Israëlisch centrum in Cairo vindt een groeiend publiek door Maarten Jan Hijmans uit Cairo De Egyptische kranten hebben het totaal genegeerd, de Israëlische besteedden er daarentegen wel aandacht aan: begin mei bestond het Israëlische Academisch Centrum in Cairo tien jaar. Een feest in het sjieke Nijl-Hilton hotel met toespraken van Egyptische en Israëlische kopstukken, een buffet en daarna zang en dans, zette dit tweede lustrum luister bij. De verjaardag van de enige voorpost van de Israëlische academische wereld in een Arabisch land. De feestelijkheden waren zeker verdiend, want het centrum lijkt na een moeilijke beginperiode bezig wat meer zijn vleugels uit te slaan. Jarenlang werd het stilgezwegen en vrijwel door iedereen genegeerd. Nog steeds is het instituut onderwerp van een boycot van alle belangrijke Egyptische beroepsorganisaties van journalisten, advocaten, schrijvers, juristen en artsen, die eisen dat Israël een 'volledige vrede' sluit en de rechten van de Palestijnen erkent, voordat er sprake kan zijn van echte contacten. Maar ondanks de blijvende isolatie van het instituut in de officiële sfeer, lijkt er toch iets te veranderen. De Egyptische schrijver Naguib Mahfouz accepteerde de Nobelprijs, maar weigerde, een Israëlische prijs te aanvaarden Professor Joseph Ginat, directeur van het Israëlisch Academisch Centrum in Cairo --- Gunstig teken Professor Joseph Ginat, de directeur van het centrum, is in ieder geval een tevreden man. Het feit dat meer dan vierhonderd gasten zich zaterdagavond 2 mei naar het Nijl- Hilton begaven om deel te nemen aan de viering van het tweede lustrum van zijn instituut, vindt hij een gunstig teken. „Blijkbaar", zo zegt hij in het onderkomen van het centrum, op de derde verdieping van een flatgebouw aan de Cornichc cl Nil, pal naast het Shcraton hotel in de wijk Mohandesseen, „beginnen wc, ondanks alles, langzaam een geaccepteerd fenomeen te worden." Zeer tevreden is hij over het programma van inleiders op de viering. Aan Egyptische kant brak Tahseen Bashir, de voormalige Egyptische ambassadeur in Canada die ook in Nederland geen onbekende is, een lans voor het openen van een gelijksoortig Egyptisch instituut in Israël. Vervolgens was het de beurt aan Ahmed al Mesary, de directeur van de afdeling culturele zaken van het ministerie van buitenlandse zaken in Cairo, die - in het Hebreeuws - een rede uitsprak waarin hij pleitte voor het opvoeren van het aantal vertalingen van Israëlische schrijvers in het Arabisch en van Arabische schrijvers in het Hebreeuws. De rij werd gesloten door Naim Takla, een christelijke schrijver uit Alexandrië, van wie binnenkort een tweede boek in vertaling in Jeruzalem zal worden gepubliceerd. Hij pleitte voor een grotere uitwisseling - vooral van schrijvers en academici - tussen de twee landen. Aan Israëlische kant hield de Israëlische ambassadeur in Egypte een inleiding en spraken de professoren Shimon Shamir en Sasson Somcch (beiden van de Universiteit van Tel Aviv). De historicus Shamir, die het centrum in 1982 oprichtte en die bovendien Israels ambasadeur in Egypte was in de periode 1980-1990, mocht niet ontbreken. De Arabist Somekh was vooral aanwezig als kenner van de Nobelprijswinnaar Naguib Mahfouz. „Niemand", zo citeerde professor Ginat de Nobelprijswinnaar zelf, „kent Mahfouz zoals professor Somech hem kent." Mahfouz werd onlangs een Israëlische prijs toegekend, die de schrijver, die zich altijd gematigd heeft opgesteld tegenover Israël, overigens weigerde te accepteren. Zon 150 gasten bleven na de inleidingen en het aansluitende buffet achter en het feest in het Hilton werd besloten met een optreden van de Israëlische zangeres Shoam Einab. Professor Ginat was er trots op dat hij, toen Einab een aantal Arabische liederen ten gehore bracht, de zanger Gabr el Beltagi van de opera in Cairo tussen het publiek ontwaarde. Ginat vroeg hem vervolgens op het podium te komen. Beltagi en Einab zongen daarop duetten in het Arabisch en de avond werd besloten met de voordracht van Arabische liederen door Beltagi en Hebreeuwse door Einab: een culturele uitwisseling in de ware zin van het woord en niet eens als zodanig gepland. --- Tegenhanger De viering werd op die manier toch nog een goede afspiegeling van de werking van