IETS OVER CEYLON. .. In de vergadering der Koninklijke Maatschappij van Wetenschappen, te Goettingen, van den 26 lanuarü 1828, iS doof den Heer Hofraad Heeren de voorlezing genouden, handelende-! „ Over het eiland Taprobane, „heden Ceylon gehee ten,'reeds voor dat de Portu„ gezen op Indien scheepvaart hadden, gedufende lan_j ger dan twintig eeuwen de algemeene handels-plaats „ van: de zuidelijke Landen en Zeeën. — De Tapron banè InsUÜ,hodie Ceylon dieta, ante Lüsitanorum in „ Indiam navigationcs per viginti saecula, eonlmuni ter. B rarutn mariumque Emporio.'* ■■ ■ 1 r Dat' Taprobane of Ceylon ■ reeds in de oudheid een zeer-voorname, In de hoofdplaats in dé Indische handels-geschiedenis'innam,, heeft de Hoogleeraar of Hofraad (de laatste Titulature ■ moge in. Duitschland meer ' beteekeneh , in . Nederland : beteekènt die, van Hoogleeraar zekef méér) reeds Vdo'lang': begrepen; ',-'-en • Wordt ■ ook In de nieuwste uitgave-van zijne IJ.ën, ( zie Heeren, Historische Wérken, Xll. S.'- 363 Aanmerking,)-niet onduidelijk, aangewezen..•■Maar men had tot hiertoe gebrek aan goede berigten uit'de Middeleeuw. Deze leemte werd hersteld,"door- de:: zeer 'nieuwlihgs.in het iieht verschenen," en aan den Hoog'leeraar Heeren', door de Loudensche Royal Ascatic Society', -als haar medelid toegezonden, Vol. I, pdg. 3. van -'der- Transdcticnl,~ alwaar men eene korte verhandeling vindt van den Heer 'Alexander,hhnston ;pag. $37—'548. 'Sir' Alexander Jo'wston was tien jafen 'lang Regter op Ceylon, reisde in regerings-aangelegendheden de geheele kust rond, en"«ga'f i Zich veel moeite om. Wegens'de vroegere geschiedenis - des 'handels; aldaaf naauwkeurige berigten in te zamelen.' Hij zocht en vond dezelve • bij Mahomedaansche kooplieden en Priesters; wier voorvaderen 'in •' het bezit van dezen •handel waren,'en in wier.familien, die zich niet.met vreemden vermenger ; de naauwkeurigste kondschappen .te 'dezen opzigte bewaard gebleven zijn. 1 Derhalve niet uit 'Mythische of Poëtische, maar uit zuiver Histo. risctre bronnen zijn deze berigten alle geput, : Nu zag de Hoogleeraar Heeren zich in staat gesteld , om deze informatien met de berigten def ontiheid eh met de nog voorhanden • zijnde groote gedenkteekenen lop het eiland ,' te 'vergelijken \ en •" uit deze beginselen ■'• treedt 'deze verhandeling te voorschijn.' —.7 - 1| . Vooraf .gaan eenige Aardrijkskundige berigten-, ora reden dat \hier bijna alles van plaatselijke gesteldheid en plaatselijke betrekkingen afhangt.'.- Ceylon, een-Et1 -land dat nageuoeg lerland in grootte evenaardt, schijnt door deszelfs-ligging en de havens die het bezit, van ; welke die van Trlncomale de stboonste in geheel Jndie is, tot middenpunt des Zuidelijken wereld-handels van Afrika tot China bestemd te zijn. Ten Noorden wordt -zij door eene Z"ee-engte van hef vaste land van Indie • gescheiden, die bij de kleine eilanden Manuur en RamisseraiTt. door eene reeks vanzandbanken, bezet is, -de zo«>genaamde Adamsbrug, die echter twee smalle doortogten, thar.s .slecnts 5 a 6 voel diep; voorneeu veel dieper, voor de scheepvaart open laten..-Dezelve wsreu ec.iter voor de scheepvaart destijds van groot gewigt; dewijl'bet rond om zeilen' vah' hef eiland/ omd3t.men daarbij de;Noord.Oost- en Zuid-Westelijke , Moussin beide noodig had,' 'slechct eenmaal'" elk jaar geschieden kon; en deze oponthoud vermeed men langs dien,weg, zondat op die wijze het geheele verkeer, met de kust van Malabar en Coromandel, 'door dezezee-engten ging, 'en zjch geheel van zelfs, nabij.de» zelve- de stapelplaatsen yan dezen handel', I zoowel 1 alt. van den meer verwijderden wereld-handel, zich vormden." Het eiland is inwendig vol van gebergten; echter aan de kusten, bgzonder aan de Noordkust beeft betzelve groote vlakten. Dit Noordelijk gedeelte van het eiland., van Trmcomale tot- Manuur en Aripo is het; wat bier bijzonder, in aanmerking komt Hoezeer we. eens zijne dorheid het minst vruchtbare gedeelte ,'is/ kt. echter datgene, hetwelk in de