Kloosterhuizen in de stad Groningen Uit Groningens historie In 1594 werden de Spaanse troepen uit Groningen verdreven. Een der gevolgen van dit wapengeweld Was, dat de geestelijkheid der Rooms-Katholjeke Kerk haar plaats moest afstaan aan de dienaren der Hervormde Kerk. De interieurs der godshuizen Werden in overeenstemming gebracht met de nieuwe inzichten. Altaren en heiligenbeelden konden daarin niet meer worden geduld. De kloosters werden opgeheven. Weldra kwamen deze gebouwen, het ene wat vroeger, het andere wat later, onder de hamer om op afbraak te worden verkocht. Alleen het klooster te Ter Apel heeft de stormen der tijden overleefd. Dit zorgvuldig gerestaureerde gebouw is een waardevol bezit geworden, dat menig bezoeker trekt. Het is telkens weer een genoegen dit gebouw te bezichtigen om het beter te leren kennen. Tal van wegen en bruggen dragen fen naam, die de herinnering aan een «looster levendig houdt. Hoeveel b°erderrjen zijn er niet, die als voorwerk worden aangeduid. Zulk een Voorwerk of uithof was eens in excitatie bij een klooster om in eigen Jevensonderhoud te kunnen voorzien, deze nevengebouwen waren niet ?e enige, waarover men de bescniKhl K had. Krijgsknechten hadden in woe"Se tijden veel belangstelling voor boosters. De solide bouwwerken v°rmden goede verschansingen, de kelders waren van mondvoorraad v°orzien en van begerenswaardige kostbaarheden kon men er zich feester maken. Deze omstandigheden leidden ertoe, dat vrijwel 'eder klooster een ruime woning bil»nen de veilige stadsmuren beïat. Ook voor het behartigen van de wereldlijke belangen was het Noodzakelijk een huis, een refugiüm, in de stad te hebben. Doorgaans was bij dit huis een grote tui«. De aangrenzende huizen wa*e« veelal ingericht als dienstgeb°Uwen. Het Blaauwe Huis Het beroemdste klooster inde Om: gelanden was dat te Aduard. Het „het Blaauwe Huis" in de Munfekeholm. Bijna alle huizen aan de Westzijde van die straat, waar zich nU het postkantoor en het Aduarder gasthuis bevinden, maakten deel uit l*n dit refugium. Reeds tijdens het bewind van abt Fredericus, IÜW— 1350, werd een kapel gebouwd „in in de straat, die naar de Aduarder monniken Munnikeholm werd genoemd. In 1346 werd het huis vrijgesteld van het betalen van een belasting en van het vervullen van burgerlijke plichten door de bewoners. Deze voorrechten werden in 1512 ook verleend aan het refugium, gelegen up de Schoelholm an de oestersijde van der strate. Dit behoorde in eigendom toe aan Gerkesklooster of ook wel genaamd het klooster thoe Jherusalem, dat tussen Buitenpost en Augustinusga was gelegen. Het klooster kocht in 1497 van Hermen Wijfferdinck diens steenhuus met de daarachter gelegen tuin. Er werd een groot refugium van gebouwd, dat zich in 1512 zag vrijgesteld van stadsdiensten, van het betalen van een belasting van het „mitten Stad to reysen," d.w.z. van het mede te velde trekken met het burgerregiment. Niet alleen werden de bewoners vrijgesteld van militaire verplichtingen, in 1570 kreeg de stedelijke overheid bericht, dat het Alva niet aangenaam was, dat er inkwartiering in de refugia werd gelegd. In 1580 moesten de kloosterlingen naar Groningen uitwijken. Gerkesklooster was door oorlogsgeweld verwoest. In de „ballinckschapp" werd voor levensonderhoud de ene schuld na de andere aangegaan. Kloosterhuis van Feldwerd Het klooster Feldwerd, dat nabij Holwierde was gelegen, bezat in 1476 huizen aan de Kerelswech, nu Carolieweg geheten. Blijkens een akte van 1591 had dit klooster toen een refugium op de hoek van de noordzijde van de Jacobijnerstraat en de Sint Walburgstraat. De abt, de priorin, de sub-priorin, de kellersche, de gastwaardersche, de kleedmeestersche en de conventualen van het klooster sloten in 1574 een overeenkomst met Waarschijnlijk hebben wij, mensen van de twintigste eeuw, een te sombere voorstelling van het leven der kloosterlingen in de middeleeuwen. Het was toen heus niet zo, dat de jonge man of