Brieven van een Fries. LXXXV. „Suuste nou ook 'ris ophouêl Kin de «kleêren anders niet stukken? Hou op „te rossen! Anstonds wordt 't nog bar„gebieten I" Met deze vermaning ex cathedra trad ik deze week eene arbeidersbuurt binnen, Waar eene moeder „hare bloote armen in de rookende waschtobbe" stak en hare sterk groeiende jongens voortdurend moest gadeslaan. „Ja, mienheer!" vervolgde ze, zich tot „niij wendende, „'t is wat, teugenswoordig. „De vakansje is vn lot veur ons. len is «goddank op 't werk, mar vijf binne nog „thuus. De meesters speulen mar mooi «weer. Veul te lang, veul te lang!" „Dat zeg ik ook," viel daar een ander „er rammelend tussehon in. „Was 't nou „nog vn week. 'krlob teminstc teugen „mien zeun zeit: „dou hoefst in. d te denaken, dat 'k dij de heele dag om 'e deur „heuve wil te sjenken. Min zuu der gek „bij wurde. Ündertusschen gierde het jonge volkje van pret. „Schei uut, jongens! Gan hier „nou weg! Min ken zn eigen woorden „niet verstaan,*1 klonk het verder. En weldra marcheerden de knapen af. „Ga 'st met Douwe, Willem, Jan!" En plotseling heerschte op het streekje stilte, alleen afgebroken door babbelende buurvrouwen met witte mutsen op en bonte jakjes aan, die het over één punt volmaakt eens waren, „dat de vakansje veur de schoolmeesters was en niet veur de kiendcrs." Bij de burgerij is het idem, idem. .'k Zal „maar weer blij weze, dat de vakansje „over is. Mien man gaat wel ris met de „kienders weg naar de Bontekoe en Zun„dags gaan we wel eens naar Zwartewegs„end, mar dat kin altied niet," verzekerde mij eene vrouw. Alleen in de hoogere standen schijnt men dat euvel niet zoozeer te gevoelen. Men is daar gewoonlijk op reis of uit logeeren. Anders luidt het: „de kienders verve„len zich stierlijk. De moiskes kmne nog „breide, mar zoon jonge, wat zal je die .'"oen late?" . , , ,Ult dit alles bleek my ondertusschen éen gewichtige zaak, n.l. deze: „dat het „zoovaak nikkende en verkleinde ambt „van onderwijzer, toch maar niet eene ge„makkelijke taak is." Kom eens in de scholen! En ik kom er af en toe nog al eens in: „voorbeel„dige orde! Aangename stilte: onder„wijsstilte." Dan moesten die klagenden en zuchtenden daar eens binnen treden, daar hun „levenmaker en belhamel, hun „eigenzinnigen en stijfkoppigen jongen ot „meisje eens zien zitten en werken, my „dunkt, dan zouden ze den hoed afnemen „voor dien man, die daar zijn best doet „om hunne kinders te vormen naar hoold „en hart." Maar, helaas! Daar zijn uitstekende huisgezinnen, doch daar tegenover ook ouders, op wier samenwerking met de onderwijzers men niet rekenen kan. Die — 'kheb zulks met eigen ooren gehoord — in 't bijzijn van de kinderen allerlei weten te vertellen van „de schoolmeesters en de jufiers" en hun kroost steunen en sterken in een onophoudelijk verzet en gedurige ongehoorzaamheid. 'k Hoorde laatst van een man, die gedurig last van jongens had: zijn hekje voor het huis vernielden en met scheldwoorden hem bejegenden, toen hij ze verbood. Hij diende zijn beklag bij het hoofd der school in. En als de knapen thuis kwamen en vertelden, wat meester hun hierover had gezegd, zei de vader: „sla die kerel maar op zn kop!" (Historisch). En een moeder van een anderen jongen lachte er om en zeide: „ik kan 't niet helpen, mar 'k moet om de jongens lachen !" Nu lachen, dacht ik, straks weenen! Wee gij, ouders! En als wij dan daar naast leggen het bericht, dat de gevangenissen vol zyo> -*oo vol, dat vele vonnissen onuitgevoerd Uloeten wachten, dan dunkt mij zulks niet meer een wonder, want het moet *-°o komen. O, die dwazen! zij hebben ??en ouderlijke tucht meer over hunne «'nderen, beter: zij hebben zooveel verend van opvoeden als een kat of een «ond. 