VII E NEDERLANDSCH TAAL- EN LETTERKUNDIG KONGRES. 111. Brugge, 9 september 1562. In mijn vorigen,mijn waarde, bebik u meteeu paar woorden van den inhalingsstoet gesproken. Vergun mij nog met een enkel daarop terug te komen, en u te verzekeren dat die stoet rijk aan symbolen was; dat men er de portretten van de hier ter stede zoo hoog vereerde Breydel en de Coninck bij rond droeg, en men de opmerking gemaakt heeft, dat, wanneer de trein een oogenblik stil hield, het vermoeide kind, hetwelk die afbeeldingen droeg, met de kleine hand rustte op de hoofden dier onvergetelijke burgers: een inderdaad treffend zinnebeeld ! Ook was er een voorstelling bij van Johannes den Dooper, predikende in de woestijn; men is hier wel zoo beleefd daarin geen wandelend puntdicht op het kongres te willen zien, en ik voeg er bij, dat ook niet te hopen, daar de eerste dag verre van onbelangrij k was en meer dan een behartigingswaardigen wenk voor de taaibroeders der beide landen bevatte. Gaarne had ik u gisteren de toespraak des burgemeesters medegedeeld; maar ik had ze niet magtig kunnen worden. Thans geef ik ze u zonder de minste kommentarie. „Weest welkom, mijne heeren, weest welkom, ontvangt den hartelijken welkomstgroet der oude stad van Vlaanderen. „Komt hier beraadslagen over de taal van Maerlant, in de schaduw dier gedenkteekenen, die te gelijk den eersten bloei der vlaamsche kunst, des vlaamschen handels en der vlaamsche vrijheid voorden geest roepen. „Brugge kan slechts voor uwe oogen alleen eene grootheid ten toon spreiden, die zij sedert een aantal eeuwen verloren heeft; maar gij zult er nog door herinneringen worden getroffen, waardig u tot nieuwen arbeid te bezielen. „Indien wij onzen kinderen eene taal leeren, die al de deelen van ons gelukkig België verbindt, en die, terwijl ze ons in aanraking brengt met de beschaving van geheel Europa, onze eigene met de laatste vooruitgangen heeft verrijkt, zoo koesteren wij toch een innige genegenheid voor de taal onzer » vaderen, die, als het ware, een geheel uitmaakt met onze geschiedenis en onze gedenkstukken. „Geleerde hollanders en belgen, wij danken u dat gij herwaarts zijt gekomen om ons te helpen in het veredelen van dat heilig erfdeel der vaderen. „De studie der letteren strekt niet alleen om al wat het bijzonder leven eigenaardigs heeft, te verhoogen, maar zij kan ook medewerken om de betrekkingen der volkeren onder elkander te verzachten en vruchibaar te maken. „Moge uw arbeid zulke vruchten dragen! Brugge zal zich o-elukkig achten de zetel te zijn geweest van het vreedzame kongres der letterkundige afgevaardigden van Hollanden België. „Beide deze volkeren hebben elk hun eigen glorierijk ver- »leden, hunne eigene beschaving.huneigenkarakter.hun eigen volksroem. „Hebben vroegere gebeurtenissen bewezen, dat zij niet bestemd zijn om zich -in een gemeen leven te vereenigen, hunne deugden maken hen nogtans waardig elkander wederkeerig te eerbiedigen. „Ons dierbaar België, zoo gelukkig met zijne onafhankelijkheid, met zijne wijd uitgestrekte vrijheden, met zijn wonderbaren voorspoed, zoo innig verkleefd aan het vorstelijk stamhuis, onder welks regering het zoo menig voordeel heeft verworven, wat het te vergeefs gedurende eeuwen had nagejaagd, reikt gaarne de broederband aan al de volken, die in ons land eerbiedigen wat wij ook eerbiedigen in het hunne: „rest en de onafhankelijkheid." ,Jüit dien hoofde, mijne heeren, bieden wij u de broederhand, verzekerd, dat wij de gevoelens onzer medeburgers uitdrukken, overtuigd dat gij in deze gevoelens volkomen deelt. „Wij hopen.mljne heeren,dat