Coöperatieve aardappelmeelfabrieken Raffeisenache voorschotbanken. Strijd ontwikkelt. Deze waarheid ?ldt echter slechts dan, wanneer het niet is een tegen elkaar botsen van rn-We krachten, maar een waarin de Rapenen gescherpt zijn door hoofd en Pa»"t. In hoeverre de onderscheidene oonden van aardappelmeelfabrikanten, an schippers en van aardappelen»erbouwende boeren, zullen medewerken om den strijd, welke sedert lang Sevoord wordt in een groot gedeelte Vftn de "drie noordelijke provinciën in de aardappelmeel-industrie, dat ontwikkelend karakter te geven, zal . th'd nog moeten leeren. Hoe de "«komst ook moge zijn, het idéé van oprichting van coöperatieve aardappelfabrieken verdient krachtige ondersteuning. Niet bloots om de goede Zljde, die het samenwerken van gelijksoortige belanghebbenden heeft, maar vooral omdat het bij goede toepassing belangrijk hulpmiddel kan leveren tot verbetering van de verhouding '"sschen boer en fabrikant en mitsdien Van den toestand der Veenkoloniale todustrie bij uitnemendheid. Het komt °°k hier echter bovenal aan op den yorm, waarin die goede gedachte beüchaamd wordt. Nu hier.en daar instaken gemaakt worden om tot de °Pnchting van dergelijke fabrieken te ™men, kan het ziüi nut hebban no?- torrom te verkennen, dat -ventueel door zoodanige instellingen zal gekozen worden als arbeidsveld. r "ij deze beschouwingen wordt uittfe aan van de veronderstelling, dat en a Van en aarciappelenverbouw jj de daarmee samenhangende aard- PPelineel-industrie voor een groot deel er dr{e noordelüke provinciën gebe .is- Schri.jver dezes is zelfs ereid dit „gewenscht" te vervangen a°°r „noodzakelijk." , vq toestand der aardappelmeel-innstrie en wat daarmee samenhangt *°rdt beheerscht: d« uOOT en aiSemeenen regel, die in en handel geldt: „goedkoop inkoopen, uuur verkoopen." do i°r e £erm£e duurzaamheid van n, alsgrondstof gebezigden, aardappel. ten et overw»cnt der fabrikann, wegens hunne eensgszindheid. rt i a»gemeene klacht over dien toestand is: de fabrikanten willen te eimK voor de aardappelen geven, °dat de boer niets of weinig kan verdienen en de fabrikanten met het eeuwenaandeel gaan strijken. Bij de eoordeeling van de gegrondheid dier K»acht komt het vooral aan op de waarde, welke gehecht moet worden aan het „te weinig". Het is niet wél aan te nomen, dat dit „te weinig" moet ■worden opgevat in den zin van de aardappelbouw is niet meer loonend bij de prijzen, die de fabrikantenbond besteedt. Ts dit echter wel het geval, dan zal de aardappelenverbouw voor fabrieksgebruik sterk afnemen en langzaam afsterven. De vraag wat moeten wij voor de aardappels in de plaats nemen, zal door den boer meer en ernstiger worden overwogen en hij zal zijne bakens tijdig verzetten. I)e aardappelmeelfabrieken zullen denzelfden weg opgaan als de aardappelbouw en de veenkoloniën zullen ten vierden male iets anders moeten aanpakken. Wie getuige geweest is van de ellende, welke verbonden is aan het afsterven van een tak van bestaan, bijv. van de eens zoo belangrijke „schipperij" in de Veenkoliën, zal van harte wenschen, dat die streken voor eene herhaling van zoodanig versterf bewaard blijven. Wie niet naar vermogen meewerkt de aardappel verbouwende streken voor die ramp te behoeden, verzuimt zijn plicht tegenover duizenden. Wie met opzet, of althans met de bewustheid van de gevolgen, niet zoekt af te wenden, maar aan te lokken, niet zoekt te voorkomen, maar te bespoedigen de ramp, maakt zich schuldig aan verraad en zedelijken moord. Mag, moet „Eureka," de fabrikantenbond, van zoodanig plichtsverzuim, of erger, van zoodanig verraad beschuldigd worden — ook dan nog wanneer men aanneemt, dat door zóó te handelen, ook hun eigen hoofdmiddel