'k Vernam daar van eene moeder, ?J? de tang gebruikte als argumenteerend {"•«del onder hare kinders, en als het n°°e liep de politie in huis haalde om Btén 6n wet en gehoorzaamheid te her•Nu hebben wij in Leeuwarden de jaarïergadering gehad van hetNederlandsch lan Genootschap. Hoogst be'■"■grijke punten waren daar aan de orde d, l('.er leerzame besprekingen hadden Plaats. a _ ur°V-eze vraag werd behandeld: „Hoe •*;ln door samenwerking tusschen school !iel p.olit'e de baldadigheid der straat- Wass'. Wor,|en bestreden?" De conclusie tof ' (lat zulks, het aandeel van de school, ïoehen klein deel moest beperkt blijven. linß'' Was het mij, toen ik daar die stel•toóW ias' vreemd te moede. Immers «door de vaag niet luiden: „Hoe kan „oe2XB'jmenwerki»g van school en huis•worX u baldadigheid der straatjeugd MVn " ?" de o„,| ook nu viel het mij in, dat ook die t».tRw van het hopelooze van moeten °Tertni<*d zlJn> als zij op hulp Ook *••dachten van de zijde der ouders, deel, Vpi beS'iJpen dat, voor een groot Zoomen ouders onmondig zijn in het en dat <]1 '!n, "Pvoeden hunner kinderen en schooi '°one verbinding: huisgezin School en ree!. moet P'aats maken voor debaters PrP?hlie: Toch wees een der *-ers de'onvn,^recht -°P' dat de onderwij«Pvoeders niet zijn van het volk. Dat dit de plicht is en blijft van het huisgezin. Dat de school slechts voor een klein deel invloed heeft op de vorming van het kind en dat zij niet verantwoordelijk is voor hetgeen de jeugd op straat grootendeels bedrijft. Dat ligt op den weg der ouders. Wij begrijpen, dat hier een hoogst moeilijke maar tevens een hoogst belangrijke zaak aan de orde is. Toch zijn wij het eens met hen, die de ouders als opvoeders der kinderen aanwijzen. Doch nu vloeit daar dan ook dadelijk uit voort: als men overal over de baldadigheid der straatjeugd klaagt, hoe vatten vele oudes hun werk op? En dan luidt het antwoord: wij zien de gevolgen van de opvoeding in het huisgezin, de verwildering en ontaarding, de lichtzinnigheid en spotternij met al wat heilig is en goed, wij moeten komen tot de slotsom : de opvoeding in het huisgezin laat zeer veel te wenschen over. Aan wie de schuld ? Aan de ouders alleen. Veel, zeer veel zou hierover te schrijven zijn. Het is hier evenwel de plaats er niet voor. Maar laat mij toch een enkel woord hieraan nog toevoegen. Waar men in onzen tijd er naar streeft om ook het meisje toe te rusten met alle krachten om den strijd om het bestaan te kunnen volhouden, Waar men de hoofden overlaadt met wetenschap, waar men cursussen opent in ik weet niet welke wetenschappen, daar zou deze cursus, een voor jongelingen en meisjes, liever voor jonge moeders en jonge mannen, een cursus voor zielkunde ook vooral niet misplaatst zijn. Voor het lichaam wordt alles gedaan, alles opgeofferd. De gevangenissen en krankzinnigengestichten zyn overvol. Wat dunkt het u, mijn lezer, wordt het hart, de bron der deugd en des geluks, niet vergeten ? Dat hart dorst naar al wat waar is en rein is en goed. Het ontbreekt onzen tijd aan zelfkennis. Karakter moet op den troon, daarna wetenschap. V En nu heeft onze tijd deze schaduwzijde. Waar de opvoeding en het onderwijs bijna voor een groot deel gericht zijn op het verwerven van kennis, waar het hoofd bijna altijd het meeste aandeel heeft, daar komt dan een ander kwaad zich tegelijk aanmelden. lets verkeerds, eene ondeugd komt nooit alleen. Zij is altijd in het gezelschap van andere ondeugden. Om ons tot- Friesland alleen te bepalen. Wat wordt er niet bedacht en uitgevonden, let wel: om zijne gedachten te verstrooien. Wat een uit- en ontspanningen, wat eene wilde jacht naar genot en vermaak! En dat kan wel met anders. Het staat voor een burgerman haast niet meer om volgens zijn s'and niet eens een paar weken „uit stad te zyn. Zooals de grooten zongen, piepen de jongen. Men wil graag voor „vol aangezien worden. Kan men niet naar een badplaats, men moet er uit, men moet zyn zinnen eens verzetten, dan naar Gelderland of Holland. En wie thuis blijven hebben op al de dorp-deennissen, kaatspartijen, zeilwedstrijden gelegenheid om oot de gedachten eens te verstrooien, volop, om ook zijne spaarpenmnger. een zelfden gang te laten gaan. inu, wat zou tegen een enkel uitstapje, tegen een enkel pretje zijn bij de tegenwoordige gemakkelijke en goedkoope middelen van vervoer! Wie zou niet graag oUM_M.den Wedev a™knoopen, zich eens verfnsschen en verkwikken in eene andere omgevmg, om weer als met nieuwe kracht w VU,™ arbeid te hervatten? Wordt het lichaam gestekt, ook de geest heeft ?en.B fT'?left,e aa<> eene onderdompeling m het volle krachtige menschenleven! Welzeker wie zou het niet ieder gun- üeIM wil J imaar kan- Het afgesloofde hoofd wil wel eens rusten en goed rusten ook*. „HeVm°e> zal de natuur zich niet wreken. Komt nu de schaduwkant niet f- _tE J___ -Pi ï1";htin* van onze opvoed g'_°f "eu huissezin is alleen langs den weg van het weten, en omdat zoo- Tin w^enschaP het arme hoofd doet 89£ ,4 zvTg(ln* moet er een tegenwicht zyn en dat is: uitspanning en genot. „Een mensch w,l toch wel eens wat," h-fLt „dan- Ju,st* Maa-* een mensch T-!