De Inwijding van het te Amsterdam.
»God wil Zijn volk macht verleenen. daarom geeft Hij het den vrede". Aan deze woorden dachten wij. toen wij ac drie eerste datren dezer week getuigen «aren van de feesten, gevierd ter gelegenheid der inwijding van bet nieuwe ~ön rP3 alhier. Door den heidenschen P'ofeet Bileam werden «leze woorden geuit, t°en de heidensche volkeu, verschrikt door **e vrtemde natuurverschijnselen, door de donderslagen en bliksems, waarmede de Wetgeving op Sinai werd aangekondigd, Reenden, dat de wernld met ondergang bedreigd werd. Bileam stelde heu toen gerust, door te zeggen : God geeft Zijn volk de Tora, daarom zegent Hij het ook n et v,rede. Aan deze woorden dachten wij "ti het inwijdiugsfeest. Hij toch, die met °Pen ooa de tooneelen gadeslaat, welke tl i 'n het publieke leven worden afgespeeld, tooet het zichzelf bekennen, dat de maatschappij op vele plaatsen is beroerd. Hier 's het fanatisme, blinde godsdiensthaat, «aar roofzucht en wangunst op den welstand van een vlijtig volk ; elders onte- T*edenheid over finantieele ongelijkheid, elders misnoegen over politieke toestanden, welke allen de fundamenten, daarop een welgeordende maatschappij rusten, trachten te ondermijnen, het Waard in de hand geeft, broeders tegen r°eders wapent en den vrede illusoir a&kt. En daar, waar geen menschenanden het vernielingswerk beginnen, is e' de natuur, welke als ware het in optand komt, in één oogenblik duizenden Bken maakt, of is het een door ieder Bevreesde ziekte, welke duizenden ten grave eept, duizenden en nogmaals duizenden cduwen eu weezen maakt, muloenen den aaRst om het hart doet slaan. ■^e midden vau al die beroeringen op °Claal en politiek gebied ; te midden van a die woelingen leelt een klein volk vergooid over alle deelen der aarde, door elen als de paria's der maatschappij be®Cn°uwd, rustig voort ; leeft het slechts , 0r de vervulling zijner zending; gaat , Oïlgestoord voort te arbeideu aan de 0 tooiing van zijn verheven, edele taak ; '' het, hoewel menigmaal verjaagd, trapt en verguis!, welgemoed, vol hoop, Verwachting, vol vertrouwen op een ?enrijke toekomst, kalm en in vrede. *»at geeft die gemoedsrust, die kalmte, °°op, die verwachting, dat vertrouwen u die vrede ? JiT lOJft ty Tl; het is de st. sraels palladium Israels vaste en d e kurgt, Israels eenigst bolwerk, door de Godheid zelf opgetrokken, welke vrede verleent, die zielerust. die °°P, die verwachting en dat vertrouwen geboren worden en onderhoudt. Geen onder waarlijk, dat zij. die met ons deze vertuigmg deelen, er steeds op uit zijn, eekplaatsen voor die Tora op te richten, erai gelegenheid te openen, waar de. wstigen zich aan de bron des eeuwigen levens kunnen laven. Deze overtuiging mag ook den heer S. ■te»/"1 dIeUS ZUster' mtvr- Leeweu«tein-Monk 1) indertijd bewogen hebben, zamen een som vau ƒ 20.000 te schenond T het a"n W B'n"10n "* alhier, srin f cdlu8' dat regenten van dat colleke d ppen zouden doen> om het ontbre»V,lt Voor den DOUW *an een nieuw JT3 «n bijeen te brengen. De Joodsche gemeente alhier mag zich. wel is waar, in het bezit van een huis der studie verheugen sedert 10 Sept. 1740, als wanneer op initiatief van den toen maligen opperrabbijn Arjé Löb Lowenstamm (Glogau), zulk een CTton tV3 geopend werd maar cpn gebouw, waardig deze heilige studie, miste het tot beden. Het gebouw, waarin tot nu tot het Cmon fl»3 gevestigd was, werd in 1778 door parnassijns der gemeente voor onbepaalden tijd aan n'TI f*y in bruikleen afgestaan 2). Het spreekt dus vanzelf, dat het geschenk van den heer Monk eu diens zuster dankbaar werd aanvaard door regenten van het ÏT3 en dat zij onmiddellijk plannen beraamden, om het ontbrekende, zoo niet geheel, dau ten minste gedeeltelijk, /.ouder bezwaar voor de kas vau het collegie, bijeen te brengen. Weldra was een aantal heeren gevonden, die zich bereid verklaarden, om zich te coustitueeren als een commissie voor den bouw van een nieuw B>TIQn JT3. De commissie toog na haar constitueering terstond aan het werk, bracht een bezoek aan een aantal gemeenteleden van verschillende richting, rang en stand, om van hen een offer voor het ïï"Vlon iT3 te vragen. Binnen weinig weken werd van een betrekkelijk klein aantal gemeenteleden een som van f 30.000 bijeengebracht. Thans kon aan het werk worden begonnen. Op een terrein iv de Rapenburgerstraat zou het nieuwe gebouw verrijzen. De architecten, de heeren G. B. Salm en zoon, ontwierpen een plan en voor p,m. f 60.000 werd door den heer B. P. Barnes de bouw aangenomen. 