't wer ris oare bisykje wolle. „De ridders van de kouseband" scil der nou spil© wirde diz'kear, wirdt üs noch forhelle, hja hawwe mei de Ilollanske stikken jimmer goed sükeea en forttne jier mei ~D-e .Vrijbuiter" noch al trije kear yn oare doarpein west. Marrum, IVlairssuin en Alde Bildteyl en wakkere ekoan foldien. „Ac dat ca is, hwêrom scil men dan winliks wer mei Fryek bigjinne?" Ei né - det witte wy eik sa gau net. E e faem hjar mem wit wol det yn hjar tiden wol Frysk spile waerd, ey hat ek wol nieiidien. Wy helje nooh alde nammen fen alde stikken op, de earste üntjowing fen Sohmtmakker hawwe wy mei brlibbe. Dêrmei nooh eait üt de doarpsaga fen Bitgum, epilers fen alear. Doarpslibben en komeedzieepyljen. In Clrke ie gau forpraet. Det ütsykjen fen Hollanske stikken dêroer binne wy net ta in ütdragen© eaek komiinen, mar dat leii ek net op üs wei, it is lykwols wol de moeite wirdioh om der notyeje fen to ndnimen. Alweu' ha wy noch immeio to reden etiien dy nviiddeis, det wier op Bitgumimounle, dêr sit e:k nooh in hiel goed ploeohje. „It Blau Toaniel" hjit it. Maeter R. de Vries ie d« man dêrfen. Maeter ie yn 'e tün beuzieh. Mar by ie aenetoune ré om üs to wird to stean. Dy deale, mar hjir binne wy yn im echt formidden bilanne, dat lorniimme wy ridlik gau. Master De Vries is al 25 jier de oanlierder fen dit kluibke en ca lang hat eyn frou ek mei hert en eiel krewearre om de ewierete rollen üt to byldzjen. Dat hat mear as gewoane pielderij west, it hat in diel fen hjar libben ütmakke. „Jiiinme epylje fen 't winter tink ek wer?" - Mar dat eprekt ommere feneels; dat haldt it doarpsM'bb-eq byenoar, dêri'or hat men ek de biskikking oer in m-oai nij Doarpslhüe efkes buten de bürren. „Fryek of Hotlansk?" „Ac it eat kin dan Fryek. Mar," seit maeter, „ek oan de Hollanake eti.kjkan binne for üs sokke moaije oantimzen forboun. Sjuch bygeiyke dy loto oan 'e wand." In moaije foto, dy't in scène ütbyldet üt it aflik „Alleraielen" fen Heijermans. En dy foto eprekt fen in goede toainielütrtesinig en dat de «pilere folslein yn hjar rol binne. „Dit ia goed wirk," eiizze wy. „Dat is it," seit De Vries, „wy hawwe ek fen Joh. Fabricius spile — ek „Van hoop op zogen". Mar mei „Allerzielen" hat it Blau Toaniel wol 18 kear nei oare doarpen en stêdden ta west yn Fryslan. En wy hienen de epeejale tastimmieg fen de ekriuwer." Dit moat in hichtepunt weet hawwe fen it ploeohje, ek fen spyljen trooh net-fakljue. Dy hawwe oan dit stik en de care dy't hia dêrmei bihellen, hjar libben lang im moai ünthald. (Hwa scil nou nooh üntetride dat it doarpetoaniel net in greate en goede ynfloed hat op it libben?) En nooh jimmer biekikke hja by dit Blau Toaniel oer goed© krêften, hja hawwe moed for de' takomst. . Sa gyng it üs by de ljue yn it mastersihüe, it wier in feestlik momint op 'e dei. Yetite nooh yn Marseurn oan. Hjirre ie it B. Sideriue, dy't it biiwSld hat oer it toaniel, mar dy is fen hüe. De frou wit wol det der bieletten ie om iit net eilte to litten, hja «palet sels ek mei, Alle leden binne der foar, it hinget mar op de ta*üniming fen de ljue dy't dêr oer to eizzen hawwe. En hja hawwe noch neat bispriteen. Mar it scil wol op in Hollansk stik ütdrai-ije." „Jawol, is dat it doel." „It foldooht üs better." „As Frysk?" „Oheden ja.." Sjueh, dit asndert, det nroattu wy wolris vn üs omgaan litte. Net it kwea daielke eykie by de spiler.