VERKORTE MEDEDEELING VAN HET DOOR GEDEPUTEERDE STATEN VAN ZEELAND, GEDAAN VERSLAG van den toestand der provincie Zeeland, aan de provinciale staten in de zomervergadering van 1860. (Vervolg.) Havens.
Dc buitengeul dor Wcstcr- of Koopmanslmvcn Ie Vlissingen is voortdurend, zoo door dc werking der spuisluis als door uitbaggoring, voor rekening van liet rijk verbeterd, en tot ccnc diepte gebragt van 50 duim beneden den slagbalk der sluis, of' 1,90 cl beneden tftttgWiltCT, uïeteciie brcetïïc van 12 ellen.-— '- Nadat cene verzakking had plaats gehad van een gedeelte der bcschoeijingaim de oostzijde der haven buiten dc voormelde sluis, heeft het gemeentebestuur te Vlissingen , ter voorkoming van verdere- ontgronding, door de spuljing en verdieping te' ontstaan, enter verkrijging van eenen steun voet vooreen nieuw te maken houten bcschoeijing, ter voorschreven plaats een rijzen zinkstuk doen leggen, ter lengte van 22 ellen en ter breedte van 13 ellen, bezet niet zwaren steen, waarvan de kosten hebben bedragen f 1143* Eene nieuwe bcschoeijing ter lengte van 20 ellen in voorts aanbesteed voor f 2743. Dc gemeente zal in deze kosten door liet rijk worden te gemoet gekomen, vermits zij ten deele door dc spuijingen veroorzaakt zijn. Van de wcderzijdsche boorden der haven te Veere, die voor rekening der provincie worden onderhouden, is ecu slecht gedeelte der muren door nieuw metselwerk vervangen, terwijl daaraan verder eenige andere werkzaamheden van gewoon onderhoud, waaronder het schoonmaken en op nieuw voegen van 300 vierkante ellen metselwerk, zijn verrigt. Dc aanslibhing dar haven neemt echter steeds toe, waaraan het gemis van spuijing bevorderlijk is. Vroeger verschafte de loozing van overtollig landwater, door de in het achterste geüeclte der haven liggende sluis van Walcheren, van lijd lot tijd eenige spuijing; doch in de naastvoorgaande jaren was aan zoodanige loozing geene behoefte, en bovendien is gemelde sluis in zulk eenen bouwvalligen toestand geraakt dat zij zelfs, al ware Uil noodig, niet meer tot doorlating van water zou kunnen dienen, maar dat de centrale directie van Walcheren in tegendeel heeft gemeend haar te moeten afdammen. Plet voor rekening der provincie zijnde onderhoud der haven- j werken toVccicis, van 1 julij 1859 tot en met 31 december ' 1861, aanbesteed voor f 800. Aan bet posthaventje te Gorishoek is, zoo door rectificatie als door verbreiding en verdieping der havengeul de verlangdeverbetering tot stand gebragt, zoo dat dc vcerscMppcr alsnu bij eiken waterstand tiit en in dc haven kan varen. Dat werk, met het onderhoud mede van I julij 1859 tot en met 31 december 1861, is aanbesteed voor f 1995. Id de haven te Breskens. wier onderhoud met wat daartoe behoort, gedurende het voorschreven tijdvak, is aanbesteed voor fB6OO, is do zwaaiplaats voor de stoomboot, ten dienste van een vaartuig van meerdere lengte dan de Schelde, verruimd, zoo als in het vorig verslag is vermeld. De kosten daarvan hebben bedragen f 550.