de jonge vrouw, die de kloosterpoort binnentrad om de nog resterende tijd van het leven aan God te wijden, met het dichtvallen van een zware deur achter zich, de wereld de rug toe keerde. In de bloeitijd van het kloosterwezen leerden de monniken de bevolking het land te bedijken en het water af te leiden. Op het bestuur van het gewest hadden de kloosters grote invloed. Er werd onderwijs gegeven en men kon er een ambacht leren. Het bouwen van kerken vond plaats onder leiding van kloosterlingen. Johannes Jansen en zijn vrouw Grete. Het echtpaar betaalde 400 gulden ineens en het mocht daarvoor wonen in het cloosterhues tho Groenyngen. Het kreeg buitendien jaarlijks, turf,' takkenbossen, koren, een vette os, een varken, een schaap, boter, kaas en tal van andere levensmiddelen. Hiervoor en hiervan moesten zij de kloosterlingen bij hun verblijf in de stad naar behoren verzorgen. De dienaren en de schippers moesten eveneens worden onthaald, natuurlijk ook met bier, doch dit „ter redelicheit." De abt zou eten van een gedekte tafel en hem moesten servetten ter beschikking worden gesteld. Refugium Oldenklooster Het te Kloosterburen gelegen Oldenklooster in de Marne bezat een refugium te Groningen aan de noordzijde van de Turftorenstraat met een uitgang naar de Uurwerkersgang. Toen in 1594 de kloostergoederen aan de overheid vervallen waren verklaard, werd Johan Lutma hierover als rentmeester aangesteld. Hij vestigde zich in een gedeelte van dit refugium. Na zijn overlijden in 1607 werd het complex in drie percelen verkocht. Het zuidwestelijke gedeelte van de tegenwoordige tuin van de Harmonie behoorde eens tot dit kloosterhuis. Wie denkt bij een verblijf in deze tuin nog aan de ernstige nonnen, die daar ter plaatse eens in vrome afzondering rondwandelden? Andere kloosterhuizen Het klooster Oosterwierum, gelegen nabij Heveskes, bezat enige huizen in de Schoolstraat, waarvan de tuinen tot het Schuitendiep reikten. Er werd in 1571 een bijeenkomst gehouden van de gedeputeerden der Ommelanden, waar de aldaer staende landtskiste voor hen werd geopend. Later werd hier de regering der Ommelanden gevestigd. Het huis wordt nu ingericht om er kerkdiensten te houden. Tegenover dit perceel, op de hoek van de Popkenstraat en de Schoolstraat, waar nu een school staat, bevond zich reeds in 1374 het refugium van het machtige klooster Bloemhof te Wittewierum. De goederen van dit klooster werden omstreeks 1589 door de toenmalige bisschop van Groningen geschonken aan de Jezuïeten. De stadsregering kocht dit huis, dat in de volksmond het Jezuïetenhuis heette, in 1664 aan om er een gevangenis van te maken. Dit werd „het Pontje" genoemd. Later werd er een ziekenhuis gevestigd en dit zag zich opgevolgd door een scfiool. In het archief van de abdij van Selwerd, waarnaar het kerkhof Selwerderhof heet, is een kasboek 1560—1563 aanwezig. Daarin is sprake van „onses conventes huys binnen Groningen". Dit klooster werd meermalen door soldaten bezet; het lag gunstig om als fort te worden gebruikt. Toen het tenslotte verwoest was, vonden de kloosterlingen onderdak ter plaatse waar nu het universiteitsgebouw staat. Tal van kloosters hadden huizen in de stad. Op de plaats, waar eens de Waalse kerk stond, op de hoek van de Pelsterstraat en de Vismarkt, bevond zich het huis, dat Heyla ter Bruggen in 1473 schonk aan het klooster Ter Apel om als refugium te dienen. Het merkwaardige huis, dat herhaaldelijk (o.a. in 1622) werd verbouwd, is in 1857 afgebroken. A. PATHUIS. Het kloosterhuis van Ter Apel aan de Vismarkt op de hoek van de Pelsterstraat dat later plaats maakte voor de nu tot winkelpand verbouwde Waalse Kerk. Deze tekening is gemaakt naar een aquarel van A. J. van Prooyen. --- „Om de plaats van de Arbeid” Geschreven geschiedenis van het N.V.V. Dat is een zeer gelukkige gedachte geweest, mede, omdat men deze geschiedenis heeft doen schrijven door dr. Fr. de Jong. Deze historicus heeft met dit voortreffelijk