LANGS DEN WEG. Kroniek en Critiek. Het is misschien maar nauwelijks passend tweemaal achtereen een soort necrologie te schrijven, maar de natuur stoort zich aan geen menschelijk overig of berekening en de do o d van een „hervorragenden" persoon is een geschikt oogenblik om over zijn •«ven te spreken. Nu is Crispi — ude Bismarck van Italië," zooals hij, biet zonder grootspraak, wel eens is pnoemd — al reeds eenige dagen ge- Wen overleden, maar ik heb niet eerder gelegenheid gehad over hem te spreken .D zijn leven was te romantisch en te 'Dferessant om er van te zwiigen. France.co Crispi heeft zich steeds een vliïtig en trouw discipel getoond Macchiavelli, zijn beroemden en beruchten landgenoot, dien alle staatslieden als patroon moesten eeren, omdat ~}j de vader is der „hooge politiek," die juist zooveel rekening houdt met het geweten als ter bereiking vaneen doel noodzakeliik is. Ook Crispi had een conscientie en zelfs principes, maar hji behield zich altijd voor daarvan al of geen gebruik te maken. Daardoor heelt hij het in deze wereld en in Italië „so herrlich weit gebracht" en nu eens zijn volk, dan weder zijn vorst bewondering kunnen af dwingen. Erkend moet worden dat de omstandigheden hem gunßtig waren: Italië was gedurende zijn werkzaamheid in de „Sturm-und Drangperiode" en in zulke „beroerelijke tijden," als een land en een natie tot wedergeboorte komen, hebben begaafde en eerzuchtige naturen den grootsten kans van slagen. Maar toch, beginnen als een samenzwerende carbonaro om op te klimmen tot minister-president van een constitutioneelen monarch, is niet ieders werk, noch ook ieders begeerte. Nu kwam nien onder de regeering der Bourbons Jan Napels en Sicilië in de dagen van Crispi's jeugd al heel spoedig tot *"evolutionnaire daden en samenzweringen, vooral als men Albanees was van aikomst. Siciliaan van geboorte en advocaat van beroep. Dit beroep oefende Crispi al op 22-jarigen leeftijd uit. Hij was toen, 1841, gehuwd met Rosina Sciarra, de dochter van den hospes, bij wien hij als student had gewoond. Spoedig na de bruiloft stierf «venwei zijn vrouw. Daarna vroeg hij haar zuster ten huwelijk, die er echter de voorkeur aan gaf in een klooster te gaan. Toen zocht hij troost in zijn Practijk, maar nog meer bij de revolutionnairen en Mazzini. Dit bracht hem weldra op de lijst der politieke Hij vluchtte van Napels «por in zee te springen en naar een «sschersbootje te zwemmen, welks bemanning hem opnam en naar een *ransche stoomboot bracht, waarmee n_ naar Marseille voer. Van hier negaf hii zich naar Piemont, waar in 1848 en 1849 zoo ongeveer alle opstandelingen waren, wien het was gelukt aan de beulshanden en de gevangenis te ontkomen. . Crispi had het te Turijn zeer ellendig. Hii schreef voor radicale couranten en Vel zóó communistisch dat hem weldra «i de gevangenis gelegenheid werd geschonken om over zijne ideeën na te tne a Daarin werd hi. nochtans BC .dan eens gestoord door de ver__ 'Jning Tan ijet lieve waschmeisje Rosalie Montmasson, die later, toen Crispi vrijgelaten werd, maar verbannen uit Piemont, peen zwarigheden maakte hem in zijn ballingschap te volgen. Het jonge paar ging naar Malta, arm aan geld, maar rijk aan lielde en geluk. Crispi nu was een zeer knappe jonge man. . Doch de inkomsten waren gering en alle dagen niets dan brood en sla verveelt spoedig. Orispi zocht arbeid en geld door 'n revolutionair blad op te richten. Hii werd voor artikels geholpen door andere emigranten en voor de colportage door visscherslui, die de couranten heimelijk naar Napels en Sicilië brachten, waar ze verspreid werden. Zoodra zijn bedrüf werd ontdekt, werd hij door den gouverneur van Malta verbannen. Rosalie moest vooreerst achterblijven, doch voor Crispi 't eiiand voorgoed verliet, huwde hij het waschmeisje op zoo regelmatige manier als hem voor 't oogenblik doenlijk was. Ook volgde zij weldra haar man naar Londen: Crispi had daar Mazzini gevonden. De eenheid van Italië was en bleef het doel dezer mannen, gelijk van alle Italianen, die op Engelands bodem de vrijheid hadden gezocht. Rosalie onderhield de gemeenschap onder deeedgenooten. Zij verkocht quasi gevogelte, yisch, groenten en ooit, maar onderin haar mandjes lagen de papieren en bladen, die ze moest overbrengen. Ook nu waren de verdiensten niet groot: er was naar 't Bchijnt, in Londen te weinig liefhebberij om Italiaansch te leeren dan dat Crispi — want hij was privaatdocent in zijn moedertaal geworden — voldoende in het onderhoud van zijn gezin kon voorzien. Daarom nam hii 't aanbod aan om Fransch correspondent te worden vooi* een Italiaansch blad. Daarvoor moest hij naar Parijs. , Hier vond hij gelegenheid zich te oefenen in 't vervaardigen van bommen. Na den aanslag op Orsini was Crispi in Parijs niet meer veilig en toog hij andermaal naar Mazzini te Londen. Korten tijd daarna verliet hü, als grijsaard gemetamorphoseerd, de Engelsche hoofdstad om in Napels en Sicilië de Bourbonsche krijgsmacht te bestudeeren en