_ ™_S. Gw- Vaak te veel en begeert h &hw? r" W,e a gehad heeft- nu b hebben, en zoo gaat het voort.' Zoodat in onze tegenwoordige maatschappij het brein overvol is, het hart soms zoo leeg, cD-n Lf n- TB, het iets toelaat- 'n uitgaan het geno des levens wordt gezocht; en om opvoeding van zijn kind inde ff, t gedacht. Genieten vdooS.d^tklnderenvolgenhe-traks En nu heb ik m Friesland den vinger fel?SL P^-eenK w,ondeß!ek' maar ik geloof dat dit gebrek zich ook zeker buiten onze landpalen vertoont nog Seen reden om te verwach en dat men op dit verkeerde pad zal terugkeeren Voor „,ij ljgt voor e?t*t3ooVd!!fl.re op,oBsing in het vraagstuk der baldadige straatjeugd hierin, dat de stille huiselijkheid terugkeere die deugd, zoo versmaad door zoovelen' De ouderlijke haard is nog goud waard. De kinderen zyn zoo spoedig groot, ja, van hoofd en 3an willen zij al uitvliegen, terwijl de vleugels nauwelijks zichtbaar zyn. Die vleugels zyn: zelfstandigheid, een vast karakter om op eigen beenen te slaan. „Ik doe een ding tegelijk" was de lijfspreuk van den grooten de Witt Men kan niet tegelijk op eigen genot bedacht zyn en zijn hoogste geluk in den welstand van zijne kinderen zoeken. En velen kiezen het eerste en verwaarloozen de opvoeding der jeugd. De kinderen worden bij velen een vloek voor een zegen. Onder de martelingen der 19e eeuw behooren ook examens. Roept ook het menschenhart niet luide om onderzoek? Men examineert niet eens den halven mensch. „Verlicht uw hoofd!" is verlichtingsleuze. Och, was het maar verlicht! --- Brieven uit de Gron. Veenkoloniën. V. Augustus — oogstmaand! Welk een tijd van vreugde voor den landman kan dat zijn, wanneer hij in een rijken en overvloedigen oogst de belooning ontvangt voor zijn noesten vlijt, als de met goed gevulde schooven hoogbeladen wagens de schuur binnenrijden, zoodat deze weldra tot den nok met kostelijk graan gevuld is. Opent daarbij een goede prijs hem nog het vooruitzicht op ruime winsten, dan wordt het een dubbele bron van zegen. Voor talloos velen is dit tegenwoordig echter niet het geval. Te midden van rijke korenvelden, waar de volle aren buigen op de golvende halmen of tusschen de weelderig groene aardappelvelden, die hem een ruimen oogst beloven, wordt de landman dikwijls nog door zorgen gekweld en ziet hij de toekomst donker in. Want het is helaas maar al te waar, bij de algemeene malaise,.die er op landbouwgebied heerscht, zijn de vooruitzichten verre van rooskleurig. Wat geeft den boer al een ruime oogst, wanneer de prijzen der producten zoo uiterst laag zijn, dat het hem in dat geval zelfs nog hoogst moeilijk valt zijn land rendabel te bebouwen. ... Ook voor de Veenkoloniale boeren zijn met de kwijning der aardappelindustrie en de daardoor ontstane lage prijzen der aardappelen, de kwade dagen aangebroken. Voor eenige jaren was dat anders. Terwijl elders, b.v. in de kleistreken, door de lage graanprijzen de landbouwende stand reeds op een bedenkelijke wijze achteruitging, kende men ra de Veenkoloniën nog slechts de malaise bij naam. De aardappelbouw was de kurk, waarop de Veenkoloniale landbouw niet alleen veilig dreef, maar die by goede oogsten ook zelfs den boer groote winsten in den zak bracht. Hoe ook de verbouw van aardappels elk jaar vermeerderde, de boer kon ze steeds tegen flinke prijzen kwijt worden, want het getal aardappelmeelfabrieken werd voortdurend grooter en ook dezo maakten goede zaken. _00 leefde de Veenkoloniale boer, in het genot van welvaart, nog onbezorgd voort, terwijl in andere streken reeds klacht op klacht werd aa ngeheven over den slechten toestand van den landbouw. Doch ook hier keerde het blaadje. Toen men in het buitenland, o.a. in Frankrijk, den invoer van aardappelmeel en