Eene nieuwe reusachtige onderneming. Er zijn weinige landen , die door beroketenen zoo hermetisch zijii omsloten als Pièmont naar de zijde van Frankrijk , Savoije en de Middellatidsche zee. Desniettemin had Koniug Karbl Albert het plan opgevat, om ten behoeve van Genua en van zijn land , een gedeelte van den te Marseille zich concentrerenden handel van daar weg te lokken. Tot dit einde deed hij door Engelsche ingenieurs voorloopige planteekeningen maken van eenen spoorweg door den Mont Cenis. Het resultaat hiervan voldeed weinig , Want ,ie berekening gaf niet minder dan dertig jaren arbeid en een naar evenredigheid enorm bedrag van kosten. Later wendde men zich tot eenen Belgischen ingenieur, den door verscheidene belangrijke werken bekenden Hendrik Maüs. Deze ingenieur is trouwens niet de eerste , die er aan heeft gedacht, om de Wergen, door middel vau eene reusachtige machine, te doorboren. Men kent meer dan een' droomer, die omging met het denkbeeld, om door middel van duizende hamers , door stoom in beweging gebragt, rotsen te verbrijzelen, of anderen, die zich een groot , getakt instrument uitdachten , om daarmede als met eene boor te werk te gaan. Maar de heer Maus, een man van praktijk , die de krachten en de middelen kent, welke hij tot zijn werk kan aanwenden , vond eene ingetiieuse machine uit, welke voorzien is van 116 boorijzers en , door veerkracht tegen de rotsmassa aangedrukt wordende, iedere minuut in ongeveer 150 omwentelingen 2 _ 3 centimetres indringt. Hij berekende , dat eiken dag van weerszijden van den berg slechts 5 metres ingeboord wordende ,de arbeiders na verloop van vier jaren , in regte linie voortwerkende , tegen elkander moeten aankomen. Deze doorgang zoude dan verder geëffend en voor het leggen der spoorstaven ingerigt moeten worden. De kosten van eenen metre op 238 fr. stellende, zoude een tunnel door de Alpen , van 8 metres breedte en 6 metres hoogte , niet meer dan omtrent 14 millioen in. kosten , waarbij voorzeker in aanmerking moet worden genomen , dat deze bergmussa geen graniet , maar meerendeels gips en kalksteen is. Een model dr boormachine van Maus werd eerst uit hout vervaardigd , ten einde daaraan nog mogelijke verbeteringen te maken en alzoo de algeheele welslaging van dit reuzenwerk te waarborgen. (II.B.) --- Letternieuws. yjLHIJCZ lIILUtI II.) De Verlossing der Stad en Provincie Groningen in 1672, en hare zegenrijke gevolgen, benevens een beknopt overzigt van den zevenjarigen oorlog, van 1672 tot 1678; bewerkt door ll'. G. RIJKENS. Uitgegeven door het Bestuur der Vereeniging Groningen van het Nederlandsch Onderwijzers Genootschap , ten voordeele van het fonds dier Vereeniging. Te Groningen, bij A. L. Scholtens, fö,Bo. Hoewel er reeds iets bestaat over hei behandelde onderwerp , bevalen wij dit lieve werkje toch gaarne aan, te meer, daar het, zoo als reeds uit den titel blijkt, den lezer niet slechts bij de verlossing der Stad Groningen bepaalt, maar hem ook bekend maakt met het belangrijkste, hetwelk tijdens den zevenjarigen oorlog in ons vaderland is voorgevallen. Hierdoor verkrijgt het werkje meerdere waarde, want zonder een helder inzigt in genoemde episode, zal men, bezwaarlijk kunnen oordcelen over de onregtvaardige handelwijze vau onze gemeenschappelijke vijanden. Ook is het werkje door deze uitbreiding meer geschikt voor eenen grooteren kring van lezers, dan wanneer de schrijver zich enkel bij de verlossing der stad Groningen hadde bepaald. Hartelijk wenschen wij, dat het bewuste werkje, hetwelk zich overigens