Monumentale gebouwen van vervlogen eeuwen zien U aan Meer aandacht voor het onderwijs in bouwkunst gewenscht Kunst is m het algemeen de spiegel van een tijdperk. De bouwkunst is dat wel in het bijzonder, want hier spreekt tot ons in groote duidelijke lijnen de mentaliteit van een geslacht, dat een of meer generaties voor ons heeft geleefd en gewerkt en zijn opvattingen heeft neergelegd in duizend en één verschillende bouwwerken, van het kleinste poortje tot de machtigste kathedraal. Het merkwaardigste is dat vrijwel alle gebouwen uit eenzelfden tijd ook een zelfde opvatting naar stijl en structuur vertoonen. De vorm waarin men zijn zin voor het nuttige en het schoone vastlegde, was meer dan een modegril; hier ontwaart men een diepere beteekenis. Wanneer een stijl als Romaansch, Gothiek of Barok algemeen verspreid toepassing vindt, dan komt het omdat dergelijke stijlen weerklank vonder» bij de menschen van een bepaalden tijd. Daarin zagen zij hun idealen en levenshouding belichaamd en pasten derhalve geen willekeurige andere toe, die overleefd was. Wie de ontwikkeling van de bouwkunst van den vroegsten datum tot heden bekijkt, ziet dat het een wisselend spel tusschen uitersten is, waarbij steeds weer gezocht wordt naar de blijvende waarden, die een generatie zullen overleven. ledere menschengroep vindt vanzelfsprekend een andere oplossing. Het kan zijn belang hebben in deze dagen, nu men met vacantie gaat er nog eens op te wijzen, ditmaal te letten op de tallooze bouwwerken, die ze omringen, sommige leelijk, andere schoon. Ons land bezit nog talloos vele schilderachtige gebouwen, welke waarlijk juweelen genoemd verdienen te worden, de sprekende getuigenissen van vorige generaties. Telkens weer wanneer wij op een van onze zwerftochten ergens in een vergeten gehucht, zoon kostelijk oud bouwwerk ontdekken, een schilderachtig poortje, of een domkerk, groot genoeg om tien maal het inwoneraantal van het plaatsje te herbergen, of van die prachtige kasteelen, waar men als twintigste eeuwer nog het avontuur van de Middeleeuwen vermoedt, dan voelen wij het als een smaad en een gemis dat zoovele jongeren en ook ouderen daar langsheen jagen, omdat zij nu eenmaal niet geleerd hebben die schoonheid te zien. Hier is een beschamende lacune in het onderwijs. Een ruimere plaats voor het onderricht in de geschiedenis van de bouwkunst zou een weldaad zijn in meer dan een opzicht. In onderstaand artikel een pleidooi voor de wijziging in dezen zin. Zoo hier en daar bezit Nederland nog van die schilderachtige oude gebouwtjes, als bijvoorbeeld de gildehnizen. Hier ziet men het uit 1634 dateerende Korendragershuisje te Franeker; in den gevel het beeld van de Korendrager Talwen zijn korenmeter; de korendragers nllfesten het huisje deeten met de turfdragers en de brandspuitgasten. Renaissance gevel, welke een gesloten karakter heeft. De gevel is als het ware doorbroken met vensters. --- Let op uw omgeving. Hebt ge nog nimmer de ontdekking gedaan in uw woonplaats of op een toertocht, dat steenen gebouwen als het ware bezield kunnen zijn? Dat zij u aanzien? Velen zijn in dit opzicht helaas ziende blind, of de schoonheid van vergrijsde, door de eeuwen bestoven en verweerde muren laat hen onverschillig. Zij maken het gezegde waar, dat men het meestal — maar ten onrechte — zoo ver mogelijk van huis en haard dient te zoeken. Helaas, want wie de schoon heid van zijn eigen land voorbijgaat, zal het nooit echt leeren kennen. En toch zijn we er aan gehecht, want terug gekeerd van een reis in den vreemde, doet het iederen Hollander weer prettig aan den voet op vaderlandschen bodem te zetten; dan voelt hij dat er tusschen die steenen gevaarten en hemzelf een onzichtbare band bestaat. Jam mer dat dit besef meestal slechts enkele dagen duurt. Dan is alles weer heel gewoon. Maar het is niet zoo gewoon! Er is in werkelijkheid zooveel bezienswaardigs, dat het van alle kanten op u aanstormt.. Rechts: Zoo zagen de steden er uit in den tijd van onze voorouders. Gezicht op oud Bergen op Zoom. --- DE STEENEN JUWEELEN DER OUDHEID Om het even of ge nu staat voor Haarzuylen, dc Doorenburg, Doorwerth of tusschen moderne Amsterdamsche huizencomplexen als bijvoorbeeld op het Mercatorplein, al deze gebouwen hebben naar eigen trant u iets te zeggen. Er hangt een sfeer rondom, die specifiek eigen is voor een generatie, die is of was, er ligt het streven van een geslacht in besloten, nieest al een streven naar schoonheid, oprechtheid, toonen van wilskracht, maar soms ook dc karakterlooze teekenen van domheid. Dat is het groote voordeel vanden toerist, die zich op reis eens goed dc oogen uitwrijft: hij ziet wat schoon en goed, en daardoor ook wat leelijk en afgestompt is. Hij leert te onderscheiden. Wie hiervan eenmaal den smaak te pakken heeft, hij zal overal langs gaan met een critisch, bewonderend of afkeurend oog. Het begint al met het onderscheiden van die verschillende bouwstijlen. Benamingen als Romaansch, Gothiek, Renaissance zijn den meesten niet vreemd, maar zooals J. J. Vriend in