gij van uw verblijf in Brugge een hartelijke en broederlijke herinnering met u zult mede nemen naar uwe woningen." Waar wij dit van doen zullen, reeds nu weten wij, dat dit het geval zal zijn van de ontvangst in het hotel van den goe- , verneur, den heer Vrambout.eere-voorzitter van het kongres. | 15r is zeker in België, en vooral in Vlaamsen België, geen man : die meer bemind is bij het volk, en meer geneigd om mede te I werken tot de bevordering der beschaving ook door middel der taal, dan deze achtingswaardige vertegenwoordiger der regering in dit gewest. Dat hij den takt bezit om wat men noemt bij zich te ontvangen, hiervan heeft hij de sprekendste bewijzen gegeven tijdens de feesten te Damme voor twee jaren; dit toonde hij opnieuw door de wijze waarop hij al de kongresteden rondom zich had vereenigd in de schitterende zalen van zijn hotel, op welks balkon zij gelegenheid hadden het vuurwerk te zien ontsteken, dat op geen feestelijk programma in België ontbreken mag. Of zijn voorbeeld ter navolging ia aan te bevelen — wie zou het loochenen? Zeker is het datiiïj daarenboven begrijpt dat de verbroedering ook aan de witte tafel wordt bevorderd, daar hij een aantal leden van het kongres gisteren bij zich ten eten genoodigd had, gelijk hij voor morgen weder een ander gedeelte een uitnooüigingskaart heeft toegezonden. Gij ziet—de regering begrijpt hier de dingen. Op het bepaalde uur werd het kongres geopend — en wel in de zaal waar de provinciale raad van West-Vlaanderen bijeenkomt. De zaal was tot in alle hoeken bezet; de welkomstgroet, dien gij kent, en door Souweineopmuziekisgezet, bragt eene goede uitwerking te weeg, waarna de voorzitter Conseience met een kernachtig woord de vergadering opende. Hij begroette ons hartelijk in de bakermat van Maerlant, van Eyck en Memling, waar de taal nog zoo zuiver klinkt in den mond der bevolking, duur wier straten het vlaamsche bloed heeft gestroomd en wirv monumenten daar staan als zoo vele bladen der geschiedenis. Hij bezwoer haar en ons, zonen van den dietschen stam, getrouw te blijven aan hen, waaruit wij zijn gesproten. Hij wees erop hoe 500 jaar geleden ook hier een ander kongres had plaats gehad, toen de vlaamsche maagd van Brugge, waar het de verdediging gold van den geboortegrond, even als nu al de kindeven van het nederlandsch vaderland had opgeroepen. Die oproeping werd vooral door de Zeeuwen beantwoord, en de Sporenslag, waar 16000 ridders werden verslagen en de hollandsche Hugo van Arkel het leven op het slagveld liet, was het gevolg van die oproeping. Zoo wel het bloed van Noord als Zuid heeft toen de : velden van Kortrijk gedrenkt. Thans staan wij op een vredelievender terrein: toch blijven wij strijd voeren tegen de romanische verbastering. Dat is onze pligt; willen wij steeds ons vaderland gelukkig zien, dan moet dit ons doel zijn, al volgen wij, gescheiden, een eigen vigtingopstaatkundig en godsdienstig gebied. Onder goede voorteekenen werd dit kongres begonnen. Koning Willem en Leopo.d, zeker de meest beminde koningen van .Europa, hadden het hunne bescherming , toegezegd; de goeverneurvan West-Vlaanderen heeft zich als eet-e- voorzit ter wel willen plaatsen aan het hoofd der vergadering; beginnen wij dan onze beraadslagingen; maar vergeet niet, mijne heeren, dat gij u bevindt in het land der vrijheid, en (Jat het vrije woord aan vrije namen past. Zoo was ongeveer de gang van zijn toespraak die met levendig gejuich werd begroet, waarna er, volgens vroegeraangenomen gebruik, werd overgegaan tot de benoeming van een bureau, hetwelk werd zamengesteld als