aanverwante fabrikaten ging bemoeilijken door het heffen van hooge invoerrechten, viel het den fabrikanten steeds moeilijker voldoenden afzet voor hun product te vinden. Zoo ontstond de slapte in den handel van de aardappelfabrikaten, die leidde tot de tegenwoordige lage mcelprij/.en, zoodat de fabrikanten genoodzaakt werden de grondstof tot den laagsten prijs in te koopen. Zoodaalden de laatste jaren de prijzen der aardappelen soms tot 60 a 50 et. per H.L., een prijs, waarbij de boer bij een ruime opbrengst slechts ternauwernood kan bestaan. Wat was dat vroeger een andere tijd! De commissionairs liepen de drempels der landbouwers plat, om op te koopen voor f 1, f 1.10, ja, soms nog meer, tot voor f 1.40 of f 1.50 toe. Wanneer de boer niet te gauw toesloeg, maar nog wat vasthield, dan kon hij zoo goed als altijd verzekerd zijn van een goeden prijs. En thans? Ondanks den ruimen oogst van 1895 was het jaar voor den boor bij de lage prijzen toch nog niet zeer voordeelig. Én hoe zal het dit jaar worden? Rogge en haver geven wel een goede opbrengst, doch de prijs der rogge, pl.m f 3, is zeer laag; die der haver is iets beter. Wat het stroo betreft, dit valt van de haver over 't algemeen tegen, van roggestroo is de opbrengst goed. De strooprijzen zijn wol niet hoog, doch volgens de laatste berichten wordt toch reeds f 2 per 1000 kilo meer geboden dan het vorige jaar. Van de aardappelen moet het echter ook dit jaar weer komen. Nu is de verwachting van den oogst goed. Wel zijn een deel der kampen reeds hier en daar begonnen te versterven, doch op vele plaatsen staan de aardappelvolden er in de volle groene kleur nog zeer goed voor. Dit is in het bijzonder het geval met de latere soorten. Van de prijzen heeft men echter niet veel verwachting. De boer vreest, wellicht terecht, dat bij de nog steeds lage meelprijzen, de fabrikanten niet meer voor de aardappels zullen besteden dan verleden jaar. Uit Veendam werd bereids bericht, dat er 65 en 60 ets. geboden wordt. Gelukkig, dat de Veenkoloniale landbouwers eenigszins een equivalent gevonden hebben in de veel goedkoopere bemesting door het gebruik van kunstmest en de meer dan de helft verlaagde prijzen der Groninger compost en ier, het resultaat van de gunstige werking van het Landbouw-comité. Was dat niet het geval, dan was voorzeker reeds menigeen van hen te gronde gegaan. Als het tij verloopt, moet men de bakens verzetten. Ook hier moest onder den drang der tijden naar nieuwe wegen gezocht worden. Doch waar die te vinden? Veel is de vraag reeds besproken, hoe men den aardappelbouw het best zou vervangen. Doch totnogtoe zonder veel resultaten. Voor en na zijn aanbevolen rogge- en haverbouw, de verbouw van groonvoedergewassen in verband met uitbreiding der zuivelbereiding, de teelt van suikerbieten, uitbreiding van ooft- en tuinbouw, enz. Voorshands schijnt er echter nog geen gewas te vinden te zijn, dat, in het groot verbouwd, op onze Veenkoloniale gronden, die overigens voor bijna alle gewassen geschikt zijn, beter geldelijke uitkomsten kan opleveren dan de aardappelverbouw. Langen tijd heeft ook de boer in het vaste geloof verkeerd, dat de fabrikant wel meer voor de aardappels kon geven, en dat hij grooto winsten behaalde ten koste van den boer. Vandaar dat men uitzag naar middelen om zich van de fabrikanten meer onafhankelijk te maken. Bekend is de beweging, die er ontstond tegen den verkoop' in voorkoop, alsmede de poging, die hier en daar gedaan werd om te komen tot de oprichting van eene coöperatieve aardappelmeelfabriek. Op verschillende landbouw-vergaderingen kwam dit punt aan de orde. Verschillende plannen worden netjes uitgelegd en mooi voorgecijferd. Doch het bleef bij plannen — van coöperatie kwam niemendal. Ze leden scbijnbreuk op de oude kwaal, die reeds zooveel en niet het minst in den landbouwersstand deed mislukken — gebrek aan samenwerking. Misschien, dat ook toen reeds het geloof aan de groote winsten der fabrikanten bij velen niet meer zoo onwrikbaar was, zoodat zij gegronden twijfel begonnen te koesteren aan de goede toekomst der zaak. Slechts de landbouwer Meijer te Zuidwending nam de zaak ter hand en richtte eene schuur tot eene