uitgevoerd boek een werk geschreven, dat een historisch verantwoord beeld geeft van de wordingsgeschiedenis van het N.V.V. Politiek misschien hier en daar wat getint door het enthousiasme van de schrijver is De Jong er overwegend in geslaagd zijn onderwerp met prijzenswaardige objectiviteit te benaderen. En hij heeft zich niet alleen bepaald tot het N.V.V., hij heeft ook andere vakcentralen en werkgeversorganisaties, die hun stempel op de tijd hebben gedrukt, ere gegeven, waar zij die z.i. verdienden. Ook al beweert de schrijver in zijn voorwoord dan heel bescheiden, dat men deze beschouwingen op het eigenlijke doel in hun be- Dit is het gouden jaar van het Nederlands Verbond van Vakverenigingen. Men heeft dat feit al op allerlei spectaculaire manieren herdacht. Maar van betogingen en meetings blijft niets hangen. Dus heeft het Verbondsbestuur van het N.V.V. gezocht naar een blijvende herinnering aan dit jubileum. Men heeft die herinnering gevonden in het boek „Om de plaats van de arbeid", een geschiedkundig overzicht van ontstaan en ontwikkeling van het N.V.V., door N.V. de Arbeiderspers uitgegeven. knoptheid niet als zelfstandige geschiedkundige beschouwingen mag zien. Het boek is vooral belangwekkend wat betreft de ontleding van de achtergronden die destijds hebben geleid tot de samenwerking tussen het N.V.V. en de S.D.A.P. Nog nooit was die tijd nader aan een kritische beschouwing onderworpen. De schrijver heeft zijn stof ingedeeld in zes periodes. Van 1866 tot 1905, de jaren die voorafgingen aan het ontstaan van het N.V.V., de organisatie van de klassestrijd van 1905 tot 1914, de jaren van de eerste wereldoorlog en kort daarna. De crisisjaren, van 1922 tot 1940, de jaren van onderdrukking en verzet, en tenslotte de periode na de bevrijding. Al deze hoofdstukken zijn weer onderverdeeld in korte paragrafen, die makkelijk en vlot leesbaar zijn en een interessante lectuur vormen voor hen, die het wel menen met het politiek-niaatschappelijk leven. Hier is een stuk geschiedenis geschreven, dat voor de meesten van ons goeddeels een stuk van ons leven is. Er is veel veranderd sinds in 1889 de Arbeidswet tot stand kwam en men leest in dit boek er de trieste enquêtes op na, die de aanleiding ertoe vormden. Van die veranderingen en ontwikkelingen geeft dit boek een goed beeld. En men mag dan N.V.V.-er zijn of niet, het valt niet te ontkennen, dat aan deze veranderingen en verbeteringen het N.V.V. zijn portie heeft bijgedragen. Dit boek getuigt daarvan op een bescheiden en sympathieke wijze. --- Frankrijk's bevolking toegenomen Frankrijk telt thans, blijkens een mededeling van het kantoor voor de statistiek, 43.500.000 inwoners. De bevolking is sinds 1945 met 3.000.000 zielen toegenomen. In de tweede wereldoorlog lieten anderhalf miljoen Fransen het leven, doch het geboorte-overschot in de naoorlogse jaren was gemiddeld 300.000 per jaar. --- Lentepracht in het Groninger land Elk jaar is het weer hetzelfde en toch ondergaan we het steeds als iets volkomen nieuws en verblijdends: De natuur in lentetooi! De herinnering aan de lange, grauwe winter stoppen we ver weg in een klein hoekje onze herinnering als de warme stralen van een vrolijke zon over de tere bloesems en kleurige bloemen spelen. Op een van de mooie dagen in deze week, die de maand mei zo echt eer aandeden, is onze fotograaf er op uitgetrokken om de schoonheid van dit seizoen in de provincie Groningen vast te leggen. Foto 1: Huizen te Winsum koesteren zich in de zon en spiegelen zich in het water van het Winsumerdiep. — 2: Schaitpauze aan de rand van een helgekleurd koolzaadveld bij Stedum. — 3: Bij Ten Boer stonden deze paarden te dromen aan de slootkant, waarlangs de ~kikkerbloemen" nu bloeien. — 4: Ook de Japanse sierkers heelt zich in een bruidskleed gestoken. — 5: De toren van Middelstum steekt nauwelijks uit boven de weelde van bloesems aan de vruchtbomen. — 6; De molen te Mensingeweer in voorjaarsentourage. ---