Engeland krijgt eigen tekenfilms Oud-regisseur van Disney heeft de leiding Onder leiding van David Hand werkt sinds 1944 een aantal artisten in de Moor Hall Studio's van de J. Arthur Rank Organisatie in Cookham (Berkshire) om Engeland een eigen tekenindustrie te verschaffen. David Hand is al dertig jaar in de tekenfilm-industrie werkzaam sinds hü de Kunstacademie in Chicago verliet. De helft van die tijd werkte hij bij Walt Disney, nadat eerst Max Flejser zijn leermeester was geweest. Bij Disney werd hij van tekenaar regisseur (o.a. van de „Silly Symphonies" en „Sneeuwwitje en de Zeven Dwergen" en tenslotte algemeen lei- der van het tot 1250 leden uitgegroeide personeel. In het laatst van 1944 kwam hij op uitnodiging van Arthur Rank naar Engeland om te helpen een Britse tekenfilm-industrie tot stand te brengen. Hand, die, als Walt Disney's rechterhand, voelde dat hij in de Verenigde Staten het toppunt had bereikt, nam graag de kans waar om ergens anders een geheel nieuwe industrie op te bouwen. Het is niet algemeen bekend, dat de opleiding van „animators", dat zijn- tekenaars, die, als de ontwerpen voor karakters en achtergronden eenmaal zijn vastgesteld, voor de beweging van de sujetten hebben te zorgen, drie jaar tijd vergt. Om de films met de nodige snelheid gereed te krijgen heeft een studio een groot aantal van deze vaardige, uiterst gespecialiseerde tekenaars nodig, en het is te begrijpen, dat deae in Engeland niet voor het opscheppen waren, doch na veel moeizaam schiften uit duizenden candidaten moesten worden gekozen voor de opleiding. Als resultaat van grote inspanning en staag doorzettingsvermogen werken, thans in Berkshire 200 artisten, waaronder 150 „animators". Op één punt was men het al gauw eens: de nieuwe techniek moest typisch En©els zijn en de onderwerpen moesten in bun algemeenheid iets met Engeland te maken hebben. Zoveel ideeën, zoveel moeilijkheden. Kon de technische apparatuur, gebouwd voor tekenfilms volgens het normale recept, deze nieuwe ideeën verwerken? Hoe groot moesten de tekeningen worden? Na vele conferenties werd ten slotte besloten tot de constructie van een soort uiterst bewegelijke tekentafel, die electrisch bestuurd wordt, die voorzien is van twee Technicolor camera's, en van uiterst ingewikkelde en vernuftige apparatuur die elke denkbare beweging van deze camera's mogelijk maakt. Tenslotte is „De Theems" als eerste van deze serie tekenfilms-in-eennieuw-genre gereed gekomen, welke de titel van „Musical Paintbox" (Muzikale Verfdoos) draagt. Liederen, muziek, oude legenden, gloedvol gekleurde landschappen en vrolijke caricaturen zijn innig verweven tot een werkelijk oorspronkelijk geheel. Van de bron van de Theems glijdea wij langs historische plaatsen, langs de Universiteit van Oxford, wij maken de roeiwedstrrjden in Henley mee, geesten van historische figuren verschijnen en verdwijnen weer. Wij zijn in Eton, in Runnymede, Koning John tekent de Magna Charta — langzaam glijdt het geschilderde panorama van Londen voorbij en wij eindigen in de gezellige drukte van Southend Pier. Er zijn nu twaalf van deze Muzikale Verfdozen in productie, en na de Theems zullen als eerste Yorkshire, Wales, Devon en Schotland worden behandeld, elk op zijn eigen oorspronkelijke wijze. Intussen heeft men echter bij de Gaumont-British Animation de mogelijkheid niet voorbij laten gaan om de nu eenmaal opgebouwde organisatie en apparatuur ook voor het meer normale genre bewegende tekenfilm te gebruiken. Er is dus een tweede serie opgezet de „Animaland" filmpjes. Deze brengen een hele legerschaar van vrolijke, amusante dierencaricaturen op het witte doek. In „De Leeuw", de eerste van de serie, springt Zimmo, het leeuwenjong in de gigantische voetafdrukken van een olifant rond. Na tal van valpartijen ontwikkelt hij zich tot een knappe jonge