Het Invaliditeitsfonds Een achteruitgang van 85 millioen gulden. De Ryksverzckeringsbank heeft dezer dagen de wetenschappelijke balans van het Invaliditeitsfonds op 31 December 1929 gepubliceerd. Hieruit blijkt, dat deze balans met een tekort van f 80,941.010.05 sluit, zoodat de achteruitgang, welken zij in de positie van het fonds constateert, is te stellen op f 85.204.932.31 i. Gedurende het geheele tweede balanstijdvak waren de omstandigheden gunstig voor een goed rendeerende belegging. Ook van de op 31 Ducember 3(924 reeds aanwezige beleggingen bedroeg het provenu gemiddeld meer dan 4 pCt. van de balanswaarde. De eindwaarde van alle inkomsten uft beleggingen overtrof de met 4 pCt. rente op rente vermeerderde som der uitgaven (de balanswaarde der beleggingen op 31 December 1924 daaronder begrepen) met f 11.968.336. Van dit bedrag behoort f 2.248.336 tot de rentewinsten, welke in post XV der activa van de balans per 31 December 1924 reeds waren opgenomen, zoodat de nog niet geanticipeerde rentewinst f 9.720.000 bedroeg. Een tweede op de vorige balans verdisconteerde toekomstige renlewinst, die*op de toekomstige voorschotten aan het Ouderdomsfonds A, is f 4.286.654 beneden de verwachting gebleven, omdat dit fonds een deel van zijn benoodigde middelen aan het Ouder domsfonds B cii niet aan het Invaliditeitsfor.ds heeft ontleend. Soortgelijke tegenvallers zijn voor de toekomst uitgesloten, omdat de middelen van het Ouderdomsfonds B niet meer op deze wijze belegd worden. Er is dus per saldo een bate uit overrente en beleggingswinst groot f 5.433.346. Was deze betrekkelijk toevallige bate het Invaliditeitsfonds niet ten deel gevallen, dan zou het deficit evenveel hooger geweest zijn en dus rond f 90.638.278 hebben bedragen. --- Waaraan te wijten? De ongunstige ontwikkeling van den financieelen toestand van het Ifivaliditeitsfonds is in hoofdzaak toe te schrijven aan de herhaalde kortingen, toegepast op de rijksbijdragen, welke de inkoopsom dekken van de op 3 December 1919 in de verzekering opgenomen groep verzekerden en aan de nieuwe lasten, welke het fonds zonder vergoeding zijn opgelegd. Was bet fonds in deze opzichten ongemoeid gebleven, dan zou het tekort op de balans slechts f 29.000.000 hebben bedragen. Een even ongunstigen invloed op het beeld van den financieelen toestand heeft de wijziging der grondslagen uitgeoefend. Uit de vaststelling van dc in de balans toegepaste invaliditeitskansen en de wijze waarop de invloed van staking en hervatting der premiebetaling werd in rekening gebracht, blijkt, dat de voornaamtse wijzigingen slechts ten deele een terugslag zijn op voor afgaande veranderingen iii de hoogte van het risico of in de practijk der wetstoepassing. Onder dit hoofd vallen in hoofdzaak de verbetering der sterftekansen, de verhooging der invaliditeilskansen en de toeneming van de gemiddelde jaarpremie per premiebelallenden verzekerde. Van zeer groolen invloed was daarnaast evenwel de vervanging der op overgangskaasen gebaseerde rekenwijze door de thans toegepaste methode, waarbij wordt uitgegaan van de veronderstelling van stabiele uiteindelijke verhoudingen tusschen het verzekerde, het premiebetalende en het niet verzekerde deel der actieve bevolking. Aan deze verandering ligt niet in de eerste plaats een objectieve verandering van het risico of van de welspractijk ten grondslag, maar een verbeterd inzicht in den aard van het verschijnsel, dat eerst de statistiek over het tweede balanstijdvak geven kon. Een ervaring, die verandering van systeem welhaast onvermijdelijk maakte, was de omstandigheid, dat vrijwel alle verzekerden, die op 05--jarigen leeftijd tot de premiebetalers behooren, voor het genot van overgangsrente in aanmerking komen, hoewel aan weinig twijfel onderhevig is, dat in vele gevallen dc premiebetaling jarenlang onderbroken werd. --- Geschiedenis van Gulpen e Wachtendonk ligt nog binnen de gemeente ,-en en wel by' het gehucht Pesaken. Het als kasteel aangegeven, hoewel meer lijkend op een groot, machtig heerenhuis. Het behoort thans aan graaf d'Ansembourg. Vermeldenswaard is ook het kasteel Carsfeld of Kaersfeld, niet ver van Pesaken gelegen aan het riviertje