DIT JAAR EERSTE DEEL KLAAR Dam door Brouwershavense Gat Wordt karwei als de Afsluitdijk (Van onze correspondent in Zeeland) leggen van een dam door het Brouwershavense Gat wordt een *** zwaar karwei als destijds het aanleggen van de Afsluitdijk van Zuiderzee. Natuuriijk, ik weet wel, dat mijn dam in de roerige zeel *l«*i van het GreveEngenbekken komt te liggen en niet m het IJssell*e**'. Maar smas de aanleg van de Afsluitdijk heeft de tijd niet stil We beschikken nm over een groot aantal specialisten, uitgedok- I materialen, „levensechte* waterloopkundige laboratoria, elektro- breinen, degelijke werktuigen en een schat aan rvaring." öe berkhoven bij Scharendijke op Schouwen-Duiveland. In het midden boven ou de duinen de barakken van waaruit het werk aan de dam door het Brouwershavense Gat worden geleid. --- Stukje dijk, hoopje zand ** zijn houten Deltakantoor in Zieïik«ee, «est ir. N. Bie«eveld (55) het **'** het over zijn moestuintje gaat, *** m een vrije zaterdagmiddag «n--ïesPH moet worden. „Kijk", «egt hij, '**«• een stokje dijk, daar nog een St<*je, «and ertussen, sluitgaten dich**• en de «aak is bekeken." Bijna ***e!oos sanijt hij getallen, cijfers, **HPMs, «and, kabelbanen, caissons, ***stukken en stortsteen op de taf eL *** Wg wordt steeds hoger en hoger. dan veegt hij met één hand alr**eg om met de andere het resul- te onthulien: een 6 kilometer lan? Gaan, gesmeed van Zeeland naar Ir. Biezeveld — geen cc,a komt-ie er dan." nuchtere voorstelling van za- komt echter niet overeen met de kerkelijkheid. Ir. Biezeveld weet dat ?* heel goed, want hij zit niet voor al sinds '62 met 50 waterbousin het Zierikzeese Deltakan- J°r gebogen over mogelijk- en on --- PLAN DE CAMPAGNE op 25 september 1962 het r"acé van de (toekomstige) dijk van ~et Brouwershavensegat bij Konink>3k Besluit werd goedgekeurd was gelijk wel het „waar" en „waar,ftl". maar nog niet het „hoe" be*end. d.ïïier heeft ir. Biezeveld zich sindsbrt met zn staf het hooM over ge" n- In nauwe samenwerking met laH~er andere het waterloopkundig d oratorium zijn de oplossingen uit RaJ?Us gekomen. Het plan de cam*aëne iuidt nu volgt: !5: een eerste 1100 meter lang met 1,5 miljoen kubieke "?eter zand opspuiten op de Middel- Plaat (1% km uit de Schouwse *Ust) en afwerken. 6: een tweede 1500 meter lang opspuiten op de Kabbeaarsbank en afwerken. e7"~~'70: beide damwakfeen ui*»"-wen tot twee sluitgaten (samen een lengte van 1% to* 2 km); bodemversterking in beide sluitgaten maken en een stukje dijk met landhoofd van de Goereese kant aanleggen. 1971: vrijwel gelijktijdig dichten van de beide sluitgaten; gehele dam stormveilig. 1972: Afwerken van de dem in de sluitgaten; werk gereed. Over de manier, waarop beide sluitgaten gedicht zullen worden, is nog geen beslissing gevallen. Rijkswaterstaat overweegt om caissons of het roemruchte spektakelstuk de kabelbaan (als bij de secondaire dam in het Grevelingehßekken) te gebruiken. In de orde van grootte ligt het Brouwershavensegat na de Oosterschelde bij de afdichtingen volgens het Deltaplan op de tweede plaats. --- Waar bleef die tijd? Eerste onder de eersten (IV) Encyclopedische bijzontohrfen: Pisuisse Jean Louis (1880—1927), Ned cabaretartiest en chansonnier, werkte samen met Max Blokzijl; doodgeschoten door minnaar van echtgenote." Op de avond van 26 november 1927 gebeurde het, dat de ialoerse Tjebbo Kuipers op het Rem- Sdtplein te Amsterdam Jean Louis Pisuisse en diens echtgenote Tennv Gilliams vermoordde en daarin! de hand aan zichzelf sloeg. Een gebeuren, dat heel Nederland m opfchudding bracht. Mede om het feit dat met dit drama een van de grootste cabaretiers heenging. Een cabaretier, die zoveel naam had gemaakt en zo populair was, dat ïereSgen in betrekkelijk kleme ptaatsën zich financiële offers getroostten om Pisuisse eens m hun midden te