Brieven uit de Hoofdstad. Een brokje vrouwenkwestie. — De nieuwe viaduct aan de De Ruylerkade, ..Wie streng das Aug'der Regierung |uf unsere Tugend wacht," zoo zingen nd de „Blitzmadel" — vrouwe| iylegraafbeambten — uit de opevan dien naam in het Rèmbrandttfaeater; „hoe hard is de hand der stedelijke regeering, die ons kastijdt", zoo de 4 ontslagen gemeenteionisten, wier geschiedenis de lezers reeds in hoofd trekken kennen. Dat ik er nog even bij wensch stil te staan, vindt zijn oerzaak in het feit, dat bij behandeling dezer kwestie in den raad eens duidelijk aan het licht komt, hoe moeilijk het is voor mannen en n gelijke rechten te doen gelden. Immers waren er in stede van gemeentelijke beambten-soupenses vier gemeentelijke beambten soupeuses st, waarvan twee des morgens iq en slaperig waren, dan zou bij eventueele ontdekking vermoedelijk een geduchte uitbrander de eenige straf est zijn. De vier soupeuses zijn eervol ontslagen. De heer Polak meende, dat haar daardoor onrecht is geschied. Oppervlakkig zouden we geneigd zijn te zeggen, dat hij gelijk heelt. Van den anderen kant moeten v/e met 36 van de 38 raadsleden de handeling van Burgem. en Weth. billijken. Want werkelijk zou bij de handhaving der 4 schuldige telephonisten de dienst geleden hebben. De 72 eollegafa toch van de schuldigen naie zaak zeer hoog op, vonden het g der 4 zoo stuitend, dat zij een onderteekenden, waarin het ont(Blag der vier soupeuses gevraagd werd. in den raad door den heer Van den Bergh gezegd, dat volgens hem de eenige vraag, waarop het aankwam, de;:" was: in hoeverre heeft de dienst •n? En nu was het eenige feit, dat uit dit oogpunt tot ontslag aanleiding gaf, de beroering onder hei damespersoneel. Daaraan nu hechtte hij weinig waarde. Wij kennen toch ook allen damesklatsch: persoonlijke il en peutschbeid maken zoo licht een relletje. Staken die andere dames zoo hoog verheven boven dit viertal uil.' in de bladen is daar wel anders gesproken. Inderdaad heeft de heer Van den Bergh in dit opzicht gslijk: in de dagen van beroering kon men in ingezonden stukken lezen, dat er onder de 72 adressanten waren, die nu ook niet zoo heel zuiver op de graat moeten zijn. Maar het bleef in die beweringen bij vage aanduidingen. De vier Bestraften daarentegen hebben dat Zij op het kantoor van een abonne Waarmede een der telephonisten bevriend was, gesoupeerd hebben van des avonds 8 tot des morgens 7 uur met nog- twee andere dames en vier heeren, die ze niet kenden. Zoolang- in onze maatschappij de reputatie van een dame subtieler is, dan van een heer, kan ik aan de 72 collega's geen ongelijk geven, dat zij met de vier soupeuses •ver een kam geschoren willen worden. Ook vond ik, dat de burgemeester gelijk had, waar hij beweerde, dat een stedelijke regeering, die publieke huizen te vuur en te zwaard Vervolgt, zorg moet dragen, dat deveri vijand zich niet nestelt ineen ■ntelijke inrichting. Bovendien zou het voor ouders, die prijs stellen op oeden naam hunner dochters, in het vervolg moeilijk worden dezen toe iaii naar een functie bij de gelijke belephoon te dingen. ir — zoo werd gevraagd — zijn B. en W. niet al te streng geweest? Had een disciplinaire straf m deze niet kunnen leiden tot beterschap? Neen, zei de burgemeester, de jonge dames zagen, in zoon souper volstrekt geen i: dit souper zou zelfs gevolgd Worden door een reeks andere, te geyen door de makkers van den abonné In de koffiekamer hadden ze er tegen de collega's wat over opgesneden: heerlijke oesters, plenty champie, zóó dat de kieeren er nog nat van waren;verder was er gedanst, telephonische attributen hadden het menu gesierd, de tuf-tuf stond voor het kantoor op de dames to wachten; kortom het was er dolletjes leuk en aUerrceesehjkst jolig geweest. Een andere vraag, door den beer Polak gesteld, luidde aldus: „In de kranten staat, dat de ouders der meisjes hun toestemming tot het bijgewoonde feestje gegeven hebben. Moet dan de gemeente bat ouderlijk gezag verdringen?" Het antwoord van den burgemeester was te teekenend voor onze tijden, om het hier niet «ven te releveeren. „Wat de ouders good vinden, mag voor B. en W. geen maatstaf zijn. Indien do heer Polak zich de moeite wil getroosten mij in de Burgemeesterskamer op te zoeken, dan zal ik hem eenige staaltjes meedcelen, van wat ouders zoo al aan hun kinderen toestaan, dingen zoo schandelijk, dat ik ze hier in het openbaar niet durf mee te deelen. Ten slotte beleefden we het zeldzame feit, dat een motie, door twee_ raadsleden ingediend, niet in behandeling kon komen, omdat er niet één raadslid was, dat haar steunde. Ze was van de heeren Polak en Tak en