groote gedenkteek». nen,dé" onmiskenbare sporen eenèr vroege aanzienlh'ke bevolking nog vertoont; Hiertoe behooren niet slechts de Pagoden en bouwvallen van. steden, maar .bijzonder de vele weteringen en meeren, rondom, welke van> steen opgemetselde wallen of schuttingen zyit, en die soms 3 ■ of 4 mqlen in omvang hebben. . Deze ware» tot bevochtiging de onaftienbare rijstvelden m de naburige distrikten bestemd ; doch- na het algemeene verval, zijn tlezelve in woestijnen veranderd. Door eeo derzelve ion naar de betekening van Johnstou, een distrifct water bekomen, genoegzaam om 140 millioen ponds- rijst te kweeken. i 7 '' '■ - •'• '■« . ■ • Wat de inwoners betreft, zoo. waren steeds -de bewoners der binnenlanden ( de Cingalesen ) yan de kustbewoners verscheiden, deze laatsten toch waren vaa : elders, om des hendels wille aangekomen, en stonden onder verschillende opperhoofden. ,' 7' Om. nu op eenen vasten historischen grond plaats'te nemen en die plaats te handhavenr ging de auteur van. een bepaald- tijdvak uit, wel te weten, het midden dér Vide eeuw na Christus;. waarvan wij over den toenmaligen handel van Ceylon even uitvoerige als-geloof-. waardige berigten hebben. Wtf hebben die eigenlijk te danken aan Ccmm*. een Koopman, daarna1 JVlonnik, in zijne Topographia Christiania. H(f nam zijn Intrek fefc' zijnen vuend Sopater, die ook Koopman was, ea_ toenmaals uit Ceylon terug kwam', niet.lang na in Adule bij Arkeeko, de haven van het Rijk Axum in Ethiopië ven stelde dezelve met eene gewetensvollenaauiugezetheid te boek. Destijds nu was Ceylon in het bezit van dén uitgebteidsten handel , die de oostkust ■ . van Afrka, Yetmen, voorts Perzie , inzonderheid echter de kusten van het. Herwaarts overgelegen gecfeefte» des'lndischen Schier-eilands omvar; 'maar ook de aars gindsche zijde gelegene en de Sunda- en Specerif-eilarr. den tot China toe, dit Rijk zelfs, ook mede ingesloten , omvattede. De havens m de handels - voorwerpen deze plaaczen worden genoemd , en daarbij tevens aangemerkt „ dat de bewoners van het binnenland, her land der Edelgesteenten , en-die der kusten zeer verschuren* waren „ en onder verschillende opperheecscbers stonden. Laatstgenoemden waren ten minste r veor een gedeelte Perzen .„ die eene Christelijke volSplanring aldaar gevestigd' lastden ; of het.eigenlijk nationale Perzen', dan of her aankomelingen in Perzie of oever-bewoners van den Per. zischen golf geweest zijn,. die in overoud verkeer sten-* den met Indie, kan voor alsnog niet beslist'worden. Ook het 'wezen van den'handel aldaar, wordt uit de beschrijving duidelijk kenbaar. Het was, wat de hoofd, zaak betreft, tusschen - handel; maar ook juist daarom groote wereld.handel, welks zetel steeds daar was, waar de wereld • handel bloeide, die de pakhuizen vulde, en altijd en overal vult, en de markten volkrijk maakt. Derhalve kon het ook geene bevreemding wekken, wanneer de elgendommelijke produkten van Ceylon onvolledig vermeld worden, zelfs de Kaneel niet en.ook ie. Paar ten niet. Deze inhéemsche voortbrengselen waren onbeduidend in. vergelijking met de van buitenlands aangevoerde en verruilde waren. (De inhéemsche produkten worden minder genoemd, zoo lang nog een volk,den wereld.handel bezit.' '■'"-"" -'-■ 1 Toen • de Hollanders nog meesters waren 'van den wereld-handel, (zoo spreekt Heeren en schrijven hem de Goettinger Akademisten op den 24 Februarij: 1828 in -hun 28ste stuk« bladz. 