zijn „Bouwkunst in Ons Land", (Uitgave: Scheltema en Holkema, Adam) een buitengewoon interessant en populair geschreven boek, dat wij gaarne aanbevelen, uiteenzet, wanneer het op onderscheiden aankomt, beginnen dc moeilijkheden. Wij nemen een deel van zijn betoog hier over: „Anders wordt het echter wanneer het op onderscheiden aankomt. Dit wordt te moeilijker naarmate men dc bouwkunst uit dc afgeloopen eeuw of die van onzen eigen tijd nadert. Zoo ergens, dan laten ons daar dc verschillende etiketten, waaronder we alles gaarne onderbrengen in den steek. Waarom moet dc leek een gevel uit dc Renaissance, met kolommen enz., hoogelijk bewonderen en behoort hij prompt zijn afkeuring uit te spreken over 19de eeuwsche bouwwerken, waaraan men toch oogenschijnlijk dezelfde elementen vindt? Hier stokt iets, hier gaapt een kloof, die nauwelijks door woorden te overbruggen lijkt. Slechts een aesthetische norm, die men zich na veel moeite eigen gemaakt heeft, en een scherpe intuïtie kunnen hier uitkomst geven. Men moet als het ware beschikken over een toetssteen om het gehalte van dc bouwwerken, elk in hun eigen specifieke uitingen, op dc juiste waarde te kunnen toetsen. En zulk een eisch is nu eenmaal aan het publiek niet te stellen. Verschillende middelbaren scholen geven eenig inzicht met een algemeen aesthetica, die echter overwegend wordt toegepast op schilderen beeldhouwkunst. Dc bouwkunst moet zich in den regel tevreden stellen met de behandeling van den Griekschen tempel eti wat daaraan vast zit. Blijkens de ervaring is dit beproefde recept echter niet toereikend om wezenlijke schoonheid te leeren onderscheiden in werken uit eigen tijd.." Meer aandacht voor de bouwkunst op Middelbare scholen gewenscht Inderdaad het zou zeer gewenscht zijn dat op lagere en middelbare scholen, waar het kunsthistorisch onderwijs toch al zoo stiefmoederlijk bedeeld is den scholieren een of twee uur in de week onderricht te geven in de verschillende bouwstijlen aan de hand van afbeeldingen van de representatieve gebouwen, welke men in ons land kan vinden. Wat zou dit tot gevolg hebben? In de eerste plaats een beter begrip van de architectuur en een warmere, spontane belangstelling van het opgroeiend geslacht. Wanneer de leerling met vacantie ergen6 vertoeft, zal hij er behoefte toe gevoelen eens te gaan kijken naar dat en dat gebouw, waarover ze eens zoon interessante les met lichtbeelden hebbén gehad. Om een enkel voorbeeld te noemen: hij zal in Franeker, behalve het vermaarde stadhuis, bet kleine maar schilderachtige Korendragershuisje weten te vinden; in Delft zal hij niet alleen het grachtenschoon in zich opnemen, maar behalve de kerken en het raadhwis gaan zien- naar de kostelijke Oostpoort; hij zal gaan letten op den vorm van gevelsfceenen, inscripties, de waarde van gevelsteenen, hij zal kleurige wapenschilden ontdek ken (het Delftsche Gemeenlandshnis om een ander voorbeeld te noemen). Enfin, duizend en één groote en kleine dfeiöen zullen hem onverwacht schoonheid openbaren. Daardoor kan hij slechts te inniger de verbondenheid gevoelen met het land waer mj geboren werd. Bovendien zou een dergelijke vorm ven onderwijs zich uitstekend leenen voor aanschouwelijk onderricht: dat wil zeggen, de leeraar kan met zijn leerlingen — Heest m kleine groepjes — er op uit trekken om in eigen omgeving besprekingen te houden aan de hand van de gebouwen zeK. Dit soort onderwijs zou ongetwijfeld van blijvende waarde zijn, omdat hetgeen de kinderen hier leeren, leeft; het is van blijvende waarde. Hier ontvangen zij iets, waarmede hun geheele verdere leven verrijkt wordt. Bovendien komen nog vele andere gebieden, als de folklore, aan de beurt om zoo terloops te worden besproken, terwijl dit onderwijs zich uit den aard der zaak geheel zal aansluiten bij de vaderlandsche geschiedenis, die hierdoor ook al weer fleuriger wordt. Meer zakelijkheid en werkelijkheidszin in het onderwijs, vooral in het middelbare, dat is ons inziens de richting waarin gestuurd dient te worden. Gotliische travee van een kloorioßgong te Utrecht. Maastricht: Sint Servaaskerk ;Romaansche bouwstijl. De stichting gaat terug tot de negende eeuw, vergroot in de elfde eeuw. De Westbouw dateert uit de tweede helft van de twaalfde eeuw; het Zuidportaal uit pl.m. 1240; de tegenwoordige gewelven uit 1425. Muurvlakken met liseeven en rondboogfriezen, in aansluiting op het Rijnlandsche kerktype. De middentoren is van 1890. Links ziet men de Sint Janskerk. Links: Helaas heeft Middelburg, beroemd om zijn eerbiedwaardige gebouwen, schade geleden aan dit historisch schoon; de torens van de uit de twaalfde eeuw dateerende Abdij zijn gelukkig totaal onbeschadigd gebleven. Overzicht van de oude Ridderzaal m eestdos te 's-Gravenbage. (Naar een plaat van Bothoven.) Ons land zorgt voor zijn oude monumenten. Talrijke kerken, kasteelen, monumentale gebouwen en poorten werden in de afgeloopen jaren gerestaureerd, terwijl vele steenen . getuigenissen van bet verleden in de komende jaren nog onder handen genomen zullen worden. ---