DE ABONNE'S VAN DIT BLAD tusschen 18 en 65 jaar zijn volgens *)nze Verzekeringsvoorwaarden tegen ongevallen verzekerd voor de volgende bedragen: ÏIUUÜ.- sdlfkS T DUU. ■ mCÖfMoT I ÜIIU. vort ol oog 1 011. een duim IW,' nwijsvinge, I ÜU. anderen vinger |iU." van een duim I _U, een wijsvinger I lU. anderen vinger SU. .„deren vinger 9e«. -verzekering is geldig -or hen, le gedurende minsten*, één week oetßlend abonnè -l|n - Polis *ehoe't WET ver-trekt te worden - leder. «angHt. MOET tinnen ORIEMAAL 2*. UUR na hei ongeval genofilede» i iw— __B_w_MW_nnninni I—■1—■ iHiM--M----»i wwt-iw—ini iimiiiiiiiiii __M_m_M_____,_________g_«M_aM_^.«..^.Mß_M_^^ --- VOOR HONDERD JAREN EEN VERWAARLOOSDE PERIODE VAN LIMBURGS GESCHIEDENIS 11 (Slot). •* -fr In ons vorig artikel zagen wij hoe de onduldbare bemoeizucht van Koning Willem I de Zuid-Nederlanders en met hert ook de Limburgers in de twintiger jaren der vorige eeuw steeds heftiger prikkelde tot hartstochtelijk verzet, totdat het ten slotte in een felle revolulievlam uitsloeg. Wij zagen hoe de opstand, die op 25 Augustus 1830 ontbrandde, zich in enkele maanden over heel Zuid- en Miclden-l.imburg verbreidde en hoe met de capitulatie van Venlo op 11 Nov. van dat jaar, heel Limburg, behalve Maastricht, voor den „Koning van Holland" verloren ging. Thans rest ons nog na te gaan, wat de negen jaren van het Staatsbestuur vanuit Brussel den toonmaligen Limburgers hebben gebracht. Ziehier wat de bovenal eerlijke en oprechte Dr. Goossens op blz. 264 van zijn boek over dit tijdperk schrijft: De weinige jaren van hel Belgisch bewind zijn onder Katholiek opzicht heilzaam voor Limburg geweest. Het stond onder de voortreffelijke 'leiding van een ijverjgen Bjjsschop, die zijn werkzaamheid op geestelijk gebied ten volle kon ontplooien. Immers, de Belgische grondwet, die op 7 Februari 1831 werd afgekondigd, schonk volkomen vrijheid van godsdiensl, onderwijs en vereeniging. Wij voegen erbij dat zij ook volkomen vrijheid van drukpers bracht, dat de belastingdruk aanzienlijk werd verlicht en dit voor de lagere èn hoogere openbare functies geen Protestantsche Noorderlingen, maar Katholieke Zuiderlingeu en bij voorkeur eigen gewestgenooten werden uitgekozen. Maar wat den Limburgscher. Katholieken bijzondere voldoening schonk was de heropening van het Bisschoppelijk Groot-Seminarie, gevolgd door een tweede, niet minder heugelijk feit, dat wij wederom met de eigen woorden van den gezaghebbenden schrijver boekstaven: Het Belgische bewind gaf volkomen vrijheid van onderwijs en in October 1831 mocht de Bisschop het genoegen smaken zijn Klein-Seminarie te openen in de gebouwen van het aloude Rolduc. Zelf verbleef hij er zes weken om de studies te regelen. Hij bracht er de Philosophic over uit Luik en stelde een reglement op, dat tot op den huidigen dag goeddeels in wezen gebleven is. Dank zij de ijver en de toewijding van directeur Schrijen en zijn leeraren, geraakte de jeugdige inrichting weldra tot grooten bloei. In Mei 1836 werd er een Normaalschool aan teogevoegd om geschikte leerkrachten te vormen voor het lager onderwijs, dat eveneens een voorwerp was der teederste zorgen van den Bisschop. Naast het Seminarie te Rolduc werden spoedig een aantal Bisschoppelijke Colleges geslicht, waarvan de meesten, zij het in gewijzigden vorm, nog heden ten dage voortbestaan. Wij noemen Weert, Sittard en Venray, waar de destijds gevestigde Latijnsche scholen den grondslag hebben gelegd voor den lateren bloei van het Katholiek onderwijs in Limburg. Van de volledige goddienstvrijheid maakte Mgr. van Bommel voorts gretig gebruik om de door Napoleon I afgeschafte dekenaten weer in eere te herstellen „ten einde het bestuur vnn het Bisdom beter te kunnen regelen". En toen de Bisschop door de rapporten der