3"o"in fCltt' OTI3 werd met veel plechtigheid door den opperrabbijn, dr. J. H. Dunner, de eerste steen gelegd ter plaatse, waar de heilige arke zou verrijzen, en vóór weinige weken werd het gebouw opgeleverd. Het is zijn verheven bestemming volkomen waardig. De gehoorzaal, tevens synagoge, is prachtig ingericht. Vooral de heilige arke geeft een treffenden aanblik. De koperen gaskrouen zgn een waar pronkstuk. Twee gedenksteenen van zwart marmer zijn aangebracht aan de beide zijden van den Hechal. Een daarvan vermeldt de vamen van de twee schenkers, de tweede de namen van Arjé Löb Glogau (eerste stichter van het E'TJOn jT3) en van den opperrabbijn dr. J. H. Dunner, ouder wiens rabbinaat de bouw vau het tegenwoordige CTOI J"P3 is voltooid. De gehoorzaal, die geheel vrij staat, biedt ruimte voor ongeveer 400 hoorders. Daarenboven is er een lokaal voor de dagelijksche leeroefeningen der rabbijnen, een leeszaal voor het publiek, tevens bibliotheekkamer, vergaderzaal, een kamer voor het herhalings-onderwijs, voor den bibliothecaris, voor net meel voor de DHIDtP, een graanzolder, een woning voor den conciërge enz. enz., alles even doelmatig ingericht. Het ameublement der zalen is passend, fraai, zonder luxerieus te zijn. Architecten en bouwmeester hebben eer van hun werk ; der bouwcommissie zij hier een woord van lof gebracht. Zondag jl. begon de inwijding, welke plechtigheid eerst Dinsdag-avond in zekeren zin geëindigd was. Daar regerten dachten aan het rtnoniTMC, wilden zij geen der donateurs van de feestvierin uitsluiten en zeker niet de leden van IT3. Ailen op één dag te introduceeren en üaarbij nog de verschillende corporatiën en allen, die op de een of andere het CTTGn JT3 diensten bewijzen, daartoe was de beschikbare ruimte te klein. Daarom verdeelden regenten de viering over den Zondag en 3 volgende avonden, ten cii.dc allen te kunnen introduceeren. Ziethier een beknopt verslag van bet feest. Zondag te 9A uur waren regenten, leeraren van het t?T7On jT3. de geestelijkheid der beide gemeenten, het kerkbestuur, de commissie vau propaganda, de oppervoorzansrer, de eerw. heer Isaac Heymann, en de heer S. Monk vereenigu in het oude ttman IY2, van hetwelk de voorzitter, de heer M. S. Rubens Jr.. op treffende wijze afscheid nam; van dat s/eb-uw, dat meer dan 100 jaren aan üe !"U£"npn min was gewijd; van die wanden, die meer dan een eeuw getuigen waren vau de Tora en de D'atS' HNT, welke daar iedeten avond en eiken Sabbat- en feestdag werd gepredikt ; van die wanden, waarbinnen geleerde mannen zich iedereu dag verzamelden tot het beoefenen van D't?; waarbinnen duizenden eu nogmaals duizenden bijeengekomen waren, om zich te laven aan de bron des levens; waar zoovelen, gebukt onder de zorgen en lasten van het leven, die elke bete bioodsinhet zweet huns aaugezichts aan de wederwaardigheden van het leven moeten ontworstelen, die daar gekomen waren met de wanhoop en den dood in het hart, troost en opbeuring hadden gevonden, hoop en bemoediging hadden geput uit het woord des leeraars; met moed en vernieuwde kracht bezield van daar waren vertrokken, om opnieuw den strijd des levens te strjjden; — van die wanden, van dat gebouw nam hij afscheid en gaf het in dank terug aan de opvolgers van hen, die het aan zijn voorgangers van meer dan 100 jaren tot een CTian JT3 in bruikleen hadden afgestaan Hij gaf dat gebouw, aan duizenden lief geworden, terug, onder dank en met de bede, dat het, wat er ook mede moge gebeuren, zou gewijd blijven, om rrjiaK M 3 te vormen. Ónder de aanwezigen waren mannen, die meer dan 40 jaren dat oude gebouw hadden bezocht; hun viel het afscheid zwaar. Zij vonden voor het afscheid alleen troost in het bewustzijn, dat de Tora naar een meer passend gebouw zou worden overgebracht. Na het afscheidswoord reciteerde de oppervoorzanger bij afwisseling met de aanwezigen I Kron. 16, 8—36 Bij geopende arke werd het JTIM3 Wl voorgedragen, waarop de heilige wetsrollen uit den Hec/ial werden genomen eu na