hebben en om dan. een riPiirstelling te incasseren. Omdat het plattelandspubliek toen vaak niet r£ was om de kunst van Pisuisse te begrijpen en te waarderen. (Zoals i, „,, noe wel gebeurt met cabare£ nUvango^egtijd. Een bekende kleinkunstenaar zag in een der Gron neer dorpen een groot deel van zijn "IJhliek na de pauze verdwenen, om- S"t hii niet iets bracht, dat van hem verwacht werd). Zij die Pisuisse in Hp?e wijdverspreide plaatsen wel begrepen en waardeerden, zijn hun gehele leven dankbaar met deze kunst kennis te hebben mogen maken. ■ I _ §••§- --- • Niet gemakkelijk Pisuisse heeft het in zijn leven niet gemakkelijk gehad. Hjj was een Lens die niet van halfslachtigheid wilde' weten en steeds weer het uiterste van zichzelf vergde. Hij zong o.a. het bekende lied van Xavier Privas „Le Travail": „Si tv veux être libre et fort, Travaille! Si tv veux gagner sans effort, Le Repos final de la mort, Travaille " Het was aèeai dk voor Piswese was geschreven. Hü bracht het dan ook op een niet-te-overtreffen wijze. Gelijk hij als uitvoerende kunstenaar al zijn liedjes bracht. Enkele schreef hij zelf, zoals „In de gangen van het Concertgebouw," „'t Lied van de thee", „De fancy-fair" en het overbekende „De Franse gouvernante," onlangs nog op de televisie gebracht door Alex de Haas tijdens de uitzending gewijd aan Max Tak, de componist van dit liedje. Eigenaardig deed het aan, dat de herinnering vertederde maar niet verhinderde, dat het lied wel erg verouderd aandeed Een herinnering aan Pisuisse is ook het boek, waarin geschreven werd over een journalistieke stunt van Pisuisse en Max Blokzijl, om als straatzangers door een deel van Nederland te trekken. Vermakelijk is het relaas zeer zeker, maar het drukt ons toch meteen op het feit, dat de tijden veranderen. Tegenwoordig weet men wel van andere stunts. Schrijvend over Pisuisse en zijn herinneringen raadplegend, stuit men telkens en telkens weer op de in de Tweede Wereldoorlog zo beruchte naam Max Blokzijl. In een poging deze naam zoveel mogelijk te laten rusten, terloops even vastgesteld dat Max Blokzijl, die na de bevrijding is ter dood veroordeeld en terechtgesteld, eens ook een rolletje in de wereld van de kleinkunst heeft gespeeld en aardige liedjes schreef, bijvoorbeeld „Het tactvolle lampje." Jean Louis Pisuisse --- Roemruchte historie Kleine Poortje (Van een medewerker) Het stadsgezicht uit een ansichtkaartenverzameling van de heer H. C. Nagel in dit blad, verschenen in de Rondblik van 5 januari, vestigde de aandacht op een interessant hoekje in onze stad, n.l. „Voor het voormalig Kleinpoortje". Reeds tijdens het beleg in 1672 speelde dit Kleine Poortje een rol in de geschiedenis van onze stad. In de nacht van 6 op 7 augustus van dat jaar drongen Keulse soldaten in de versterking buiten dit poortje binnen en enkele soldaten volgden zelfs de terugtrekkende bezetting over de gracht tot in de „fausse braie", waar de aanval werd gestuit. Op bevel van Rabenhaupt werden de trommen geroerd en de trompetten gestoken en al gauw werd van de wal af een zo hevig vuur op het retranchement gericht, dat de indringers haastig moesten „delogeren, niet sonder merckelick verlies", zoals het staat opgetekend. --- Punt waar handel en vertier elkaar troffen Laten we eens zien, hoe dit stadsdeel er in vroegere tijden uitzag. Van het begin van de 17e eeuw af stroomde het Schuiten- of Winschoterdiep tussen twee zware beren (gemetselde waterkeringen), met torentjes versierd, de stad binnen. Bij het binnenkomen werd het diep overwelfd door twee waterpoorten, waarboven de stadswal doorliep. Deze poorten noemde men de Visscherspijpen. Ten Oosten van de waterpoorten werd het Kleine Poortje door de wal aangelegd. Dit poortje, dat juist hoog genoeg was voor een voetganger — van middelmatige lengte —om rechtop te lopen, had een