INGEZONDEN MEDEDEELINGEN. PARKHOTEL ASSEN Hete! Café-Restaurant In onze traai ingerichte Taveerne lederen avond Dans- en Stemmingsorkest Zalen voor diners, vergaderingen, congressen Restaureert den geheelen dag --- Het Groninger beklemrecht door J.D. Bruining Inspecteur der Rijksbelastingen I (Slot). Voor de heklemmingen uit de eerste helft der 18e eeuw, die voor opzegbaar golden en rechtens ooi? opzegbaar waren met oe bepaling, dat bij opzegging door den eigenaar en bij caduceering (verval) wegens vrij sterving n.l. indien de meijer en zijn vrouw overleden zonder nakomelingen in de rechte nederdalende lijn (kinderen en kindskinderen) de eigenaar de volle waarde der — let wel, lezer! — met zijn toestemming op het h\nd getimmerde gebouwen moest vergoeden, sprak het vanzelf, dat het bouwen zond.er consent of toestemming van den eigenaar rechtens verboden was. En als een stoute meijer tóch ging bouwen? Daar liep nög geen •bioed uit en nög kwam Holland niet in last want dan stond zoon gebouw 'alleen nog maar „op een afbreuke", dat wil zeggen, dat bij opzegging door den eigenaar of bij verval de huurder slechts aanspraak kon maken op vergoeding der gebouwen, „als hout en steen overhoop liggende", dus op afbraakwaarde, oftewel hij kon het huis „afsmijten" (afbreken) en meenemen. Nu wil ik direct aannemen, dat deze geheele regeling nu nóg geldt, behalve dat tegenwoordig alle beklemmingen, onverschillig of er een beklembrief bestaat of niet en onverschillig hoe deze luidt en eveneens onverschillig van welken datum deze is, onvoorwaardelijk als volledig onopzegbaar worden aangemerkt en ook als zoodanig moeten worden aangemerkt. Dat was in het begin der 19e eeuw nog geenszins het geval, doch in den loop der jaren is deze toestand door de gewoonte ontslaan. Daarover — en dit staat als een paal boven water — behoeft geen enkele Groninger beklemde meijer zich ook maar de geringste zorg te maken. Wèl wordt tot den huidigen dag aangenomen, dat een beklemming alleen vererft in de rechte nederdalende linie, indien de meijer niet door een geschrift — ik laat nu maar kortheidshalve in het midden welk geschrift dat kan zijn — kan aantoonen dat hij een in alle liniën verervend recht bezit. M. i. is dit absoluut onjuist, omdat de vererving in alle liniën zuiver een noodzakelijk gevolg is van het onopzegbare, want anders is er geen volledige onopzegbaarheid. De meijers, welke geen beklembrief bezitten, hebben geen enkel bewijs, dat ze dit grootere recht (in alle liniën vererf baar) hebben, al hebben ze ook een koopakte, waarin dat staat, want zulk een koopakte is maar een „res inter alios", een zaak tusschen derden. Beklemde meijers, vraagt dus een afschrift van den beklembrief aan den eigenaar, neen, e'scht zulk een stuk krachtens art. 1923 van het Burgerlij & Wetboek, want anders komen er ongelukken! Het is volkomen onbegrijpelijk, ja eigenlijk schandelijk dat alle Groninger notarissen deze afschriften niet hebben gevraagd in het belang hunner meest voordeelige cliënten, de meijers, zoodat ook deze notarissen de belangen der Groninger boeren schandelijk hebben verwaarloosd. Wie der Groninger notarissen heeft hiervan iets terug? Op mijn vele lezingen over het beklemrecht zijn meerdere notarissen uitgenoodigd, doch niemand is verschenen. Dat geeft mij veel te denken. Maar nu moet ik terug naar ons polderbestuur. Die beklemming van den Heer Toxopeus is een, welke in alle liniën vererft. Welk risico loopen Dames Feith nu door het bouwen van die electrisehe watermolens op „hun" land? Opzeggen van de beklemming is absoluut uitgesloten, zoodat we het daaraan verbonden risico volkomen kunnen negeeren. Dan blijft er dus over het risico der vrijslerving, doch dit geschiedt pas als de Heer Toxopeus of diens opvolger in de beklemming (koopers of erfgenamen) sterven zonder bloedverwanten na te ' laten en daar- Mag een beklemde meijer: A. Op behuisd land een tweede gebouw stichten, B. Op onbehuisd land een gebouw stichten, O Een bestaand gebouw vergrooten of verfraaien, D. Een bestaand gebouw afbreken, verkleinen of verminderen, E. Slooten dempen of graven? van heb