wenschte den raad te doen uitspreken, dat de ontvangen inlichtingen onvoldoende waren, om het gegeven ontslag te rechtvaardigen. De vier telephonisten zijn dus onherroepelijk ontslagen en al keur ik haar gedrag ten zeerste af, al ben ik overtuigd, dat er om erger te voorkomen een voorbeeld moest gesteld worden, toch voel ik medelijden met de slachtoffers, die ten zoen moesten vallen voor anderen. De „heeren" in kwestie hebben, als ik goed ben ingelicht zich verplicht geacht, de dames voor het verlies van haar salaris' schadeloos te stellen. Maar zal dat duren? Duren toch is zoon mooie stad, doch ze ligt wat ver van hier. De belangstelling in de interpellatie was groot: de publieke tribune in onze raadszaal was vol. Ik zag er ook twee jonge dames. Ben er van ging geheel in de kwestie op; haar heele lichaampje gesticuleerde mee en men kon het haar aanzien, dat zij geheel op de hand was van haar ontslagen zusters. Met krachtige gebaren onderstreepte zü de woorden, die gesproken werden in het voordeel der gestraften en heftig protesteerde zi., waar de straf als gerechtvaardigd werd voorgesteld. Jammer, dat onze huidige regeering de vrouwen van het burgemeestersambt heeft uitgesloten. Na de zwoele zitting heb ik me de weelde vergund eens een kijkje te gaan nemen op de De lvuyterkade, waar men een aanvang heeft gemaakt met het reuzenwerk, om in plaats van de verzakkende wester-spoorwegviaduct eene nieuwe te bouwen. Dit werk zal vier jaren duren. Op het terrein heerscht groote bedrijvigheid. Een groot deel van den spoordijk is weggegraven en een vlak veld toont de plaats, waar binnen enkele maanden de eerste caissons zullen worden opgesteld, waaronder dan de grond tot het leggen der pneumatische fundeeringen zal worden wx>ggegraven. Een Zwitsersch ingenieur is met de leiding van het werk belast. De nieuwe spoorwegviaduct komt op nieuw terrein. Eerst als de landhoofden en pijlers staan wordt een nieuwe vaargeul gegraven, die de Singelgracht met het IJ zal verbinden. Als alles klaar is, wordt de oude viaduct weggebroken en de oude vaargeul gedempt. Inmiddels mag het drukke spoorwegverkeer van Amsterdam in de richting Haarlem en Zaandam — per etmaal rijden en 250 a 260 treinen over de viaduct geen oogenblik storing ondervinden. Nu wordt met zes sporen over de viaduct gereden, tijdens den bouw zullen 5 sporen beschikbaar blijven. Zware balken worden opgesteld om de draagkracht der brug te versterken. Onder het werk zullen van tijd tot tijd sporen moeten worden verleed om ruimte te geven bij den opbouw der nieuwe fundeeringen. Nu reeds heeft men op enorme zware balken een zware ijzeren hulpbrug bijgelegd. Men staat verbaasd over het kunnen onzer iueenieurs-vernuften: ze staan letterlijk voor niets meer. Felix. --- FEUILLETON DE OLMENHOF Roman van Hedwig Erlin-Schmeckebier. 37 Daar komt snel een wagen het plein oprijden. In een paax ©ogenblikken is bfl do trap afgestormd, naar de vestibule, welker deur door den bsdienda iwordt geopend — voor een dame. Angelika! , Geen verbazing haai- voor zich te zien, die brj zrjn aanblik terugschrikt, Wankelend achteruit treedt. Alleen wat Znn liart in wilde stooten roept, hoort hij: Bericht van Madeleine! Ze Angelika weet van haar, komt om hem Van zijn angst te verlossen! Met koortsigen druk houdt hij hare handen vast. v,— J>en hemel zij dank, die u zendt; Wat bericht brengt ge van Madeleine.. Waar is za? Ontaette oogen zien hem aan. . «IJ... gij hier... hemel, ik zoek Geheel ontsteld komen de woorden er uit. t In zS» aderen jaagt weer onstuimig het bloed, toonloos zegt hij- uumK — Kom met mij in de kamer An Eelika. * '^ Voorbij den verwonderd opkijkenden bediende volgt ze hem in de vertrekken met hun kostbare Madeleine's gouden rijk — zijn tehuis, waar- Van hij had willen scheiden. En toch Was ha daarheen teruggekeerd I — Waar is Madeleine? Zrjn Traag, ook van haar lippen komt «e thans, vol sidderenden bevenden «agst: — Waar is Madeleine? Om 's hemelswil, wat geschiedde er met haar? — Ik weet het niet. Ze is weg, sinds gisterenavond spoorloos verdwenen! Het eenige antwoord, dat hy kan geven, het treft Angelika als een zwaardslag, zoodat ze het uitschreeuwt van Pijn. — Sinds .... sinds gisterenavond / Weg.. o, dan... om mij, weer om mij' Haar vingers slingeren zich krampachtig ineen, dc handen drukt ze tegen dc stamelende lippen, ze strekken zich plotseling vooruit, als wilden ze dreigen aanklagen, terwijl een brandend rood m haar aangezicht vliegt. — En gij... gij draagt dc schuld eraan, ik niet. Ik ben gegaan, zooals Madeleine liet heeft gewild, heb geen woord van mij laten hoeren, toen hebt gij mij weer