Wintergasten uit het hooge Noorden Met suizende wiekslag door maanlichte nachten (Nieuwe spelling.) Wie in deze weken op een heldere maannacht de slaap niet vatten kan, zal zo nu en dan een heel zwak vleugelgesuis, een ver gekwaak en gegak vanuit de nachtelijke hemel horen komen. Men zal zich er op zo'n ogenblik nauwelijks rekenschap van geven, dat die geluiden worden veroorzaakt door trekkende eenden, soms ook door ganzen, en zelfs wel..... door wilde zwanen! Met suizende, soms fluitende wiekslag komen zij over, eerst de grote troepen gewone wilde eenden, daarna hun felgekleurde familieleden uit Scandinavië, Lapland, de Baltische landen. Toen pas kwamen de logge wilde ganzen uit het hoge Noorden getogen en in de laatste dagen worden gp steeds meer plaatsen van ons land ook zwanen gesignaleerd. Wie nu langs rivieren en plassen gaat of, beter nog, langs de kusten van Uselmeer, Waddenaee en Zeeuwse stromen of doodgewoon langs het Noordzeestrand wandelt, kan van die'vele aardige vogelsoorten heel wat te zien krijgen. Over het algemeen zijn deze vogels, die brj hun noordelijke broedgebieden zelden een mens zien, weinig schuw, wat het genoegen om z© waar te nemen niet weinig Verhoogt! Bovendien is het, ha een beetje oefening, een koud kunstje om de verschillende soorten te onderscheiden daar de kleuren sprekend genoeg zijn. Zij zijn hier nog niet tot rust gekomen, deze Noorderlingen! Hun oponthoud hier is maar heel "tijdelijk, want zodra de winter zijn ijzige vingers op Nederland legt en het open water, voor deze vogels een eerste levensvoorwaarde, steeds zeldzamer wordt, trekken zij nog zuidelijker, soms tot aan de landen rondom de Middellandsche Zee toe. Nederland is dus een soort tussenstation, maar een belangrijk, want onze wateren herbergen thans vele duizenden exemplaren van al die soorten watervogels! Behalve natuurlijk de wilde eend broeden al deze soorten niet of sporadisch in ons land. Een die het nog wel eens wil wagen, is de tafeleend, wier nest ieder jaar wel eens een paar keer in een stil hoekje van de Friese meren wordt gevonden. Maar thans zijn er grote troepen taïeleendeh naar deze contreien gekomen, prachtige vogels met . osbruine kop, blauwgrijzi vleugels en zwarte borst. Karakteristiek voor deze soort is, dat de vogels heel de dag stilletjes ronddrijven, met £e kop diep tussen de rugveren gestoken. Eerst tegen de avond worden zij een beetje roeriger, dan gaan Bij voedsel zoeken en wedvluchten houden boven de schemerige weilanden. Een algemene verschijning is in deze tijd ook het kleine, rappe kuif eendje, een duiker die er wezen mag! Keurig in het zwart, met helderwitte vleugels en een lange kuif, zijn de mannetjes, onopvallend grauwbruin is het verenpak van de vrouwtjes. Deze eenden, die kleiner van stuk zijn dan de andere soorten broeden in ons land een hoogst enkele keer maar is wel broedvogel van Usland, Engeland, Letland, Siberië en de Dardanellen! Een vreemde verspreiding. Zo bont maakt de toppereend het niet; die broedt in Azië en Europa binnen de poolcirkel, is dus een hele hoog-Noordeling, maar met de kuifeend in najaar en' winter een der algemeenste trekeenden van ons land. Hij lijkt wel wat op de kuifeend is echter wat forser en zijn rug is niet geheel zwart doch vertoont een baan grijs. Waar leven al die vogels van? Van schelpdieren en waterinsecten, van kleine visjes en allerlei soorten waterplanten. Eigenlijk hebben zij in de winter voortdurend honger maar daar deze soorten over aanzienlijke vetreserves beschikken, kunnen ze gewoonlijk het voorjaar ruim halen. Er zijn nog veel meer eendensoorten in ons land. Een paar algemene soorten zijn