-w Hdkker wei moat it o-p mei il I'rysilt toaniel? --- Gemengd Nieuws. Molestrisico voor den landbouw Vergoeding van schade, door militaire actie veroorzaakt. Ingevolge genomen maatregelen zullen de telers van akkerbouwproducten worden gevrijwaard tegen oorlogsschade, welke direct of indirect wordt veroorzaakt door het vallen van militaire vliegtuigen, door vliegtuigbommen, granaten en dergelijke voorwerpen, door projectielen van het afweergeeohut, lichtkogels, beschieting, alsmede door het ontploffen van mijnen of andere militaire verinieti-gi-i]gewerktiiig-e>n. De regeling zal alleen betrekking hebben op de door de telere in te leveren granen, peulvruchten en de navolgeinde zaden, te weten koolzaad, karwijzaad, geel mosterdzaad en kanariezaad, terwijl tevous het stroo, behoorende bij de genoemde producten, zoo lang deze in omgedorschten toestand verkeeren, onder de regeling zal vallen. Sleohts wordt vergoed schade toegebracht van het tijdstip van den oogst af tot tem hoogste vier weken, nadat zij zijn gedorscht, terwijl bovendien de voor schadevergoeding in aanmerking komende hoeveelheden den teler in eigendom moeten toebehoorem, in 1940 door hem moeten zijn geteeld en zich op zijn landbouwbedrijf of op de zg. zetplaatsen moeten bevinden; mede zal wonden vergoed de schade, welke mooht worden toegebracht aan gedorschte producten tijdens het"vervoer daarvan van de zetplaatsen naar de bedrijfsgebouwen van den teler dan wel van de bedrijfsgebouwen of vam de zetplaatseo ter inlevering bij den provincialen voedeelcommissaris. De schade moet minstens f 50 bedragen; de teler dient hiervan zoo spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen 3 X 24 uur kennis te geven onder opgave van alle bijzonderheden. Hij mag niet in verzuim zijm met betrekking tot de nakoming van een eventueel verstrekte opdracht tot inlevering van het voor schadevergoeding in aanmerking komende product, terwijl de beschadigde partij door den teler dient te worden ingeleverd, zonder dat hij aanspraak kan maken op den voor het betrokken product gestelden aankoopprijs. De schadevergoeding zal bedragen de gemiddelde prijs, waarvoor de alkkerbouwproduotem van de telers warden ingenomen, met dien verstande, dat, indien van het voor schadevergoeding in aanmerking komende pioduct reeds een monster ter keuring is aangeboden, het bedrag der schadevergoeding aan de hand van dit monster op basis van den aankoopprijs zal worden vastgesteld. Voor producten, waarvoor geen aankoopprijs is vastgesteld, zal de prijs nader door het rijksbureau voor de voedselvoorziening worden bepaald. Voorts, zal voor producten in ongedorschten toeetand een korting op den aankoopprijs worden toegepast voor uitgespaarde kosten, Degene, die reeds tegen oorlogsschade verzekerd is, zal geen aanspraak kunnen maken op schadevergoeding ingevolge bovenstaande regeling; wel bestaat de mogelijkheid, dat een bedrag te zijner beschikking wordt gesteld gelijk aan de uit hoofde dier regeling uit te keeren vergoeding, milte de betrokkene de oorlogsschade bij zijn verzekeringsmaatschappij reclameert en zich verbindt het ter beschikking gestelde bedrag teretomd te reetitueeren, zoodra en voor zoover de schadepenningen hem zijn uitbetaald, alsmede voor de nakoming van deze verplichting zeikerheid stelt. --- De groei der Nederlandsche bevolking. In de afgeloopen tien jaar met ruim 11 %. Blijkens opgave van