gezocht — en nu! Uw schuld niet dc mijne! Sprakeloos stond Hartmut voor haar Was dat liefde van haar? Hemel, hoe kleinzielig... — Wees kalm, Angelika, niemand twijfelt daar immers aan- ik draag heelemaal alleen dc schuld. Hoe zou ik je beschuldigen.... zei hij eindelijk bitter. Haar dwalende blik blijft eindelijk op hem rusten, wiens stem haai- zoo onheilspellend, zoo vreemd had toegeklonken. Hij staat naar het licht gekeerd, steunt beide handen zwaar op de tafel voor zich en laat het hoofd diep naar beneden hangen, zoodat ze zijn gelaatstrekken niet kan onderscheiden. Ze heeft hem gewond! Goed, wat bekommert zij zich daar thans om. Of zij zelf haar beeltenis in hem verwoest Ü-TtX e_ raakt haar niet' waar smaad en schande voor haar staan, ter wille van hem, door zijn schuld. Smaad en Neen neen! Zich er tegen verzetten' h-en enkele maal m het leven zich tegen iets verzetten! En za doet het op haar wijze. De schuwe nymfenoogen schitteren onheilspellend, als haar mond zegt: w^aj *lelpt net m dat &e zo° spreekt, de menschen zullen heelanaers zeggeni Als je vrouw een ongeluk kreeg, toen ze voor je vluchtte t alt **_ zich om het leven heeft ge- Draent, het zou alles slechts op mij neerkomen, alleen op mij! Je was gisteren immers kort voor den tijd bij mn en — een snik onderbreekt haar sttm J~ i 1 e-Te hemel. miin ouders, het schandaal, ik verdraag het niet! — Niemand zal er iets van gewaar worden Angelika... ik was gisteren niet bn je! ISog steeds blijft Hartmut op zijn plaats zitten heft den blik niet op, nog steeds klinkt zijn stem koud en vreemd. Ze hoort het niet, hoort slechts dat hij haar beschutten, dat hij zwijgen wil en haalt dieper adem, strijkt zich de lokken lokken van het voorhoofd alsof ze de vreeselijke gedachte weg wil vagen. — Als u dat werkelijk deed, mijnheer Bravand. Als u dit bezoek eens verzweeg. Ach, ik zou u zoo dankkiai zijn! Ik was dan nog niet zoo heelemaal te laat gekomen, had toch nog iets bereikt van datgene, wat Een plotseling onderbreken vanhaar woorden. Langzaam had Hartmut zich opgericht en den blik op haar gericht die tot het diepste van haar hart toegang eischte. — Waarvoor zijt ge nog niet te laat gekomen, Angelika? Haar gelaat met de gouden lokken om voorhoofd en slapen buigt verder voorover. Zwijgen eerst, maar dan zegt ze fluisterend tot hem: — Vraag mij dat niet... thans niet. — Toch wel! Ik vraag het je thans op dit uur! Thans, nu je niet __lt liegen, evenmin als ik het zou doen voor Madeleine's ziel, die misschien om ons is. Angelika is bevend een paar passen achteruit geweken en heeft de handen voor het door angst vertrokken gelaat gedrukt. — O gij... gij... uw vreeselijke woorden... ze klinken, alsof Madeleine dood was, en dat gij het wist! Bn ik? Waarom mocht ik haar niet meer vinden? Alles was immers weer goed geworden! — Ge hebt naar mijn vrouw willen gaan, Angelika? En plotseling is ze luid weenend in een stoel gezonken. 7- Ja, ja! Ik heb eerlijk tot haar willen komen in mijn verwarring, zooals zij destijds tot mij kwam, heb haar de knieën willen smeeken, mij te helpen... mij voor me zelven, voor u redden. — Voor mij ? Een toon dof, vreeselijk als de eerste handvol aarde, die op een lijkkist rolt. .— Als gij u voor mij, voor mijn liefde wildet_ redden, Angelika, waarom hebt ge mij dat gisteren dan zelf niet gezegd, waarom liet ge mij hopen, gelooven? Van haar stoel richt ze zich haastig op, en weggewischt is van haar gelaat, wat er vroeger bekoorlijks, aan radelooze kinderlijkheid stond gegrift. — Wilt ge mij verwijten doen? Is het u zoo onverklaarbaar, dat een mensch als ik, die aan onbeteugelden hartstocht den droevigsten inhoud harer jeugd dankt, dien hartstocht heeft loeren vreezen en uit vrees zelfs de leugen vindt?... — Angelika! Haar onrustig tastende vingeren worden door een ijzeren vuist omsloten. —■ Angelika... je liefde tot mij zou leugen geweest zijn?... — Neen toch niet! Ze onttrekt hem haar handen om ze smeekend te vouwen. — Maar ik ben radeloos van doodsangst. Waar is Madeleine? Zeg het mü toch! Ge weet het, ge moet het weten. — Ik weet het niet en kan hit niet weten. Hjj zei het streng ei. kort, was aan het venster getreden, waardoor zijn oogen over het plein dwaalden. Koortsige onrust beefde in hem. Hoe kan hij thans nog tijd verliezen, hoe mag hij nog langer haar antwoord geven. En onwillekeurig heeft hij een beweging gemaakt, als wilde hij Angelika voorbij ijlen, daar plaatst deze zich voor hem, buiten zich zelve, over haar geheele lichaam sidderend. — Ge ontwijkt mijn vragen! Ge wilt weg, wilt mij niet zeggen wat ge weet Maar ik bezweer u, het treft mij immers toch