volgt: voorzitter baron de Saint-Genois van Gent; onder-voorzitters de heeren van Lennep en Beets; sekretarissen de heereu Jonckbioet en Coussemaeker uit Fiansch-Vlaanderen, professor Heremaus en Karel Versnayen. Na de lezing van ingekomen brieven, waavonder een van koning Leopotd, die het kongres geluk wenscht en het onder zijne bescherming- neemt, van onzen gezant en dien van Hannover te Brussel,die zich verontschuldigen daar zij op dat oogenblik niet in België zijn zullen, en van den minister van binnenlandsche zaken, den heer Vandenpeereboom, is het woord aan den heer de Vries, den eerst ingeschrevene op de lijst der sprekers. Het zou bezwaarlijk zijn terug te geven wat de geleerde auteur over het ware liberalismus in de taal sprak; hij geeselde zoowel de pedanten die den vooruitgang op het gebied der taal tegenwerken, als hen die nieuwigheden of lie\ er trivialiteiten invoeren, waardoor de taal maar al te zeer wordt ontsierd. Hij drong er op aan om niet alles wat verouderd is aan te nemen, en ook niet alles te verwerpen, maar met kieschheid en (overleg te werk te gaan — een raad, die zeker door ieder voorstander van gematigden vooruitgang zal worden opgevolgd. Uitnemend was zijn schets van de uitersten der beide partijen, waarvan de een zich aan hetheden.de ander zich aan het verleden vergrijpt. Hij zag eene schoone toekomst te gemoet, en verwachtte voor inrmer een en de zelfde taal van 't dietsche vaderland. In een woord de question bruiante van het kongres werd meesterlijk behandeld. De heer Sleeckx toonde zich in zijne redeoverhetrealismus in de letterkunde er een volstrekt voorstander van; doch niet van dat, hetwelk de fransche voorstaan, die alles hebben overdreven, evenals zelfs de grieken en romeinen hadden gedaan. Hij wilde dat men het realismus van het misbruik zou zuiveren; dat men uit de letterkunde weren zou wat stijf is en hard, en drong er op aan waar te blijven bovenal. Uitnemend was zijn karakterisering van het realismus der vroegste tijden — in zijn oog waren Zeusis, Shakespeare, Rubens en van Eyck realisten geweest even als geheel de vlaamsche en hollandsche school; en niet minder gaarne zou ik onderschrijven wat hij aanvoerde omtrent de overdrevenheid der fransche school. Daar de heer van Straelen afwezig was, zou zijn stuk in de verhandelingen een plaats vinden. De heer Karel Versnayen, van Brugge, bragt nu een zekere geestdrift te weeg door de voorlezing van zijn dichtstuk: De Halletoren; vooral het koepiet op de gemeente vrijheden, die zich boven de heerschappij der leenheeren verheffen, werd met luide toejuiching ontvangen. De heer van Biesbroeck van Langheraarck verwierf grooten bijval met zijne redevoering over het gebruik der moedertaal op de vlaamsche lagere scholen. Gaarne zou hij zien dat de onderwijzers het bezigen van den plaatselij ken tongval tekeer gingen door hunne leerlingen de zuivere taal te doen spreken en daar zelf het voorbeeld van te gevea; waarlijk het is te bejammeren dat men zich schaamt slecht fransch te spreken; waar dat men er een eer in stelt slordig en onachtzaam met de taal om te springen. De vlaamsche letterkundigen die een strekkend voorbeeld zouden kunnen en moeten geven, spreken zelf onderling te veel fransch. De heer v. B. verlangde ook dat er ecu tijdschrift voor onderwijzers werd gesticht. Aan het einde dezer rede ontstond er een korte woordenwisseling, die evenwel tot geen beslissing leidde, over deze twee laatste punten tusschen de heeren Dodten van Biesbroeck, die al wederom bevestigde dat niet altijd de eenheid in het vlaamsche kamp gezagvoerder