het Israëlische instituut in de huidige tijd. Het instituut werd in 1982 gesticht als een rechtstreeks uitvloeisel van de Egyptisch- Israelische vrede die mogelijk was geworden door de reis naar Jeruzalem in 1977 van wijlen president Anwar el Sadat. De bedoeling was dat het centrum een tegenhanger zou worden van soortgelijke Westerse instituten zoals het Duitse Goethe Instituut, het Istituto Italiano en het Nederlandse Instituut voor Archeologie en Arabische Studiën, dat wil zeggen instituten die zowel liaisonfaciliteiten verschaffen aan onderzoekers uit deze landen als verbreider zijn van de desbetreffende cultuur. Helaas ging deze opzet wat het Hebreeuwse centrum (HaMerkaz haAkademi halsraeli beKair) betreft, absoluut niet op. Ik herinner me uit de tijd als correspondent voor de Volkskrant (1988-1991) dat het instituut vanwege de boycot door Egyptische beroepsorganisaties door Arabische intellectuelen werd gemeden als de pest. Ook ikzelf liet me er in die tijd niet te vaak zien: voor je het wist, had iemand je verraden en stond je bij je Arabische vrienden en contacten op de zwarte lijst. De tijden lijken echter een beetje aan het veranderen te zijn. Volgens professor Joseph Ginat, antropoloog en adviseur voor Arabische zaken van wijlen Moshc Dayan en oud-premier Shimon Peres, breidt de functie van het instituut zich geleidelijk uit. Zon duizend studenten van Egyptische universiteiten, zegt hij, studeren tegenwoordig Hebreeuws en het Israëlische centrum helpt hen met beurzen voor studie in Israël, bij vragen en met bibliotheekfacititeiten, zelfs als hun eigen professoren nooit hun gezicht in het centrum aan de Corniche hebben laten zien. Afgezien daarvan zijn er ook nog eens professoren als Ali Mohamed Abdel Rahman Attia van de Universiteit van Ein Shams die wel degelijk de hulp van het instituut aanvaardt en met Israëlische subsidie in Israël zijn studie heeft uitgegeven over een Egyptisch-joodse publikatic van voor de tweede wereldoorlog: het blad HaShiloah. Daarnaast breidt het instituut voor een groeiend gehoor zijn wekelijkse lezingen uit. Beroemde Israëlische schrijvers als A.B. Ychoshua, Amos Oz, Sami Michael en de dichter Nathan Zach hebben de afgelopen twee jaar acte de présence gegeven. Bekende Israëlische wetenschappers, zowel taalkundigen als historici, trekken eveneens veel publiek, vooral omdat er steeds vaker lezingen in het Engels worden gegeven. Uiteindelijk gaat het - zeker bij taalkundige onderwerpen - vaak over vragen die zowel joden als Arabieren interesseren. Een groeiend publiek is volgens Joseph Ginat het gevolg. Ginat heeft zelf een belangrijk aandeel gehad in het doorbreken van taboes. Ondermeer doordat hij contact legde met een groep rond de Alexandrijnse schrijver Naim Takla, die nu bij elke lezing in de Engelse taal op zijn minst met vijftien man sterk uit Alexandric naar Cairo komt. Maar ook doordat hij een nieuw systeem introduceerde om korte metten te maken met de boycot van het instituut door de vakbonden. „Ik was me ervan bewust", zegt Ginat, die in het najaar zal worden afgelost door de antropoloog Emanuel Marx, „dat de officiële boycot het mensen moeilijk maakt elkaar te ontmoeten en daarom ben ik een paar jaar geleden begonnen een alternatief te ontwikkelen. Tegenwoordig organiseer ik na bijeenkomsten op het centrum steeds vaker bijeenkomsten bij mij thuis, waar Egyptische en Israëli- sche schrijvers en wetenschappers elkaar vrijelijk kunnen ontmoeten. Heel wat beroemde Egytenaren zijn intussen regelmatige gasten geworden op dit soort bijeenkomsten, maar helaas kïfh ik geen namen noemen. U moet mij maar geloven dat het gaat om beroemde en vooraanstaande Egyptenaren en dat de ontwikkeling op zichzelf aangeeft dat we waarschijnlijk langzaam maar zeker afstevenen op een situatie waarin iedereen vrij is te laten zien waar hij in gelooft." Een andere functie van het centrum is het verschaffen van faciliteiten aan Israëlische wetenschappers voor het verrichten van onderzoek in Egypte. En ten slotte is er ook nog het onderzoek van het centrum zelf naar de bibliotheken van ten minste drie belangrijke Egyptische synagogen uit het verleden: de synagoge in de Adlystraat in Cairo uit de vorige eeuw, de Karaitische synagoge en de belangrijkste synagoge in