het zingen van 131 JVXa '3 door het rabbinaat, leeraren en regenten van het"l"3 per rijtuig naar het nieuwe gebouw werden gebracht. Daar gekomen, deed het ons goed te ontwaren, dat velen — waaronder ook niet Israëlieten — door het uitsteken van vlaggen hadden getoond, dat het een feestdag was, dat het ook voor hen was min iTIBC. Met bewogen stem werd door den voorzitter het IJTKIC uitgesproken, waarop een *7iB 3153 een 7VV DUO ~\y of een warmen handdruk uiting gaven aan den wensch, dat allen nog lange jaren van het gebruik van het nieuwe H"3 getuigen mogen zijn. Te 12 uur begon de plechtigheid met het zingen van 13t3 na door het koor en het voordragen vau psalmen door voorzanger, den eerw. heer Heymann, en koor. Met de DH3D werden de 7 gebruikelijke fïlSpn gemaakt, terwijl psalm 19 werd gereciteerd. Nadat het nrua-gebed door den oppe - voorzanger was verricht, sprak de voorzitter van het n"3 de feestrede uit en gaf daarin een geschiedkundig overzicht van deze stichting sedert haar ontstaan. Dat hij dank bracht aan den heer S. Monk en diens zuster, aan de architecten, den aannemer en de schilders, de hh. Förster en Davids, zal wel geen betoog behoeven. Zij allen hebben ten volle dank verdiend. In de inwijdingsrede 3), die door den opperrabbijn dr. J. H. Dunner werd uitgesproken, werd door den eerw. spreker, naar aanleiding van SsxniTl t?J* NSHI •i3i own n*n nSyn na, geschetst, wat het n"3 was eu wat het thans is. Op indrukwekkende wijze werd hierop door den oppervoorzanger voorgedragen I Kr. 29, 11—19, waarna de opperrabbijn het gebed voor Z. M. den Koning en het Vorstelijk Huis uitsprak. Het koor zong psalm 150, waarop de voorzitter dank bracht aan den eerw. feestredenaar, aan deu oppervoorzanger, voor diens uitstekende voordracht. (De eerw. heer Heymann heeft zich voor deze gelegenheid de moeite getroost, vier nieuwe, prachtige compositiën te vervaardigen. Tevens was hij belast met de opperleiaing bij het instudeeren der gezangen, waarin hij flink werd geadsisteerd door den heer I. Vorsanger.) Vervolgens dankte de voorzitter het comitévan propaganda, de bouwcommissie, het koor 4) en allen, die door het schenken van souvenirs (2 klokken, stoelen, f 1000 bg de gasornamenten, zilveren siertorens, een gedenksteen uit Palestina, Toramantel, voorhangsel, dekkleeden, een Tan TJ enz.) blijken van sympathie hebben gegeven. Met het zingen van TIJ1 eindigde de plechtigheid te ongeveer 3.; uur. Des avonds te uur vereenigden eich wederom velen, ditmaal in de leerzaal, om de inwjjding te houden, zooals die, 105 jaren geleden, werd gehouden in het thans verlaten UHian n' 3. Na afloop der orde, die daarbij gevolgd moest worden, sprak de eerw. heer J. M. Content over de beteekenis van het feest, naar aanleiding der bikoerim-ceremoniën. Bij het onthaal na afloop der plechtigheid werd nog het woord gevoerd door de rabbijnen A. van Loen, J. D. Wijnkoop en Jb. M. Chumaceiro, den opperrabbijn T. Tal en den heer A. S. Z. Eitje. Maandag- en Dinsdag-avond werden wederom door oppervoorzanger en koor toepasselijke liederen gezongen, terwijl gelegen heidsredenen werden uitgesproken door den opperrabbijn Tal en de eerw. hh. I. M. Hirscu, L. Wagenaar en M. Monasch. Redenaars en oppervoorzanger kweten zich uitmuntend van hun taak. Zoo eindigde een feest, dat op velen een diepen indruk heeft gemaakt; een groot, een godsdienstig feest, een feest imim 71 TO3S . Geve God, dat het nieuwe H"3 aan zijn heilige, verheven bestemming beantwoorde; dat het zij en blijve de kweekplaats vau mi3J/l mm ; de plaats, waar echte Jehoedim worden gevormd. Geve God, dat zij, die het initiatief tot den bouw hebben genomen, de heer Monk en diens zuster, eu allen, die daartoe hebben bijgedragen, zich nog vele jaren in den bloei van dat CTian jT3 mogen verheugen !
1) Bij de schenking nog mevrouw de wed. A. Lehren-Monk. 2) .Het werd, 105 jaren geleden, ingewijd door 'VCII? 'T z. g. 3) Aangezien zoovelen van af Zondag tot l>inedag-avond het woord hebben gevoerd, moeten wij, ter wille van onze plaatsruimte, ons onthouden van een verslag van het gesprokene te geven en ons tot ons leedwezen er tr.e bepalen, slechts de namen der sprekers te noemen. 4) Het koor was samengesteld nit verpleegden van Megadle' Jethomim,
---