ik nog remmer gehoord, dus het risico der Jonkvrouwen Feith te haren nadeele is te stellen op nihil en ook niets en niemendal meer. Want die watermolens staan, immers bovendien „op een afbreuke", zoodat er van vergoeding nimmer sprake kan zijn zelfs niet bij vrijsterving behalve van de afbraakwaarde en deze kan zelfs worden vermeden door den meijer de molens te laten afbreken. En het risico in hun voordeel? De meerdere zekerheid, dat bij een catastrophale daling der opbrengsten der bewuste landerijen de betrokken meijer zijn geheele boerenplaats niet zoo gauw in den steek zal laten, zooals in vroegere eeuwen meermalen is gebeurd en men in 1847 heeft beleefd in mijn geboorteplaats Bellingwolde, toen een meijer zijn vaste huur van f 300,— niet kon opbrengen voor zijn boerderij, welke in Januari 1939 is verkocht door de familie Lula. Nu hebben die Dames Feith immers bij het verlaten der boerderij in zeer slechte tijden door den meijer kans op de watermolens van het polderbestuur èn op de boerenbehuizing van den Heer Toxopeus, dus — om met den Blijhamster beklemden meijer te spreken — zij zijn door de stichting dier molens wel- beter, doen in geen geval minder geworden en als er dus sprake mocht zijn van eenige vergoeding, dan zou het hun passen om deze te geven in plaats van te ontvangen. En dit hadden onze rechtsgeleerden Mrs. Keeres Diddens en Hesse met hun intellectueele knappe koppen alleen door hun fundamenteel gezond verstand te laten werken, moeten begrijpen. Dat zij _ en vooral Mr. Heeres Diddens als Groninger boerenzoon — dit niet hebben gevoeld en begrepen is voor n.ij volkomen onbegrijpelijk. En volkomen onbegrijpelijk is dan ook dat zij hun cliënt, het polderbestuur hebben geadviseerd tot het aanvaarden van het compromis om f 240,— te betalen. Dat bedrag >s ten onrechte betaald. Zal het nog eens moeten worden terugbetaald in' den een of anderen vorm? Dat wensch ik en hoop ik van harte! En dat tijdstip, zou wel eens eerder kunnen komen dan men verwacht, n.l. bij een voorgenomen herziening van onze agrarische wetgeving. En dan zal ik niet' nalaten die rechtsgeleerden daarmede in kennis te stellen. Maar — zal men nu vragen — wat had het polderbestuur dan moeten doen' De molens waren gebouwd. Zij hadden niets, absoluut niets behoeven te doen. Wilden ze beleefd zijn dan hadden ze een brief geschreven aan de Jonkvrouwen Feith, houdende mededeeling van de stichting en wilden ze buitengewoon beleefd zijn, dan hadden daarin nog ten overvloede kunnen melden,*dat zij ermee bekend zijn, dat de molens buiten toestemming der eigenaressen zijn gebouwd, zoodat die molens ~op een afbreuke" staan en dus de waarde daarvan nimmer in geval van vrijsterving behoeft te worden vergoed. Dus, Groninger beklemde meijers, bouwt maar watermolens, schuren, huizen enz. op Uwe beklemde landerijen, zooveel ge wilt, want schade komt daarvan nooit voor U. Jhr. Mr. S. M. S. de Ranitz, candidaatnotaris te Winsum, deelt in W.P.N.R. (Weekblad voor Privaatrecht, Notaris-Ambt en Registratie) no. 3640 van 30 Sept. 1939 mede, dat hij het stichten van een tweede gebouw met Gratama niet geoorloofd acht voor den meijer. Dit is niet juist gezegd, want Gratama acht dit volgens zijn reeds in 1895 verschenen werk: „Het Beklemrecht in zijne Geschiedkundige Ontwikkeling" wèl geoorloofd (bladz. 172-174). Alleen beweert Gratama dat bij onbehuisd land de eigenaar de wegneming kan eischen van hetgeen daarop zonder toestemming van den eigenaar is gebouwd door den meijer (bladz. 