leeuw, en een robuste leeuwin maakt hem het hof. Na een avontuur met een buffel slokt hij een ontdekkingsreiziger op, die een opstel over „De Koning der Dieren" op de schijfmachine zit te tikken. Als wij afscheid van Zimmo nemen, tikt de schrijfmachine in zijn buik rustig verder en de gesmoorde stem van de ontdekkingsreiziger mompelt nog: „de leeuw eet geen mensen". --- Jaarcijfers 1948 Het Natuurhistorisch Museum trok in 1948 2291 (v.j. 3239) bezoekers. Universiteitsbibliotheek: Aantal bezoekers 42970 (v.j. 35699); uitgeleende boeken 19239 (16639). Provinciaal Havenbedrijf Delfzt.l: Binnengekomen zeeschepen 1511 (v.j. 926) met bruto inhoud 1587922 (v.j. 1094761) m 3 Vertrokken zeeschepen 1554 (976) met bruto inhoud 1639225 (1102320) m 3. Invoer 254471 (211337) ton; uitvoer 113249 (93211) ton. Totaal 367720 (304548) ton. Bureau voor Medische Sportkeuring te Goningen. In dit jaar werden 2912 keuringen verricht (v.j. 2024). Het Museum van Oudheden hier ter stede trok dit jaar 11814 bezoekers (v. j. 16612). De Oostersluis passeerden in 1943 15277 (v. j. 13820) schepen met een inhoud van 1.592.565 ton (1.412.868) en 5098 (4293) kleine vaartuigen met 9524 (v. j. 44.135) ton. Het grote verschil aan tonnage vindt zijn oorzaak in het feit, dat er het vorige jaar veel meer scheepvaart was. Voorts 12 (6) houtvlotten met 2217 M 3 (2571) hout. Voor de Driewegsluis was het aantal schepen 1015 (1420), samen 69.607 (85.919) ton; kleine vaartuigen 515 (642) met 610 (701) ton. Het Noordelijk Scheepvaartmuseum boekte in 1948 2962 bezoekers (v. j. 2880;. In de Aa-borg, het Observatiehuis voor jongens van de Vereniging „Pro Juventute" te Groningen werden in '48 70 (v. j. 85) minderjarigen opgenomen; het totale aantal verpleegdagen bedroeg 14.513 (13.612). --- De Groninger Bioscopen Ontwakend New York De film „Naked City", die deze week in het Grand Theatre wordt vertoond, gaf onze film-criticus aanleiding tot g-t m een wat breedvoeriger yfYanQ beschouwing, die elders in " dit nummer is opgenomen. Voor deze film bestaat ook van politiezijde grote belangstelling, zoals Woensdagmorgen j.l. bleek, toen Hoofdcommissaris S. W. Moolenaar met een groot deel van zijn corps een speciale voorstelling bijwoonde. --- Week-end in het Waldorf-Hotel De Cinema-directie kan haar bezoekers bij de jaarwisseling eveneens een film laten zien, die boven het gemiddelde niveau van de Ame/_)•_„_._ rikaanse productie staat Lrinema at the Waldorf", bewerkt naar een toneelwerk van Vickie Baum, en geregisseerd door RoHert Z. Leonard, wordt eveneens in de filmkroniek van heden uitvoerig besproken, zodat wij hier met een enkele aankondiging volstaan. --- Polygoon-jaaroverzicht Ter gelegenheid van de jaarwisseling brengt Polygoon een door A. Koolhaas geregisseerd jaaroverzicht, dat de hoogtepunten van 1948 releveert. Een belangrijke plaats is vanzelfsprekend ingeruimd voor de abdicatie van Koningin Wilhelmina en de inhuldiging van Konnigin Juliana. Hoewel de nationale en internationale moeilijkheden niet- uit het oog verloren worden, laat Polygoon toch over het algelopen jaar als geheel opgewekte klanken horen. --- Ferd'nand als paedagoog --- Ingezonden Het Brokkenhuis Het is ons uit ervaring bekend, dat behoeftige stadgenoten van elke gezindte voor- en na-de oorlog steeds een beroep konden doen op „Het Brokkenhuis", en dat dit beroep nimmer tevergeefs was. Wij zien in deze instelling een organisatie van het grootste sociale belang en bevelen haar dan ook gaarne bij alle Groningse ingezetenen aan. Het Dagelijks Bestuur der Ned. Isr. Gemeente. --- Tarzan en Tamja De rust in het oerwoud wordt ernstig bedreigd door een groep jagers, die de divers! dierentuinen van levende have moeten voorzien en niet voor ruwe methoden terugschrikken om hun doel te bereiken Een inlandse vorst, die slechts de vangst