fluiteend, zaagbek, pijlstaart, nonnetje, brilduiker en zwarte zee-eend. En de vele zeldzame gasten laten we maar helemaal buiten beschouwing. Immers, groter wild trekt thans onze aandacht. Zo nu en dan ziet de natuurvriend, die eenzaam ergens door de polders zwerft, een enorme V-vorm van vliegende vogels in de lucht. Ganzen. Ze zijn talrijk dit jaar, en daar ook de blanke zwanen uit het Noorden op verschillende plaatsen langs Waddenzee en Uselmeer, o.a. bij Makkum, dit jaar in October al gesignaleerd werden en eveneens talrijker zijn dan vorige jaren, zegt de plattelandsbevolking in die streken, dat ons weer een strenge winter te wachten staat. De natuurliefhebber houdt zich echter met zulke speculaties niet bezig. Hem boeien ieder jaar weer de gracieuze bewegingen der smetttloosblanke wilde zwanen met hun donkere snavel, die een zo tedere zorg betonen voor hun nog grauwe jongen. Overal langs de kusten van het Uselmeer, zelfs bij Dyrgerdam klinkt het schone roepen van de zwanen, een hoog en klagend geluid over het water. Enige honderden meters uit de kust drijven zij gewoonlijk deze mooie vogels, die de meest romantische gedachten bij den natuurvriend plegen op te roepen. Minder elegant, minder romantisch, dan de zwanen zijn de ganzen, maar aan die vogels is machtig veel te zien! Heel wat soorten zijn er die zowel in grootte als in kleur verschillen. Maar één ding hebben alle ganzen gemeen, n.l. dat ze graag in grote troepen verenigd de landerijen afstropen naar alle groene sprietjes die er te vinden zijn. Dat doen zij op buitengewoon handige manier. Zon troep van een paar honderd exemplaren stelt zich nl. in carré-vorm op met alle jonge vogels in het centrum en de alleroudste vogels op de hoeken. Die ouden bewaken het land rondom en zodra is daar iets verdachts gezien of heel de troep gaat op de wieken. Toch ondanks hun waakzaamheid, sneuvelen er ieder jaar weer zeer veel trekkende ganzen, want de jacht, die op deze wintervogels geopend wordt, overal in ons land is lang niet mis. De eenden ondergaan hetzelfde lot als de ganzen en Nimrod heeft geen ongelijk, want de vogels zitten thans goed in hun vlees! Maar toch is hier voortdurende oplettendheid van de overheid nodig, opdat niet te veel weggeschoten wordt. Want dat zou t.z.t voor de vogelstand zeer gevaarlijk zijn en dan hadden jagers noch natuurvrienden meer iets, zoo lezen we in Arbeid" van het N.V.V. --- Geen eenheids-oelebord. De Friesche boeren bleken wel meer belangstelling voor de in hun streek gebruikelijke zinnebeelden te hebben — zoo gold bijvoorbeeld het „oelebord" algemeen als een vrijheidsteeken — doch ook hier was er zoo goed als niets over bekend. Aanvankelijk heb ik dan ook In de naieve meening verkeerd, dat het misschien een enkele timmerman, of een -enkele rietdekker was, die overal deze versieringen aanbracht, doch het bleek al spoedig, dat het gebied waarin deze teekens voorkwamen daarvoor veel te uitgestrekt was. Bovendien hadden b.v. de oeleborden In Gaasterlapd een heel ander model dan die in de omgeving van Dókkum, ondanks het feit, dat belde eenzelfde motief als grondslag hadden. Dit onderscheld kon wellicht wijzen op stamverschillen. Vooral de teekens in -de standaard tusschen de beide zwanen van het oelebord vertoonden nogal eens afwijkingen. Op het oogenblik bestaat er een zekere neiging om voor geheel Friesland een sooft van eenheids-oelebord te propageeren van gestandaardiseerd model, men bedenke daarbij echter dat het wel degelijk zin tieeft om deze typische stamverschillen te bewaren. T --- Invloed van de stad. Heeft U ook nog onderzoekingen verricht in andere deelen van het land? Ja en ik heb daarbij