268 na.) sprak tnennief veel van hunnen kaas-handel. ó Hoe . veel'wijsheid ligt er niet in die woorden! welk. een wenk, die vooral moest-in aanmerking genomen: wo/den door alle fabrikanten .en landbouwers-,•• die steeds 1 meenen,- dat inlandsche produkten en ' binnenlandschen handel, de zenuw van den algemeenen:voorspoed is. Doch keeren wij naar het, sedert den vrede 1 van Amiens, voor Nederland wel verloren eiland, maar tot nog steeds' belangrijk, eiland Ceylon terug. Dejioofd-handel werd met Indie gedreven, inzonderheid die van de, West-kust, van Sinda aan den ouder-Judas tot aan Male, iS het Peperland , ( Malabar,). hetwelk,alleen vijf.havens had; die ook groote handelsplaatsen genaamd werden. Dit wordt •alles tot. in de , geringste bijzonderheden :ontwikkeld. Van.het.: tijdvak ■ van. -Cosmas*, ging nu 'de hooggeleerde .schrijver vijf eeiiweh . rugwaards, tot in den tijd van Ptolesnaeus,Also na.Chrjstus.' Ptolemaeus,'■ heeft in zijne geografie een geheel hoofdstuk aan het eiland, Tabubare ook. Solice genaamd, :toegewijd ;' en alhoewel: hij geene geschiedenis van den handel schrijven wilde, zoo leert toch zjjhe beschrijving:duidelijk', hoedanig destijds de toestand van denzelven was. Hij kent niet slechts alleen de kust, maar ook . hefbinnenlatid.7 De kusten zijn met eene reeks van havens en handelssteden bezet; onder de voortbrengselen « staat de rijst« boven -aan ■, maar ook de Eléfanten weide (Elephantumpascua noemt het Heeren,) is .aan Ptoiemaeus gansch niet' onbekend. Dat de berigten van dezen boeken van kooplieden geput zijn, is" door Heeren reeds' in zijne verhandeling over de bronnen,', uit'welk Pto!emaeus\zijne geografie geput heeft, genoegzaam bewezen. De auteur, vergeleek:uit zijne; berigten-met die des vroegstén en' altijd nog gewigtigsten de nieuwere reisbeschrijvers, Robert Knox, die twintig jaren lang van 1657 tot 1677 op Ceylon.leefde, en zelfs delandtaal aanleerde; en hét is; verkwikkend te zien, hoe dat nog een aantal de behamingen van plaatsen , welke bij Ptolemaeui voorkomen zich op het eiland staande gehouden hebben. Zijn gebergte Male (de Adamspic,) heet Malell; zijne hoofd.rivier Ganges, ,is duidelijk.de.Ma. vela' Conga. , In zijn "Madutti, herkent men gemakkelijk Mandotte; ook de naam -de .Oude Konitigstad Amurogfammai', en van baar: Distrikt in de groote -vlakte-, /alwaar dé.kunstmatige meer is,.een'.mijtc-breed , waarvan ' zij zien tot het besproeijen,.!iuiincr..fljSCvelden bedienen , js niet eens verloren, gegaan , .«het-wordt-doör Knox', Amuroguro genaamd.."„Maar Ptolemaeus'.kent,ook' zoo goed als Cosmosde Maldiven; hij;;vermeldt: uit. dfnkkelijk'de XIX groepen, welke zij• vormen ie Atollons, ]a zelfs bepaalt hij dé zich daarin bevindende .137Ó zand-eilanden, naar-getal en ligging met .de volkomen, ste juistheid, naauwkeurig.'.. Maar. ook/in-het Oosten kent hij Java (Jabadia,) met de stad. Argentum in de nabijheid van het tegenwoordig Batavia,"gelijk ook de Sünda-eilanden bij. ïiame.-.'.Hij weetldat zij' 'door menschéneeters bewoond zijn geweest tjde Batta's,) h\j; beschrijft de schepen '.waarvan, hij zich (.bedient, de ■ Monoxyla C uitgeholde boomstammen,-) en hem.is-.China' en de handel derwaards/, óp'.'vérre 'na. niet -onbekend. "Verder opwaarts;"ongeveer èéné halve-eeuw;. volgt nu. de.be.rnemde scheepreis van Arianüs, welke ons dV altéfnaiiuwkeurigste beschrijving vip" den, toenmaiigen, handel geeft.' Jammer dat die schrijver niet geheel tot' Ceylon kwam,' maar tóch ' tot in de nabijheid, van dat' eiland op dé kust van'Maiabar.7 Hoe'bloeije'nd de handel' al'daaf; na'hem Was-,'is genoegzaam bekend; en ook van' Ceylon geeft hij ons eenige belangrijke/befigtén.' Men: noemde het eiland destijds Palaesimundus; maar de'stad' van dien naam (Palaesimundus ' is volgens Plim'us de naam eener rivier, die eene dubbelde uitwatering heeft, en tevens van de daaraan gelegen stad, .de 'noordelijke mond van de hoofdrivier Gonga in de baaij van Trinconomola, heet .op, de kaart van Bezoiacei, met de daarbij gelegen, plaatsje Patjemulli. ..Men vraagt of daar-, nit' Palaesimundus zonde kunnen_,ontstaa.n ziin?) déze stad had volgens Tlinius niet, minder dan' 200,000 in.wo. r.ers.T Denkelijk was deze stad bij', ToVhomite e.n niet bij Jaffar.apa'tnam-waar,.anderen.'deze.|ve'zoeken ,'„ge\e.' gen.. De zee.engte wordt met groote schepen bevaren. Het noordelijk gedeelte' des ' moet zeer, aangebouwd zijn. Behalve de infcéemsche producten worden ook. kléediugsstukken. als handelsvoorwerpen. genoemd. (Het vervolg 'en.slot in het eerstko. mmd Mengelwerk.) ---