de getrouwen te onderrichten in het maken van vernielingswerktuigen. De oorlog van 1859 brak uit en de zaak der revolutionnairen marcheerde prachtig. Voor h e n waa -do- wede van Villafranca eene teleurstelling. Intusschen had de nationale zaak te Parma, te Modena en in de Romagna gezegevierd. Crispi wist een onderhoud met Cavour te verkrijgen, die wel niet den mond verklaarde niets te kunnen doen, maar uitdrukkelijk te verstaan gaf dat hij aich niet zou verzetten nis anderen iets deden. Daarop ijldeCri_pinaar Caprera, waar Garibaldi zich had teruggetrokken. Door gefingeerde telegrammen wist hij dezen te bewegen met 1000 man een inval op Sicilië te doen. Eerst liep de onderneming niet al te best van Btapel, doch nadat de „dictator" Garibaldi een proclamatie had uitgevaardigd, opgesteld door den „staatssecretaris" Crispi, vlotte het beter en stroomden de boeren toe om de Bourbons te helpen verdrijven. Dit gelukte en Sicilië en Napels waren in 't bezit van Victor Emanuel. Maar de berooiden, wien in de proclamatie grondeigendom was toegezegd, zagen zioh deerlijk bedrogen: beloften doen en beloften houden waren bij Crispi twee. Dat bleek ook later, toen hij tegen de regeering van Depretis de oppositie der Pentarchie in 't leven riep. Cairoli, Nicotera, Baccarini, Zanardelli en Crispi kwamen overeen nooit een ministersportefeuille aan te nemen uit de handen van Depretis. Maar toen deze aan Crispi het ministerie van binnenlandsche zaken aanbood, sloeg hij gretig toe. Uit eigenbelang ? Wie zal het zeggen: tot dien tijd toe had Crispi, wien in 1860 millioenen toevertrouwd waren geweest, zich nooit verrijkt. Zoo weinig dat, toen hij tot afgevaardigde was gekozen, hij niet de middelen bezat om naar Turijn te kunnen reizen. In Turijn begon Crispi's tweede staatkundige periode. Hier werd hij van volbloed republikein volbloed monarchist. Uit verstandsgronden trouwens: van vorsten „bij Gods genade" wilde hij ook voortaan niets weten. Voor hem was er maar één vaandel om te ontplooien: Italië en Victor Emanuel. Wie zich da_r tegen verklaarde, meende hij, verklaarde zich tegen Italië's eenheid. „De monarchie vereenigt, het republikeinisme verstrooit. Wij zijn oud-republikeinen, maar sedert we hebben ingezien dat onze ideeën de eenheid van Italië in den weg stonden, hebben wij ze op het altaar van het Vaderland geofferd." Deze verklaring vertoornde en verbitterde Mazzini en de zijnen. Maar daarom gaf Crispi geen zier. Hij wist waarnaar hij streefde: naar de monarchie, waarin Crispi minister-president zou zijn. Hij geloofde een tweede, een grootere Cavour te worden. Hij geloofde daaraan als aan een Voorzienigheid, want vroom was Crispi ook in deze dagen. Spoedig kwam hij dan ook in zijn derde periode. Hii werd president van de Kamer, minister, minister-president, dictator, onbeperkte leider derbinnenen buitenlandsche politiek. Van deze politiek was zijn grondstelling: „Italië moet zich niet alleen achting verwerven, het moet ook gevreesd worden." Een Bismarckiaansch princiep. Toch hield Bismarck hem aanvankelijk niet voor een ernstig diplomaat. Toen Crispi hem in 1877 voor het eerst te Varzin bezocht en tot hem sprak over de aanspraken van Italië op Albanië, antwoorddo de Rijkskanselier ironisch: „Zeker, dan hebt ge de mooiste klederdrachten van de wereld bii elkaar ]" Eerst toen Duitschlands grootste staatsman Crispi gebruiken kon tegen Frankrijk, nam hij hem en amitié. Dat was omstreeks 1887 en velen herinneren zich voorzeker Crispi's reis naar Friedrichsruh. En Crispi's vrouw, Rosalie Crispi, geb. Montmasson ? '/Ai had met haar man nood, verbanning en strijd gedeeld. Zij had den tocht der duizend naar Sicilië medegemaakt. Zij werd met medailles, eerekruizen en koninklijke gunst vereerd. Het hoofd begon haar te duizelen, zi' gat zich bandeloos aan het-genot over. Zij geraakte zelfs aan den drank verslaafd. Crispi beloofde haar een pensioen en vroeg vrijwillige scheiding — of ze wettig getrouwd waren, kon dan onuitgemaakt blüven. Na eenig tegenstribbelen stemde Rosalie toe, leefde eerst van haar jaargeld te Rome, maar trok zich daarna in een klooster terug. Toen Crispi in 1877 minister was geworden, stelde hij aan het hof zijn vrouw voor. Maar het was Rosalie niet, maar Donna Lina, met wie hij kort geleden was gehuwd. Groot schandaal in het land. Crispi moest zijn ambt neerleggen. Het duurde 10 jaar voor hij weer minister werd. Nog was het hof niet tevreden en weigerde Donna Lina te ontvangen. Crispi liet den opperceremoniemeester komen en sprak: „Zeg Zi. ae Majesteit dat, wanneer mevrouw Crispi hedenavond geen genoegdoening is gegeven, binnen 48 uur de Republiek in Italië is geproclameerd." Oogenblikkelijk kreeg Donna Lina een uitnoodiging ten hove. Zoo althans vertelt Crispi's biograaf. Waarheid is dat koning Humbert Crispi duldde, omdat hij meende dat hij de Republiek kon verhinderen. Het derde huwelijk bracht Crispi geen geluk. Zijn vrouw maakte groote uitgaven en nam het geld waar ze het