zeer sterk den indruk gekregen, dat de traditie in het Oosten en Noorden het beste is bewaard. In Gelderland is het overigens al veel minder dan in Friesland en Twente, doch hoe verder men naar het Westen komt, hoe minder het in het algemeen wordt. Interessant is ook het onderzoek van de polders In het Westen van het land, die zoo ongeveer een eeuw of anderhalve eeuw oüd zijn. In sommige polders ziet men aanstonds, dat zich daar een bevolking heeft gevestigd, die als het ware in zijn geheel uit een andere streek Is gekomen en efls zoodanig te herkennen aan zijn zinnebeelden, in andere polders ontbreken bij de bevolking alle zinnebeelden. Het nagaan van de oorzaken dezer verschijnselen Is waarschijnlijk nog een prachtige taak voor de wetenschap, voorloopig zijn wij nog pas toe aan het verzamelen van zooveel mogelijk gegevens, welke wrj den menschen in smakelijken, overzichtelijken vorm toonen, terwijl wil nog slechts zeer voorloopige conclusies trekken. Wel hebben wij met zekerheid vast kunnen stellen, dat de traditie der zinnebeelden ook in de omgeving der groote steden een sterke tendens tot vervlakking en verdwijning vertoonde, waarschijnlijk omdat de landelijke bevolking hier het eerst het sterke verband met haar bodem verloor. --- Het heele volk omvattend. Is het gebruik der zinnebeelden karakteristiek voor de boerenbevolking? De boerenbevolking bewaart In het algemeen het beste de oude tradities en dus ook het gebruik van de zlnnebeelden. Deze waren echter absoluut niet alleen tot de boeren beperkt. Men treft ze n.l. ook in, overvloed aan in de oude raadhuizen (Hoorn, Enkhuizen, Alkmaar, Naarden, Kampen, enz.) In oude kerken als de St. Bavo en niet te vergeten op. de oude grafsteenen. Dit is een belangrijke steun voor de opvatting dat deze teekens verbonden zijn aan het ras en het bloed en niet aan bepaalde beroepen. De raadhuizen waren omstreeks 1600 niet minder rijk met zinnebeelden versierd dan de boerderijen. In onzen tijd zijn het echter voornamelijk de boeren, bij wlen zrj nog in gebruik zijn en de binnenschippers. Een onderzoek van onze binnenschepen geeft verrassende resultaten. Heeft TJ ook nog kennis gemaakt met zinnebeelden bulten onze grenzen? Ik heb tot dat doel o.a. gereisd in Vlaanderen, Oost- Friesland, Westphalen, Oost-Pruisen, Danzig en Litauen. Men treft daar overal ongeveer dezelfde zinnebeelden aan, waaruit inderdaad valt af te leiden, dat deze teekens een algemeen Germaansch volksgoed zijn. In Danzig is de invloed der typische zinnebeelden uit onze streken wel zeer opvallend dit is zonder eenigen twijfel een gevolg van de NederlaAdsche kolonisatie in die stad. Wie een bezoek heeft gebracht aan de tentoonstelling van volksche zinnebeelden In het gemeentelijke museum te 's-Gravenhage „Eeuwig levende teekens", is verbaasd over het enorme aantal prachtige foto's, waaruit men zulk een verrassend beeld krijgt van den omvang, waarin het Nederlandsche v.olk nog van deze zinnebeelden gebruik maakt. Aan het bijeenbrengen en sorteeren van deze fotoverzameling is jaren besteed; het grootste aandeel in dezen arbeid heeft ongetwijfeld de bekende fotograaf Ir. W. F. van Heemskerck Düker de schrijver van „Zlinnebeelden in Nederland" en „Wat aarde bewaarde", met wien een redacteur van de V.P.B, een vraaggesprek had, wat we hierbij afdrukken. Heemskerck Dirfter, die zich reeds een jaar of acht met het fotografeeren van de zinnebeelden van ons volk heeft beziggehouden, heeft in die Jaren een verzameling bijeengebracht, welke geschat wordt op een 6000 opnamen. --- In dagen van Stried NIEUWE VERTALING NAAR FEHRS 111 Mar dan heurt ze alarm. Ze roept heur bij de