evengoed; wat geschiedde tusschen u en Madeleine? Denk eraan, hoe ge gisteren tot mij kwaamti En wat zeidet ge niet alles, dat ge Vrij waart van haar, dat ge niet weer hierheen zoudt gaan. En toch deedt ge het... en thans is Madeleine spoorloos verdwenen... Ontzetting als een worgende vuist, verlamt haar tong; ze verstomt, strak en groot worden haar oogen, haar lichaam buigt zich terug van hem in vrees. Zijn gelaat wordt immers bleek; in zijn blikken brandt en flakkert het, om zijn mond trekt een bevende geluidlooze lach, en zijn lippen fluisteren haai- bevend toe: — Ge hebt gelijk, Angelika, al deze omstandigheden zijn wel in staat mij van een misdaad te doen verdenken. Met een doffen kreet van schrik strekt ze de hand afwerend naar hem uit. — Dat niet! 0, ik ben zoo bang' Ik vrees.... — Mij! Een harde lach klinkt door het vertrek, alsof scherven tegen elkaar kletteren. Dan klinkt haar stem met smeekende, innige kinderlijkheid: — Wrat ik thans spreek o, ik smeek u. neem mijn woorden niet zoo erg op! Ik ben half d00d... was reed» zoo opgewonden, toen ik hierheen ging. Ik wilde toch slechts het beste ook voor u, voor ons allen! Geloof metock Ik kon immers heelemaal niet . handelen! Niet waar, dat moet ge gelooven, dat doet ge. . — Ik geloof het, Angelika, dat ge niet anders kondt handelen, dan uw. wezen het u gebiedt En ik geloof ook, dat uw komst een goede werking heeft voor ons allen! Met gestrekte hoogopgerichte gestalte, elke spier van zijn gelaat beheerscht door ijzeren kalmte, zoo is hij een paar passen ter zijde gegaan, alsof hij haar den weg vrij liet, dien hij haar eerst afsloot. — God geve, dat ik u spoedig aangaande de verblijfplaats van mijn vrouw kan gerust stellen. — Mijner vrouw! Ze krimpt ineen, hij heeft iets in haar getroffen, wat zich nog eenmaal beweegt, oplaaien wil en dan machteloos neervalt Schuw gaat ze naar de deur en van daar wendt ze zich weer. tot ham. — Ge zult me telegrafeeren, als van Madeleine bericht komt niet waar? Zeker en direct! — Onmiddellijk! Ik zal u telegrafeeren en niet zelf tot u komen, Angelika; Door zijn woorden gaat een koude adem verwaait haar begeerden blauwen hemel van haar teer coquet liefdespel met een getrouwd man. Haar mond vindt geen vaarwel, de zijne spreekt het vast en duidelijk. Dan is ze zwijgend vertrokken,, door Hartmut naar den. wachtenden wagen geleid. Rollende raderen! Hjj luistert- naar het wegstervend geluid. Vliedenddroom, vreeselijk ontwaken. En uit het diepste van zijn ziel stijgt een gebed omhoog. (Wordt vervolgd.) --- Gron Maatpij, van Landb en Nijverd. afd. Nienwolda en Nieuw-Scheemda Vergadering op Vrijdag 20 JanuarilOOö 's namiddags i uur in 't hotel iVflem 't Waar. De vice-voorzitter, de heer S. R. Lantinga, presideerde wegens ongesteldheid van den voorzitter. Na mededeeling van de ingekomen stukken werd overgegaan tot benoeming van commissiën voor de bespreking van de vraagpunten van het hoofdbestuur. Voor vraagpunt I, Tuidende:_ op welke wijze worden in deze provincie bij de uitoefening van het landbouwbedrijf in het algemeen de beste resultaten verkregen, bij hooge of bij lage exploitatie-kosten? of verdient de middenweg de voorkeur? werden benoemd de heeren J. Eelsema, F. J. Bronts en B. Hopman. Voor vraagpunt 2: Wat kan er gedaan worden om de kennis van onze landb.werktuigen bij landbouwer, ambachtsman, en arbeider te vermeerderen? werden benoemd de heeren J. Dijkhuis, A. Waalken en P. ten Have. Welke zijn de productiekosten van 1 Kg. melk? Benoemd hiervoor dehh. G. de Jager, U. Rulofs en S. R. Lantinga. Vraag van den heer D. Dijkstra: Welke zaden zijn te prefereeren om blijvend groenland te maken? Daar de steller van dit vraagpunt afwezig was, werd besloten dit punt tot de volgende verg. te verdagen. Vraag van den heer G. H. Jager: Wat heeft de ondervinding geleerd, omtrent de resultaten der zuivelfabrieken voor de inwoners van het Oldambt? De heer Jager had dit punt schriftelijk toegelicht, waarvan wij vermelden: Zeefkarnen is sedert de opkomst der zuivelfabrieken verminderd, waardoor do winkelier minder gelegenheid vindt bij koop of ruil tegen andere art. in zijn behoefte te voorzien. Dat heeft tengevolge gehad, dat prijzen zijn besteed, zooals met de oprichting der zuivelfahrieken nimmer ztjn gegeven. Geprofiteerd werd hiervan door een klein aantal mensc-hen, ten koste van de consumenten, die prijzen betaalden, welke men vroeger niet kende. De heerschende meening waa, dat bij de oprichting der zuivelfabrieken niet alleen de grond in het Oldambt maar ook de veehouder wel zou varen, zoo deze maar een goed getal melkvee er op na hield. De beste boter van