de Gulp. Dit is, zooals de oude uitdrukking luidt, een riddermatige hofstede en was vroeger een der oudste en aanzienlijkste in <>? landen van Overmaas. De heer van Carsfeld «ad dan ook zitting in de z.g.n. banksvergade- van Gulpen. Zij was leenroerig aan de Hoog ' roostdij van St. Servaas te Maastricht en bezn-t zelf 'n groot aantal achterleenen. Uit het blijkt, dat dit kasteel meetelde in de rij van leenen en in dien tijd belangryk was. Vanzelf rijst thans de vraag: „Aan wie behoorde Carsfeld?" Met zekerheid is vast te stellen, dat dit riddergoed in de 17e eeuw behoorde '-'■'■}} het adellijk geslacht van den Hove. Als ï>e- V|!s hiertoe kan een grafsteen dienen, die uit de ' die gelegenheid aangekocht, rioclikort daarna weer verkocht aan Willem Scherbach, een burger en inwoner van Maastricht, die omstreeks 1750 is overleden. Na zijn Nood is Carsfeld nog 38 jaren eigendom der ï>cherbachs gebleven, doch daarna herhaaldelijk van eigenaar veranderd. De zoon van den laatstgenoemden bezitter. Hendrik Scherbach, verlotw?' 1 BOedrd?nt 1.6 J»n* "88 aan graaf Joseph Lodewyk van Golstein. Na ruim 15 jaren in diens W UP ****** verkocht deze het den 17 uül\ 1803, aa" Lfdewijk Antoon Begu.n. Deze ft veXkocht het e*ter reeds den 30 Sept. '7 SenfniSToaVentl;rA,Cou,iat en teze weer den rFll- va° ll,em, FransEmmanuel van oer EJsken. Vier jaren later, den 6 Sent 1816 rd het aangekocht door den heer Jacob Lode*nk Caveher, gehuwd met Petronella Delgenr. nanStT" iSV1 deze data met wa 'meer ber voor' eZ S ïf °nS' dat de maand rhdv™TtKf[ belangrijk is geweest, nnand l7n D-dC Vyt malen vier keer in bedoelde l "Senaar is verwisseld. meW „ f(e!,dshalve die»en we tevens te vergebranA T deze hofstede in het jaar 1790 is af- Zl ' d«s Plaats greep onder het behiih 8 en graaf van Golstein. In 1834 is de oyneftoorende pachthoeve alsook de woning geneel herbouwd door den heer Cavelier. Van het oorspronkelijk kasteel, zooals het dus voor de brand van 1796 bestond, was slechts een soort van gevangenis overgebleven. De huizen Homborg en Berghem waren vroeger leengoederen der proostdij te Aken en sedert de 15e eeuw eigendom der Hee*«n v-»n Willem die dezelve steeds verheven hebben." Berghem op 'n hoogte gelegen, is van Gul|t het vlugst en gemakkelijkst te bereiken 'Ie Holleweg, een zijweg van de Parallel|-nommt„, men geklommen tot aan de eerste -• icn te\va" lo°nt het de moeite een blik ach. ,VM u *1 werPen, waardoor men een mooi over * ctrt heeft over het dorp en het zich verder strekkende dal. boven welks Woen de sS kerktoren van Wylré uitsteekt. Hierop Wen we zoo aanstonds niog even terug; we S„ nu eerst nog eenige minuten en dan voltrekt zich na het plateau, waarop we ons bevinden een sdutterend panorama voor ome oogen, hetgeen de moeite van het beklimmen ten volle beloon? Langs de hoeve Berghem verder wandelend begeven we ons naar de groote boerderij „De Driessenen ,van waar wij langs de z.g.n. „Koning van -panje den terugweg naar Gulpen kiezen, op v-elke terugweg een mooi uitzicht wordt genoten SrtS uSSmVf^der gemeente met het . Het gehucht Ingber. vroeger genoemd Eingraeir en Villa Ingmaer, is reeds zeer oud en was in vroegere tijden een bezitting der Munsterkerk te Aken en tevens een proostdyieen. Door het Stift werd in het jaar 1256 Ingber, toen bestaande uit drie hoeven, in erfpacht gegeven voor 30 mudden „half spelt en haver" aan de gebroeders Wijnand en Waltelin, zonen van ridder Gerard van Homborg. De groote en kleine tiende bleven aan het stift. Tevens vinden we Ingber vermeld in 1339, toen Jan, genoemd Vermetelden, zijn vrouw Jutta van Beymerstoc en hun zoon Jan voor den „scholtis" van s-Hertogenraedt in een vergelijk traden met het Munsterstift over eenige goederen, gelegen te Ingber. Het aantal hoeven, groote en kleine, is in den loop der tyden aanmerkelijk uitgebreid, terwijl de weg, welke het met Gulpen verbindt veel verbeterd is. Slechts een kwartier wandelen van Gulpen ligt Wylré (vroeger Wilre), dat we boven reeds noemden en vroeger nauw met Gulpen verbonden was. Wylré is reeds zeer oud bekend. Wij vinden het reeds vermeld in het jaar 1075, toen Annon, aartsbisschop van Keulen, het goed te „Wilere" gelegen, ten geschenke gaf aan de kerk van O.L.V. op de trappen te Keulen. Volgens de Annalen der abdij van Kloosterraad gaf Willem van Wilre in het jaar 1155 zeven bunders, gelegen bij Weiten, aan de kerk van Kloosterraad. De heeren van Wylré vinden we in den loop der geschiedenis vaker vermeld. In 1220 namAlexander van Wilre deel nan het vredeverbod, gesloten tusschen Engelbert I, aartsbisschop van Keulen, en Walram' 111, hertog van Limburg. In 1252 was Herman van Wilre één der getuigen van het in deze geschiedenis-beschrijving reeds meergenoemde handvest van hertog Walram IV. Den 5 Juni 1288, even voor het begin van den slag van Woeringen, werd Hendrik van Wilre, door den hertog van Brabant tot ridder ffeslagen. ..Ken hunner opvolgers. Wil„lem van Wilre, vergezeld door Morel van Wilre, „voerde met zijne troep de 42e ruiterhende des „legers van Wencelijn aan bij den vermaarden „slag van Baswiller egen den graaf van Gulik op 22 Aug. 1371." Als Rijks heerlijkheid bleef Wylré afhankelijk van den Duitschen keizer en diens opvolgers — daarvandaan de Duitsche adelaar in Wylrè's wapen — totdat de Fransche republiek deze landen innam. . Tot Wylré behoort thans ook Carfhils, vlak bij de :rrens van Gulpen gelegen, en dat vroeger een Rijks-heerlijkheid was, waarvan 't grondgebied zich slechts een kwartier uit uitstrekte. Behalve de reeds genoemde en beschreven oude kasteelen bezit Gulpen heden ten dage nog verschillende stadere bezienswaardigheden, welke wij 'n volgende maal zullen bespreken. --- Moeilijke Zuid-Limb, plaatsnamen De Hondsruk bij Simpelveld. Het vorschen naar den oertijd van ons volk is ren „,?* moeil<*e, «adie. Van de duizenden ja» Ktrv,,? dC Seschiedenis der Domeinen, Grieken e;yBflehnv,oen' Peruen' Meden' lianen Assyrifrs cn Babyloniers, hunne maatschappelijke as ge-2S*? ™h°U,ingen' krijgs" S veroverlngsllles aig KdKns lge,gebn,iken' weten w* bijna SS* tU Sf" slechts de werken van Max üuncker te hebben bestudeerd) en over hunne orlnt0en,hlmne schriften zijn we breed geder™ ird'rmaar de kennis eigen voorvatenl"' e hermanen, die vanaf de uiterste noorden F»rSP S \an ska«dinavië het geheele Midtni ,hur°Peesche vasteland bewonen, deden we hii v. ?V10g "iet zóó langen tijd op, n.1. eerst "I Uet begtn der christelijke tijdrekening. We gillen de oorzaken van dit verschijnsel hier niet langer nagaan, maar wel willen we met nadruk op de ongelooflijk taaie meening wijzen, als zouden de Germanen, toen zij in den gezichtskring uer Romeinen Iraden, woeste barbaren geweest f«n die zonder noemenswaardige maatschappe"p™ wettelijke orde in ongeregelde horden h" 11 na ondoordringbare wouden zouden gehuisd "LDüen. Het vasthouden aan dit vooroordeel vervult ons met verwondering, omdat de ons, door mannen als Caesar en Tacitus en ook latere ge leerden over de zeden onzer voorvaderen, na- Belaten mededeeiingen, tot geheel andere besluilanleiding geven. Eerst sedert eenige tien-' 1 ii van jaren hebben doelbewust doorgevoerde ontgravingen een meer helder licht in de zoo ondoordringbare duisternis van 't verleden doen schijnen, en de spade in de hand van kundige, bekwame, verlichte mannen, bracht eene nooit '- lachte menigte van bewijskrachtige- getuigen aan 't licht over de geheele levens-inrichting, ricn hoogen stand der vorming en beschaving, en de kunst onzer voorouders. Het waren resultaten, welke door de slechts historisch en taalkundig uitgeruste vorschers nog niet bereikl ■varen. (Vergelijk de opgravingen van Dr.Holwe:;ii. Dr. Beckers, Dr. Goossens, e.a.). Als nu ook de spade slechts tastbare dingen als beenderen, wapens, urnen, sieraden, spijsresten en ten slotte geheele woningen en nederzettingen uit den schoot der aarde aan 't daglicht brengt, waaruit men zich cen beeld kan vormen van de gewoonten en maatschappelijke verhoudingen, dan komt ons, lot volmaking en juiste kennis dezer resultaten, naast de geschied-vorsching, een ander middel ter hulpe, en dat is de taal. Maar ook dc navorsching der oude laai biedt groote moeilijkheden, omdat het geheele, groote Germaansche volk geen algemeene, overal gelijke taal, maar slechts tongvallen kende, die zoowel m den vorm der enkele woorden, als