vond. Crispi keek niet al te nauw toe en gebruikte staatsgelden voor privaatschulden, zooals hij op een anderen keer staatsuitgaven met eigen geld had gedaan. Bij een „Krach" bleek Crispi's zorgeloosheid en hij moest zich een onderzoek van de Kamer laten welgevallen. Hij kwam er nog al goed af, maar zijn naam is door een en ander niet vlekkeloos gebleven. Daarbij kwam de lichtzinnigheid van zijn zoon — indertijd van juweelendiefstal beschuldigd —■ zijn ouderdom vertriesten en het was slechts een geringe vergoeding dat zün dochter met een vorst ging huwen, „'s Werelds grootheid " Van Haren had gelijk. --- Feuilleton. Ter dood veroordeeld. Naar het Duitsch van FRANCIN WOLFF. De lucht was met kleine gelijkvormige "Cbapenwo]kjeg bedekti waarachter de " >e maan als een gele schyf met haar jj«'en onzekeren schyn het landschap j,r*w verlichtte. Boomen en huizen wier*! n slechts eene zwakke schaduw op de WeBen en straten. »-_._* K'°£ Tan een naburigen toren liet Oh e Slagen hooreD* öood»rinks dit VloeSe avonduur was alles lesolf ln de aan den rivieroever ge- W straat* De gordijnen der villa's *e!_« neergelaten en op den ongepla- Wi_ weg tusschen de luintjes vóór de ie *£n en den oever was geen sterveling «le tlo,se''ng verscheen er een licht voor v 5 lotoutoe donkere ramen van eene villa |.eéne veNieping. >6(j*n minuten later verdween het licht «en fl Het bad allen schijn, of dit licht Onbesproken teeken was. v°efst e'*e,Me oogenblik weerklonken __en *?Pen» die de villa snel naderden, t.ld. wJon'?eniau, in zwarten mantel geiend. aarTan de kraag was opgeslagen, *b trari a deur Tan bei «zeren tuinhek Toen ke vil,a biDnen_.ao acht am er eene donkere gestalte ?e° tivTJr eea der Populieren aan _.°°8 von* !,ver te Toorschyn, die ruste* *! hn__Lde villa °P en neer liep en ¥% 'erion, r_x ?een «ogenblik uit het 1 a*te ir> » was ,en man Tan forsche "•« grijs haar en bakkebaard en energieke gelaatstrekken, die eene ernstige, zelfs sombere uitdrukking vertoonden. De klok sloeg 10 uur en nog steeds liep de bejaarde man onverpoosd voor de villa op eu neer, zonder cenig teeken van ongeduld te geven, evenals een jager, die zeker is dat het wild hem niet ontsnappen zal. Opnieuw verliep er een uur. Toen werd de huisdeur van binnen geopend en met een paar schreden bad de oude heer het tuinhek bereikt. Hij liep den jongen man, die het huis verlaten had, tegemoet. Dcxc bleef als verstijfd van schrik staan. _ — Mijnheer de luitenant, wilt u zoo goed zijn mij te volgen, fluisterde de oude heer hem in 't oor. Beide mannen traden de villa binnen. De oude heer opende de deur van een vertrek, dat tot billard en speelzaal ingericht was. Hjj stak het gaslicdt aan en vestigde zijn blik op deu luitenant, die, doodsbleek maar vastberaden, het vonnis afwachtte, dat over hem uitgesproken zou worden. De oude heer had geen plaats genomen, maar leunde met den rug tegen bet billard. — Mijnheer de luitenant, zoo begon hij, toen mjjn oude getrouwe bediende m\j mededeelde dat g# gedurende mijne afwezigheid, in geheim, als een dief, mijn huis binnengeslopen waart, geloofde ik hem niet, voordat ik mfj van de waarheid zijner beschuldiging overtuigd had. J\u echter heb ik mij zelf overtuigd dat hfl waarheid sprak en dat mijne jonge vrouw mij bedriegt. Weet ge, wat Eugenie voor mü is, hoe lief ik baar heb ? Ach, gij jeugdige dwazen, — ge kunt zelfs niet vermoeden met welk een verterenden alles beheerschenden hartstocht een man op jaren bemint, hoe zijn vrouw hem liever is dan x.n leven, __n eer; hoe bg voor één kus. één glimlach van haar. alles zon opofferen; hoe h(j haar slaai wordt, dien ze met voeten treden kan; hoe hü alle schatten der wereld aan bare voeten zou willen leggen, om hare liefde te koopen. En... mijne schoone Eugenie héétt ra jj liefgehad — tot op het oogenblik dat gy gekomen zijt, mijuheer de luitenant, — g\j hebt haar jonge nart betooverd, grj hebt baar gezegd dat de ouderdom geen recht had op hare bloeiende jeugd, gij hebt haar van mij afkeerig gemaakt en haar tot echtbreuk verleid. Weet ge wel, waaraan ge u schuldig gemaakt hebt? A»n diefstal — aan gemeenen diefstal, want ge bebt mij mijn dierbaarste kleinood ontstolen — de Helde van rayne vrouw. Waarom zyt ge niet op een jong meisje verliefd geworden ? Waarom hebt ge mij mijne vrouw ontnomen, waarvan het genus my het leven tot eene voortdurende kwelling en ondragelijken last ifcl maken. Waarom hebt ge zoo in het geniep, zoo arglistig het hart mijner vrouw geroofd, zonuer dat ik iny tegen dien roof verdedigen kon ? De stem van den ouden heer was schor geworden van kwalijk verborgen hartstochtelijke woede en met fonkelende oogen trad hy naar den jongen man toe. Diep ontroerd sloeg de luitenant zwijgend de oogen neer. Zuf k eene smart had bij bij den ouden man niet verwacht en het stuitte hem tegen de horst den man, die zulk een diepen blik in zyn hart had geslagen, den genadestoot te geven door hem toe te roepen i "~ GÜ dwaalt, .arme bedrogen man, niet ik