van bestaan te gronde gaat? Zijn de leden van den fabrikantenbond inderdaad zóó verblind door win- en hebzucht? Er ziin er die het aannemen, maar dit oordeel is verre van algemeen en het schijnt meer zijn kracht te ontleenen aan haat en bitterheid, dan aan den stevigen grond van wèl geconstateerde feiten. In plaats van zóó geraffineerd eigenbelang ter eene en zóó volslagen voorbijzien van het eigenbelang ter ander zijde aan te nemen, als oorzaak van het „te weinig" in den zin van niet meer loonend, dringt zich aan iederen onpartijdigen toeschouwer veel meer op, dat het „te weinig" in anderen zin on als gevolg van andore oorzaak moet worden opgevat. In anderen zin — en wel in dezen: de aardappelprijzen konden hooger zijn en zouden hooger zijn, als er concurrentie bestond of als de boer zim waar op prijs kon houden. De concurrentie tusschen de fabrikanten onderling is door den bond tot geringe afmeting beperkt; de consumptie vraagt te ongeregeld en te weinig om een concurrent van belang te worden • oor dcü fabrikaat. Belangrijke prïjsverhooging is dus niet te verwachten van de concurrentie. Blijft slechts over het middel om op eene of andore wijze de waar op prijs te hoeden. Dit kan gebeuren door minder aardappelen uit te poten, maar dit zal zijn een winnen in prijs, een verliezen in hectoliters voor den boer, die zich aan de afspraak houdt. Voor hen, die zich niet willen binden, wordt de gelegenheid geopend van de prijsverhooging te profiteeren door méér aardappelen uit te poten. Als A en B minder aardappelen uitpoten, zal C daarin aanleiding vinden om méér te zetten; de boeren onderling beginnen te concurreeren en de overeenkomst aangegaan om minder te verbouwen, zal weldra te niet gaan, terwijl het wederzijdsch vertrouwen onder de boeren opnieuw verzwakt is. De toestand zal daarna erger worden dan hij daarvóór was. Bij contracten van voorkoop met de bepaling, dat een gedeelte van de koopsom kan worden opgenomen vóór de levering tegen matige rentebetaling, blijft het voordeel ook meerendeels aan de zijde van de vereenigde fabrikanten. Zij profiteeren in de eerste plaats van de bezwaren, die verbonden zijn aan den verbouw en de keuze van een ander artikel en ten anderen van het geldgebrek, waarin vele landbouwers verkeeren in den tijd tusschen zaaien en oogsten. Wil de boerenstand als gelijke partij tegenover den bond van fabrikanten komen te staan, dan moet het artikel in een staat van duurzaamheid gebracht worden en de geldelijk zwakken der standgenooten moeten door onderlinge voorschotbanken gesteund worden. Oprichting van onderlinge aardappelmeelfabrieken tot fabriceering van zoogenaamd nat meel en oprichting van Raffeisensche voorschotbanken, dat kan het middel zijn, om te geraken tot blijvende < verbetering. Oprichting van zoodanige aardappelmeelfabrieken zonder meer kan sleohts hoofdzakeliik enkelen weigestelden landbouwers ten goede komen, de EafFeisensche voorschotbanken maken het mogelijk, dat de heele boerenstand er de voordeden van kan genieten. De aardappelmeel-industrie behoeft daarbij niet te gronde te gaan, hoogstens worden de winsten eenigszins anders verdeeld en komt een grooter deel in handen van velen, wat voor den algemeenen toestand der noordeliike provinciën meer gewenscht is, dan dat de groote voordcelen van de aardappelmeel-industrie komen in de handen van enkelen. In een volgend artikel een en ander over de Raffeisensche voorschotbanken E. --- FEUILLETON. Geneeskrachtig vergif. Roman in vier deelen van Fedor v. Zobeltitz. Tweede boek. DE HANDELAAR IN OUDHEDEN. ■— y mPt de*'Je mo van haar! Hahnel stampte folder, w V°o,; °P den grond en zijn oogen deern 08t- Ik kan die schaamtelooze laten 2ejl