m hun gebruik, en m dc geheele uitdrukkings-wy'ze zeer verschillend waren. Bemoeilijkend is ook dc omstandigheid daarbij, dat het nagelaten geschrift slechts uit armoedige brokstukken bestaat. Daardoor is het te begrijpen, dat dit grootevorschingsgebied bij lang nog niet is uitgeput, en dat zich nog talrijke oer-oude woorden m dc benamingen der heuvels, bergen, vlakten, vloeden, dorpen, steden, straten en personen terugvinden, welker beteekenis ons nog volkomen vaag en donker is; en ook dit komt, omdat men hierbij met taalkundige regels en wetten alleen niet verder komt, zoodat voortdurende beschouwingen en vergelijkingen, dc volkomen beheersching van meerdere tongvallen of dc een of andere Germaansche taal, kennis van historie en recht, grondige volkskunde, met gewaarborgde familie-overleveringen, en ten slotte ten zekere aanleg en bekwaamheid daarby onmisbaar zijn, om het juiste, dc kern, met helderen blik te begrijjien, en valsche sluitredenen te vermijden. Welnu, een dezer woorden is, of beter, was het woord „Hondsrug", dat nu al sedert een eeuw of vijf (Inde 16e eeuw werd m Duitschland o.a. hevig gepolemiseerd over dc beteekenis, echter zonder overeenkomst.) 't ijverigste onderzoek, om zijn raadselachtigheid op te lossen, glansrijk weerstond; en va ak genoeg, als dc een of ander den sluier half meende te hebben opgelicht, weer als een warse kabouter hoonlachend m den nevel verdween, of als een bedriegelijk dwaallicht den vorscher van den rechten weg bracht, en naar het moeras der vergissingen voerde. We zullen daarom trachten deze doornen-haag te doordringen en dc Koningsdochter uit den duizendjarigen slaap op le wekken. Vooreen juist begrip is vooreerst echter noodzakelijk eene inleiding tot deze uiteenzetting. Daarna kunnen we met onze verklarende afleiding meer direct op den man afgaan. Velen, die ernstig aan geschiedenis doen, zullen dan weten, dat onze voorvadere geloofden, dat bij 't oerbegin van 't menschengeslacht dc god Heimdallr, Odins zoon, die immers den hemel bewaakt, by' dag en nacht even goed zag en het gras hoorde groeien, en onder *len naam Rig dc stamvaders der drie standen, dc edelen, dc vrijen en onderhoorigen schiep, en dat deze natuurlijke, m strengsten zin doorgevoerde, indeeling door duizenden van jaren heen tot ver m den historischen tijd, den onwrikbaren grondslag van ons recht heeft gevormd. In een goedgeordende volksgroep waren dc vrijen laten we zeggen, m afzonderlijke getallen van' honderd gezinnen samen, met hunne daartoe behoorende onderhoorigen m het hondschap eener innerlijke, vaste gemeenschap m burgerlijk, krijgsplichtig en godsdienstig opzicht, m wel en wee, opleven en dood, vereenigd. Aan het hoofd stond een machtig edele, die alle uitvoerende macht, ook dc leiding der offer- en vreugdefeesten, m zich vereenigde, terwijl elk hondschap weer m tien afdeelingen, met een onder-aanvoerder of leider, was ingedeeld, ledere tien hondschappen vormden eene gouw, waarbij men dc getallen tien en honderd niet steeds woordelijk behoeft op te nemen, omdat immers dc volksmenigte, bepaalde bodema'rbeid en andere oorzaken hunnen invloed uitoefenden; aldus vormde zich bij volkrijke stammen het zoogenaamde groote hondschap tot 120. Naar deze orde verlieten dc Germanen met hunne wagenburgen het hooge Noorden, en naar precies dezelfde orde stichtten zy hunne nederzettingen m Denemarken en dc meer Zuidelykc5 Europeesche streken. Dat bet begrip hondschap builen dc Frankische gebieden later volkomen verloren ging, zoodat men tegenwoordig het oude bestaan bestrijdt, vindt zijne oorzaak m het feit, dat vele stammen, vooral dc Nedersaksers, voor hun zelfde, en m alle deelen geheel overeenstemmende inrichting, andere aanduidingen, als b.v. boerschap kozen. Elke vrije, voornoemde volksplanting kreeg een hof met een matige oppervlakte landerijen, terwijl al 't overige land en veld, woud, weide, bergen en water met alles wat zich daarin bevond, algemeen, gelijkmatig bezit van het hondschap was en toen „allmende" genoemd werd. Maar daar m den oudsten oerlijd dc verdeeling geen blijvende was, doch het bezit, minstens van een deel des velds, legelijk met den plicht der bestelling (== bebouwing) van dc veldmark en van den uittocht voor krijgsdiensten van tijd tot tijd verwisselde, kon eerst m la teren tijd, loen bezit en vestiging duurzaam werden, het eigenlijke markgenootschap ontstaan. Dc hoven der edelen en vrijen waren „allodiën", een woord, dat „geheel eigen" beteekent. Hoe nu alle hieraan verbonden verplichtingen werden uitgevoerd, hos enkelen zich door dezen toestand eigen bezit vormden met daaraan verbonden voorwaarden, hoe dc overgang was naar bloedverwanten en erfgenamen, ja, dit alles te omschrijven, zou te veel ruimte vragen, doch waarheid is, dat een alladium vrij was van alle lasten en diensten, en dat dc bezitter ervan, of ook al genoemd dc boer van 't hondschap, eveneens overeen onbegrensde jacht en visscherij beschikte m dc geheele bezitting, en ook beschermd werd tegen ingrijpingen op zijne rechten, kortom, hij was een vrij man. Als het nu waar is, dat de oude volkeren van 't jagers- naar 't herdersleven en van daar naar den akkerbouw overgaan, dan moeten wij toch bij .onze voorvaderen van eene uitzondering hierop gewag maken. Zij zijn jagers gebleven, ook nadat zij veeteelt en akkerbouw hadden leeren kennen, en er van geleefd hadden, en hierin moet ] de sleutel gezocht worden voor veel, wat in onze ' vroegere historie en in enkele trekken van ons volksleven raadselachtig schijnt. Onze Germaansche voorvaderen toch hebben bovendien getoond eene krijgservaring, een overzicht, eene zekerheid in de leiding van de massa en het benutten --an hel toeval te hebben, die verbazing wekken. Het leger toonde eene bewegelijkheid, eene volharding en een uithoudingsvermogen, die alle te meer ons moeten verwonderen, omdat hunne bewapening het verre moest afleggen tegen die der Romeinen, en ook omdat dezen het voordeel der plaatsenkennis reeds hadden, en ondanks dit alles toch moesten erkennen het verschijnsel der voortdurende nederlagen, welke hun door de zoogenaamde onbeschaafde Germanen werden toegebracht. Zij legde vooral een groot gewicht op raad houden en algemeene bespreking, op samenwerking. En evenals voor de volksplanting op het alladium de haard de verzamelplaats was, en als heilige, onaantastbare, onkwetsbare plaats gold, zoo had ook elk hondschap de maalstede op een verborgen, afgelegen, plek in 't woud, in de bergen of op eene met boomen begroeide heide op het alladium van den edele of in diens nabijheid en welke met haagdoorn of hazelstruiken met daaromheen getrokken snoeren omheind was, terwijl eenige volksstammen ook ringen op overelkander gelegde rotssteenen oprichtten. Hier sloeg het witte ros met de achterhoeven den heiligen ring om de Wódan- of Donareik, of om de esch, beuk of linde, uit welks midden het hoofd van 't hondschap het „ding" of „geding", het gerecht presideerde, en „naar omstandigheden" over de omstaande getuigen recht sprak. Hier hield hij met zyne „boeren" „ruggespraak" over oorlog en vrede. Hier stond het dorre houdt, in 't o.d. „Schluacht" of „Sluk", de galg, hier werden de voor onze oude voorvaderen zoo heilige echtverbintenissen en andere verdragen gesloten, en uit deze maalstede is ons woord gemaal ontstaan; hier laaide het uit negen verschillende houtsoorten, docr middel van het vuurrad ontstoken heilige vuur, Waar men de goden aanriep, de krijgsgevangenen offerde, en slacht- en drinkoffers bracht. Maar ook de oogst- en vreugdefeesten, vol uitgelaten pret, werden hier gevierd, -waarbij de afgezanten der bevriende hondschappen verschenen. Over al deze samenkomsten, welke 's nachts en bij voorkeur bij volle maan plaats vonden, mocht niet gesproken worden, en elk verraad werd met den dood gestraft. Maar zooals bij alle menschelijke dingen, trad ook hier langzamerhand eene verandering in. Het zou o]) deze plaats te veel bladzijden vullen, om al deze wijzigingen te bespreken, die in den loop van zoovele eeuwen in 't wezen en in de uiterlijke verhoudingen van 't hondschap en zijn opperhoofd hebben plaatsgevonden, die, wat wel zonder meer te begrijpen is, door de duizendvoudig wisselende toestanden, door oorlog, verhuizingen, toename der bevolking, invoering van het christendom, nieuwe stam- en staten vorming en tallooze andere