aardappelmeelfabriek op kleine schaal in. Dat de inkomsten hem nogal voldeden, mag men opmaken uit het feit, dat hij later de inrichting nog wat vergrootte. Overigens hoorde men er niet veel van. Ook scheen men niet veel vertrouwen in zulke „maalderijen" op kleine schaal te stellen, althans het voorbeeld van genoemden landbouwer werd tot heden niet nagevolgd. Thans schijnt men weer pogingen in die richting te willen doen. Op initiatief van de landbouwvereeniging te Gasselternieveen werd op 8 Juli j.l. te Wildervank eene vergadering betreffende deze zaak gehouden, waar 11 van de plm. 30 vereenigingen, die uitgenoodigd waren, hunne afgevaardigden gezonden hadden. Het resultaat is bekend. Besloten werd eene prijsvraag uit te schrijven, doch eene commissie van 3 leden aan te wijzen, die een persoonlijk onderzoek in Duitschland zullen doen naar de inrichting en de uitkomsten van de kleine fabriekjes aldaar. Of dat onderzoek echter wel veel zal geven — het is te hopen, doch wij betwijfelen het. Dat ook de vergadering niet het rechte vertrouwen in deze zaak had, bleek bij de discussie meermalen, alsmede uit de inlichtingen, die door enkelen gegeven werden. Men kreeg meer den indruk, dat men onder den drang der noodzakelijkheid om toch iets te doen ter bestrijding van de malaise in den aardappelbouw, toch elk middel moest aangrijpen, dat slechts eenigszins tot verbetering kon leiden, al had men er overigens nog zoon geringe verwachting van. Dat ook het grootste deel der Veenkoloniale landbouwers er weinig heil in ziet; blijkt wel uit de weinige belangstelling, die het voorgenomen plan vindt. Ineen de vorige week gehouden vergadering van de landbouwvereeniging Wildervank, waar een rapport over de op 8 Juli gehouden vergadering werd uitgebracht, bleek ook, dat er bij de aanwezigen zoo goed als geen sympathie voor de zaak bestond, zoodat besloten werd zich van deelneming te onthouden. Voor een omvangrijk en doeltreffend onderzoek ontbreekt het der commissie ook aan het noodige geld. Zij kan slechts over fl5O beschikken, terwijl er, wil men het goed doen, zeer zeker veel meer zal noodig zijn. Bovendien komt ons de tijd van heden wel het allerminst geschikt voor om met eenig succes eigen fabrieken te drijven. Terwijl de prijzen van het meel uiterst laag zijn en de fabrikanten met hun voorraad naast geen weg weten, zoodat het hun de grootste moeite kost de aardappelindustrie er boven op te houden, wil men onder die ongunstige omstandigheden met kleine fabriekjes beginnen, die uit den aard der zaak lang zoo goedkoop niet zijn te drijven als een groote, weiingerichte, van de nieuwste verbeteringen voorziene fabriek, waar alles er op is ingericht om prima kwaliteit met de minste productiekosten te leveren. Men zal dus onmogelijk kunnen concurreeren, terwijl men de meeste kans loopt, de kleine winst, die de groote fabrikanten wellicht nog kunnen behalen, er ten volle bij in te schieten. En legt men zich alleen op de fabrikatie van nat meel toe, dan is men voor het drogen toch nog afhankelijk van een der groote fabrieken. Was men in de goede jaren, toen de fabrikanten nog ruime winsten maakten, met de oprichting van coöperatieve fabrieken en dan niet op te kleine schaal, begonnen, dan hadden ze best kunnen rendeeren. Voor heden mag men echter veilig rekenen, dat de kleine fabriekjes niet de minste toekomst hebben. Wat is er dan met eenig succes nog te doen, opdat de aardappelbouw ook onder de tegenwoordige omstandigheden in de toekomst weer meer winstgevend kan worden? Want de aardappel zal ook in het vervolg het hoofdgewas der Veenkoloniën moeten blijven. Hierop is slechts één antwoord te geven. Men streve met alle middelen naar verbetering van de cultuur, naar veredeling van de soorten, om daardoor de opbrengst zoowel in gehalte als in hoeveelheid te verhoogen. Men moet het zoover zien te brengen, dat men van een oppervlakte gronds il* óf »/• kleiner dan thans toch dezelfde opbrengst in geld kan trekken dan tegenwoordig bij een grootere oppervlakte. De grond, die daarbij vrij valt, kan dan weer met andere gewassen bebouwd worden; daardoor zal dan de opbrengst der boerderij beduidend grooter worden. Dan moet