van één mannetje en een wijfje van elk soort wil toestaan, IQpuw wordt met zijn zoon en JLJtfMK- troonopvolger zelfs vermoord. Maar Tarzan (Johnny Weissmuller) is met Jané (Brenda Joyce) en Boy (Boy Sheffield) en niet te vergeten de aap Chita op zijn post in zijn geliefde jungle om zijn dieren-vrienden, wier taal hij verstaat en spreekt, te beschermen. De verregaande ijdelheid van Chita dreigt nog roet in het eten' te gooien, doch uiteindelijk weet Tarzan, met behulp van de dieren, alle gevaar af te wenden en de reeds gevangen beesten te bevrijden en een groot aantal vijanden te verslaan. De prins, die dood gewaand werd, wordt Koning, Chita krijgt zijn poederdoos en lippenstift en de rust keert terug. --- Cover Girl Tal van aardige shows, soms zo fantastisch als alleen op een film mogelijk is, maken de Amerikaanse kleurenfilm Cover Girl (Schoonheidsmodel) tot een amusementsfilm, welke de moeite waard is eens te gaan zien. Vooral de dansnummers van Rita Hayworth en haar partner zijn het be- yHv.„ kijken waard. Dat Rita Havworth) die een hoofdrol speelt, helemaal niet kan acteren doet er niet zo erg veel toe, want het verhaaltje, dat de revuescènes aan elkaar lijmt, is, zoals gewoonlijk bij showfilms het geval is, erg onbetekenend en weinig origineel. --- FILM-KRONIEK Twee goede Amerikaanse films De criminele film is gewoonlijk voor het publiek een bijzondere attractie omdat zij in de regel een maximum aan spanning en sensatie biedt. Evenals in de detective-roman schuilen echter in haar .ook verschillende gevaren. Niet alleen doordat al te vaak gespeeld wordt met het idee van de super-detective, liefst niet van de politie, die geniaal, maar slechts voor de al te welwillende lezer aanvaardbaar, de misdaad oplost en de misdadiger aan het gerecht overlevert of zelf straft! Dit laatste is bedenkelijk, zoals ook bedenkelijk is de vaak nauw verholen bewondering voor een meester-schurk of een doorzichtige bespotting van de politie. Deze bezwaren kan men allerminst hebben tegen de Universal-International-film „Naked City" waarvan de thans overleden Mark Hellinger de producer is geweest en waarvan de voortreffelijke Dassin de regie voerde. (Deze film wordt van heden af in het Grand Theatre vertoond). „Naked City" is in zeker opzicht een documentaire, namelijk waar zij een beeld geeft van de wijze, waarop de politie-recherche in een wereldstad te werk gaat bg 't opsporen van een moordenaar. De vermoorde is een jonge vrouw en als Dan Muldoon en James Hallovan van de Criminele Recherche ten tonele verschijnen dan betekent dit, dat het hele politie-apparaat in het werk wordt gesteld om deze niet opzienbarende moord op te lossen. Niet opzienbarend, want het slachtoffer is een raanequin,' er is geen meester-misdadiger, die keer op keer de politie heeft getrotseerd. Een — om het wat huiselijk te zeggen — doodgewone, moord. Gevolg: de aandacht van de toeschouwer wordt niet door bijzondere sensaties buiten het hoofdgebeuren afgeleid van de wijze, waarop stap voor stap het onderzoek vordert, lieden worden verdacht en weer onschuldig bevonden, totdat eindelijk de moordenaar wordt ontdekt. Een hoogst interessante demonstratie van de onpersoonlijke gerechtigheid, die naar ik meen nog gewonnen „Naked-City", criminale film met documentaire waarde „Week-end at the Waldorf", onderhoudend en interessant zou hebben, indien de achtervolging wat minder sensationeel zou zijn uitgesponnen, waardoor het slot ver beneden het totale niveau der film staat. Tot zover de intrige, die met spelers als Barry Fitzgerald en Don Taylor als inspecteurs, en Dorothy Hart en' Howard Duff als de hoofdverdachten, benevens de medewerking van de beroemde „New Vork City Homicide Squad" (moord-af deling der recherche) wel niet anders dan goed en boeiend kon worden uitgewerkt. Mark Hellinger heeft echter