Bij den storm van 15 april werden aan de werken dezer haven vcilorcn of beschadigd 25 kuh. ellen grond, 20 vierk. ellen krammat, 25 vierk. ellen rijsbeslag, 150 ellen tuin eu SO ellen rictscherm, benevens eenige keibestrating. Op den 25 november 1859 is in het stortebed der westspuisluis achter de gemelde haven, een gat geschuurd, ter diepte van 1,10 el en ter oppervlakte van 30 vierk. ellen. De kosten van het herstel beliepen f 126,10. In de haven van Philippine is do schecpszato gedeeltelijk afgegraven. De uitdieping zou in dit jaar worden voortgezet en dc daaruit voortkomende specie zou worden gebezigd tot verhooging van den westuol, ter beschutting der vaartuigen. Het onderhoud dezer haven, niet hetgeen daartoe behoort, is, van I julij 1859 tot en met 31 december 1861, aanbesteed voor f 575. Ten aanzien der overige havens zijn geene belangrijke bijzonderheden ten zij de v oorgen om en c verbetering te Middelburg, herhaaldelijk vroeger vermeld. Te Vlissingen zijn de binnenhavens, gezegd de engelsche en pottckaaijen, niettegenstaande alle aangewende pogingen, met de bestaande middelen niet op de vcreischte diepte te houden, zoo dat het gemeentebestuur vreest dat op nieuw tot eene opzettelijke dieping zal moeten worden overgegaan. Zeeweringen en duinen. Over het algemeen bevinden zich de waterkeeringen in eenen goeden staat van onderhoud. De reeds vermelde stormvloeden hebben meerder of minder schade daaraan toegebragt. Bij dien van 2/3 februarij was de schade van weinig belang. Die vau 15 april liep wel minder gunstig af, doch de schade was noglhans niet aanzienlijk. Aan de cahunitcusu polders bedroeg zij te zamen niet meer dan f 1302,80, daaronder echter niet begrepen die, ontstaan in vakken welke in 1859 moesten worden vernieuwd. Ook nan de contrescarpe te Tholcn, langs dc rivier du Ecudragr, ontstond eenige schade. De frontmuur van het sluisje stortte in, en de beide vleugels met het stortebed alsmede de pumglooijing aan weerseinde verzakten. liet herstel van dit werk kostte bij openbare aanbesteding f 488,04. Aan den polder het Oudeland, behoorende tot de polders van St, Maartensdijk, ontstond ccnc schade tot welker herstel ccnc som van 1' 1595 werd vercischt. Voorts brak de bekading door van schorren vdó"i' den Anna- Ja co ba-polder langs hetZijpc. Die bekading werd later door een' zeedijk vervangen, waarvan hierna zal worden gesproken. Met den veel minder hoogen vloed van 1/2 november was dc schade nogthana vrij aanzienlijk. Aan dc zeeweringen te Viissuigen werden 3 plankicrplaiikcti en 9 stakcipalcn weggeslagen. Eenige andere palen en verdere voorwerpen werden uit kannen stand gerukt. Vooral echter was de schade beduidend aan dc polders Borssele, Ellcwouisdijk, Kruiningen, V/aarde en Hoofdplaat, benevens aan bet district Laiigendijk van den polder Schouwen. Haar herstel kostte aldaar tezamen f 22220,19, behalve het aandeel dat, volgens dc voorwaarden der aanbesteding van het onderhoud, door de aannemers moest worden gedragen. Aan dc overige ealumiicusc polders was de schade minder belangrijk, en kwam zij geheel voor rekening der onderhoudsiianiiemers. Het onderhoud niet de noodige vernieuwingen en herstellingen aan de coimescarpc ie Tholcn, gedurende het tijdvak vaiïTjulij ï SoD" tot eu met 31 december 1861, is aanbesteed voor 11950. De gewone aarde-, kram-, rijs- en siccnglooijingwcrkcn aan de zeedijken der calamiteusc polders zijn iv 1859 aanbesteed voor f 379116,