name, eerst uut de veerte, mar dan al van dichter en dichter bij. Harder en harder. Is det Pouwel niet? Ze döt de oogen wied los en is dan in ies in een aandere wereld. Ze hg op bedde in heur eigen huus, de dag scbient int vèènstef, doar is de stèè van Pouwel, mar leeg. Stienholt, de groote zaal, det ondier van een Oabel, alles is vurt, oft deur de grond ezakt is. Now wordt de deiixe lös etrökken en Pouwel, Annoa Bolten en de maais koomter invliegen. Wat wilt die toch? Annoa bevuult heur .en kik 'heur in de oogen. Dan zeg ze: „Now eerst allemoale hen buten toe, allemoale hen buten goan, voort dan". „Ikke ook?" vrög Pouwel, die glad in de wiere is en mar mit de haaneh deur zien hoarkop wuuit, „ikke ook??" „Ja, ieë ook" beduudt Annoa hum en ze wèènkt hum, det hij mar hen Riekien goan mvt urn die op te halen. Marrechien zet en heurt det allemoale, mar zeggen kan ze niks, ze is in zoon vrömde toestaand, zë vuult det ze nog op de wereld is, en dan likt heur det ze der buten is. Is det allemoale een droom? Ze slot de oogen. En Annoa giet hiel zacht noast heur zitten en ze wacht op olde Riekien, die wel road weten zal. Het wèèr was mit iene nacht ummesprungen. Buten broesde de Zuudwester, de regen vleug tegen de vèènstars, en van de doaken scheut van lieverloa alles onderuut en volt op de grond dale, wat- as de winter doar op epakt had. leder reize heurdie weer een doffe slag en het duurde niet lange, of de paan urn huus, de hof en de weg, alles zwömde in de modder ent doaiwater. En wie of noar de schure toe wol, boer ef knecht, ieder mus de leerzen andoen, aans kun hij der niet komen. Pouwel har hum de tied niet egund urn leerzen an te trekken Zoo as hij gunk en stunt, mit de bloote kop en in de boezroen vleug hij noar Riekien zien huus. „Wat schèèlter an, Pouwel. ,Der is toch gien ongelok passeerd? vreug Riekien, die krek in de deure stunt. . „Mien vrouwe koomt toch gouw.., Riekien, gouw". De stemme en de kin, beefden hum. * „Scheelt oen vrouwe dan wat? Toe zegt dan op, wat oj hebt." „Marrechien lig veur dood hen" reup hij mit een stemme van iene, die hoaste stikken zal. „Goeie God, hef ze heur det zoo annetrökken" mommelde de olde vrouwe". Ze lèèft toch, Pouwel? Ie hebt heur toch wel bevuuld?" „Ja nee Ikke wete der niks van.. allent har ze int leste de oogen -wied los". „Now dan zal ze wel èèmties weg evallen wezen, Pouwei. Zoowat komp meer veur.. Ik zal wat thee meenemen. (Die is kold en heilept altied. Mar hoe koomik bij oe }n huus, want ie bint joa tut an de knienen nat." „Ik zalloe dragen, aj mar gouw koomt, Riekien". Riekien bunt mit heur beverege haanen een olde woUen doek umt heufd, steuk heur aldereindeussien in de buusse, namp de thee en toe namp Pouwel heur op de narrem en dreug heur mit groote schreen oaver de weg hen, deur de goaren zien huus in. De olde gèèlbonte katte van Riekien har alles mit annekeken, mar now sprunk die van de kleine beunledder of en reuk an de groote plasse water en modder, die as Pouwel, achter eloaten har. Of de katte de neuze of de board nat ekregen har, of det hij wat aanders vernamp, ze proestte een paar moal, schudde de kop en gunk toe op de kaante van de zieddeure zitten. De beide mèèn-6chen keek hij now zoo lange noa, tut ze bij Pouwel deur de baander scheuven HET TWI'J EN DARTIGSTE KAPITTEL. Marrechien lag stille op bedde, want de griezelege nacht har'heur hard an egrepen. Veur heur bedde zaten de hiele dag Annoa of Riekien, en ze pasten heur op. Annoa sleup snachens bij heur. Aandern kwamen der niet an te passé De dokter worde haald, en hij kwamp gouw, want riekeluu's ziekte rok joa wied. Hij onderzochte en vreug Marrechien en Riekien noar