is. Professor Jonckbioet deelde nu een pittige verhandeling over Jakob van Maerlant meè, die het bewijs opleverde vau veel navorschens, kiesch oordeel en helder doorzigt. Stellingen op stellingen werpende, brak hij de een na de andere af — om ten slotte te verzekeren dat men, in weerwil van het aangevoerde voor de geboorteplaats van den vader der dietsche tule, te Damme, nog niet kon beslissen in deze en dat men nog heldere en niemve ontdekkingen noodig heeft om dit raadsel behoorlijk op te lossen. Des heeren H. C. M. van Oosterzee's beschouwingen over het gebruik en misbruik der bastaardwoorden in onze taal, zullen jn de Handelingen worden opgenomen, daarbij verhinderd was zelf op het kongres te verschijnen. I De dichter Dautzenberg, door ambtsbezigheden te Brussel gebonden, had inmiddels een gedicht doen ronddeelen te gelijk met een zang van den heer Emanuel Hiel. Onze Beets verraste de vergadering met de voordragt van het eerste, dat wij hier laten volgen, en waaraan doorhem ten volle regt werd gedaan, zoo dat dichter en voordrager beide nieuwe lauweren wonnen. .* I ' Het klokkenspel van Brugges toren Heeft niets van d'ouden klank verloren, Maar golft nog even frisch en schoon; Het weet door weer en wind te boren. Om dietsche harten te bekoren, Met zijnen ronden vlaamschen toon. Het zuid kan geene zwaaïwen vesten. Zij keeren weer ten eersten nesten. Zoodra de Lent ze roept en noodt; Zoo keeren ook uit 'slands gewesten. Bij guller noodiging, de Besten In Brugges ouden moederschoot. Bij 'abeijaarts zilveren aceoorden Herklinken hier de zoete woorden Der middeleenwsche dichterschaar, Laaft, broeders uit den rijken noorden, U aan der 'spraakbron dezer oorden,— ■ *« Dra borrelt zij u rein en klaar. II Dof galmt de klok, fijn lispt de bel Hei luchtruim op en neder, Ons maakt het brugsche beijaartepel Den boezem warm en teder. Wij wenschen van der breede schaal 1) , Niet eene noot te missen. Niet eene form der dietsche taal Ruwhandig uit te wisschen. Dit wil niet zeggen, dat de geest Der dooden moet herleven, Maar dat, wat hun is schoon geweest Het ons kan zijn, den neven. Leert d'ouden heijaard wel verstaan. Hij roept u: « Let en luistert, » Slaat uit den velde weg den waan, « Die uwen zin verduistert, » En laat mij alle klokkea gaaf, » De grooten en de kleinen, " Dan zal ik u, als trouwe slaaf, " De liefste deuntjens seinen." Ik ben in eenen dorp' geboren, Welk 3 torenhaantjen lustig pinkt, Welks klokgeluide mijnen ooren Ver over dal en heuvel klinkt. Ik kenne niets zoo diep en krachtig, Zoo lieflik niets als dezen klank. Hij maakt hem blijde wie neerslachtig, Gezond, wie droevig is of krank. Die toon heeft eene wondre klemme, Hij lokt en trekt en sleept mij mee. Hij wiegt, als eens der moeder stemme, Ter ruste mij, ten zoeten vree f O mocht ik, van der aarde scheidend. Vernemen 't vrome troostgeluïd Dier hemelsprake, zoo verleidend Als Edens slang en Evas fruit. IV. Elk onzer prijst den klokkentoon _ Der plaats waar hij geboren is, Elk onzer vindt hem overschoon Vol zin en vol beteekenia, Doch streelt ons vie\ met meerdren gloed De toon van Brugges beijaartgroet. Hier waant een ieder zijne klok Te hooren in den welkorapsalm, En voelt 'nen zaslgen tooverschok Bij eiken slag of trippelgalm. Wie heeft den droeven moed daarna Te vechten om eene w of a? Een hooger doel eischt uwe gunst, Vecht liever toch in proze en dicht, Om meerdre wetenschap en kunst, Om meer vernuft en meerder licht; Strijdt dietsche mannen, hel en fel, Voor 't grootste, rijkste klokkenspel. De heer Serrure van Gent deelde daarop mede welk eene