heb uw vrouw verleid, maar x(j heeft my door allerlei coquette kunstgrepen in hare netten gevangen en xy liet my niet meer vrij toen ik uit den liefderoes ontwaakte. .Nooit is deze vrouw, die gy zoo h_i tstociitelijk bemint, uwer waardig geweest, zy heelt u slechts genomen omdat ge een aanzienlijk en rijk man z|t, al hare lief j-oozu. gen, al hare Uederheid waren gehuicheld — geen liefde maar ai keer koestert ze jegens u 1 De luitenant sprak geen woord om zich te verontschuldigen, nooit zou hij er toe komen eene vrouw te beschuldigen, om zichzelvcn te redden, hij begreep toch wat de heer Von Reuiscbmi-t vau hem eischen zou. En zyn vermoeden was juist. De oude heer haalde diep adem, Irad eene schrede achterwaarts, zweeg een oogenblik en zeide toen op kalmen, _s* kouden toen: — Gy begrijpt, dat ik deu smaad, mijn huis en mijne eer door _aangedaan,niet ongestraft kan laten maar evenmin wil ik dat _nyn vaam bevlekt zal worden en dat men mij met de vinders na zal wyzcn, zeggende: daar gaal die bedrogen oude beer. Daarom — geen openbaarheid — geen getuigen — geen cour autengeschrijf! Zooals ge weet kan ik als de beste met pistool en degen omgaan en ik hen overtuigd dat ge mij niet zult aanzien voor een lafaard, als ik u een Amerikaansch duel voorsla ! Wilt ge dat aannemen ? — Ja, antwoordde de luitenant Von Fries zonder aarzelen. — Goed ! Dat antwoord bad ik ook van u verwtcht, maar hoewel ik n, den roover van myn geluk, een onverxoen'lijken haat toedraag, heb ik medelfiden met uwe moeder; zy heeft kort geleden hare eenige dochter verloren, üw dood, zoo spoedig daarna, zou haar het leven kosten. Ik wil geen twee menscheDlevens op mijn geweten hebben. Daarom doe ik u het volgende voorstel. Ik doe twee boonen in dezen beker en bedek dien met myn zakdoek, de eene boen ia wit en de andere zwart; wie de zwarte boon er uit baalt, maakt over drie jaar een einde aan zyn leven I Hebt ge daar lets legen? — Keen, zeide Von Fries. ...Von Remschmidt fin»; naar een kastje, haalde een beker voor den dag en twee balletjes, een zwarte en een witte, zooals men die by het pot-billardspel gebruikt. Hij schudde den beker en bood dien den luilenant aan Von Fries sloot de oogen. Zyn hart klopte hevig en met bevende hand tastte hij in den beker. Hij opende de oogen en werd doodelijk bleek. Hij had het zwaite balletje in de band. Zijne ontroering duurde slechts een oogenblik ; hij herstelde zich en met vaste, duidelijke stem zeide hij: — Over drie jaar maak ik een einde aan mijn leven — daar geef ik u mijn eerewoord op. MynheerVon Remschmidt boog zwijgend, Vou Fries salueerde op militaire wyze en verliet het huis. Van dat ©ogenblik af was Max von Fries een ander mensch geworden. In den eersten tijd had bij zich voorgenomen de zaak maar inchtüartig op te valten. Drie jaar ! Welk een lange tijd voor de jeugd, die elke minuut genieten kan, en iedere dag heeft zooveel minuten en het jaar 3G5 dagen! Welnu — hij kon driemaal 365 dagen vroolyk doorbrengen. Hij leefde als een dolleman — dagen, weken lang — voorzoover dolheden in eene kleine provinciestad bestaan kunnen. Steeds echter kwam eiken avond de gedachte hem voor den geest: .weder een dag minder." En dan — *yne moeder! '■ Op zekeren morgen zat hy, na een woest doorgebracht en nacht, in de huiskamer te ontbijten, zyn ongebonden levenswijze had onmiskenbare sporen op zijn in_.uD.lyk, energiek gelaat acuter gelaten. Zoo zat hy daar, zonder een woard te u-_'rtken4j©geaavex.,?an«...nioeder.^_ditt. vader en broeder hadden het vertrek reeds verlaten. De morgenzon scheen vroolyk in de kamer. Mevrouw Von Fries keek liaarzoon opmerkzaam aan. Zy was eeue deftige oude dame met sneeuwwit haar. Zy had iets vorstelyks, iets gebicdends iv haar uiterlijk. — Mama, ik moet naar de kazerne, hel is hoog tyd, zeide hy, op ziju hurlogie kijkend, en in zenuwacatige haast snelde bij naar buiten. Hij verliet het vertrek, maar d»e treurende blikken zijver moeder vervolgden hem, waar bij ook gin., iv de kazerne, hij de exercitie, overal 1 Mevrouw Von Fries was een buitengewone vrouw die hare kinderen liefhad, zoo als eene vrouw met een groot eu edel hart kan liefhebben. Zij bad kort geleden haar jougsle do_hter, ecu bekoorlijk en begaafd meisje van 18 jaar, door deu dood verloren. Eu nu leed die zwaar beproefde moeder opnieuw, door het onverklaarbare, meer dan lichtzinnige gedrag van haar zoon 1 Van de kazerne teruggekeerd, trad de luitenant, na zyn toilet gemaakt te hebben, de kamer zijner moeder -innen. Zijn oogen schitterden mei een eigenaard igen glans, als de weersebyn vaneen diep oewogeu ziel, op zyn gelaat stond de uitdrukking te lezen: .moeder, ik zal u geen verdriet meer aandoen." Verrast en innerlyk bewogen keek zo hem met hare edele, trouwe oogen aaa. Hy kwam naar haar toe en sloeg zijn armen om baar bals. Beiden weendepi maar konden geen woorden vinden —• tranen zgn ook veel weleprekeader dan woerden. >*, Op dien dag was M_x von Frl°s wel tien jaar onder geworden t Eene