echter met het tegenwoordige stelsel van verkoopen, waarbij tusschen de beste en de slechtste soorten gewoonlijk niet meer dan een stuiver verschil gemaakt wordt, gebroken worden. Thans ontvangen sommigen te veel, anderen daarentegen veel te weinig. Verkoop op zetmeelgehalte is dus noodzakelijk. In het belang van de aardappelindustrie, zoowel als in dat van den aardappelverbouw, dienen fabrikant en boer hierin samen te werken. Het is duidelijk, dat de landbouwers, die zich er dan bijzonder op toelegden aardappels van de beste kwaliteit dus met hoog zetmeelgehalte te verbouwen, dan ook de vruchten van hun meerderen vlijt zouopn plukken door het behalen van een belangrijk geldelijk voordeel. Dat dit nogal iets kan bedragen is duidelijk, als men weet, dat het zetmeelgehalte der in de Veenkoloniën verbouwde aardappels uiteenloopt van 13 tot 22 procent. Met uitvoerige tabellen en berekeningen naar de opbrengst der soorten, verbouwd op de proefvelden te Sappemeer, werd dit op de jongste algemeene vergadering van den Veenkolonialen Landbouwbond op overtuigende wijze door den heer Veenhuizen, van Sappemeer, een erkend proefnemer op dit gebied, aangetoond. Een enkel staaltje zij hier opgenomen: Van Richter Imperator bedroeg de opbrengst respectievelijk 380 H.L. per H.A., in zetmeel 15,8 pCt., in kilo's 3997 per H.A., in geld per H.L. f2BB, in geld (zetmeel) f 225; van Eigenheimer de opbr. 475 H.L. p. H.A., zetmeel 17,5 pCt., kilo's p. H.A. 5530, geld p. H.L. f 285, geld (zetmeel) f 315; van Gloria de opbr. 425 H.L. p. H.A., zetmeel 19.4 pCt., kilo's 5490 p. HA., geld p. H.L. f 255, geld (zetmeel) f 312, en van Motké de opbr. 480 H.L. p. H.A., zetmeel 20.9 pCt., kilo's 6688 per H.A., geld p. H.L. f2BB, geld (zetm.) f3Bl. Men kan de opbrengst en de kwaliteit verbeteren, behalve door doelmatige bemesting b.v. het aanwenden van den noodigen Luimest niet direct bij de aardappels, maar reeds op de voorvrucht, vooral ook door het uitzoeken van de beste stammen voor pootgoed, het kruisen van twee beste variëteiten, en het uitzoeken van de specifiek zwaarste knollen voor pootgoed. Ook besproeiing met de Bouilli-bordelaise ter voorkoming van de ziekte mag onder deze middelen gerekend worden. Kan men b.v. in natte jaren de planten daarvoor een veertien dagen langer in het leven houden, dan zal dit mede de opbrengst en de kwaliteit verhoogen. Als voorbeeld hoever men met de veredeling kan komen, zij hier slechts genoemd de kruisingsvariëteit no. 23, van Gloria en Phöbus van het Centraal-Proefveld te Sappemeer, die over 1895 eene opbrengst gaf van 730 H.L. per H.A. bij een zetmeelgehalte van 20.5 pCt. Ook de Eigenheimer kan bij een vrij hoog zetmeelgehalte een groote opbrengst geven; in 1894 op het proefveld van de heeren Edzes en Veenhuizen 500 H.L. bij 19 pCt. en in 1895 zelfs 800 H.L. bij 17.5 pCt. Zoolang echter het tegenwoordige stelsel van verkoopen blijft, zal men niet algemeen naar verbetering in dezen streven. Het moet den boer daarbij wel onverschillig zijn of hij aardappels van betere of slechtere kwaliteit verbouwt; alleen om de grootst mogelijke opbrengst in mudden moet het hem te doen zijn. En de fabrikant heeft eigenlijk slechts belang bij het zetmeel. Het is dan ook wel eenigszins vreemd, dat verkoop op zetmeelgehalte niet reeds voor lang is ingevoerd. Men zegt, dat aan de invoering van dit stelsel groote moeilijkheden zijn verbonden. Die zullen echter wel niet zoo groot zijn of ze zullen bij goeden wil wel te overwinnen zijn. Mogen daarom de fabrikanten ter wille van den Veenkolonialen landbouw, waarop toch ook hun geheele bedrijf steunt, bereid bevonden worden om tot-deze zaak mede te werken, opdat de pogingen, die ook nu weder ingevolge eene opdracht van de algemeene vergadering door het hoofdbestuur van den Veenkolonialen Landbouwbond daartoe zullen worden gedaan, eindelijk eensmet een gunstigen uitslag mogen bekroond worden. Moge in het belang van de geheele Veenkoloniale welvaart die tijd spoedig daar zijn. Dan zal kunnen blijken, dat door algemeen de meest intensieve cultuur te volgen, de aardappelbouw ook bij lage meelprijzen nog loonend kan zijn. Daar moet het heen, zal de aardappel niet zijne plaats als hoofdproduct der Veenkoloniën verliezen, wat een onherstelbare ramp voor de geheele streek worden zou. --- Vergad. van onderw. in het arr.