belangrijke ontdekking door zijn vriend van der Haege was gedaan, en wel van een aantal perkamenten, welke tot omslag strekte van boeken. Deze perkamenten bevatten niet minder dan 60,500 verzen van Maerlants Spieghel historiael, en van een werk van Ph. Uilenbroek, terwijl hij er nog bijvoegde dat in de archieven van Brugge een fransche vertaling moet aanwezig zijn van Maerlant's Wapen Martyn. Na hem maakt de heer Roos, van Aardenburg, bekend hoeveel dagbladen, door hem met den naam van monsters bestempeld, de stad zijner inwoning o verstroomen, om daar de taal te verbasteren. Het stuk was in der daad geestig en fijn — en zijn slot dat, indien, wij voor 50 jaren die dagbladen hadden bezeten, wij dan ook een kongres zouden hebben gehad, maar te Parijs, werd zeer toegejuicht. De dag werd besloten met een verhandeling van professor Brilivan Utrecht, over de geschiedenis der nederlandsche taal. Wat zal ik er uvan zeggen? Niets. Waarom? Om de eenvoudige reden dat ik niet in staat was de geleerde verhandeling zoo te volgen, dat ik regt kan doen aan hem die haar X) Schaal-gamme. uitsprak en tevens aan wat gij regt zoudt hebben er van te wenschen. Diepzinnige stukken als dat van professor Brill acht ik niet gemakkelijk te omschrijven; en een skelet van een bezield ligchaam blijft altijd een skelet. Dit is zeker dat bet stuk hoogst belangrijk was door de voorbeelden, die de geleerde schrijver aanhaalde en getuigde van de ongemeene taaistudie, die hem waardig maakt haar te onderwijzen aan Utrechts hoogeschool. De heer van Lennep las nu een dichtstukje voor, dat hij gedurende de zitting had geschreven. Ik geef het zonder eenige toelichting daar het geheel voor zich zei ven spreekt. Ja, ook mijn boezem was ontgloeid, Toen heden welkbespraakte monden, Iln toonen uit het hart gevloeid, Ook Brugges lof en roem verkondden; Maar toch, 'k vond my te leur gesteld, Hoe 'k ook aandachtig had geluisterd; Kan 't wezen! waar het Brugge geldt, Blijft daar de tytel onvermeld, Die 't hoog in top van eere stelt Die wijd alle anderen verduistert? Mijn broedren! kan het mooglijk zijn, Of dorst, in lang vervlogen dagen, Niet reeds de dichter in 't Latijn, De landgenoot, in 't Vlaamsen gewagen, Oud Brugge, boven elke stad. Is op zijn schoone maagden prat? Nog heden kan 't ons keur van schoonen Op markt en plein alom vertoonen. En 't handhaaft zijn aelouden roem In meenge lieve en friasche bloem. Maar —hoopte ik al die keur van vrouwen. Die Brugge kweekt, ook hier te aanschouwen, Gewis! dat viel my uit de hand. Gy zijt, o Kegelingskommissie! Of zeer jaloersehv of niet galant, Of gy begingt een groote omissie: Gy schiktet alles fraai en net, Maar hebt de dames ginds, waar de oogen Eens oudens mans niet reiken mogen, Wreedaardig in den hoek gezet!.... Nadat de heer Serrure den wensch had uitgedrukt, dat, namens het kongres, bij den minister van binnenlandsche zaken zou worden aangedrongen om, op kosten van den staat, eene keus te doen uit de in de bourgondische bibliotheek aanwezige tooneelstukken van Cornelius Everaert. die in de 16e eeuw leefde, en, welk voorstel werd aangenomen, sloot de voorzitter de zitting van den eersten dag. Terwijl dit op het kongres voorviel werden daar buiten aan de verschillende maatschappijen prijzen uitgereikt voor de beste uitvoering, fraaiste kleeding enz.... Zou dit ook binnen de wanden van het kongres plaats grijpen. Ik heb er een Ahnung van — en daarom zwijg ik van deze. Wordt mijn voorgevoel vervuld — geloof mij, ik zal niet nalaten er u kennis van te geven. Voor heden geloof ik dat hier een punt kan staan. S. ---