174). Hij geeft hiervoor geen enkel motief, voor zoover ik kan nagaan om de doodeenvoudige reden, dat daarvoor geen enkel motief is te vinden, dus op onbehuisd land kan men ook gerust gaan bouwen, tenzij uiteraard het contract dit verbiedt, zooals men wel eens tegenkomt Er blijft dus wel een risico voor dergelijkï' stichtingen bij beklemmingen, welke niet in alle liniën, dus alleen in de rechte nederdalende lijn vererven. En voor dergelijke — zeer zeldzaam voorkomende beklemmingen — zou naar de tegenwoordig vrij algemeen gehuldigde opvatting (zie boven: niet de mijne) plaats zijn voor een matige vergoeding aan den eigenaar, doch ook nog maar alleen, indien de meijer niet wenscht, dat het gebouw „op een afbreuke" staat en waarom zou hij dat niet wenschen. Derhalve ook dan maar gerust gebouwd. Nu een nieuw voorbeeld. Een landbouwer op het Hoogeland heeft een huis met de onopzegbare beklemming van 35>.50 H.A. land, vaste huur tot 1935 f 238,—. In 1935 zou zijn oudste dochter huwen en het jonge echtpaar zou van hem 1.5.17 H.A. huren en hij zou voor de kinderen een boerderijtje daarop bouwen. De beklemming is toen gesplitst en wel op 24.33 H.A. f 182,- en op 15.17 F A. f 135,- vastt huur, dus nu samen f 317,--alzoo f 81,— hooger, overeenkomende met f 2700,— vergoeding in eens, n.l. naar 3%. Stomme beklemde meijer, die zich dadelijk zonder juridisch of ander advies in te winnen, heeft laten bepraten door een zoogenaamde deskundige in de Stad, een notaris, een „advocaat voor de eigenaren". Ik heb hem dit onomwondsn gezegd en tevens eventueel steun toegezegd bij een later actie tot restitutie der hoogere vaste huur vanaf 1935. Hier komt natuurlijk iets bij, n.l. de splitsing. Daarvoor kon inderdaad een vergoeding worden gevraagd, doch in dit geval totaal ongemotiveerd. Geheel iets anders zou het zijn, indien de beklemming was verdeeld in een groot aantal kleine van bijv. f 1,— tot f 5,—, cmdat de invordering daarvan dikwijls met zeer groote moeite gepaard gaat (de eigenaar heeft n.l. geen enkel recht op privilegie of voorrang boven andere crediteuren, omdat een beklemming niet meer als huur wordt beschouwd). En hoe staat het nu met het vergrooten en verfraaien der boerderijen op beklemd land? Daarover kan ik heel Kort zijn. Laat ons slechts een klein tochtje maken door de rijke en weelderige landouwen van het Groninger platteland en aanschouwen de tal- en talrijke schitterende villaboerderijen, meest uit den laatsten tijd. Deze zijn alle vergroot en verfraaid (centrale verwarming, waterleiding, enz. enz.), zonder eenige kennisgeving aan of toestemming van de betrokken eigenaren, ten spijt dus van alle Statenresoluties, die zulko ten eenenmale verboden en van alle advocaten en notarissen en andere deskundigen voor de eigenaren in Stad en Ommelanden. En tenslotte nog de vraag D. Wat risico loopt daardoor de eigenaar? Het risico van de boerderij der familie Lula te Bellingwolde van 1847 (zie hiervoren), n.l. dat bij verlating een minder gebouw wordt verkregen. Ik behoef dat nu niet meer toe te lichten. Schadevergoeding eventueel? M. i. nihil. Ook dat geschiedt in voorkomende gevallen zonder medewerking der eigenaren, althans het verkleinen. Nog een voorbeeld van afbraak. In deze provincie — ik kan helaas geen namen noemen omdat men nog aan het accordeeren is — is een huis afgebrand op 2y2 H.A. beklemd land, vaste huur f 20,—, eigenares de Kerk. Deze eischt herbouw, doch de bouwverordening verbiedt dit en nu vraagt de Kerk schadevergoeding. Terecht? Hierover wil ik liever zwijgen. In het algemeen wil ik dit er van zeggen, dat ook dit risico weer geheel en al gelijk kan worden gesteld aan dat van • den eigenaar der in 1847 verlaten boerenplaats in Bellingwolde. Schadevergoeding ook m. i.: nihil. Tot slot rest mij nog mede te deelen welk groot nationaal belang, dus volksbelang, den laatsten tijd verbonden is aan een volkomen ongebreidelde vrijheid voor den Groninger beklemden meijer om op „zijn" land (elke meijer noemt immers dat beklemde land van een ander „zijn" land!) een tweede schuur, hetzij een gewone schuur, hetzij een kapschuur, te zetten. Vóór 1880 had men schuren noodig, welke minstens de geheele oogst van een jaar der boerderij konden bevatten en dan het liefst nog een of meer „golven" (spreek de o uit als in wolf) voor strooberging. Toen na 1880 overal de dorsenmachines met locomobielen, waren ingevoerd kon men met kleinere schuren volstaan, omdat deze dadelijk begonnen te loopen, zoodra het „mennen" was begonnen en men èn het stroo naar de cartonfabrieken èn het graan cadelijk naar de stad kon afleveren. De geweldige stijging der oogsten, vooral van hst stroo, na dè algemeene invoering der bemestmgsmethoden met behulp van kunstmest u~