dit en noar det. Int leste meende hij detter niks verkeerds was, en det ze Marrechien mar stille een paar dage op bedde zullen loaten liggen. Wat heu'r in ies zoo van streek emaakt har, doar kun hij niet achterkomen, en der was ook gien iene. die hum doar wat van an duudde. De woare oorzake wis hij dan ook niet, en hij zèè, det ze heur wel verbeurd hebben kun, of det ze te veule warrek had har. Misschien kunt ook wel ant éten liggen. Marrechien lusterde noar alles, mar ze zèè niks, Pouwel was onderdehaand glad van streek. Oaveral stunt hij in de wèège, men kun hum narrengs toe gebruuken, en wol hum narrengs umpie of bij hebben. Ja, hij mug nog niet ies in zien eigen kamer wezen, mar mus koffiedrinken in de hooge kamer, woar as hij ook sloapen zul, wied vurt van zien Marrechien. Derbij waster gien stom woord uut die vrouwluu te kriegen. Niks, mar dan ook hielemoale niks. Ze waren zoo zwiegsoam as een gesleuten deure en altied mar weer wast: „Geduld hebben, geduld hebben". En toe de dokter noa een dik hallef ure weer buten kwamp, vreug hij, mar kreeg niet aans as halleve antwoorden. Pouwel beguste te klagen en te Jammem, det hij veurt ongelok geboren was, en dettet mar béter veur hum ewest zul hebben, as de dokter hum mar stille dood har loaten goan, toe as hij zoo ziek was. En zoo al meer. En toe hij mar niet van ophollen wus, worde de dokter duuvels en zèè kwoad: „Wat wollie toch man. Ie hebt een vrouwe, die zoo gezond en starrek is, akter in lange gien iene onder haanen had hebbe. In heur toestaand kuj van alles verwachten, woar as een kerel gien verstaand van hef. Geduld muj hebben." (Wordt vervolgd) --- DE KONING VAN EGYPTE STRENG BEWAAKT. Britsche agenten houden hem practiseh gevangen. De Britsche autoriteiten in Egypte hebben bepaald, dat de koning van Egypte streng bewaakt moet worden Naar men heeft geconstateerd, heeft men van Britsche zijde getracht, door omkooping inzage te krijgen in de particuliere post van den koning. Het schaduwen van den koning door Britsche agenten gebeurt op nauwelijks bedekte wijze, zoodat het een provoceerenden indruk maakt. In opdracht van den koning is bij de Britsche ambassade te Caïro geprotesteerd. De koning wordt door deze voortdurende bewaking bijna een gevangene. --- Eeuwig levende teekens worden vastgelegd op de gevoelige plaat Je. W.F. van Heemskecck Dükee: Onze eerste zinnebeelden-fotograaf VAN GROOT BELANG VOOR NEDERLANDS VOLKSEIGEN CULTUUR. „Reeds een jaar of acht geleden, gedurende mijn studietijd In Wageningen maakte ik kennis met de zinnebeelden van ons volk", zoo vertelde ir. W. F. van Heemskerck DUker in antwoord op onze vraag om een en ander mede te willen deelen over de' Imposante fotoverzameling op de tentoonstelling „Eeuwig levende teekens". „Dat kwam, doordat ik voor mijn studie voor landbouwkundig ingenieur op een gegeven oogenblik mij bezig ging houden met den bouw van boerenwoningen. Het was opvallend, dat de oudere Geldersche boerderijen alle bepaalde ongeveer gelijke versieringen toonden. Niemand wist over die versieringen echter iets te vertellen en niemand had er destijds belangstelling voor. Men kon echter niet ontkennen, dat deze symbolen op den nok van het dak, *ovén de deuren en op tal van andere plaatsen mooi waren, zij spraken een eigen taal en konden soms den Indruk wekken een waarschuwing te zijn, of een teeken van 'gastvrijheid. Gedurende mijn praktischen arbeid voor de studie in Friesland nam ik hetzelfde verschijnsel waar, doch In sterkere mate. Er werd en er wordt In Friesland praktisch geen enkele boerderij gebouwd zonder dat het „oelebord" — gevelteeken met twee zwanen — op den nok komt. --- Geen