merkwaardigs, cich _lt_d gelijk blijvende kalsats maakte zich van heit) .meester. Geen. etkel *__*_« Vau z_. regiment deed getrouwer en nauwkeuriger f_4jn plicht dau luitenant Max von Fries. Door zijn meerderen hooggeacht, door minderen, in weerwil van zijne strencrheid, op de banden gedragen, was hij een voorbeeld voor velen. Met zijne kameraden slond hij op zeer goeden voet, maar aan drinkgelagen deed hij niet meer mee. In het be;_:in van deu herfst stierf er „een neef van vaders zijde, die, door gelukkige speculaties in bouwterreinen, een reusachtig vermogen verworven had. < Op eenige l_Sa><.n na, was Max h\\ testamentaire bescnikking tot universeel 'erfgenaam benoemd. : „Van den doode aan den doode." dacht .Max onwillekeurig, maar wanneer hij bedacht welk genot het rijke, schooae, jeugdige leven hem bood, was het eene vreese- Jgko gedachte, dat alles te moeten prijs rgeven, door de schuld van eene slechte vrouw. 1 Mevrouw Von Remschmidt zag hjj zelden én altijd slechts op een afstand; men vertelde dal haar echtgenoot haar opgesloten bield. Dikwijls reed hg met haar in een npen rijtuig door desfad. Op zekeren dag ;was Max genoodzaakt eeweest zijn paariï ■joor de fraaie equipage halt te doen honden, om haar te laten passèeren daar de landweg zeer smal was. Toen zag hij baar weder, die vrouw met hare lichtgroene oogen en haar schoone, maar raadselachtige, weinig sympathieke gelaatstrekken. \ Onverschillig, koel, bad ze hem aangezien, maar Von Rem schmidt's blikken .getuigden dat er niets vergeven, niets itergeten was. i»Om deze vrouw moet ik de schoone jwrereld en allen, die mij lief zijn. verlaten," nacht Max, „hoe heb ik haar ooit lief pinnen hebben, dat zelfzuchtige schepsel?" * Hij had haar destijds op een bal in het Easino leeren kennen. Totpwtoa was hii weinig in de gelegenheid geweest met dames om te gaan. Mevrouw Von Remschmidt was prachtig en smaakvol gekleed. Zij was dien avond „la reine du bal." Max liet zich aan haar voorstellen en vroeg haar ten dans. Die dans was het begin van de liais.n, die zoo noodlottig voor hem eindigde. Door allerlei kunstgrepen wist ze hem in haar net te lokken. Schrede voor schrede, voorzichtig en listig, wist ze hem tot zich te trekken — en ze zegevierde. Spoedig echter was hij uit den liefderoes ontwaakt, — daar hadden zijne kameraden voor gezorgd, die hem van tiet veriedene van dat iiuzeUelijke,trouwelooze wezen op de hoogte brachten. Arm. zeer schoon, maar ook zeer ijdel, door een grenzeloos verhingen naar mooie toiletten als 't ware verteerd, daarbij inhalig en berekenend, was ze de vrouw van een bejaard man geworden, wiens liefkoozinren haar at_eer inboezemden. Een zonderling feit was het, dat de overwinningen, die ze gedroomd en g-hoopt had te zullen behalen, totaal wegbleven. De dames vertrouwden baar niet en ... de mannen? Ja, bij hen vond ze bewondering genoeg, maar die bleef altijd binnen de pensen der welvoegelijkheid. Haar man stond zóó hoog, zijn naam, zijn groole talenten en zijn vlekkeloos karakter boezemden zulk ecu eerbied in, dat niemand er zelfs aan dacht eene liaison met zijn vrouw aan te knoopen. Dat beviel der schoone vrouw volstrekt niet, — zij wilde dat men over haar sprak, zg wilda dat do mannen om haar duelleerden, zich doodschoten. Gelukkig waren de mannen zoo verstandig dat met te di.en. Toen verscheen Max von Fries op het tooneel. De officieren, die voortdurend het oog op mevrouw Von Remschmidt gevestizd Jolden begrepen reeds spoedig dat er eene betrekking tusschen haar en den luitenant bestond. Max ontken ie dal fen sterkste — wel gevoelde hij sympathie voor do schoone vrouw, maar die was van zuiver platonischeu aard. Dat duurde echter niet lang; zij wist hem zóó aan zich te boeieu, dat bij haar meermalen bezocht, natuurlijk als de heer Von Remschmidt afwezig was. Na een paar maanden zag hij hel verkeerde van zijne handelwijze in en was juist voor nemens de liai'on af ie breken, toen Von Remschmidt hen op heeterdaad betrapte. In het najaar werd Mix tot eersten luitenant bevorderd, met net vooruitzicht nog epti paar j.ar in zijn vaderstad te kunnen wonru. Tegelijkertijd ontving mevrouw Von Fries een brief. Eene vriendin uit hare schooljaren hal op haar sterfbed haar eenige dochter, die geheel zouder middelen was, in de welwillendheid vau mevrouw Von Fries aanbevolen. De jonge dame wenschte gouvernante ot juffrouw van gezelschap te worden. En Olsa Witel kwam! Eene slane ïueisjesgestalto met blauw zwart haar en donkere oogen, in één woord: een buitengewoon mooi en bevallig meisje. Met den tact van een welopgevoede jonge dame, met de zekerheid van ecu zelfstandig optredend karakier, gevoelde ?.e zich bij mevrouw Vou Fries volkomen thuis. Op zekeren avond keerde Max met Oiga, a' m in arm, huiswaarts, terugkcereti do vau een bezoek, dat ze afgelegd hadden. Max beminde Olga innig. Hij streed er wel tegen, met het oog op zijn naderend stervensuur, raaar haar opgeven — dat ging zijn krachten te boven; kon hij echter, mocht hij haar ten huwelijk vragen, hij, die nu reeds bijna tot de dooden behoorde, hij, die slechts twee jaar meer te leven had ? Zou hij dan niet slecht en ge wetenloos zijn ? Hij leed vreeselijk. Hij kon zich geen gelukkig leven denken zonder Oiga. Hij had het paradijs voor oogen, maar hij aarzeldo er binnen te treilen. En... 01ga?... ook zij had Max lief... en dien avond bekende zij het hem, ouder weeven en lachen. Het verloving-feest werd op eenvoudige wijze gevierd en reeds drie maanden lateihad de huwelijksvoltrekking plaats. . « ........