Alexandrië. Een bibliotheek van deels gerestaureerde boeken van de synagoge aan de Adlystraat werd in 1989 geopend door Shimon Peres, die destijds Israels minister van buitenlandse zaken was. Dit soort reconstructies en het onderzoek naar gaten in de Egyptisch-joodse geschiedenis behoort ten volle tot het werk van haMerkaz haAkademi, aldus directeur Ginat, en het centrum maakt zich in dat opzicht verdienstelijk door het samenstellen van catalogi van aanwezige boeken die worden gezonden naar elke universiteit en bibliotheek waar zich een afdeling judaica van naam bevindt. --- Jerusalem Post viert zestigjarig jubileum De Jerusalem Post bestaat zestig jaar. De Post werd opgericht door Gersjon Agronsky. Sinds december 1932 verslaat de Engelstalige krant dagelijks het nieuws en /ijn achtergronden. Het Israëlische dagblad is het enige Engelstalige dagblad van Israël. Op 1 december 19 ?2 verscheen het eerste nummer van The Palestine Post, de toenmalige naam van The Jerusalem Post. The Palestine Post had na een jaar eon oplage van 3.600 exemplaren. De/e werden alleen in Palestina verspi eid. Na enige jaren kwam daar verandering in. In 1935 werden dagelijks driehonderd exemplaren van The Post naar Egypte gestuurd, het begin van internationale uitbreid: ag van de krant. krant, omdat zij vreesden dat het met de redactionele onafhankelijkheid was gedaan. Hun vermoeden werd bevestigd toen de nieuwe eigenaren invloed begonnen uit te oefenen op de hoofdredactie. Kort nadat hoofdredacteur Ari Rath met pensioen was gegaan, nam zijn opvolger Erwin Frenkel uit ongenoegen zijn ontslag. Een jaar later werd hij gevolgd door negen oudere redacteuren en een twintigtal medewerkers van de jonge garde. Enkelen van hen richtten het weekblad The Jerusalem Report op. The Palestine Post probeerde voor de tweede wereldoorlog een onafhankelijke koers te varen. Maar in 1940 en 1941 plaaste The Post verscheidene oproeper aan Palestijnen om in het Britse leger mee te vechten tegen de zionisten. Enige jaren later werd het gebouw van de Palestine Post met bommen bestookt, waarschijnlijk door Brits- Arabische strijders die het niet eens waren met de pro-zi<'nistische berichtgeving van de knint. Drie medewerkers werden gedood, 37 mensen raakten gewond. The Jerusalem Post heeft een dagelijkse oplage in Israël van 25.000 exemplaren (vrijdags 50.000). ledere dag worden 70.000 Posts over de hele wereld verstuurd. Twee jaar na de oprichting van de staat Israël, op 13 april 1950, kreeg The Palestine Post de naam The Jerusalem Post. Waarom deze naamswijziging pas twee jaar na de oprichting van de staat plaalsvond, is niet duidelijk. In 1955 nam Ted Lurie het hoofdredacteurschap over van Agronsky, die zijn naam had veranderd in Agron. Gersjo 1 Agron werd namelijk gekozen tot burgemeester van Jeruzalem. Als hoogtepunt in haar geschiedenis beschouwt The Jerusalem Post november 1977. President Sadat van Egypte reisde naar Israël voor een toespraak in de Knesset. De oplage van de krant steeg die dag tot 53.000. De ontwikkelingen bij de krant pakten in 1989 minder gelukkig uit. In april 1989 kocht het Canadese bedrijf Hollingcr Ine. ;.andelcn van The Post van het Israëlische conglomeraat Koor. In juli van dat jaar volgde de definitieve verkoop aan Hollinger. Deze verkcop leidde tot onrust onder de werknemers van de --- Mensenrechten in het geding in Egypte Een Egyptische mensenrechtenorganisatie heeft de Egyptische regering ervan beschuldigd dat zij faalt in het tegengaan van religieuze wraakoefeningen. Als voorbeeld noemde de organisatie de moord op veertien personen in het dorp Manshiet Nasser, 350 kilometer ten zuiden van Cairo. De mensenrechtenorganisatie waarschuwde op 11 mei 1992 voor herhaling van het geweld en noemt met name Opper-Egypte als risicogebied. Tijdens een schietpartij doodden moslims, gewapend met automatische geweren, dertien christenen en een moslim. De Egyptische organisatie voor de mensenrechten vermeldde ook dat in april 1992 een onderzoeksmissie naar Opper-Egypte is gereisd om zich op de hoogte te stellen van de situatie in dit gebied. Zij waarschuwde toen de plaatselijke en centrale autoriteiten reeds voor een nieuwe golf van sektarische geweldpleging. Op deze waarschuwing werd destijds door niemand gereageerd. ---