zinnebeelden-„kitsch”. Acht U de belangstelling voor onze volksche zinnebeelden den laatsten tijd bevredigend? Ongetwijfeld. Er is zeer veel veranderd, sedert de stichting „Der vaderen erfdeel" eenige Jaren geleden de eerste wankele voetstappen op dit gebied zette. De Volksche Werkgemeenschap heeft als opvolgster van „Der vaderen erfdeel" over het algemeen niet te klagen over gebrek aan belangstelling voor haar werk en vooral de tentoonstelling „Eeuwig levende teekens" is een succes. Het beste resultaat zal dan ook ongetwijfeld bereikt worden door de samenwerking, welke er thans ontstaat. Van een groot aantal, zinnebeelden is de zin ons duidelijk geworden, er zijn er echter ook een groot aantal, waarvan dit nog niet aan het licht is gekomen. Men zal het snelste succes kunnen boeken, als alle belangstellenden door middel van de Volksche Werkgemeenschap (R. J. Schimmelpennincklaan 12, 's-Gravenhage) contact met elkaar houden en hun ervaringen en wetenschap uit kunnen wisselen. Overigens zullen wij er bij deze groeiende belangstelling spoedig acht op moeten slaan, dat er geen misbruik van de zinnebeelden wordt gemaakt, doordat de „kitsch"-productie er zich meester van maakt, zoo besloot de heer van Heemskerck Dücker. Een bruidskist, versierd met zinnebeelden is ook In deze twintigste eeuw een fraai geschenk, maar het wordt een andere kwestie, als men zijn garage en elk theekopje van volksche zinnebeelden of rüneteekens gaat voorzien. Op dit gebied Is er wellicht nog zegenrijke arbeid te verrichten door het departement van Opvoeding, Wetenschap en Cultuurbescherming, want het betreft hier werkljlijk een belang voor de volksche cultuur van de eerste orde. --- Het Eigene Hoe bouwden de Drenten vroeger hun huis? Dat de moeilijkheden in den ouden tijd bij het bouwen zeer groot waren, zei ik reeds de vorige week. Geheele „muren" werden van „waand" ~emaakt en dat kostte veel energie en veel arbeid. Familieoverlevering vertelt ons nu iets van den bouw van zooft oud boerenhuis uit de vorige eeuw. Weer merk ik hierbij op, dat dit gebruik van veel ouderen datum is, wat ons uit de oude acten blijkt. De natuur was het houtstek van denboer. Inderdaad! Want al naar grootte en omvang van de te bouwen woning waren er van veertig tot zestig eiken noodig en dit hout werd gekapt twee winters vóór men met den bouw wilde beginnen. In het jaar, dat op het kappen van de boomen volgde, .moesten deze boomen worden bewerkt en omdat een boer noodzakelijkerwijze ook zijn eigen timmerman was, waren er op alle grootere erven zgn. „zagekoelen" aanwezig. Dit waren kuilen, waarboven het hout gezaagd werd. Waarvoor al dit eikenhout dienen moest? Behalve de gebinten was ook het andere hout meestal eikenhout, zoowel de latten als de „spoaren". Bovendien was voor 't traliewerk, waarover de leem zou worden aangebracht, eveneens veel hout noodig. Dit raamwerk, dat op de oude teekeningen, die we van Drenthe hebben, overal duidelijk te zien is, en dat dus in wezen overeenkomt met den vakwerkbouw van over de grens, was met dunne latten op ongeveer anderhalven voet afstand van elkaar aangebracht. Hier werd het stroo doorheen getrokken en dit alles werd met een leemen papsel aangesmeerd, of aangevuld. Een huis, dat in aanbouw was, leek voor deze bewerking net op een groot getralied konijnenhok. Het zagen van al die latten, zoowel voor de kap, als voor al die latten van het waandwerk hebben veel tijd en moeite geëischt. Ook de.planken, waarvan deuren, zolders enz. gemaakt werden, waren van eikenhout vervaardigd, zoodat het ons niet behoeft te verwonderen, dat men alleen voor de voorbereidende werkzaamheden anderhalf jaar