den particulier kan niet concurreeren met fabrieksboter, geproduceerd door bekwaam personeel, doch de melkleverancier zal geen behoorlijke prijzen kunnen bedingen, zoo de melk over een groot traject moet worden aangevoerd, waardoor de productiekosten aanmerkelijk worden verhoogd. Terugkeeren tot zelfkarnen gaat moeilijk door de ontneming van het vrouwelijk personeel aan dit bedrijf. Het houden van melkvee echter zal steeds inkrimpen en op den duur zullen de melkfabrieken in het Oldambt tot de geschiedenis behooren. Om deze reden zfijn de zuivelfabrieken een ramp voor het Oldambt geweest. , De heer G. de Jager is het met de inleider eens, dat de verwachtingen te hoog waren gespannen en de boeren __m teleurgesteld, doch schrijft het verval toe aan te weinig melkvee. Bij meer melkvee als te Zuidbroek zou de zaak wel rendeeren. De heer Huisman, zuivelconsulent te Groningen, wnst er op, dat het geheel verkeerd is door het tegen vallen der resultaten tot afschaffing over te gaan, Laat de landbouwer de oorzaken van* dien achteruitgang opsporen en de handen aan den ploeg slaan, bij de veeteelt, even als hij dit doet bij den korenverbouw en den aanfok van paarden. Minder goed vee van de hand doen on door goed vee vervangen, zorgen voor een betere voedermethode, als het groot voordeel van groenvoeder. Om het landbouwbedrijf goed uit te oefenen is veehouderij noodzakelijk. Door het aanhouden van meer en beter melkvee worden de resultaten gunstiger. De heer Vennema, directeur der zuivelfabriek te Farmsum wijst op de inconsequentie van den heer Jager. Verhooging der boterprijzen pleit voor de fabrieken. Schaf do fabrieken af, en deze prijzen zullen spoedig dalen. Aan de minder goede uitkomsten der zuivelfabrieken dragen de boeren ook voor een deel de schuld. Het aanschaffen van beter vee en het zich toeleggen op goed melken, is 'n stap in de gode richting. De heer Jager antwoordt, dat ons vee niet zoo veel en zoo lang dat kwantum melk geeft, ligt niet aan de koeien, maar aan den bodem. Met andere koeien zouden we voor hetzelfde feit staan. De afval bij het kamen heeft veel meer waarde als door do fabriek wordt betaald. Spreker had zich veel van de oprichting der fabrieken voorgesteld, doch is leelijk teleurgesteld.. Spr. oordeelt, dat de fabrieken het begin van het einde zijn. De heer Huisman komt terug op het melken en zet de groote waarde van goed melken uiteen. Hadden de landbouwers maar wat meer hart voor de veehouderij, dan zou men wel spoedig in het bezit kunnen komen eener doelmatige melkmachine, waardoor het melken zeer wordt vereenvoudigd, niet alleen maar ook verbeterd. De heer G. do Jager wijst er op, dat er veel te weinig wordt gelet op de melkopbr mgst der koeien. Spr. heeft een proef genomen met drie melkkoeien, door het aanleggen van melklfjsten. De dieren werd, hetzelfde voedsel toegediend, resultaat per jaar 4000 L., 5000 L. en 3200 L. Dit is een enorm verschil. De heer Huisman dikt dit nog wat aan, en wijst op een geval van twee vaarzen uit den stal van den heer Tichelaar de een een boteropbrengst gaf van 48 K.G. per jaar, de ander van 125 K.G. Hieruit blijkt, dat het overervingsvermogen van veel of weinig melkgevend vee zeer groot is. Na nog gewezen te hebben op het groote belang eener doelmatige en rationeele voedermethode, werd de discussie over dit punt gesloten. Hierna vergastte de heer J. J. Huisman, zuivelconsulent te Groningen op een keurige en heldere improvisatie over: De uitbetaling van melk naar vetgehalte aan speculatieve zuivelfabrieken. De voorzitter bracht den spreker een woord van warmen dank voorde zoo leerzame rede, waarna hij punt 7 vragen, voorsteilen en mededeelingen aan de orde stelde. Hierna sluiting. --- Gron Maatpij, van Landb en Nijverd. Afd. „Ten Boer.” Aanwezig 29 leden. Mededeeling wordt gedaan van de ingekomen stukken, w.o. verslag van de landbouwpr,oefvelden in de provincie over 1903 en verslag der veevoederproef te Uithuizcrmeeden, genomen in den winter 1903/'Ü4. De heer H. Pesman Gz. zal in de eerstvolgende vergadering omtrent de proefvelden, en de heer J. N. Schutter te Garmerwolde omtrent de veevoederproef mededeeling doen. Schrijven van het ministerie van W., H. en N., berichtende, dat voor don landbouw witercursua alhier voor 1904/'O5 f 222.75 is verleend aan rijkssubsidie. Omtrent de ontvangen handleiding bij de landbouwboekhouding, door dou heer J. Heidema, zal de voorz. nader zijn meening kenbaar maken. Voor het uitbrengen van rapport op vraagpunt a van hot hoofdbestuur: „Op welke wijze worden in deze provincie bij de uitoefening van het landbouwbedrijf in het algemeen de beste