meer gegeven dan een misdaad-verhaal. Hij slaagde erin het actuele gebeuren een omlijsting en achtergrond te geven door het leven van New-York er in te betrekken. Hij legde dit vast op alle uren van de dag en de nacht. Hij liet opnames maken in tal van wijken zoó, dat de voorbijgangers, het spelen der kinderen en het hele leven op straat tot uitdrukking kwamen. En zo werd deze film óók een documentaire van New- Vork, een zeer waardevolle impressie van deze wereldstad. Een gelukkig voorbeeld van wat ook de zuivere speelfilm kan geven mits zij gemaakt wordt door mannen met kunstzin en met begrip voor de werkelijke waarde van de film. • * • Ook een geslaagde speelfilm, maar dan van een heel ander genre is de M.G.M.-productie Weekend at the Waldorf waarvan de Cinema Palace deze week de Groninger première brengt. De regisseur Robert Z. Leonard heeft hier een voortreffelijke bewerking gegeven van het toneelstuk van Vickie Baum. Gelukkig is hier geen sprake van verfilmd toneel zonder meer, zoals helaas te vaak op de zilveren wand te zien is. Leonard heeft ten volle de gelegenheid uitgebuit om buiten de enge wanden van het toneel te treden, waar in de schouwburg alleen de acteur u kan brengen, maar waarheen de cineast u zonder geestelijke inspanning leidt. En zo is een groot gedeelte van deze film in beslag genomen door de zeer geslaagde opnames van het beroemde Waldorf-Astoria Hotel, een stad op zichzelf, waar een maatschappij in het klein is gevestigd. De camera leidt de toeschouwers door het immense gebouw, geeft een indruk van de enorme organisatie en schept zodoende een visuele omgeving voor het feitelijk gebeuren. En dit laatste is in hoge mate gecompliceerd: een poging tot oplichting op grote schaal, waarin een louche zakenman en een bey zijn betrokken — een vermaarde journalist, die zijn neus hierin steekt, en terzelfdertrjd in contact komt met een beroemde filmactrice — een typiste, die de kans op een leven van luxe op het nippertje opgeeft voor een vliegofficier, die een levensgevaarlijke operatie heeft ondergaan — en dan nog zo het een en ander. De intrige, die een verband legt tussen tal van mensen, die elk op eigen gelegenheid in het Waldorf zijn gekomen en waarvan de meesten elkaar bij het begin van het verhaal niet kennen — is zeer interessant. De bezetting der rollen is voortreffelijk: Ginger Rogers als de filmactrice, Walter Pigeon als de journalist, Edward Arnold als de bedenkelijke zakenman, Lana Turner als de typiste en Van Johnson als de vliegenier zijn de voornaamste spelers. Een bijzondere attractie is het optreden van Xavier Cugat met zijn ook door de radio-uitzendingen bekende orkest. Er zit in deze film vaart en charme. Zij is interessant en boeiend tegelijkertijd. JAN' ÜBINK. --- Uitwisseling Winschoten-Hounslow In Hounslow werd in verband met de a.s. uitwisseling een Kerstavond gehouden, waar verschillende kinderkoren zongen en diverse toespraken werden gehouden. Dit alles werd op gramofoonplaten opgenomen, terwijl er eveneens films van zijn vervaardigd. Deze avond zal op 5 Januari, ter gelegenheid van het bezoek van afgevaardigden van Hounslow aan Winschoten, door de 8.8.C, worden omgeroepen. --- Een Kunstrdad in Groningen ? Amsterdam geeft een navolgingswaardig voorbeeld Het is een gelukkig verschijnsel, dat de belangstelling voor de Kunst als cultuuruiting na de oorlog ook van o verheidszij de belangrijk is toegenomen Weliswaar doet het woord overheidsbemoeiing hen, die Kunst beoefenen of haar expressies door bezoek aan schouwburg, concertzaal en tentoonstellingen beleven, wat huiverig zijn. Immers deze bemoeiing zou kunnen ontaarden in een bemoeizucht, die de vrijheid van Kunst en kunstenaar zou kunnen aantasten. En als dat het geval zou zijn — landen als Rusland geven hiervan een voorbeeld, al betekent dit nog niet, dat