aanbeveelt door renen regt populairen stijl en met kennis van zaken is geschreven, eene ruime ontvangst moge ten deel vallen en strekke om de aanstaande feestviering meer en meer te heiligen en algemeener te doen worden. Ouders! wanneer gij uwe kinderen een nuttig boekin de handen wilt geven, koojit hun dan dit keurige werkje, hetwelk hun verstand op eene gepaste wijze ontwikkelt en rijkelijk stoffe aanbiedt tot vorming des harten. Het bevat honderd en twintig bladzijden en kost slechts dertig cent 1 Groningen. H. D. --- Ingezonden Stukken. Opmerkingen. Schrijver dezes is van oordeel : 1) dat het niet en althans in deze warme dagen, is strookende met de gezondheidsmaatregelen, die door het stedelijk Bestuur alhier in den verleden jare bij het Ijeerschen der Cholera zijn verordend, dat de bewoners der Zuider kazerne, die zich op het aanlokken van hoenderen toeleggen , de broeijerijen in bekrompene kamers, waarin zij dagelijks, soms met een aantal kinderen, moeten verkeeren, doen plaats hebben en zelfs, te oordcelen naar de gaten, welke door hen (zeker op eigen gezag) in den muur dier kazerne zijn aangebragt, de kippenhokken in dit hun bekrompen verblijf hebben , of althans die dieren bij zich over den vloer hebben loopen ; 2) dat, boven en behalve het nadeel en last, dat door het veelvuldig houden dier dieren aan 's Rijks wallen kan worden veroorzaakt, zulks ook niet in het belang van de stads financiën is te achten, daar de degradatién door den bewoner, tot het bekomen van vrijen in- en uitgang zijner kippen gemaakt, toch altijd weder op rekening van de stad moeten worden hersteld, zoodra die lokalen weder door geen-kippenhouders worden betrokken, terwijl die éegradatiën ook op den duur aan de gebouwen zelve nadeel toebrengen, want, wanneer nu b. v. ieder bewoner den lust bekroop om kippen aan te schaffen, dan zou een zoodanig bevolkt gebouw als de Zuider kazerne, veel vau deszelfs hechtheid verliezen en spoediger dan anders aan bouwvalligheid onderhevig zijn ; 3) dat het zeer wenschelijk was te achten, dat deze bijzonderheid de aandacht van ons geacht stedelijk bestuur mogt tot zich trekken, ten einde hetzelve, naar bevind van zaken, zoodanige maatregelen mogt beramen, als hetzelve zoo wel in het belang der reinheid en goede bewoning van stad 9 gebouwen , als in dat der gezondheid van de bewoners derzelve, zou noodig oordcelen. --- De muzijk ten platten lande. Met een ongemeen -genoegen las men dezer dagen in de dagbladen het berigt uit Onderdendam, van het aldaar j.l. gehouden zangfeest. Een gevoel van vergenoegen vervult ons , door de geduchte, dat op die wijze getracht wordt, meer beschaafde volksfeesten onder ons in te voeren ,en dat deze eerste proeve eene algemeene goedkeuring en bijval mo-jt ten deel vallen. Ook andere muzikale voorstellingen te lande, voor en na gegeven, worden met graagte bezocht en met genoegen bijgewoond. - Dit alles pleit voor de liefhebberij voor muzijk, welke alhier heerscht.. — Evenwel beschouwen wij de zaak hier van de beste zijde. Ons oogmerk is, om dezelve ook eens van de minder goede zijde te beschouwen, waartoe wij onwillekeurig gebragt werden door de even genoemde blijken van vooruitgang, welke in beoefening der muzijk bestaan. — Wij willen daarom eenen blik werpen op de hoogte, waarop de beoefening van de orgel- of kerkmuzijk te lande staat. Dat het zwaarste is moet ook het zwaarste wegen, is een spreekwoord , dat hier te pas komt. — De waaide eener kunst is te grooter naar mate zij meer dienstbaar is ter veredeling van 's menschen