het Centraal Bureau voor de Statistiek is de bevolking van Nederland van 1 Jan. 1931—1 Jan. 1940 toegenomen niet 11.3%. In 38 gemeenten bedraagt do bevolkingstoeneming meer dan 30%. Het hoogste toeneniingspereentage vertoonen Maartensdijk (1.75%) en Vlaardiinger- Ambacht (176%). Van de 1054 gemeenten in Nederland is de bevolking afgenomen in 209 gemeenten, alle met minder dan 20.000 inwoners. De grootste afneming valt waar te nemen in Hellevoeteluie met 35 %. Per provincie naar 5 gemeentegroepen is onderzocht de invloed van het geboorte-overschot en het vestigiirags- reep. vertrekovereohot op de bevolkmgstoene'minig. Alle provinciën, evenals de groepen van gemeenten met minder dan 20.000 inwoners geven een vertrelkovereohot te zien, met uitzondering van de provinciën Noord- en Zuid-Holland en Utrecht. De grootste bevolkingstoeneiming komt voor im de provincie Utrecht (18 %), bestaande uit ©en geboorte-overschot vam 11.1 % cm een vestigingsoverschot van 6.9 %. Zeeland vertoont de laagste bevolkingstoeneanimg 3.0%, bestaande uit een geboorte-overschot van 7.9 % en een vertrek-overechot van 4.9 %. --- De standaardiseering van melk. Nieuwe bedrijfsoutillage noodzakelijk. De etamdaardiseering van het vetgehalte der consumptiemelk op 2A procent plaatst den melkhandel voor een groote moeilijkheid t.w.: hoe in korten tijd den melkhamdel te voorzien van de noodige apparatuur. Het vetgehalte van de eoneumptieimelk schommelt 'hier te lande tussohen 3.3 en 3.9 procent naar gelang van het jaargetijde en de streek. Waarom dit gehalte nu opeens verlaagd wordt? Een deskundige, door de Tel. hier naar gevraagd, deelt hieromtrent mede: Nu de aanvoer van overzeeedhe epijsvetten stil staat, moat elke vetbrcn worden aangeboord. Van de oiroa 16 millioen liter melk, die per week in ons land gebruikt worden, ie bij afrooming van 1 procent ongeveer 185.000 Kg. boter te maken. Terloope zij opgemerkt, dat ook naar andere mogelijkheden gezocht wordt ter aanvulling van het bestaande tekort aan epijevet, zooals b.v. door uitbreiding der productie van magere kaas, ten koste van de volvette kaasbereiding. Het ie de vraag of reeds 24 November overal de nieuwe maatregelen zullen kunnen worden doorgevoerd. De verschillende bewerkingen, die de melk zullen moeten ondergaan, zullen eem oponthoud van ongeveer een dag veroorzaken, hetgeen wil zeggen, dat alle melkbedrijven te zamem zullen moeten beschikken over een opslagcapaciteit ter grootte van nagenoeg de totale consumptie der bevolking van één dag, tw. circa twee niillioein liter. Dergelijke opslagruimten zijn zeker niet beschikbaar op de plaatsen, waar zij noodig zijn — aan uitbreiding wordt gewenkt. Doch ■bovendien beschikken vele, overigens uitstekend geoutilleerde bedrijvem niet over de verder benoodigde toeetellen. Men moet monsters kunnen trekken van de melk van eiken veehouder afzonderlijk, in snel tempo kunnen wegen en reinigen, een installatie bezitten voor de bepaling van het vetgehalte, op bepaalde temperaturen kunnen koelen, over een centrifuge en rooimzuurbassiins van voldoenden inhoud beschikken, enz. Bovendien zal er op den duur niet aan te ontkomen zijn, dat de melk gepasteuriseerd wordt. Omi aam het bepaalde vetgehalte te komen, zal vermenging met omdermelk moeten plaats hebben. En deze cndennelk, hoe voortreffelijk ook van kwaliteit, heeft toch altijd een minder gunstigen invloed op