-Zuidhorn. Te Oldehove had Woensdag de jaarlijksche feestelijke vergadering plaats van het arr. Zuidhom. Evenals dit in andere jaren het geval is, was de vergadering flink bezocht. De heer Andreae, arr.-schoolopziener, opende de vergadering, die ook bezocht werd door den districts-schoolopziener, den heer jhr. mr. W. O A. Alberda, daarbij het woord gevende aan den eersten spreker, aan dr. F. G. Groneman. Deze sprak over Huisgezin en School, nauw verbonden door het kind. Eerst ging hij het ontstaan der school na. Zeer lang vertoefde de spreker bij de Grieken en hun onderwijs, bij Socrates, Plato en Aristoteles, om ten langen leste op de tegenwoordige school te komen, die hij zeer hoog stelde, al kleefden er ook eenige gebreken aan. Opdat het onderwijs tot zijn recht kwam, zei de spreker, moesten de ouders met de onderwijzers samenwerken. Nadat dit met eenige voorbeelden toegelicht was, en er vooral op gewezen werd, dat het de ouders zijn, die de kinderen moeten opvoeden, iets wat bij de Grieken zoo duidelijk uitkomt, eindigde de geachte spreker zijne interessante rede. Vervolgens werd het woord gegeven aan den heer C. Oosterbaan, te Aduard, die eene boeiende en belangrijke inleiding hield over „De hygiëne op de lagere school." Volgens dezen begaafden spreker zijn de gevaren, die het kind het meest bedreigen, van vierderlei aard: 1. door de slechte hygiënische inrichting van het schoolgebouw. 2. door een ondoelmatig gebruik van gezondheidsbevorderende middelen ineen overigens goed ingericht lokaal. 3. door een 6lechte inrichting van ons onderwijs. 4. door aanraking met andere kinderen, welke aan eenige besmettelijke ziekten lijden.' Spreker wees er op, dat de staat aan het lste en 4de gevaar iets doet, aan het 2de en 3de niets. Duidelijk werd de waarheid hiervan betoogd. De spreker zeide, dat de Maatschappij van Geneesh. een particulier examen wil doen afnemen, ter verkrijging van een afzonderlijke acte „Hygiëne. Dit zal buiten twijfel aan het tweede gevaar veel kracht ontnemen. De heer Oosterbaan kwam tot de volgende vijf stellingen: 1. Het kind wordt door het schoolgaan met gevaren bedreigd, welke het lichamelijk en geestelijk ziek kunnen maken. 2. Deze gevaren kunnen voor een groot deel worden weggenomen, door een beter hygiënisch en geneeskundig toezicht op de scholen, het onderwijs en de kinderen. 3. De hygiënische belangen van het kind zullen in de eerste plaats beter kunnen worden behartigd, wanneer de onderwijzers kennis hebben van de hoofd* begrippen der schoolhygiène. 4. De onderwijzer, die hygiënisch ontwikkeld is, kan krachtig meewerken tot de verbetering van den algemeenen gezondheidstoestand door zijnen leerlingen een begrip van gezondheidsleer in te prenten. 5. Het hygiënisch en geneeskundig toezicht moet worden uitgeoefend door artsen liefst door afzonderlijk aangestelde, zich speciaal met de schoolhygiène bemoeiende schoolartsen. Zoolang dit niet het geval is, verdient het aanbeveling geneeskundigen zitting te doen nemen in de commissie van toezicht op het onderwijs. Door het applaus bewees de vergadering luide hare instemming met het gesprokene. Van de gelegenheid tot debat werd* gebruik gemaakt: door den heer Aalfs van Feerwerd, die deze inleiding met onverdeeld genoegen gehoord had, maar gaarne de opinie van den heer Oosterbaan wilde weten over schoolbaden en die vreesde, dat de schoolvoeding. waarvan ook gesproken was, te veel op do schouders van den onderwijzer legde; door den heer Heeres, die gaarne wilde weten hoe de heer Oosterbaan dacht over een vrij kwartiertje tusschen de schooluren, ■ daar er in dit arr. nog van twee scholen bekend is, dat het daar niet gegeven wordt; door den heer van der Sleulcn, die vreesde, dat men door schoolvoeding, die de taak der ouders verlicht, de maatschappij zou doen uiteenspatten, daar men de kracht van het huisgezin ondermijnt; die zeide bang te'zijn, dat men, als men de tuberculose (waaraan volgens de medici een zevende der menschen in meer of mindere mate lijdt) erger noemde dan het