gevoel en zin; — en het hoogste doel bereikt de kunst, wanneer zij eenen godsdienstigen zin voedt en kweekt. Dit doel tracht men te bereiken door in de kerken orgels te bouwen , om daarmede het godsdienstig gezang te beeeleiden en op te luisteren. Doch wanneer wij de mate van liefde voor de muzijk te lande naar het bespelen der orgels wilden meten, kunnen wij geene hooge geduchte koesteren van de beoefening der muzijk alhier. Men bouwt orgelwerken , welke somtijd! verscheidene duizend gulden» kosten; het is veelal nutteloos, want de organist weet er gepn gepast gebruik van te raakc;. Men zou een sierlijk orgelfront kunnen doen zamenstellen met veel minder kosten, en het overige tot veel nuttiger einden kunnen besteden. — Zoekt men naar de reden , waarom in het orgelspel te lande zoo weinig vooruitgang hcerscht, dezelve ligt niet. in de we - nige liefhebberij, welke er onder de bevolking vooi' goede orgel- en kerk» muzijk bestaat, - maur in de weinige aanmpediging, die de beoefening van dit vak mag te beurt vallen. Of worden zelfs in dé aanzienlijkste gemeenten , waar een anders ruim en grootsch kerkgebouw, met een prachtig orgel versierd , is, altoos de bekwaamste orgauisten eangesteld 1 — worden zij altoos het ruimste bezoldigd 1 Wij kunnen dit niet toestemmend beantwoorden ; al is het ook , dat bij jhet examen een beroemde organist als examinator wordt ontboden, is men er niet zeker van. Daar het nu veelal blijkt, dat het gelijk is, of de adspiranten weinig of wel ervaren zijn in de behandeling van het orgel, zoo zijn dit reden genoeg, waarom onze aankomende onderwijzers — want aan dezen wordt de organistpost opgedragen — veelal de moeite , en onko ten om naar eenen bekwamen organist te reizen besparen , en zich dagelijks een paar uren oefening, om een behoorlijk organist te worden , niet getroosten ; zij kunnen even zoo wel dien tijd , die misschien hier en daar er een nog aan wijdt, voor eene wandeling besteden of in ledigheid doorbrengen of aan ander werk toewijden ; als zij 't met 't orgel maar redden kunnen , hebben zo wel kans, op den duur een groot orgel bij eeue groote gemeente en voor eene groote bezoldiging te bedienen. Een liefhebber van orgelspel. Verleden jaar stierf te Londen mr. Thomas Morton , een geneeskundige van naam. Hij was een man van 36 jaren ,In onbekrompene omstandigheden levende , van een' beschaafden geest en fijn gevoel ; door velen bemind , onberispelijk van gedrag , getrouw in de waarneming van zijn beroep , niet van godsdienstigeu zin ontbloot , matig, zoo het scheen , in zijne begeerten , in de gewone beteekeni3 van het woord volstrekt geen dronkaard , zelfs geen sterke drinker. Hierbij was hij een gelukkig echtgenoot en vader , blijkens den brief, dien hij daags voor zijn' dood schreef en onderteekende „uw altijd liefhebbende man" - en nogt_is maakte deze schijnbaar zoo gelukkige man , daags nadat hij die woorden van liefde geschreven had , een einde aan zijn leven door middel van pruissisch zuur. Men vond hem op zijn bed , de oogen half gesloten en een' bijbel in de hand! Gij vermoedt reeds de oorzaak van den zelfmoord. Ja , 't is we der de jlesch , die den geachten geneesheer , den fijn beschaafden en gevoelvollen man, den gelukkigen echtgenoot en vader, tot een' zelfmoordenaar heeft gemaakt. Onder zijne nagelatene papieren vond men in zekere memoranda of aanteekeningen menige uitdrukking , die een' blik slaan in de gemoedsgesteldheid van den ongelukkigen. Zie hier eenige regels, daaruit overgenomen. ~ Vlied den wijn , bier en