In het bestek dezer werken was begrepen, het verbeteren van 3078 ellen lengte zecdijks, waarvan 1422 ellen niet builenbermen werden voorzien, en het Vernieuwen of nieuw leggen van 66474 vierk. ellen rijsucslag en 44903 vierk. eJJcn steengiooijing. Dc oppervlakte wintermat aan dc calamitcusc polders bedroeg volgens gemeld bestek 235743 vierk. ellen tegen 239550 vierk. ellen in 185 S. Behalve dc hiervoren vermelde dijkaverbeteringen is voor eene som van f 11500 aanbesteed het verhoogen en verzwaren van den zeedijk van den polder Schouwen, district Flaauwers, over cene lengte van 1000 ellen. Het in 1855 aangevangene staketwerk op het buitcnbeloop des zecdijks van dcv polder "Walcheren, aan de zoogenaamde Westwatering, is met 94 ellen verlengd en daarmede voltooid. De kosten bedroegen f 9570. Aan de watering Groede en Baanstpolder is de dijk bij de groesche sluis, sluitende ter weerszijde aan de dijken vanden polder Jong Breskens, over eene lengte van 215 ellen verhoogd en verzwaard, waarvan de kosten bedroegen f 1220. Ook aan andere niet calamiteuse polders zijn dyksverbcteringen uitgevoerd; zoo als aan den polder Dreischor, alwaar voor dijks ver hooging en den aanleg van vilvoordschc steengiooijing eene som van f 4755,95$ werd besteed ; aan den polder De vier bannen van Duivchuid, alwaar voor het maken vau stecnglooijng f 4400 werd uitgegeven; aan dc polders Ooster- en Sir Jansland, alwaar voor den aanleg vansteengiooijing is besteed f 2997,30; aan den Hollarcnpoldcr, alwaar de kosten bedroegen f'44t,22£; aan dc polders van Poortvliet tot een bedrag van f 5092,60; aan de watering van Baarland voor cenc som van f 400; aan de Breeds Watering bewcstcn Yerseke, alwaar eene oppervlakte van 3420 vierkante ellen oud rijsbeslag door vilvoordschc steenglooijing werd vervangen; aan den polder Zuidvlict alwaar voor f 360 werd verwerkt; aan den polder Lecndert-Abraham alwaar met f 350 alsnu dc over vijfjaren verdeelde verzwaring vanden voorberm over eene lengte van 680 ellen is voltooid; aan den Sophiapolder alwaar voor f4OO werd verbeterd; aan den Thoorenpolder voor f 1225; aan den Van-Alsteïnpolder voor f 375; en aande Vereenigde polders van Osseilissc voor f 675,81. Tevens hierbij te denken aan de reeds vermelde verbeteringen aan havendijken.
Bij den polder Walcheren is hei werk voortgezet der afvlakking en verbetering van het profil des duïns op het zuideinde van den zeedijk te Westkapelle. De kosten daarvan bedroegen flll4.
Dc buitenhellingcn van eenige hoog opgestovenc duinvakken aan dien polder lo steil staande om te kunnen begroeijen, waarvan het gevolg is, het zij oversüiivïng naar binnon, het zij afschuiving over de geheele hoogte bij de minste afneming van den voet, is voor het achterover halen en verlagen dier vakken in de begrooting eene som van f 1100 aangewezen.
Daarin werd verder eene som van f 2342,31 bestemd voor gewoon werk tot instandhouding der duinen, waaronder voornaincntlijk begrepen zijn de kosten van 7000 elleurietscherm en 14 bunders helmbeplanting.
De jaarlijksche beplanting der domaniale duinen langs de westkust vau Schouwen is in l(-'59 aanbesteed voor f 2700. Voor deze som moesten 66 bunders met stroo en helm worden beplant en 8000 ellen rietscherm worden geplaatst.
In 1859 hadden weder eenige oever- en dijkvallen of afschuivingen plaats.
Op den lö februarij was dit het geval aan den Zuidkraaijcrt: polder, in dc nabijheid van het haventje aldaar. Die val drong over 40 ellen lengte door tot in het beloop van en ook in den btiitenbcrm zelve, tot op i 6 ellen uit den kruin. Dc voorloopigc voorziening vorderde eene som van nagenoeg f 600. Zij werd gevolgd door eene beziuking van den oever inct vier digi bij elkander liggende zinksttikken ter gezamenlijke grootte van : 4700 vierkante ellen. Dat werk is aangenomen voor f 20,900. 1 Op den 4 on 5 mei had eene belangrijke afschuJvhjg plaats, aan liet zoogenaamde westgat van den Nieuwe Ncuzeupoldcr j zij had ccnc lengte van 400 ellen, gemeten langs den weggevallenen laagwatcrrand. De zeedijk werd over eene lengte van 2*o ellen zwaar beschadigd, en was op sommige punten niet zonder gevaar van doorbraak. Onmiddellijk werd achter den val eene ringkadc opgeworpen tol 1,50 el boven gewoon hoog 1 water, en later is oen inla.igdijk gelegd ter lengte van S7O elJc» en ter hoogte van 3,50 cl boven hoogwaterpeil. De ringkadc is verder tot zeedijkshoogte opgetrokken, ten einde tot blijvende waterkcering te kunnen strekken. Dc kosten van dit een en ander bcdroegeu, met inbegrip der koopsommen en vergoedingen voor ingenomen gronden en veldvruclitc», do som van f 28595,694.