rekende, omdat het gewone boerenwerk natuurlijk voortgang diende te hebben. . Daarbij waren de gebinten geweldig zwaar. Het is me bekend, dat sommige, die reeds twee of drie eeuwen gestaan hadden, weer opnieuw gebruikt werden na een weinig ie zijn bijgewerkt. Deze omvang was het gevolg hiervan, dat men vroeger niet allereerst keek naar de „gladheid" van een stam, maar ook genoegen nam met een minder mooie stijl, of een minder mooi gebinte, wanneer daardoor met minder werk volstaan kon worden. Juist, doordat het hout niet meer dan noodzakelijk was, verzaagd werd, hield het langer stand en kon het geslacht op geslacht meegaan. Dit alles kunnen we in de oude boerderijen over de provincie nog nagaan. Gebinten, zooals ik die uit een gesloopt huis in Wachtum zag komen, ziet men thans echter niet meer. Wachtum had echter wan ouds bekende geweldig groote huizen. Spijkers werden voor de bevestiging practiseh niet gebruikt. Alles was „hand- en houtgepind", dus precies als in Zweden en Noorwegen, alsook over de grens „houtbouw" in forma. Practiseh al deze oudste huizen zijn gebouwd als „beewerk". Dit was een vorm van boerengemeenschapsarbeid, die vroeger onmisbaar was, en waarbij de buren de bouwers hielpen voor geen andere vergoeding dan het „beebier", dat geschonken werd en de maaltijden. Wij hoeven niet te vragen, wat er in de wiemei gehangen moet hebben om ieder „zien stokkien in de linkerhaand" te kunnen geven. Immers bij die gelegenheden liet „men zich niet kennen" en at er royaler van, dan anders gewoonte was. Dit beewerk viel dus onder de buren- of noaberplichten, waarop ik nog terugkomen zal. Nog voor een vijf en zeventig jaar was het in vele Drentsche dorpen en gehuchten gewoonte - doch gewoonte, voortgekomen uit de dringende noodzaak - dat voor het „richten" van de gebinten al» de buren te hulp geroepen werden. Ook de fundeering bracht In de oude tijden zijn moeilijkheden mee en in dit verband herinneren we ons de oude, meermalen gehoorde boerenverzuchting: „Wat zul een boer begunneh zonder veldstienen!" Deze groote veldstienen, f linten of zware keien onzer heiden kwamen op practiseh alle plaatsen voor, al was het gebied om den Hondsrug zeer in het voordeel. De groote keien werden in den grond gegraven en ze bleken een stevige steun, waardoor verzakkingen niet veel voorkwam. Toen deze oude huizen in de vorige eeuw „versleten" waren en opgeruimd of verbeterd moesten worden, bleek het meermalen, dat er een steenenvracht van vier tot zeshonderd kilo onder één stijl zat. In dien tijd bfegon men deze keien te vervangen door gemetselde fundeering en vaak kostte het geweldig veel moeite zoon knaap van een steen uit de stalrufmten te krijgen. Ook de gebinten werden met houten pennen aan elkaar bevestigd en de zgn. „strijbalken" waren soms zoo zwaar, dat ze de huisbalken overtroffen In dikte. Bij een lengte van twee en een half tot vier meter waren ze vaak meer dan 25 centimeter in het vierkant. Tegen deze balkjes vermocht de befaamde tand des tij ds niet veel, zoolang ze slechts goed droog bleven. Mondelinge overlevering vertelt, dat de noaberplichten ongeveer als volgt plaatsvonden: Waren de timmerlui zoover met de voorbereidende maatregelen, dat begonnen kon worden met den bouw, dan ging eiken dag minstens één persoon uit de andere dorpsgezinnen hen helpen. Dat ging om beurten en zonder andere belooning, dan „goede kost", waaruit volgt, dat er iets extra's gegeven werd. Er wordt verteld, dat er op die manier wel van tien tot vijf en twintig schinken werden verorberd brj den huisboüw. Schinken waren bij onze voorouders een geliefkoosd voedsel bij bepaalde gelegenheden. Van de oudste