geestrijke dranken. „ Bid 's morgens ,' 's middags eu 's nachts om kracht tegen de verzoeking. „'t Is het„kom, nog een glas!" wat iemand in 't verderf brengt. ,„Bier of wijn — de in Engeland meest gedronken portwijn en sterke bieren staan niet gelijk met onzen dagelijkschen wijn en ons gewoon bier - bier of wijn maakt zwaarmoedig , galachtig , slecht gehumeurd, en den volgenden dag zwak. ~ Ik bezwijk , omdat ik niet ferm ben in de verzoeking te weüerstaan. ~ Ik was nooit zoo gelukkig als bij water. ~ Ik behoef mij slechts mijne verschrikkelijke gewaarwordingen 's morgens , nadat ik te veel gedronken heb , te herinneren , gewaarwordingen die aan zelfmoord doen denken , wanhopige en sombere gedachten , een duizelig hoofd , ongeschiktheid tot eenig werk, geldverkwistende gewoonte, verlies van tijd, vergeten van gedane beloften , alles in wanorde , en dat al waarvoor ? Omdat ik verkoos twee pinten ale — eene soort van sterk bier — of eene halve flesch wijn te driuken." # Zeg nu vrij , dat gij nwen sterken drank gebruikt en van al die verschrikkelijke uitwerkselen weinig bespeurt; er was, denk ik . een tijd, waarin ook Morton zoo zou, gesproken hebben , maar de dag van verschrikkingen stond voor de deur. Misschien is hij ook voor u riet verre. 't Is, zegt men, het onmatig gebruik van sterken drank, waar door zoo veel ellende ontstaat; en men bedenkt niet, dat ook aiu het matig gebruik al dat ongeluk kan worden toegeschreven. Menig' achtenswaardig man zit met zijne vrienden onder een glas jenever of punch, bitter te klagen over het onmatig gebruik van deu drank en naar middelen tot bestrijding van deze maatschappelijke kwaal te zoeken; zonder dat 't bij hen opkomt te bedenken , hoe zij , terwijl ze de gewoonte van dagelijks drinken in stand houden , waaruit alleen de onmatigheid voortkomt, op dit zelfde oogenblik bezig zijn het hunne bij te dragen om dit kwaad te doen veld winnen. Wil men deze ondeugd bestrijden , men moet tot de geheele onthouding zijne toevlugt nemen. --- Correspondentie. Wij hebben wederom een anoniem , hoogst personeel stuk ontvangen (uit A.) , betreffende den strijd , die hier in den laatsten tijd reeds genoeg pennen heeft in beweging gebragt. — Wij hebben nog eerst zeer onlangs ons gevoelen nopens dusdanige handelwijze van bestrijders medegedeeld : —. de inzender zal dus begrijpen , dat wij van zijn naamloos artikel geen gebruik kuunen maken. --- ZEETIJDINGEN. Binnengekomen te Amsterdam den 21 Julij, kapit. Bakker jonge Tijs, van Stettin; den 22sten Stutvoet Margiena Margrietha, en Vlas Hendrika, beide van Drammen. — In het Viie den 21 Julij, Klein Eendragt, van Sunderland ; Bakker jonge Tijs , van Stetiin. — Te Brouwershaven den 20 Julij, de Vries de Vriendschap, van Neweastle n. Zierikzee. — Te Batavia den 22 Mei, Reijnders Hendrik Wester, van Amsterdam, met gebroken fokkemast. — Te Mesnina den 11 Jujij , Kraan Annelie Fossina, van Amsterdam. — Te St. Helena den 5 Junij, Prins de 3 Vrienden, van Sour&baija n. Amsterdam. —Te Paimboeuf den 16 Julij, Klasen Margrietha , van Petersburg. — Te Liverpool den 18 Julij, Bieze Harmina, van Amsterdam ; de Boer Gesiena , van Dordrecht; den 19den Staal Tjadda, van Amsterdam. — Te Aberdeen den 17 Julij , Drent Tjapho Schuuringa, van Nibbe. — Te Dundee den 17 Julij, Bakker Geertruida Femina, van Koningsbergen. — Te Leilh den 18 Juiij, Frankena Verwachting, van Harlingen: Niehojf Jantina Jeukeiiua , van Dantzig. —Te Hamburg den 19 Julij, Greven Goede Hoop , van Zaandam; den 20sten Puister vr. Maria, van Amsterdam. — Te Bremerhaven den 20 Julij, Jonker vr. Barbara, van Dantzig.