resultaten verkregen, bij hooge of bij lage exploitatie-kosten? Of verdient de middenweg de voorkeur?" worden benoemd do hh. P. Dijksterhuis H. Pesman Gz. en C. Pesman. Ten opzichte der Raiffeisenbankcn is de vergadering van meening, dat de oprichting nogal vele bezwaren ontmoet en zal aanvankelijk op deze zaak niet verder worden ingegaan. Door den secr. der coöp. comruissio wordt daarop verslag gedaan van het verrichtte. Vervolgens had de betaling der contributie voor 1905 plaats. Wordt verder besloten een wedstrijd te houden van schoffolmachines. De hr. Dijksterhuis vindt een wedstrijd met zaaimachines overbodig; aan de deelnemers met schoffelwerktuigen kan worden opgegeven, welke zaaimachine gebruikt werd, rijenbreedte enz., waarmee do vergadering zich vereenigt. Als commissieleden voor de voorbereidende werkzaamheden worden benoemd de hh. E. Evenhuis, P. Dijksterhuis en C. Pesman, die ook zullen trachten bij de landbouwvereen. 'Woltersum en Overschild steun te bekomen. Vraagpunten van de afdeeling: a. In Friesland stellen een zeker aantal veehouders een inspecteur aan, om do melk van hun koeien op kwantiteit en vetgehalte te onderzoeken. Zou dat hier ook kunnen? Inleider de heer G. N, Schutter. Deze bespreekt de wijze van boter maken van vroeger en thans; vroeger werd er bijzonder op gelet of de melk wel voldoende boter paf bij eigen karnerij en bleek die onvoldoende te zijn, dan werden de oorzaken zoo mogelijk opgeruimd; thans wordt er naar gestreefd, vooral bij levering aan fabrieken, waar niet naar vetgehalte wordt uitbetaald, het kwantum der melk zoo groot mogelijk te doen zijn. De belang-' stelling bij de zuivelproductie in deze provincie is niet groot, door slechts 18 veehouders worden melklij.sten bijgehouden. Voor deze provincio inspecteurs te bekomen als bovenbedoeld zal te duur worden on de belangstelling zal onvoldoende blijken, wat ook de meening is van den heer zuivelconsulent voor deze provincie, die aan inleider mededeelde, dat voor 12 boerderijen een inspecteur noodig was en het salaris op f 600 moet worden gerekend. De vergadering vindt uitbetaling der melk naar vetgehalte zeer wenschelijk. Als conclusie wordt aangenomen, dat het vraagpunt alhier nog niet in bevestigenden zin kan worden beantwoord. b. Kunt ge mededeelen wat de ondervinding geleerd heeft aangaande het gebruik eener -naaimachine? In te leiden door de hh. J. R. Bolhuis en K. Nienhuis. De heer Nienhuis zegt. dat de ■naaimachine op hun boerderij best heeft voldaan. Niet bij allen, die voor het maaien een machine gebruikten, voldeed deze goed. Hot werktuig goed te kunnen besturen, is een eerste vereischte, zegt de heer G. H. Pesman. Het gebeurt, dat een maaimachine of ook een zichtmachine met zelfbinder wordt beheerd door een persoon, die wel goed op de. hoogte is van de constructie der machine, maar weinig af weet van het practisch laten werken. Conclusie is, dat do machines, toevertrouwd aan bestuurders niet vakkennis, goed zullen voldoen. Door do hh. H. Pesman Gz. en K. Boerma wordt daarop verslag gedaan van het resultaat der gehouden proefvelden op hun boerderijen over 1904. Het vraagpunt door den heer G. H. Mulder in te leiden, wordt aangehouden tot de volgende vergadering, alsook dat door den heer G. K. Huisman. c. Zijn er ondervindingen bekend van vlas op boonstoppel te verbouwen en wat was het resultaat? In te leiden dcor den heer J. P. Schutter. Deze, niet aanwezig, heeft zijn meening schriftelijk aan de vergadering kenbaar gemaakt. Om vlas op boonstoppel te verbouwen raadt hij af; waar vHnderbloemige plant tot voorvrucht diende heeft men gewoonlijk geen goed resultaat met vlas, veel onkruid schiet weelderig op. De heer Kuiper beveelt groenbemesting aan • bij den vlasbouw; viinderbloeniige planten brengen veel stikstof in den grond. De heer G. H. Pesman acht stikstofbemesting verkeerd, indien de grond er geen behoefte aan heeft. De heer Dijksterhuis noemt een geval, dat met chilibemesting bij vlasbouw een goed resultaat gaf. De heer Kuiper zegt, dat de werking der stikstof door chili of groenbemesting toegevoegd, zeer verschillend is. Conclusie: Stikstofbemesting bij vlasbouw dient voorzichtig te geschieden en dat boonstoppel ongeschikt geacht wordt voor vlas. d. Is weiland, met superphosphaat bestrooid, gevaarlijk voor beweiding? In te leiden door den heer W. F. Hildebrand. Weideland met deze mestsoort bestrooid zal, volgens de meening van den inleider, voor 't vee niet nadeelig zijn, maar is het wenschelijk, dat voor de beweiding de mest door een flinke regenbui tot oplossing komt. De heer K. Boerma zegt, dat de mest niet spoedig opgelost is