bocht, zodat men bij het ingaan het uiteinde niet kon zien. Het poortje leidde naar een voetbrug langs de oostelijke beer over de gracht. In 1696 werd aan de stadszijde tegen de twee waterpoorten een grote boog aangebouwd. Bij diezelfde gelegenheid werden ingevolge raadsresolutie van 15 februari 1698 twee grote zerken leeuwen, houdende de wapenschilden van Groningen, ter zijde van de nieuw gemaakte boog geplaatst, echter in 1828 werden genoemde bogen weggebroken. Op 28 april 1875 las men in de krant „Verkoop op afbraak van het Kleine Poortje, met aanliggende kazematten en portierswoning, bevattende 1100 kub. meter metselwerk. Perceel II: De houten loopbrug, liggende over de vestinggracht voor het poortje." --- Eemskanaal Een en ander hield verband met het graven van het Eemskanaal tussen de jaren 1870 en 1876 (laagste inschrijver H. Schram de Jong te Sliedrecht voor f 1.148.500). Men zag toen in, dat een behoorlijke toegangsweg tot de Oosterhaven van primair belang was geworden. In verband met het verschil in waterhoogte bevond zich sedert 1573 in het Damsterdiep een verlaat (met twee sluizen gesloten kolk) even vóór de plaats, waar het Damsterdiep zich langs het huis met het torentje (Klokhuis genaamd) met het Schuitendiep verenigde. De toen aanwezige Steentilboog en enige meters verder naar rechts een smalle houten brug over het Damsterdiep (twee wagens konden elkaar niet paleren!) voldeden niet meer aan de eisen van het toenemend verkeer, in casu in de richting van het nieuw gegraven Eemskanaal. Er moest dus een oplossing worden gevonden en B. en W. legden die vast in een voordracht tot opruiming van de Damsterkolk en tot gelijktijdige wegruiming van de Steentilboog. Deze voordracht bevond zich onder de Ingekomen Stukken in de Zitting van de Gemeenteraad op zaterdag 15 september 1883. Poortershuisjes, de trefpunten van de gaande en komende man. --- • Op reis Pisuisse, de gehele wereld bereizend, is overal opgetreden om verdiend succes te oogsten. Over het algemeen genomen bleef hij het cabaret trouw. Zijn grote kracht lag in het brengen van het chanson. Een enkele keer, om geldelijke redenen, werd een zijsprongetje gemaakt en werkte hij o.a. mee aan de operette „De Millioenendief." Oude liefde roest echter niet. Het werd ook hier bewezen. Pisuisse keerde iedere keer weer terug naar het waardevolle cabaretlied, dat hij wist te brengen op een wijze, die hem tot een der eersten stempelde. Fie Carelsen is een van de artiesten, die met hem hebben meegewerkt. In haar memoires wijdt zij aan deze periode enkele ontroerende bladzijden. De vraag rijst of er niet een pocket zou kunnen verschijnen, die de oudere cabaretiers de eer geeft, die zij verdienen. Er is reeds een Zwarte Beertje met teksten van hedendaags cabaret. Zou één over de ouderen niet een waardige tegenvoeter zijn? In elk geval zou Pisuisse niet mogen ontbreken. (wordt vervolgd). --- Kastanjeboom Op 31 mei 1884 werd een op enkele punten gewijzigde Voordracht van B. en W. zonder hoofdelijke stemming en bloc aangenomen. De demping van de kolk en vervanging van de Steentilboog door een ijzeren draaibrug werden dus een feit. Waar het Damsterdiep werd afgesloten, n.l. ter hoogte van de nu nog bestaande Vosgang, werd een fraai plantsoentje aangelegd (thans D.A.M, busstation) terwijl ter zijde van het Klokhuis een grasveldje kwam. Een daar tot zeer grote hoogte opgegroeide, zeldzaam mooie kastanjeboom werd een paar jaar geleden, in verband met de bouw van de nieuwe Steentilbrug, geveld. Daarmee is een levend monument ter herinnering aan de afsluiting van het Damsterdiep in 1884 verdwenen. --- Rond het Klokhuis Het administratieve gedeelte van alles, wat met het vervoer per schuit verband hield, werd verzorgd door z.g. „Commissarissen van Veeren." Deze heren waren oorspronkelijk ook belast met het