de Kunst er in elk opzicht door gehandicapt wordt — zijn de bezwaren zó groot, dat de voordelen er niet tegen opwegen. Ook op het gemeentelijk erf heeft de overheid zeker een steunende taak ten opzichte van de Kunst. In Groningen kunnen we wat dit betreft niet ontevreden zijn, hoewel zeker nog niet voldaan. De bijzondere steun, welke het Gemeentebestuur verleent aan het G.O.V.rorkest valt van harte toe te juichen, evenals het toekennen van de litteraire Hendrik de Vries-prijs en de daadwerkelijke steun aan beeldende kunstenaars. Met name de wethouder van onderwijs, de heer Roelfsema, geeft bij herhaling blijk, dat hem de afdeling Kunst van zijn departement ter harte gaat. Toch zal ér meer moeten (gebeuren. De stenn aan de Kunst vanwege de overheid dient minder incidenteel te zijn en meer naar een centraal plan te worden geregeld, zodat men niet op een gegeven ogenblik een op zichzelf gerechtvaardigde aanvrage wegens gebrek aan financiën moet afwijzen. Hieraan Ls inderdaad grote behoefte, want het is bijvoorbeeld onvermijdelijk, dat het toneel — de schouwburg — een beroep op de gemeentelijke financiën zal moeten doen voor de noodzakelijke verbeteringen in het gebouw en wellicht ook voor de exploitatie, nu de reserves uitgeput raken. En wie enigszins thuis is in de wereld van de beeldende kunst, weet met hoeveel zorgen de organiserende verenigingen hebben te kampen om regelmatig in onze stad goede tentoonstellingen te organiseren. Het is ons bekend, dat in de kringen van het College deze zaak de bijzondere aandacht heeft en daarom lijkt het ons de moeite waard eens speciale aandacht te geven aan de plannen tot het stichten van een Kunstraad die in Amsterdam in voorbereiding is. De desbetreffende Commissie, waarvan de wethouder van Kunstzaken voorzitter is, heeft aan B. en W. een rapport doen toekomen, dat ook voor andere grotere gemeenten van betekenis is. Wij ontlenen er het volgende aan: In het kunstleven in een gemeente, die een centrum is van cultuur en een brandpunt van artistieke activiteit, zijn te onderscheiden de producerende krachten, t.w. de kunstenaars en de door hen gevormde organisaties, de distribuerende organen en de consumerende groepen der bevolking. Het bestuur ener gemeente heeft onzes inziens de plicht, ja mag zich geroepen voelen, met aandacht te volgen wat in de gemeenschap harer burgers aan kunstvermogen en kunstverlangens leeft. De bij Koninklijk besluit van 23 Mei 1947 ingestelde voorlopige raad voor de kunst heeft uitsluitend tot taak de Minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen van advies te dienen en is samengesteld uit een algemene sectie en vier secties voor de verschillende kunsten. Deze raad is dus uitsluitend een adviserend orgaan en is samengesteld uit bepaalde personen, die zonder ruggespraak met het georganiseerde kunstleven zijn benoemd. Daar de gemeente een levensgemeenschap is met eigen instellingen en organen op het terrein van de kunst, ligt het voor de hand, dat de Amsterdamse Kunstraad hoofdzakelijk wordt samengesteld uit vertegenwoordigers dezer instellingen en organen. Zijn taak zal, behalve uit het verstrekken van adviezen, ook moeten bestaan uit het coördineren der tot nu toe naast elkander werkende functies van bedoelde instellingen en organen, opdat de artistieke werkzaamheden in de gemeente zowel voor de kunstenaars als voor de burgerij zo vruchtdragend mogelijk zullen kunnen zijn. Op het terrein van de opvoeding tot het genieten en waarderen van kunst bij grote groepen van de bevolking en in het bijzonder van de jeugd is het ontbreken van een centraal orgaan in het kunstleven het sterkst voelbaar. Een eerste taak van de Amsterdamse Kunstraad zal derhalve zijn, een onderzoek in te stellen naar de wijze waarop en de vormen waarin deze opvoeding het best kan worden bevorderd en tot