en acht hij het daarom goed- voorzichtigheid aan te bevelen, welke meening door den heer G. H. Pesman gedeeld wordt. e. Zouden door de te houden voederproeven bij het vee de gewenschte resultaten worden verkregen? In te leiden door den heer .1. N. Schutter te Garmerwolde. De inleider stelt zich voor dat de bedoeling is, dat met het houden dezer proeven zal kunnen worden aamgetoond, om met geönge voederkosten het dierlijk lichaam zooveel mogelijk productief te maken. Het doel, dat beoogd wordt, vindt hij goed, maar de . waarop het resultaat zal v verkregen — zooals de voederprosvea worden gehouden — vindt hij wel aan ■ bedenking onderhevig. tijd acht hij \ ccl te kort, do rantsoenen de eene koe tegenover de andere onpractisch verdeeld. Volgens zijn meening kan in theorie bezwaarlijk worden steld, wat deze of die koe tol bevordering van de grootste \>: moet worden toegediend; de dient daarmede zeil oordeelkundi werk gaan. De heer H. Pesman ièkt de veéderproeven bij i Schutter te Langeland ra te Kolham. Inleider komt nog terug op het belang bij langduriger proef dan vier . vooral ten opzichte niei van de kwantiteit, maar ook van da kwaliteit aan melk en boter van melkvee, dat over zeker tijdperk aan een voederproef is onderworpen. Al clusie wordt vastgesteld, dat hel houden van voederproeven wenschelijk is. Door de hh. W. F. Hildebrand en G H. Pesman wordt rapport uitgebracht over vraagpunt b van het hoofdbestuur: Wat kan er gedaan worden om de kennis van onze landbouw werktuigen bij den landbouwer, ambachtsman en arbeider te vermeerderen? Wordt besloten niet algem. stemmen het rapport op te zenden aan 't hoofdbestuur met verzoek tot opname in do Handelingen. Voor behandeling in de volgende vergadering komt in het vraagpunt: Wat is het beste middel om riet uit 'i bouwland to doen verdwijnen? Do heer P. Wigboldus belast zich met de inleiding. De Voorz. geeft daarna het woord aan den heer B. Kuiper, die over „da veevoeding" veel belangrijks mededeelt; de spreker wordt met groote belangstelling gevolgd. In een volgende vergadering zal dit onderwerp door den heer Kuiper verder worden behandeld. Nadat de voorzitter dank zegt aan allen voor 't geleverde hedenavond wordt deze zeer geanuietrde vergadering gesloten. --- INGEZONDEN. Aan Medicus! Een dokter staat in een eigenaardige positie tegenover zijn medemenschen, daar hij eerst der menschheid zijn dieasten behoeft aan te bieden, wanneer zij in nood verkeert, in betrekkelijken zia genomen dus: als het te laat is. Hoe dankbaarder en aangenamer zou zij» taak wezen, wanneer hij niet uit het „zieke menschdom" zijn bestaan en zij» roem behoefde te oogsten, doch als hij het als zijn roeping, als zijn beroe» kon beschouwen om de menschen gezond te houden, te bewaren voor ziekte. Gewis! wat zou zijn taak des te. aangenamer en des te dankbaarder zijn. Maar er zal nog eerst ontzettend veel veranderd moeten worden aleer het zoo ver is. En toch moet het mijn» inziens dien weg op. Een dokter moet zorgen, dat wij niet ziek worden, evenals een bakker zorgt dat wij geen honger lijden en de kleermaker dat wij geen koude behoeven te hebben. Hoe moeilijk, hoe onmogelijk dit ook schijnt, toch kan thans reeds veel in die richting worden gedaan als het groote publiek er zijn schouders onder zet. Ongetwijfeld zullen de vooruitstrevende arbeiders hier aan wel eens weer de stoot geven. En dat kan heel best door het stichten van een fonds, waaruit ze een medicus kunnen bezoldigen, die de leden bezoekt en onderzoekt en hun raadgevingen geeft, opdat ze niet ziek worden. Ziekte voorkomen is toch veel beter dan ziekte genezen. Dit is ook de voornaamste taak der natuurgeneeskunde. Eerst de menschen ziek laten worden en dan met zijn kennis optreden om beterschap te brengen, is het spannen van het paard achter den wagen. Ziekte voorkomen dus, naast de taak om, wanneer het lichaam in abnormalen toestand verkeert, dit weer in orde te brengen. In de eerste plaats vraagt de aanhanger der natuurgeneeswijze zich af: Waardoor worden wij ziek? liet antwoord daarop is: door een verkeerde leefwijze, door te zondigen tegen de natuur. Er zijn natuurlijk ook andere oorzaken, bijv. overerving. Maar ook die ziektegevallen, waarvan bij de geboorte reeds de kiem aanwezig was, hebben zich ontegenzee en zoo \ i door te leven in strijd De aanhanger der natuurgeneeswijze wil dus tot do nat.. . Onze medidtis behoeft nu niet met het grapje aankomen, dut hij dus weldra die tb in Adam- en E •nze moderne steden zal zien wandelen •t dot zij zich zullen terugtrekken uit de beschaafde (!) wi bruine heide of de eenwen n. Ik zeg dit vooruit, on baar