tijden liet men deze ook uit Westfalen komen, waar de boeren nog meer voorraad hadden dan hier. Was de boerendienst rond geweest, dan begon men -van voren aan, tot het werk gereed was. Waren er vele krachten noodig, dan werd een „beeklucht" gevraagd of blies men op den boerhoorn, waarop de mannen opkwamen en op bier onthaald werden. Bier Ls ook in de Olde Laandschop van olds de volksdrank geweest, tot het in de vorige eeuw verdween en vervangen werd door den sterken drank, wat nu stellig geen verbetering ls geweest. • Een jaar, waarin hulp werd verleend bij den huizenbouw, was voor de boeren een druk jaar, omdat het andere werk niet stil kon blijven staan en het aantal bewoners van een gehucht toch altijd beperkt was. Een beeklucht vond vaak plaats, wanneer de „muren" in het waand gezet moesten worden. Was het vakwerk gereed, dan lag een lange hoop leem langs den muur. Een hoop roggestroo lag er voor. Drie of vier man maakten de leem taai, anderen droegen water aan of maakten gedraaide banden voor het stroo. Dit waren de „korrels" die met leem besmeerd werden, zoodra ze klaar waren en daarna door de latten werden gedraaid. Met dit indraaien waren weer drie of vier man noodig, en zoo ging het vak vóór, vak na. De met stroo gevulde vakken werden vervolgens met leem opgevuld en met taaier leem dichtgepleisterd. Dat ging zoo met drie ploegen achter elkaar, waardoor het mogelijk was 4n één dag een half boerenhuis „in de muren" te zetten. Dat was dan het laatste werk, want voor men er mee begon, was het huis al onder de kap, opdat de muren niet weer nat zouden worden. Daardoor was het mogelijk, dat de muren een jaar of vijftien meegingen, al moesten ze voordien wel geregeld bij gepleisterd worden. Op werkdagen, dat er bijzondere gebeurtenissen voorvielen, als het richten van de muren, waarin de „glazen", d.i. de ramen werden aangebracht, werden ware feestmaaltijden gegeven. P. (Auteursrecht voorbehouden. Nadruk verboden). --- WACHTGELDERS EN HET ZIEKENFONSENBESLUIT Vanwege het departement van Sociale Zaken wordt het volgende medegedeeld: Omtrent de toepassing van het ziekenfondsenbesluit op de arbeidscontractanten in overheidsdienst bestaat nog geen voldoende klaarheid. Ook hier is het al of niet verzekeringsplichtig zijn ingevolge de ziektewet de beslissende factor. Zooals bekend zijn voor een aantal groepen van arbeidscontractanten in dienst van rijk, provincie en gemeente, afzonderlijke ziekengeldregelingen vastgesteld, waardoor zij aan de algemeene regeling krachtens de ziektewet zijn onttrokken. Dit brengt mede, dat ook het ziekenfondsenbesluit op hen niet van toepassing is. De arbeidscontractanten voor wie zulk een bijzondere regeling niet böstaat en die krachtens de ziektewet verzekeringsplichtig zijn, vallen uiteraard wel onder het ziekenfondsbesluit. Zij zullen zich derhalve, zoo zulks nog niet mocht zijn geschied bij een Algemeen Ziekenfonds moeten aanmelden --- JONGEMAN UIT ZWOLLERKERSPEL TE WATER GERAAKT EN VERDRONKEN. Woensdagavond omstreeks 8 uur reed de 25-jarige H. Dekker uit Haerst, door de duisternis misleid, met zijn rijwiel in het Lichtmiskanaal ter hoogte van het z.g. Plankenloodsje. Omwonenden wisten- hem weer op het droge te brengen, waarna de inmiddels ontboden geneesheer, dr. Hagenbeek, kunstmatige ademhaling op hem toepaste. De levensgeesten konden echter niet meer opgewekt worden. --- BURGEMEESTER VAN HAAKSBERGEN ONTSLAGEN. De staatscourant bevat een besluit van den commissaris-generaal voor bestuur en justitie van 15 November 1941, waarbij aan jhr. H. J. W. J. von Heyden onmiddellijk ingaand ontslag is verleend als burgemeester der gemeente Haaksbergen! ---