— Te Kroonstad den 13 Julij, Scherpbier Jantina Frouwina, van Zwolle. — Te Rendsburg den 16 Julij , van Sluis Tjakkina , van Koningsbergen n. Amsterdam; de Haan Jantina Gesina, van londen n! de Oostzee ; Kok Aastroom , van Neweastle n. Flensburg ; den 18,len Bakker Acnecbiena , van Memel n. Bremen ; Sap Vriendschap , van Slettin n. Termunterzijl. — Te Holtenau den 17 Juüj , Drewes vr. Johanna, van Memel n. Bremen. — Te Tonningën den 15 Julij, Orre de 2 Gebroeders. van Hamburg n. Koningsbergen: den 16den Hut Margina Margaretha, van Demmieu n. Amsterdam; Bakker de 2 Gebroeders, van Dantzig n. Arnsterd&m; den 17den de Vries Anna Sophia, van Hamburg n. Norkiöbiug . Joosten vr. Hillechiena, van Hamburg n. Dantzig; Lukkien W . garetha Wilhelmina , van Hamburg n. Slettin; Teensma Ons Genoegen, van Bremen n. Koningsbergen; de Jong Sikkolina Hooite3 en den 18;ien Muntendam Jacoba, beide van Bremen n. Sle'.üi: ; Riensema Goede Verwachting, van Dantzig n. Amsterdam ; Kemp.r Gebroeders, van Demmien n. Amsterdam; Jonker vr, Barbara , van Dantzig n. Bremen. Binnengekomen te Amsterdam den 24 Julij , kapit. Borchers Lswe van Nijes.ein, van Banjoewangie. — Te Texel den 23 Juiij , Hazewinkel Grietje Mollema, van TenerifTe ; van der Woude vr. Dieuwke, van Londen; Klein Tweel. Daniel en Wilco , van Riga. -— In het Vlie den 21 Julij,' Vlas Hendrika en Hut Margin. Margaretha , beide van Demmien ; Top Onderneming, van Fir ierikstad. — Te Vlissingen den 22 Julij , Smit de 3 Gezusters,, van Hamburg. — Te Rochefort den 19 Julij. van Aken He.'irisa Dorenthua , van Amsterdam. — Te Nantes den 19 Julij, Berghuis Elsina, van Stettin. — Te Gravesend den 20 Julij, Z_ Wicherdina. van Amsterdam. —Te Belfast den 20 Julij , van der Wijk Annachiena, van Riga. — Te Grangemouth den 19 Julij, Scholtens Sjoumenta, van Memel. Venrokken van Amsterdam den 22 Julij, kapit. van der Werjf Jandina , naar Londen ; Vaalman Catharina , naar Petersburg ; den 23sten Stoelman Groningen, naar Konstantinopel; Wiersma Herstelling, naar Riga. — Van Texel den 21 Junij, Kleininga Maria Laurentia, naar Messina ; de Vries Beerta Schuringa, naar Liverpool; den 228 ten Potjer Catharina, naar Triest; Kramer Harmonie, naar Livorno. — Uit het Vlie den 21 Julij , Smit Morgenster, naar Stettin; Huisman vr. Itjea , naar Bremen. — Van Heimat den 22 Julij, Lodewijks Maria Johanna, naar Petersburg; Schuuring Engberdina Anna, naar Riga; Oldenburger Alida, op avontuur. — Van Brielie den 21 Julij, Post Elsina Catharina, naar Hamburg; den 22sten Bekkering Vriendschap en van der Laan Rudolf, beide naar Bergen. — Van Havana den 21 Junij , de Boer Neptunus, naar Amsterdam. — Van Kroonstad den 10 Julij, Kolk jonge B 11 en Bolhuis Roelfiua Gesina, beide naar Hamburg; den 13den Wolthekker Sophia Klaïina, naar 11 uil; Kuiper Auoegir_ Elsina, naar Montrose ; Hazewinkel Geertruida, naar Amsterdam , de Groot Sieka , naar Helsiugör; Boiten Fossina Siers , naar Stockholm ; den 14deu Spijkman Juliana Louisa, naar Amsterdam: Pinksierboer Gesiena, naa. Helaingör; de Groot Jantina, naar Rotterdam ; den 15den de Boer Zwaanlina Hendrika , naar Liverpool ; Korst Martha Alida, naar Amsterdam. — Van Memel den 11 Jujij , Drewes vr. Johanna, naar Bremen: den 12den Vos Margin» Wilmina, naar Holland; den Uden Swiers Goede Verw*i.