oorzaken, tijdelijk en locaal zeer verschillend waren. Een der hoofdoorzaken van 't verval der oude inrichtingen was. wat we hier slechts en passant willen bemerken, de zich langzaam maar zeker voltrekkende overgang van 't vrije allodiuni naar de in haar innerlijk wezen geheel andere fendaal-regeling in deze Germaansche gewesten. Toen dit groote gebied toeliet, dat met niet-in-acht-nemen van alle bestaande gezichtpunten, naar zuivere willekeur en zelfzucht van den enkeling, over het grondbezit werd beschikt, stortte de geheele oude orde ineen, en daarmee nam de onwettigheid der'fendaal-heerschappij een aanvang. Dit is de hoofdoorzaak, waarom de heerschappij van den met koninklijke macht uitgerusten hoofdman steeds meer verbrokkelde, en dat de voormalige heer over leven en dood, de Ilunio, Huno, Hund, Hundt, Hunne, Hun, Hon, Hond, of hoe men hem noemen mocht, van lieverlede, beter, ten slotte, van opperhoofd tot gewonen ambtelijken bode werd, totdat in 't begin der vorige eeuw de naam als officieel ambtelijke beteekenis, volkomen verdween. Maar — als' ook het hondschap als openbare inrichting van gerechtelijken dienst reeds lang verdwenen of opgeheven is, toch leeft van het wezen onzer voorvaderen, dat tot dit oud-historisch instituut geleid had, nog veel in ons voort, dat, zoo willen we hopen, nooit of nimmer kan worden uitgeroeid. Als een uiterlijk herinneringsen waarheids-teeken treffen wij in het Frankische gebied als vlakte-beteekenis nog hunne namen aan, en op den bodem van deze oud-Germaansche gewesten zeer vaak het eenige raadselwoord Hondsrug of Hondsruk. Hiermede hopen we voldoende het prefix honds in Hondsruk te hebben verklaard. Eveneens is het suffix „ruk" steeds onverklaard gebleven in de plaatsbenaming. We moeten hier er op wijzen, dat dit woordje niet uit het o.d. hrukki, qoz. hrugja is ontstaan, maar het heeft zich in latere tijden door een misverstand in den volksmond uit het o.a. Wruoga, Wroge of Wrag, in een bij-vorm ook Wrucht (d.i. gerecht) gevormd, dat ook nog in ons Nederlandsch mannelijk wrok is nagebleven, (Vergel. het middeld. woord Wroger = aanklager, wrogen = aanklagen, verborgen haat uiten, enz.) terwijl het grondwoord wrog zelfs de w reeds in zeer vroege, onbekende lijden verloren heeft, en nu in allerhande vormen als rog, roch, ruck, rück, ro, rau, rüg, ros, en als rucha in 'f oud-duitsche v,Toord Hunnes-rucha optreedt, en zich eindelijk ook heeft vervormd tot ruk en rug in hel bewuste Hondsruk. 3ERH. KR. --- Het Markgraafschap Hoensbroek DE ADELLIJKE FAMILIE VAN DE GRAVEN LATER DE MARKIEZEN VAN EN TE HOENSBROEK. H. In het eerste artikel waren we gekomen aan de regeering van Herman IV, Heer van Hoensbroek. Zyn eersten zoon Wolter die zyn opvolger werd stief kinderloos. De vierde zoon van Herman IV volgde nu op. Dit was in 1576. Gothard van Hoen was reeds in 1554 gehuwd met Geertruid van Merode, dochter van Ulric, Baron van Bornheim. Gothard was ridder en' Kanunnik van St. Lambert te Luik. Zyn bovengenoemde echtgenoote schonk hem 5 kinderen. Zijn twee eerste zonen werden stichters van twee zijtakken aan den geslachtsboom der familie Hoensbroek, want Herman de eerste zoon was de stichter van den zijtak Hoensbroek-Oostham, terwijl de tweede zoon Wolter, stichter werd van den zijtak HoensbroekrGuel. De derde zoon Ulrich van Hoen, Heer van Hoensbroek komt van 1590 tot 1611 voor als commissaris der Bidderschap en van het land van Valkenburg. Hij stierf op 8 September 1631. Hij had tot echtgenoote Adriana van Boedberge tot den Haag (bij Gelder). (Door dit huwelijk kwam Hoensbroek in het bezit van Schlosz Hnag gelegen by Kevelaer waar de familie op het oogenblik nog woont). Uit dit huwelijk ontsproten 2 kinderen. Het eerste kind Adriaan werd opvolger waarvan hieronder meer volgen zal. Uit het tweede huwelijk van zyn vader ontsproten evenwel nog 7 kinderen Een dezer roemruchte halfbroers van dc opvolger Adriaan, waarvan we straks zullen schrijven, was Caspar Ulrick Hoen van Hoensbroek, Ridder der Duitsche Orde. In 1632 was hij Commandeur dier Orde te Beckevoort en later te Gemert. Hij was een geletterd man, was ervaren in de staatkunde en had eenigen invloed op