van dergelijke grappen houdt. Daarvan getuigt „De mensch is nu eenmaal misschien is hij het vroeger _ is het voor een gezond i dige proefneming om te probeeren of hij het weer worden kan ..." Is dat nu een bewijs tegen het vegetarisme? Zoon totaal misplaatsl grapje? Neen, waarde medicus, het vegetarisme staat to vast dan dat gij het met zoon dooddoener kunt afmaken! Wat zoudt gij nu zeggen, als ik, uw voorbeeld volgende, betoogde: ~De mensch is keer of varken, enz. enz., omdat gij den mensen beschouwt als een a l eter, evenals het varken en de beer is." 7. la geen bestrijding. Of uit de eeuwenlange evolutie do mensch is ontwikkeld uit de aap, zooals Darwin het voorstelt, daarmede bemoeit zich het vegetarisme niet. De vegetariër onderzoekt, of de formatie van spijsverteringsorganen, het zenuw: zoowel als de lichaamsbouw er op berekend zijn, dat do mensch een vleesch•tcr, alleseter of planteneler is. En nu meen ik, dat alles er meer op wijst dat de mensch moet gerangschikt worden onder de planteters, in 't bijzonder tot de vruchteters, al mag dan ook het -nensehenlichaam zich gewend hebben aan en zich langzamerhand gevormd Hebben naar een gemengd dieet. Ik weet niet, of medicus het waardig keurt met mij, een leek, over dit onierwerp te discussieer en, zoo ja, dan zou ik hem willen verzoeken, waarom en waaruit blijkt dat de mensch tot de alles-eters behoort. Ik hoop dan in een volgend no. te mogen uiteenzetten, waar•m ik van een ander gevoelen * Over 't algemeen staan geneeshesron, van de academie afkomstig, vijandig tegenover do natuurgeneeswijze en °r.iet alleen vijandig: bevooroordeeld. Men onderzoekt zoo weinig ernstig, wat de natuurgeneeswijze is. Dit komt omdat men geen inbreuk wil maken op de officièele waarheid, want men houdt er wetenschappelijke dogma's op na, waarop niet ie minste inbreuk mag worden gemaakt. Dat de natuurgeneeswijze dus uit den aard der zaak volgens de medische wetenschap kwakzalverij is, spreekt als een ooek. Maar niet alleen de natuurgeneeswijze ondervindt, hoe weinig het vrije •nderzoek wordt betracht en gewanrff*™' maar een geleerd man als prof Middendorp, ontsproten uit de academische school, hoe wordt hij gesmaad, gehoond en miskend, omdat hij er afwijkende meeningen van do leer van pr.Koch op nahoudt-, meeningen, welke hij wil bewijzen met materiaal als wellicht geen andere ten zijnen dienste heeft. En men bestudeert niet zijn afwijkende meeningen men wil zo zelfs niet kennen! Ik haast mij, hier onmiddellijk aan toe te voegen iat er wel personen kunnen gevonden worden, die zich voordoen als natuurgenees kun di ge n, doch bij wie volkomen absentie van de kunde is. Maar dit zegt natuurlijk niets tegen ■ie geneeswijze, waarvan ik zelf schoone resultaten heb ondervonden. Ik moet er tegen opkomen, dat het •enige geneesmiddel der natuurgeneeswijze het water is. Dit is onwaar, want ook lucht, licht, zon, li«haamsbeweging, massage, Verandering in dieet, en bij wonden klei of leem, enz., zijn niet gering te schatten middelen. Als afschrikwekkend voorbeeld haalt de schrijver een kankerlijder aan, die kuip en troost in de natuurgeneeswijze ■ad gezocht, maar steeds verder zonk aoodat hij, toen het te laat was, een keroep deed op het mes van den chirurgijn. Ik weet niet, of dit voorbeeld een fantasie is of aan de werkelijkheid •ntleend. Dit doet ook al heel weinig aan de zaak af, want de natuurgeneeskundige zegt ook niet, dat hij alle z i ek c-n kan genezen. Zou do schoolgciieeskundige dit wél durven beweren? En dan heb ik daarop te wijzen nog, dat men dikwijls eerst tot de natuurge■eeswijze zijn toevlucht neemt, als alle andere middelen nicls tot baat bijbrachten. De natuurgeneeswijze is nog van aoo jongen datum, dat ze zeker nog heel weinig bedorven patiënten heeft overgeleverd aan do gcëxainineerdcn; het omrde is veel meer het geval. Ten Slotte nog dit. Hoe durft Medicus er nog mee aan te komen, dat een vegetarisch dieet, geen krachtig, veerkrachtig lichaam kan maken of houden. Ik meen, dat evengoed als een paardenmaag en een olifantenmaag in staat is van gras zuiver bloed, gezond vleesden krachtige spieren to maken, dat ook •en menschenmaag datzelfde kan doen van producten uit de planten- en vruclitenwercld. Getuige daarvan het prachtige figuur, dat de vegetariërs maken in ie sportwereld, waar zij zoo dikwijls »et de eerste prijzen gaan strijken waar kracht en volhardi n g s v e r_u o g c n moeten worden getoond. Met de opname verplicht u Midlaren. H. E. KASPERS. (Wij hebben bovenstaanden brief aan •nzen medischen medewerker toegezonden en daarop een antwoord bntvangen, dat wij hier laten volgen. Red.) ---