•*•*• Onsreveer twee jaren .rjn verloopen. Het eerste jaar was voor Ue jeugdige eeh':_eDoolen rijk aan geluk. Van den aanvang van het tweede janr af, begou Mix met den óns uiirustiapr en zwaarmoediger te worden. Olga mer_te liet op, trachtte hem op te vroolijken in dy meeniug, dat die melancholie van voorbijgaanden aard zou ziju. Hoe bedroog ze zich! Eindelijk brak de noodlottige dag aan. Afscheid nemen wüde hij van tic zijnen niet; zijn voornemen was buiten de stad de daad der vernieling te volvoeren. Hij gesj'rte ziju sabel aan, — toen hij plotseling een rijtuig voor de vilU hoorde stilhouden. Hij .liep naar hec i.ara en zag een bejaard heer, die blijkbaar e_rawachiig gehaast was. Het was de heer Von Remschmidt; zonder zich aau te laten dienen, opeude hij de deur van de huiskamer. Toen hij Max ontwaarde, riep hij uil: -— God zij dauk — ge leeft nog i Dn oude man zonk op een stoei neer en bleef eenige oogenblikken sprakeloos zitten. Toen hü weer eenigszins op zijn verhaal gekomen was, vervolgde hij: —- Go moet niet sterven, tuitensmi Von Fries, — het duel i 3 niet meer van kracht — leven moet gij 1 Meer hoorde Max niet — alles draaide voor zijn oogen en hij viel bewusteloos op den grond neer. Hevige zenuwkoortsen brachten hem aan den rand vau het graf, maar zijn sterk srestel en de liefdevolle verpleging van Olga deden hem de crisis doorslaan. Toen hij beterende was vernam hij door welk wonder hij van den dood gered was. Eugenie von Remschmidt was op den dag vóór dat de leveusdraad van Max afgesneden zou moeten worden, uitgegaan zonder op het gewone uur terug te keeren. Eer nog de heer Vou Remschmidt, ongerust over dit ongewoon lange uitblijven, zijae dienstboden uil kou zenden, bracht een dienstman een brief —- het adres was door de vluchtelinge geschreven 1 Die brief luidde als volgt: „.... Neen — ik kan dat opgesloten zitten in een vergulde kooi niet langer uithouden. Ik haat. dat vervelende leven — ik haat dat leven aau de zijde van een jalo*.'schen grijsaard, die mij behandelt alsof ik zijne gevangene beu. Vrij wil ik ziju, met volle teugen wil ik van't leven genieten. Ik wil mij verheugen, jongen schoon als ik ben. vóór dat ik sterven zal. Te ian,_ reeds — veel te lang heb ik in siav.n.ij doorgebracht! lederen dag, dien ik aan uwe zijde doorbracht, mijnheer Von Reinsehn_i_t. was ecu verloren dag voor mij, Waartoe diende mij uw rijkdom — 'als ik er niet van genieten kon ? Van nu aan zal ik eerst vau het ieven gemeten. Do volgende week treed ik als zangeres op in een caté-chantaut te Florence. Menotti, mijn muziekmeester, vergezelt mij naar Italië. Mijne juweeleu neem ik mee — anders niets. ï'erugkeeren zal ik nooit doen — geef u. dus geen moeite om mij terug te halen. Wat de menschen van mü zeggen is mij totaal onverschillig...." Op deze wijze schreef ze verder. Deze vrouw, die zoolang gezwegen e" een masker gedragen had, legde nu haa* waren aard bloot, zonder eenige schaamt' zonder eenigen eerbied voor den edele" man. dien ze zoo schandelijk bedrogen had' Als postscriptum zette ze onder aa* haar brief: „mijn dagboek heb ik achter gelaten, —■ lees dat eens, en verder vet* genoegen — adieu." Von Remschmidt bladerde in het da? boek, waaruit de diepe verdorvenheid va' het verachtelijke schepsel bleek. Oo' bekende zij daar dat zij het was die de' luitenant Von Fries door allerlei sm*1 streken in haar net gelokt had.... Bij het lezen dezer bekentenis sprot" hij óp — hg had Max onrechtvaardig b* handeld. — Max was niet de verleide" niet de roover van zijn geluk, maarwi" door Eugenie verleid. Plotseling viel hem in welk een vree*** lijk duel hij met den luitenant gehoude' had! Hij haalde zijn portefeuille te voor schijn eu zag tot zijne ontzetting dat » drie jaren uitstel, die hij Max gegeve. had, heden ver-treken waren. Hg ke* op zijn horloge — het was ze 3 uur—e schelde. _ ■■ Att — Inspannen, terstond... riep hij % knecht toe; in razende vaart reed- . zwaar beproefde man naar de villa >JIK von Fries. J, Wat er verder voorviel is ons beke"j Max von Fries maakte carrière — en hij leefde gelukkigfy zijne Olga, maar nimmer vergat bïj drie vreeselijke jaren, waarin hij r levende uoode geweest was. --- Brieven van een Fries. CCCXLVII. Het „Fryske" Friesland heeft feest gevierd door één zijner voortreffelijkste zonen op zijn tachtigsten verjaardag geluk te .wenschen. Van alle kanten uit Westergo, Oostergo en Zevenwolden kwamen de