de regeering, die tijdens zijn commandeurschap op Gemert aanspraak maakte. Toen in 1652 deze heerlijkheid door Lotharingsche troepen werd bedreigd, huurde bij een huis te Breda om zich derwaarts met de zijnen terug te trekken. Hy' stierf 31 Juli 1665 te 's Gravcnhage, en werd te Gemert in het koor der kerk begraven. Drie zy'ner zusters waren kloosterdames, waar van Margaretha Agnes, de jongste der drie, in 1642 het klooster van „St. Gillis", stichtte te Luik, later Beauregard genoemd, en alwaar zij blijkens het volgende grafschrift in 1685 overleden is. „ïci repose la tres illustre Dame Marguerete Agnes Baronne née de la maison de Hoensbrouck première fondatrice de cette maison d. le premier de Mars 1685". Ook de jongste broer, genaamd Daniël Hoen van Hoensbroek, Heer van Oud-Valkenburg en stichter van dezen zijtak had veel invloed in den lande. Hij was van 1633 tot 1649 Commissaris der Ridderschap en van het land van Valkenburg en werd in 1634, vanwege de Staten, naar Brussel gezonden om aldaar aan het hof te bewijzen, dat 't land veel had geleden door de belegering van Maastricht, en dus vermindering van schatting noodig had. In 1637 werd hij nu door de landen van Overmaze als afgevaardigde nacr Brussel gezonden en in 1647 naar 's Gravcnhage. De andere broers en zusters moeten wij, om beknopt te blijven, achterwege laten te vernoemen. Wij komen dus terug op i'en oudsten broer, de opvolger Adriaan. Adriaan, Baron Hoen van Hoensbroek. (De „Heeren" van Hoensbroek zijn „Baronnen" geworden) werd in 1631 met de helft der Heerlijkheid beleend. Hij was in 1606 student op de Hoogeschool te Leuven, Hij was het die daar van zijn oom (van moeders-zy'de) Arnold van Boedberghe de Haagsche goederen erfde met het Erfmaarschalkambt van Gelderland. Hij was 't ook, die in 1643 het grootste gedeelte bouwde van het tegenwoordige kasteel Hoensbroeck. Hij stierf in 1675, achterlatende met zyn echtgenoote, Anna Elisabéth Van Loë tot Wissen, 3 kinderen, waarvan 't derde in 1675 zijn vader opvolgde; zyn naam was: Arnold Adriaan. Markgraaf van Hoensbroek, in 1671 reeds werd hij buitengewoon gezant des Konings van Spanje aan de hoven van Berlijn, Parijs en Keulen, hy' maakte twee veldtochten mee onder Montecuceeli en onder Souches;- en werd om zijn groote verdiensten in 1675 tot Markgraaf verheven. Hij was als staatsman veel gezocht en was o.a. Raad coustumier in het Souverein hof van Gelderland. Hij stierf den 27 October 1694 te Hoensbroek. Hij was in 1652 gehuwd met zijn nicht, Anna Catharina Baronnesse van Hoensbroek tot Oostham, in een tweede huwelijk niet Dorothea Henrietta van Cothereau tot Westmael. Hij had 7 kinderen; uit het tweede huwelijk sproot de opvolger Willem-Adriaan. Ook Willem Adriaan was Markgraaf van Hoensbroek, Baron van Entbruggen enz. enz. Hy voerde voor het eerst in zijn geslacht den titel van Geheimraad van den Koning van Pruisen, Stadhouder der leenen, Hoog-Drossaard derStad Gelder. Hij overleed op het kasteel Haag, den 18 Juni 1735. Hij had ten huwelijk Elisabéth Henrica Rijksgravin van Schellard-Obbendorf tot Iversheim by welke hij 7 kinderen verwekte. Een dezer kinderen, Johan Frederik genaamd, was Ridder van Malta, Domdeken, Geheimraad en Vicaris-generaal des Keurvorsten van Trier. Zijn broer genaamd Frans-Arnold-Adriaan-Johan-Philip werd opvolger. Ook Frans-Arnold, zooals we hem korter zullen noemen, zou weer nieuwe titels en waardigheden in zijn geslacht brengen. Zoo werd den naam opnieuw veranderd, en werd de Markgraven VAN Hoensbroek, thans Markgraven VAN* en TOT Hoensbroek, graven des Heiligen Rijks (Baron of Heer van enz. Hier volgen nog een dertigtal namen en titels). Hij stond de belangen van Gelderland voor en die der landen van Overmaze als afgevaardigde bij het vrede-traklaat van Utrecht op 11 April 1713. In 1756 werd hij in 't leenhof van Braband beleend met de tiende van Groot-Zundert bij Breda. Hij stierf op kasteel Hillenrade, bij Roermond op 22 Augustus 1759. Zijn dood werd te Koensbroek zeer betreurd. Dit kan worden opgemaakt uit een op 27 Augustus uitgevaardigd bevelschrift, waarin in het kort bevolen staat „Dat gedurende 6 weken lang, dagelijks drie maal, te