Op den 22 julij ontstond aan den polder Schouwen, district Flaauwcrs, een val ter lengte van -fit) ellen, waardoor echter aan den zeedijk zelf weinig sciiade werd toegebragt. i)o «i'ylakking der steile kantenen de verdere voorzieningen vcreisehten CeilC som van ruim f 1000.
Op den 31 augustus/l september had eene afschuiving plaats voor den polder Oostbeveland over eene lengte van 100 ellen. Dc verdieping liep tot 6,4 el. De steile rand van den val bleef echter ruim 175 ellen verwijderd van de buitenkruinlijn des dijks.
Op den 12 october viel aan den V/ilhelminapolder, (Zuidbeveland) weder eene afóchuïvïng voor, ten oosten van den val van 9/10 februarij 1556. De zeedijk werd over eene lengte van 150 ellen zwaar beschadigd en met doorbraak bedreigd, doch de polder werd door den inlaagdïjk van 1856 beveiligd. Ter voorkoming van verdere schade is de zeedijk onverwijld achterwaarts overgehaald, en met dc vereisen te verdedigingswerken , voorzien, terwijl aan den voet een kraagstuk is geplaatst van 1 4400 vierk. ellen. De kosten hebben bedragen f 23000.
Op den 12 november ontstond eene al'schuiving aan den Kleine Huisscnpoldcr ter lengte van ongeveer !00 ellen, en tot ccnc breedte van 40 ellen. Zij bleef echter 6 ellen verwijderd uit den teen des zecdijks en vereïschte geene onmiddelijkc voorziening, ook omdat zich achter den zeedijk een inlaagdijk bevindt.
Ter verdediging van dc sterk door de stroomen aangevallene oevers van dc polders Bruhnsse, Stavenisse en Vlietc, en van de havenhoofden van het kanaal van Neuzen, zijn, naar een door den hoofd ingenieur van Diggelen voorgedragen plan, dc volgende zoogenoemde onderzecsche steenen dammen aanbesteed, als : 1 aan den polder Bruinisse voor t 17700; 3 aan den polder Stavenisse voor f 81500; 3 aan den Vlietepoldcr voor f 80900; 1 aan dc oostzijde van den oosterhavendam te Neuzen voor f 34700.
Deze dammen beslaan uit gewone zinkstukken, door zware bedekkingen van vletgrond en steen tot dammen opgewerkt, gaande zoo veel doenlijk onder regelmatige hellingen naar de grootste diepte, met eene kruinsbreedte van 4 ellen en wedcrzijdschc beloopen van lop 1. Voor zoo ver dit met voordcel kan geschieden, worden deze dammen, ter bekoming van het vercischic profil, in het hart met rijsvullingstukkcn voorzien.
Het maken der dammen aan den Vlietepolder is moeten worden uitgesteld tot het voorjaar van 1860. De dam te Ncnzon is door eene ontstane verdieping van den benedenoever niet op bepaalde lengte kunnen worden gebragt, zoo dat nog cone aanzienlijke hoeveelheid steen in 1860 zal moeien worden geleverd.
Dc sedert eenige jaren aangevangene oeververdediging vóór den polder Borsseie is weder voortgezet, door eene hestorting van 3200 lasten gewone Doornikschen steen, aanbesteed voor f 22800.
Ter verbetering van het strand en tot het doen aanslibben eener geul, zijn vóór den Molenpolder (Zuidbeveland) eenige rijshoofden aangelegd of verbeterd, hetwelk is aanbesteed voor f 4600.