lieihebbers der Friesche taal op, om een bedevaart naar het hooge Noorden te doen, naar Holwerd, waar de bekende, de gevierde Waling Dijkstra nog de eere en roem uitmaakt van het dorp, van zijn gewest, van zijn stam. En dan komt bij deze gelegenheid nog eens weer aan het licht, hoe eenvoudig"deze man als bakkersknecht begonnen, zijn aanleg volgende, uit Spannum zich vestigde teFranekeren en vandaar als boeknandelaar trok naar Hol werd om op deze plaats heinde en ver bekend te worden als volksschrijver en volksdichter in zijn moedertaal. Waling Dijkstra vertegenwoordigt een stuk levensgeschiedenis van onze provincie. Hij is de man geweest die, met ongemeene gaven bedeeld, zijn volksgenooten heeft laten gevoelen en Waardeeren de kracht, de zoetvloeiendheid en de Bmijdigheid van hun taal. Scherp kon hij de volkszonden hekelen 1 Met buitengewoon talent stelde hij ten toon al het gemanierde, het gezochte; alle huichelarij en schünvroomheid, om ten slotte de oude deugden aan te prijzen, den eenvoud. de waarheid, bovenal de Friesche trouw. Het was zooals in een zijner zangerige liedjes staat: „toen grootvader en -moeder nog jongeling en meisje waren, hier niet zoo voornaam; men noemde elkaar „dou" en zei „goeden dag" en daarmee uit; men noemde ook een „kat," een kat. Maar o die tijden en zeden van vroeger, zij veranderen zoo! Het was vormelijk „u" en „bonjour" en voor den rechten weg én zuivere waarheid, kwam een blanketseltje en een vernisje. Om die „liedjes" te verstaan, moet men ze lezen in het oorspronkelijke, dan komt de luim en de jok door den ernst heenglimmen. En dit geldt natuurlijk van al de andere werken zoowel op 't gebied van proza als poëzie. Want de lengte van Dijkstra'B werken is lang. Vooral ook op 't tooneel schitterde hij met zijn gaven, doch wat hij is geweest, dat was de verteller. Hierin blinkt hij boven alles en allen uit! Lees eens de geschiedenis van Hantsje Pik of de „sulveren Rinkelbal," w*t een boeiende verhaaltrant. Bovenal is dit aan 't licht getreden als hij in kracht van zijn leven Friesche dorpen en steden afreisde om de winteravonden in „nocht en wille" door te brengen. De tijden behooren evenwel al sedert lang tot de geschiedenis. De avonden waren voor ons eene aangename afwisseling met de stijve Nutsavonden. Maar toch, de invloed van zulk een man werkt na op de jongeren. Het kan niet ontkend worden, dat zij die in een gedenkboek, hem aangeboden, gelukwenschen neerschreven, ook zijne geestelijke kinderen geweest zijn, eene school als men wil, door hem gesticht, die de vlag nog trouw blijven. Tijdschrift en scheurkalender zijn nu nog de uitingen van hun bestaan. Zwakke pogingen voorwaar om het vuur nog brandende te houden, het heilige vuur, op het altaar der oude stanfriezen. De tijden zijn niet gunstig voor deze beweging der gevoelens. Allerlei „gewichtiger" zaken leggen beslag op den tiid, op de beurs en de kracht der menschen. Van een medeleven,een inleven des volks is bii zulk eene gelegenheid geen sprake meer I De taal is ganseh het volk, geldt niet meer voor Friesland. Een zeer groot deel in de steden verstaat de moedersprake ternauwernood, en velen op het boerenland kunnen haar niet eens lezen. Het beoefenen der Friesche taal mag bij eenigen ernst, bij velen ishet een liefhebberen geworden iv verloren uurtjes. Dat is te betreuren aan de eene ziide 1 Zoetjes aan gaat bet licht hiervoor ontstoken kwijnen in de ongunst der omstandigheden. Hoe langer, hoe meer slijt het „Fryske" Friesland uit! De wereldbewegende krachten van stoom en electriciteit schudden het ouderwetsche, het historische uit, en de „pake" en „beppe" van voorheen, zijn gestoken in Fransche en Engelsche modepakjes van thans. Het oplossings-, het inslorpingsproces is niet tegen te houden. lederen voet Bpoorweglengte heeft de Fries moeten koopen met eene eigenaardigheid, eene kenmerkende eigenschap, een trek uit zijn karakter, een woord uit zijn mond. Daarom is het een teeken des tijds, dat behalve andere, ook Dijkstra bezig is om den taaiwoordenschat der Friezen bijeen te garen in een woordenboek. Zal dat niet de schrijn wezen ter bewaring, beter dan te leven in den mond des volks ? Friezen van het Zwin! Friezen van de Elbe 1 De roem dezer wereld gaat voorbij. Ver van het „heitelan" zingen nog onze zonen de liederen, die ze als kind hebben geleerd, die zij in hun heimwee nog zacht nazingen, starend met 'Et Uien weemoed naar den „_lden groun.:' * . * En nu moeten wij van dit onderwerp afstappen. Do Friesche taalbelangen hebben wel de eerste liefde van ons hart, maar het aangename komt gewoonlijk in de laatste plaats in deze wereld. Gewoonlijk moeten wij men- Bchen het eerst al vragen naar het nuttige. Ja, het nuUige is het eerst noodige! Het woruE gewoonte om stoffelijke belangen als het eerste en hoogste doel te beschouwen,en schatten, als waarvan de hooger ontwikkelden spreken, taal-s cha 11 en, nu, deze worden van nul en geener waarde beschouwd en met al hun „gebazel" naar de