weten 's morgens om 6 uur, 's middags en 's avonds, met alle klokken zal worden geluid, en wel telkens drie keeren. Hij had ten huwelijk Anna Catharina Sophia, Ryksgravinne van Schönbörn, Sterkruis-Dame, overleden te Hoensbroek 5 Nov. 1760. Zij hadden niet minder dan 24 kinderen. De tweede zoon werd opvolger, hy heette, (schrikt niet), Lotharius Frans Willem Hendrik Hyacint Victor. Bijna alle 24 kinderen kregen invloedryke posities in den lande of huwden met invloedrijke personen, zoodat het niet te verwonderen is, dat Hoensbroek stond op het hoogtepunt van zyn macht. Wij kunnen niet nalaten eenige der voornaamste functionarissen, zonen van zijne Excellentie den Heere Marquis aan te duiden. De vierde zoon bijvoorbeeld, genaamd Pliilip- Damiaan, Markies van Hoensbroek, Graaf van 't Heilig Boomsche Rijk, was Bisschop van Boermond, Primaat van Gelderland, Domheer Capitularis van het doorluchtig kapittel van Spier, Proost van Emmerich en Aartsdiaken van Utrecht. Hij was geboren in 1724, voltrok zyn studiën te Rome en werd op 2 Juli 1775 tot Bisschop gezalfd door den'Vorst-Bisschep van Spier en op 30 October d.a.v. te Roermond ingehaald. Hij stierf 17 April 1793. 't Zevende kind, Frans Hendrik Johan Amor, Markgraaf enz. was Ridder der Duitsche Orde, Raadsgebieder der balie Aldenbiessen, Commandeur tol Bernsheim en Aschaffenborg, Geheimraad van Slaat en Generaal-Veldmaarschalk-Luitenant van den Keurvorst van Mentz. Een ander zoon was commandeur te Mainsidel, Kamerheer des Keurvosten te Trier. In 1763 was Lcopold Lodewijk te Heidelberg op de Hoogeschool, later was hij Domheer te Spier. Johan Frederik komt in 1766 voor als Kapitein Luitenant in het Kamp te Collin in Bohemen. Karcl-Frederik was eerste Koor-Bisschop van Trier. , , , Hy werd 23 Dec. 1722 te Hoensbroek geboren en werd aldaar ten doop gehouden door Lotharius-Franciscus van Schönbörn, Aartsbisschop en Keurvorst van Mentz (een oom van den doopeling). „, , , ~ • In 1762 huwde hij met Sophia Charlotta Maria Catharina Walburgis, Rijksgravin Van der Leijen en Hohen-Gerolsegg. In Augustus van dat jaar werd hij met haar plechtig te Hoensbroek ingehaald. . ; De uitgaven aan buskruit, teer, vreemde toonkunstenaars etc. door de gemeente gedaan, beliepen niet minder dan 195 gulden en 5 stuivers. In 1781 bevond zich deze Markgraaf van Hoensbroek, onder de afgevaardigden van Limburg bij de inhuldiging van Keizer Josef 11. Hij leefde nog in 1789 en had 5 kinderen. •De zoon genaamd Clemens Wenceslaus volgde zyn vader op. Hij werd 6 Mei 1776 op „Schloss Haag, bij Gelder, geboren en stierf te Keulen op 1844. n Hij ook had den naam van Markgraaf v in en tot Hoensbroek, doch moest zijn stamhuis Hoensbroek verlaten om er nooit meer terug te keeren, hii was Stadhouder der Oostenryk-Va Ikenburgsche landen, doch werd zelf uit zyn land verdreven, door de invloeden van de Fransche Xe- V°DeÜinvloed van den adel begint te verslappen, hun roem begint te tanen. Clemens Wenceslaus de laatste telg in het geslacht Hoensbroek die zyn stamhuis te Hoensbroek mocht bewonen, huwde met Alexandrina-Maximi hana Ruksbaronnesse van Loë tot Wissen en in liet tweede huwelijk met Eugenia Ludovica, Ryksgravinne VaZij?oudSsteCngzoon uit het eerste huwelijk ontsproten, n.l. Frans-Egon werd opvolger -- stamhouder - der verjaagde Markiezen van HoensbrHij'was geboren 1 Juli 1805 opkatcel Haag en liet zich April 1842 in Nederland naturahseerën! Waarschijnlijk is hij degene van wie men vertelt", dat hij op zyn ouden dag naai Jloens broek kwam, om aldaar op een hard bed enkele nachten door te brengen. Hii had met zijn echtgenoote Mathilde, Huberta Rijksbaronneise, van Loë-Wissen negen k.n- dNog steeds leven de Heeren van Hoensbroek on Schloss Haag bij Gelder. Het vorige jaar kwamen twee jonge graven (der jongste generatie) ot bezoek Het waren Hubertus en Carl Zij waren «er ónder den indruk bij de grootschheid van imn stamhuis, dat zij nooit eerder hadden gCHub"ertus studeert te Bonn op de Universiteit, Caï is onlangs naar Afrika vertrokken als beheerder eener te ontginnen plantage. Moge in hen 't geslacht nog lang blijven voortbloeiell - TT T 1 W Hoensbroek H- J- d- w(Wordt vervolgd). ---