bevredigende resultaten voor kunstenaars, kunst en publiek kan worden geleid. Het tot stand brengen van een bruikbare organisatievorm van het bezoek aan kunstinstellingen door grote bevolkingsgroepen en door de jeugd — dit laatste in samenwerking met de reeds bestaande jeugdkunstcommissie — is een taak, waarmede onverwijld een begin zal kunnen worden gemaakt. De wijze, waarop de subsidie aan kunstinstellingen dient te worden verleend, de redelijke verdeling van de subsidiebedragen en de vraag, welke instellingen voor subsidie in aanmerking komen, kunnen aan het oordeel van de Amsterdamse Kunstraad worden onderworpen, alsmede de vorm en de voorwaarden der prijsvragen, prijstoekenningen, opdrachten en aankopen op het gebied der beeldende en grafische kunsten. Tot zover dit rapport, dat ook met enkele concrete voorstellen komt, waarvan de belangrijkste zijn, dat het ledental voor 20 pct.*uit overheidsvertegenwoordigers z_H bestaan en voor 80 pet. uit representanten van de kunstwereld, van wie de ene helft uit de kringen der kunstproducenten zal dienen te worden gekozen en de andere helft uit die der kunstdistribuanten en kunstconsumenten zal dienen voort te komen. Dit belangrijke rapport was aanleiding tot ons artikel, dat ten doel •heeft deze culturele aangelegenheid in het middelpunt der belangstelling te plaatsen. --- De Niwin is geen holle leuze Sergeant J. Huizinga schrijft uit Boom Baroe, d.d. 5 Dec. aan het Niwinbestuur tè Groningen: Zoals ik U voor mijn vertrek naar Indië had beloofd, heb ik hier ook inderdaad mijn ogen opengezet en wel voor- een groot deel ook voor het Niwin-werk. Aanvankelijk was ik, zoals veel van de soldaten en kader hier, ook van mening, dat de Niwin een leus was. Een holle leuze. Gelukkig ben ik zo voorzichtig geweest eerst de kat nog eens uit de boom te kijken en eens wat dieper te gaan snuffelen. En nu na een half jaar op de buitenposten te hebben gezeten, een maand in' Batavia en al weer een halve maand in Palembang, waarvan ik een maand op tournee ben geweest (met een Niwin guitaar, -bas en -viool) ben ik de zaak met heel andere ogen gaart bekijken. En als je dan zo kijkt, voel je je trots worden, blij en gelukkig, ze zijn ons niet vergeten |n Holland. Dagelijks komen hier de Niwinzendingen bij wijze van spreken binnen. Tijdens die tournee door het gehele territorium, waarbij wij de meest afgelegen posten bezochten met ons frontcabaret „de Voltreffers" heb ik heel wat gezien. Sjoelbakken, ping-pon'gtafels, badminton spelen, boeken, radio's, gramofoons met platen, schaak- en damspelen, kaarten, te veel om op te noemen. Soms stond er bescheiden op het Niwin-merk, maar meestal niet. En dat vond ik jammer. Mogen de jongens niet weten, waarvan deze gaven afkomstig zijn? Dat ook vrouw, verloofde en ouders hen dit sturen? Dat heel Nederland hiervoor opkomt, voor hun jongens, die hier onder vaak zo moeilijke omstandigheden hun plicht en meer dan dat vaak, doen? Ik heb er al veel met allerlei rangen over gesproken, meest soldaten. En als ik hun dan vertelde, hoe ze zelf hun ontspanningsartikelen weigerden, door hun ouders en vrienden te schrijven „dat_ze niks van die Niwin merkten" dan zeiden ze: ja, maar dat wisten wij ook niet. De Niwin is te bescheiden, vooral hier, bij de jongens, waarom op alle artikelen geen vast Niwinmerkje, zodat iedereen weet en beseft: „ze denken aan je, Jong; ze zijn je niet vergeten." En dit meen ik. De Niwin heeft al veel gedaan en doet steeds meer. Het doet me werkelijk veel plezier, U dit te kunnen schrijven, want per slot van rekening is waardering voor Uw werk toch heus wel op zijn plaats. Het bekende Nieuwjaarsluiden m de Juffertoren te Schildwolde kan weer doorgang vinden. Het votige jaar is de oude klok gescheurd bij het luiden. Donderdag werd hij tijdelijk vervangen door een nieuwe. ---