Friesche kamer van Oudheden verwezen. Gevoelen? Och, het volk gevoelt zoo weinig voor deze ideeën. Zoo zelden als de Friezen naar hun Museum uitzien, zoo weinig kijken ze naar den geestelijken rijkdom van hooger komaf. Hebt ge geen voordeeltjes voor de beurs ? Zoo niet, blijf .buis en hou je mond. Daarom moeten we ma .r e_ms onze schreden naar de gemeente Het Bildt richten, waar nu ook al het ras niet gevonden wordt. Deze gemeentenaren onderscheiden zich gewoonlijk van anderen in eene meer vrijere opvatting van de dingen om ons heen. Deze gemeente dan heeft voor en na land aangekocht, om de perceeltjes te verhuren aan arbeiders en alzoo doende de armoede te weren. Wat werd hier en daar in de pers geroepen over communisme 1 Immers, de Gedeputeerden bestreden de opvatting van het gemeentebestuur en de minister handhaafde het besluit. Stemmen: het communisme is tot regeeringsbeginsel verheven. Zou het zoon vaart Ioopen? Deze gemeente Het Bildt nu heeft wederom het plan eenige grootere stukken te verhuren. Zij gaat van het gezonde beginsel uit, dat de grond ia de eerste plaats moet dienen om den huurder eene behoorliike belooning te verzekeren voor zijn arbeid en zijne moeite, die er aan besteed wordt. Daarom laat zij het te verhuren land schatten. Niet schatten in dezen zin, wat het, in aanmerking nemende den tiid van rijzende huren, wel opbrengen kan, maar wel, wat een pachter geven moet als hij "behoorlijk alles bemest en bewerkt. Zulk een bedrag wordt nu vastgesteld. . _» . Is dit eenmaal gedaan dan worden sollicitanten opgeroepen. Daaruit worden de geschiktsten gekozen en aan hen het land toevertrouwd. Nu is er bedenking te maken. Wordt hier geeue bevoorrechting gepleegd? Ons dunkt niet. Het gaat er mee als met ieder anderen post vanwege de gemeente te begeven. Uit de lantaarnopstekers en wegwerkers worden ook de besten genomen. Op plichtsbetrachting wordt toegezien. Een instructie krijgt ieder in handen. Welnu, zoo gaat het ook met het verhuren van landen. Wie zijn plicht verzuimt kan worden verwijderd. Men noemt deze wijze van verhuren het sollicitatie-stelsel, 't Is aardig gevonden. Leggen wij nu eens enkele cijfers naast elkander. 1. 4.3 pondem. (1.5.3 HA.'.verhuurd voor f 79.65 2. ö.ö , (,1.313 HA.) , , f 90.30 3.4.1 , (1.5U5HA.) , , tt_._t« Perceel 1 komt dus ongeveer op f 19; perceel 2 op f 25 en perceel 3 op flB (alles ongeveer genomen.per pondernaat. Voor eenigen tijd werd mede in het noorden onzer provincie op eene publieke verhuring land 'gepacht door arbeiders en gaardeniers. Perceel 1 werd verhuurd voor f4B; een ander stukje voor f 41.50 en een lapje grond dat nog geen pondernaat groot was werd verhuurd naar rnim f 70. De verschillende cijfers toonen den kwaden kant aan van het z.g. „opjagen." Nemen we het hoogste cijfer van Het Bildt en het laagste uit de gemeente Ferwerderadeel, beide even vruchtbaar, dan krijgen we een verschil van 41—25 of 16 per pondernaat. Wat gebeurt met het land dat te hoog wordt verhuurd? Het wordt uitgemergeld, verwaarloosd land. De huurder wordt roofbouwer — zijne winst is klein. En wat houdt de verhuurder over? --- Gevonden voorwerpen. Een kleerborstel en een zakdoek, le bevragen Oosterweg 191. Een paar kousen en een pantalon, bij ,De Gunst" (winkel), Heerestr. Een maat van een schip, uij den brugwactiter Emuiabrug. Een imi_ne met lint, bij J. v. Adelsbere.n F'.!kin_erir. Een huissleutel, b. P. de Graaf, Gr. Rozenstr. Een duif, bij H. Chnsteriu.. Weaterbuitensins.el. Een gouden medaillon, bij H. Tor. Klooster. Een souden scbiif van een koord, bij wed. 80. land, Willemstr. 18. Een geel hondje, bij S. de Vries, Bloemstr. Een trekhengsel van een kar, bij B. L. Boelema, Oosterstr. 260. Een streng koralen met gouden Blot_e,bijAlbrouda,Roodeweeshuisstraatje Een glas met een gouden randje van een dames horlo-e, bij B. Lever, Pluimerstr. Een boezeroen, bij wed. van Hasselt, Raautsvr. 9. Een guminiband, bij vrouw Noeken, Driebovensteeg 26. Een kinderinzak, bij H. Kempen, Turfstraat. Een zwart hondje, bij wed. Brands, Groote Kruisstraat 9. Een haudscboen, bij T. Klei, Kerklaau 33a. Een yzeren bout, bij H. Davids, Jacobijnerweg. Een koperen keteltje, bij de Boois. conciërge Museum van Oudheden. Een notitieboekje,magazyn „De Faam'.Oosterstr. Een dames-ceintuur, by Philippus, Noorderbuitensingel 30. Een portemonnaie met postzegels.Hoofdbiir.au v. Politie. Een sluildop van een collingas, bij J. Scholteus, Oosterweg 21. Een portemonnaie met eenig geld, bij W. Everhards, Korreweg6. Een Engelsche sleutel, bij H. Alberts, Jonkerstraat. Een grijs hondje, by Wallinga, Jodenkampje Een kinderblouse, bij B. van Dam, Nieuwst ad. Een lederen riem, bij R. van Duinen. Brandenburgerstr. Een witte zwaan, bij K. Sinkgraven, Gideon, wachtpost 75. Twee boeken, bij B. Borgman, Eelderstr. Een huissleutel, by Welhergen, Jan Gouverneurstr. 26a. Een bos Staaldraad, bij G. Oosiing, buiten v.m. Kl. Poortje. Gro___6_u.. 2_ Aag. 1901. De commissaris van Politie : DOIJER. ---