toezicht op de naleving door de schuitenvoerders van het vervoersreglement. ledere „Commissaris van Veeren" had zijn rayon. Zo oefende de heer A. Doedens deze administratieve werkzaamheden reeds in 1862 uit voor de schuiten uit het Winschoterdiep en die uit het Damsterdiep. In dat jaar namelijk kwamen op een decemberavond vijf heren samen in „het Klokhuis je van den commissaris van het veer A. Doedens," t.w. de heren O F. Haarman (oprichter van de later bekende zangklassen A, B en C), Johannes Doedens, Jos Justus Henckel, Jan Begeman en Klaas Kip, allen onderwijzer te dezer stede. In opgewekte stemming en onder het genot van een glas Groninger Bier en een echte Lemmerbokking van Van Sytzema aan de Oudeweg, werd na uitvoerige besprekingen besloten, een vereniging tot stand te brengen, welke zich zou toeleggen op de beoefening van declamatie. Reeds in januari 1863 werd besloten de vereniging op te richten. In de laatste jaren van de vorige eeuw werd vooral door meer bejaarde reizigers nog veel gebruik gemaakt van de trekschuit. Immers de dichter G. Tijssens riep in bewondering uit: Wie kan de vinding van de trekschuit ook waarderen? Men reist al zat men thuis; geen schokken, draaien, keren Ontrust het lichaam, 't zij men vaart bij dag of nacht. Men vindt al slapende zich op de plaats gebracht. Als gevolg van een verbouwing van het „Klokhuis" verdween het torentje met de bel in het laatst van de 19e eeuw. In 1891 betrok de heer J. Bakker als scheepsbevrachter en kastelein het „Klokhuis." Voor zover het eerste beroep betreft was hij speciaal op de Duitse havenplaats Emden georiënteerd voor ladingen graan via Delfzijl. De heer Bakker had hiervoor als telegramadres gekozen: „Bakker Klokhuis Groningen" waarmede hij de oude naam van het bewuste perceel in ere hield. --- Telefoon Als bijzonderheid valt nog te vermelden dat op de bovenverdieping van het gebouw een tijdlang een hulpkantoor van de telefoondienst is geweest. Op 24 januari 1908 namelijk stortte een groot deel van het toen nog bovengrondse telefoonnet in als gevolg van ijzelvorming op de draden. Zware houten telefoonpaJen knapten als lucifershoutjes af door het breken van enige lijnen, waardoor de dradenroutes him verband verloren. --- Nieuwe Karper Het aan de waterkant terzijde van het „Klokhuis" gelegen Veerhuis droeg in de vorige eeuw de naam „de Nieuwe Karper" en werd volgens het adresboek van het jaar 1900 bewoond door de heer R. Huizenga. Onder de eigenaar van dit veerhuis — „de schakel tussen vervoerder en de handel" — ressorteerde de dienst van de schuiten van Hoogezand, Martenshoek, Foxhol en Kielwindeweer op Groningen. Na de heer Huizenga werd dit veerhuis gehouden door de heer Hoekstra en na 1934 door de heer M. Nap als laatste veerhuishouder. Met de toeneming van het vervoer per as verdwenen geleidelijk de veerhuizen, zo ook die „Voor het voormalig Kleinpoortje." Nog een derde grote metamorfose heeft in deze buurt plaats gehad welke het hoekpand Damsterdiep— Voor het voorm. Kleinpoortje heeft ondergaan. Begin van deze eeuw was daar nog een oud huis met een puntgevel en potkast. In dit perceel was een tapperij gevestigd, terwijl de potkast afzonderlijk werd verhuurd. Thans staat op dezelfde plaats een modern gebouw, waarin de cargadoorsfirma Wagenborg te Delfzijl haar filiaal heeft gevestigd. Het aardige kraaiennest als gevelbekroning duidt er op, dat de eigenares iets met navigatie uitstaande heeft. Zo besluiten we deze rondgang door de vroeger zo levendige handelsbuurt met haar rijen „snikken en schuten", hier binnenkomende, diepgeladen met koren en stukgoederen, en vertrekkende, weer diepgeladen met goederen van Groninger handelshuizen en winkels, bestemd voor dorpen in de provincie. Tafereeltje in de directe omgeving van de Steentilpoort, toen alles nog véél kalmer toeging. ---