Ten einde de aanslibbing te bevorderen en daardoor de kosten van onderhoud des zeedijks in het vervolg'te verminderen» is door de geul bij dijkpaal 64 van den polder Oud-Noorbeveland, een met rijsbeslag en steen verdedigde aardendam gemaakt, lang 150 ellen, met eene kruinbreedte van lel en wederzijdsche beloopen van 4op 1. De hoogte van dezen dam komt aan den dijk overeen met het hoogwater, en daalt naar het uiteinde op den kruin tot 0,75 el daar beneden. De kosten van dit werk hebben bedragen f 7900.
Ook aan den polder Walcheren zijn weder eenige rijshoofden gelegd tot verdediging van het strand. Voor f 7500 werd ecu mctDoornikschcn steen bezwaard rijshoofd gemaakt bij dijkpaal 9 van den zeedijk te Westkapelle, aanvangende op het buitenbcloop des zeedijks ter hoogte van gewoon hoogwater en van diUïr, over eene lengte van 88 ellen, afdalende tot even boven laag water, met eene gemiddelde breedte van 8 ellen. Twee andere, met Doornikschen steen bezwaarde ronde rijshoofden werden gemaakt ter lengte vau 46 en 65 ellen, en een, hetwelk reeds bestond, werd verlengd niet 55 ellen, op het zuiderstrand vóór den gemelden zeedijk, alle mede ter gemiddelde breedte van 8 ellen, en afdalende van 1 el boven hoogwater aan den duinvoet, tot nagenoeg het laagwaterpeü; dc kosten daarvan bedroegen eene som van f 3143. Een vierde hoofd, van gelijken aard als de voormolden, werd op het noorderstrand bij Domburg gelegd, ter lengte van 170 ellen en gemiddeld breed 9 ellen, aanvangende aan het duin op 1,50 el boven hoogwater en afdalende tot nagenoeg het laagwaterpeü, waarvan de kosten bedroegen f4lOO. Eindelijk werd ecu dergelijk hoofd gemaakt op het strand vóór de Westwatering, nabij Vlissingen, ter lengte van 101 ellen en met ccnc gemiddelde breedte van 6,50 ellen, aanvangende aan het duin op 1,25 cl boven hoogwater en mede afdalende tot nagenoeg het laagwaterpeü; de kosten bedroegen f 1600. Ook bij andere polders werden werken tot behoud of verdediging der oevers uitgevoerd.
---

Verveeningen.
Tot vier verveeningen, allen in het polder-arrondissement Hulst, is in 1859 vergunning verleend, te weien: in de gemeente HomoniiSse, tol een in den Ha'vcnpoider (Lamswaarde c. a.), groot 61 roed. 90 ell.; in de gemeente Stoppcldijk, tot eene in den Sir Pauluspolder, groot 61 roed. 70 ell.; en tot eene in den polder Stoppcldijk, groot 3 bund. 37 roed. 30 ell., en in de gemeente Boschkapclle, tot eene in den polder Stoppcldijk, groot 81 roed. 90 ell, te zamen 5 bund. 42 roed. 80 ell.; terwijl de reeds vroeger verleende vergunning tot eene verveening in den' ILivojpoldei-, gemeente Hoek, polder-arrondissement Ax'eT, (er , grootte vau 48 roeden, met twee jaren is verlengd.
Omtrent de hoeveelheid der in 1859gcgravcncturf,deprijzcn daarvan en het getal der tot het werk gebezigde arbeiders, zijn do volgende opgaven ontvangen: geinceiucßoschkapclle, 10960 ton, ad 20 cents de ton, 35 arbeiders*, gemeente Graauw 26000 ton, ad 20 cents dc ton, 54 arbeiders; gemeente Hengstdijk, 11000 ton, ad 23,75 cents de ton, 26 arbeiders; gemeente Hontcnisse, 20010 ton, ad 20cents de ton. 111 arbeiders; gemeente Ossenisse, 1360 ton, ad 2-3,75 cents de ton, 8 arbeiders; gemeente Stoppeldijk, 52210 ton, ad 20 cents dc ton, 150 arbeiders.
---