uitschelde; twee hoofden door eenen ondei (wat liet ontslag van Jezen laai» f gevolge heeft) men geraken zou tot een ware anarchie; door den heer de Waard, arts te Griipskerk, die zeide, dat in zijn» gemeente de boekjes van prof. Huizenga met veel succes werden gebruikt, en dat de onderwijzers in die gemeente uitstekend met de hygiëne op de hoogte waren. Met veel tact beantwoordde de heer Oosterbaan de bovengenoemde heeren en waarna men overging tot een half uur pauze. Na afloop daarvan, deelde de voorzitter mede, dat de heer J. Mulder, die spreken zon over „Levensverzekering,* verhinderd was te komen, en hij daarom het woord gaf aan den heer R. Boonstra, b. d. s. te Tolbert, die sprak over „Da spellingbeweging.'* Deze spreker gaf verschillenden voor- en tegenstanders van deze beweging net woord, en gaf eenige typische voorbeelden van woorden uit die nieuwste spelling. Spreker gaf een inzicht in deze spelling, die hij door vele opmerkingen zeer duidelijk maakte. In debat met hem kwam de heer Overdiep, h. d. s. te Voorschoten, die den heer Boonstra zijn dank betuigde voor de zeer nette inleiding, maar toch gaarne een bepaald oordeel van hem had gehoord. Hij symphatiseerde met de nieuwe spelling en had gaarne, dat uit deze vergadering ook een stem ten gunste daarvan zich hooren liet. Ook de heer Wierenga, leeraar te Leiden, was zeer voor een sterke vereenvoudiging van onze taal. De heer Boonstra antwoordde, dat hij ook voor eene vereenvoudiging was, van onze schrijf- en spreektaal, maar niet met de Kollewijnianen mee kon gaan. Gedurende deze vergadering had het onderwijzersmannenkoor te Zuidhom op zeer verdienstelijke wijze eenige mooie stukken ten beste gegeven. Nadat de voorzitter de sprekers had bedankt voor hunne boeiende lezingen, het publiek voor zijne opkomst en de zangers voor hunne hulp, sloot hij de vergadering. --- Gemeenteraad van MARUM. Vergadering van 31 Juli. 1. Ingekomen stukken. a. Circulaires van Ged. Staten, houdend» mededeeling van het instellen van markten te: Scheemda met ingang van 1896, jaarlijks op den 3en Donderdag in. Augustus van veulens en enterpaarden, en op den eersten Donderdag in October eene veemarkt; Vftlihermond, gemeente Odoorn, 12 ves= markten op den laatsten Vrijdag van elk* maand; Zuidlaren, de voorjaarsmarkt in de plaats van op den eersten Dinsdag in Mei in 't vervolg op den 3en Donderdag in April. b. Missives van Ged. Staten, hondend* terugzending van de goedgekeurde raadsbesluiten tot wijziging der begrooting, dienst 1895 en 1896, en tot betaling uit den post van onvoorziene uitgaven, dienst 1896. c. Brief van mej. E. Noord—van der Laan, houdende mededeeling, dat zjj onder dankbetuiging de benoeming als onderwijzeres in •de nuttige handwerken aan de school te Nuii aanneemt. d. I'roces-verbaal van kas-verificatie, waar* nit blijkt, dat de boeken en kas van den ge< meento-ontvanger in orde zijn bevonden. e. Missive van Ged. Staten, houdende me* dedeoling, dat aan mej. S. de Jong, eervol ontslagen onderwüzeres aan de openbare lo*, gero school te Nuis, een wachtgeld is toe* gekend van f325 'sjaars. / f. Circulaire van Ged. Staten, houdend*mededeeling, dat Bartle Hoekstra, niet eervol. ontslagen onderwijzer aan de openbare lagere school te Rottum, (Schoterland) de bevoegd,* heid tot het geven van onderwijs heeft verloren. 2. Burgemeester en Wethouders bieden den Raad aan dc rekening dor gemoente over 1895, en worden bjj stemming dc heeren van der Meer, Groenendal en Idsingh benoemd •m dc rekening na te zien. S. Wegens periodieke aftreding met 1 Jan. e.k. ran dc heeren H. Idsingh en Y. Cupery uit het ■ college van jzetters, worden na gehouien stemmingen op dc voordracht geplaatst dc heeren H. Idsingh, T. Cnpery, H. Bavinga en J. Stuivinga, welke voordracht ■ei: den heer Commissaris der koningin in deze provincie zal worden ingezonden. 4. "Wordt na eenige deliberatie besloten dc .iaarwedde van den te benoemen wegarbeider op den grindweg van Marum naarde "Wilp, vast to stellen op f 52 en daarvoor ■ollic.itanten op te roepen. Daarna gaat dc openbare vergadering over in eene beslotene, om te behandelen dc reclames tegen den hoofdelfjken omslag, dienst 1896. ---