-„iir.. . naar Bremen; den 16den Drent Een I ragt, naar Engeland. — Van Pillau den 11 Julij, Koop Regina, naar Antwerpen. — Van Sv_ogmunde den 18 Julij, de Jong Catharina Cornelia, naar Engeland. — Van Koppenhage den 17 Juiij, Walerborg Karaina , naar de Oostzee. — Van Hamburg den 20 Julij, ____ Margaretha. naar Ri.'a; Prins Weldaad, naar TeroMimenijl ; Pronk Hopend" £-<• man, naar Tonningen ; van Laaien de I. Geiu.tera , naar -i-Ji'r- Vertrokken van Amsterdam den 23 Julij , kapit. Meijer .Ylagriu naar Neweastle; Kruisinga vr. Meelijn, naar Bergen. — Uil liet Vlie den 22 Ju ij, ilenkema Caihaiina Sijpkeiis, naar _ap_l; de Groot Arendina, naar Christiansand. — Van Maassluis den 23 Julij, Lieffijn Goede Verwachting, naar Bergen. Het schip de Drie Gebroeders, kapit. Swart, van Singapore naar Batavia , is , volgens brief van den kapitein , in dato Singapore den 2den Junij, aldaar den 29sten Mei zwaar lek uit zee terug gekomen , hebbende den 19deu Mei in Straat Gasper op een blinde klip gestooten , zoodat het schip aileen door onophoudelijk pompen en andere middelen boven water te houden was ; de kapitein hoopte binnen 5 4 6 weken weder gereed te zijn. Het schip Maria Elisabeth, kapit. Meijer, van Hamburg naar Vera Cruz, is met schade uit zee terug gekomen, hebbende bij Cuxhaven op strand gezeten. •Eene nieuwe Hollandsche schoonerkof, naar ingekomen berigt gevoerd door kapit. Jooslen . en van Londen met stukgoed naar Stettin bestemd, is in de Eider op den z-g. «IJzeren Hendrik" vastgeraakt; zal echter wel weder afgebragt kunnen worden, na gedeeltelijk gelost te hebben , waartoe reeds aanstalten gemaakt worden. Zoutkamp, 24 Julij. Vertrokken den 23sten kapit, Douwes Aquarius, naar Portsmouth ; Hoetjer Geertruida Lammechiena , naar Londen ; Pluktje Telsia , naar Southampton. — Zeilklaar , Blaauw Gesina, naar Glocester; Radwell New Superior, naar Londen. Delfzijl, 25 Julij. Binnengekomen den 2lsten kapit. Kramer de 4 Gebroeders en de Boer Jantina, beide van Hamburg; Niessen Margaretha, van Akkumerzijl ; Strackhouder Annetle , van Norden naar Amsterdam; Meijer Goede Verwachting, van Norden; Geltes de 3 Zusters en den 24sten Huisman Aurora , beide van Bremen ; Visser Tietje, van Hamburg. — Vertrokken den 22sten Vos Aaltina , naar Papenborg ; den 24sten Spithorst de 3 Vrienden , naar Noorwegen ; Bolmeijer de 2 Gebroeders en Joosten Jantina , beide van Amsterdam naar Bremen ; de Groot de jonge Cornelis en Kuiper Engelina , beide naar Noorwegen, --- Tegenwoordigheid van geest van twee knapen. .el„et dagblad van Presburg behelsde dezer dagen het volgende "".wekkend berigt. In de nabijheid van Lugos waren onlangs twee knapen zorgeloos bezig met aardbeziën te plukken; eensklaps hoorden zij een zwaar geruisch boven zich en'zien, tot hunne ontzetting , een' grooten arend , die met breeduitge-dagen vleugels op hen afkwam, een der knapen in de scherpe klaauwen greep en pijlsnel zijne prooi de hoogte wilde invoeren. Maar de stoutheid des roovers werd door de tegenwoordigheid van geest van den tienjarigen knaap overtroffen, hij pakte den arend uit al zijne magt in den strot en kneep hem zoo geweldig , dat de kracht van het dier -ebroken werd, en het met zijne prooi ter aarde viel. Zoodra het andere kind , dat inmiddels van den schrik bekomen was zulks gewaar werd , wierp hij zijn' rok over den kop van', en zich zelf op den vogel, waardoor zijn makker gelegenheid vond, op even zoo onverwachte als bijkans wonderdadige wijs uit de roof'gierige klaauwen los te raken. Den arend werden nu de vleugels vastgebonden en z;jne jeugdige overwinnaars dreven hem in zegepraal naar Lugos; van daar werd hij naar Temeswar gebragt , alwaar hij thans wèl opgesloten gezien wordt. ---