Dekens op de hoogte was gebracht van de toestanden in zijn uitgebreid diocees, besloot hij alle parochies persoonlijk te bezoeken. Eerst vaardigde hij twee mandementen uit, waarvoor onder het vrijheidsregiem niet meer de wantrouwige vergunning van de Regeering werd vereischt. Daarna begon hij op 10 September 1934 zijn rondreis door het dekenaat Gulpen. » Ziehier hoe Vader-Bisscho» destijds werd begroet : In elke parochie werd hü ontvangen met grootsche betoogingen van geestelijkheid en volk; eerebogen werden opgericht en ruilerstoeten haalden hem af en begeleidden hem tot aan de Kerk, onder den daver der losbrandingen van de zoogenaamde „kamers", (blz. 269). Men ziet, dat wat er ook in deze streken veranderd is, en hoe oneindig veel gemakkelijker Vader-Bisschop zich thans van Noord tot Zuid verplaatst dan zijn voorgangers in de negentiende eeuw, de plechtige ontvangst in onze dagen als twee druppels water gelijkt op de „blijde incomste" van Mgr. van Bommel vóór honderd jaren. 1) * » » Nog een belangrijk geestelijk profijt werd in deze streken behaald door de bevoegdheid van den Bisschop om op eigen gezag parochies te stichten en zoo noodig te splitsen Zoo onderging de veel te omvangrijke parochie Heerlen in die dagen haar eerste inkrimping door de afscheiding van Nieuwenhagen in 1837 en van Heerlerheide in 1839. Tevens werd van de vrijheid van vereeniging een nultig gebruik gemaakt tot oprichting van verschillende godsdienstige genoot- en broederschappen, met name van het „Genootschap tot Voortplanting des Geloofs", dat in 1821 te Lyon was ontstaan en dat Mgr. van Bommel bij mandement van 17 November 1831 in zijn diocees organiseerde. 1830^-'39 Ook de plechtige viering van de Meimaand nam in dien tijd haar aanvang in de Kerk van Ste Marguérite te Luik en verspreidd zich onder aanmoediging van den Bisschop allengs door hee] het Bisdom. Maar zijn grootsten voorsprong boven Noord- Nederland nam Limburg door het herstel van het voor den godsdienst onmisbare kloosterleven. Weer laten wij Dr. Goossens aan het woord: De Belgische grondwet had vrijheid van vereeniging toegestaan, zoodat de kloosters die onder Willem I tot uitsterven gedoemd waren (vetdruk van ons. Red.) zich konden herstellen en nieuwe mochten worden opgericht. Het bisdom Luik lelde dan ook weldra weder een flink aantal van die vrome en nuttige instellingen. In het jaar 1936 herleefde le Weert het oude klooster der Franciscanen of Recollecten en te AVittem vestigden zich de paters Redemptoristen in de gebouwen van het voormalig Capucijnenklooster. In hetzelfde jaar werd hel oude klooster „Jeruzalem" van Venray gelegateerd voor een stichting tof onderricht van meisjes, die door den Bisschop van het diocees en den pastoor der parochie beheerd zou worden. Zi,! verwierf rechtspersoonlijkheid bij besluit van 30 April Ï938 en in October van dat jaar openden er de Zusters van Thildonck een pensionaat met externaat. Deze kloosters bestaan thans nog alle drie, maar bij den terugkeer van ons gewest onder den scepter van Willem I in het jaar 1839, heeft hun bestaau aan een zijden draad gehangen. Toevallig en gelukkig was de 67-jarige vors! juist in dat gedenkwaardig jaar onder den invloed geraakt van een teedere genegenheid voor de jonge en elegante gravin Henrietle d'Oultremoni, die Katholiek en van Belgische afkomst was! Zijn anti-papisraie werd zoodoende door zachte banden gebreideld en reeds het volgend jaar deed hij afstand van den troon en vestigde hij zich met zijn jonge gemalin te Berlijn, waar hü drie jaar later overleed. Z;jn opvolger, Willem II was, naar men weet, den Katholieken welgezind en een zijner eerste daden was het verleenen van zijn Koninklijke toestemming lot het voortbestaan der drie kloosters in Limburg. • » • Ons verhaal is bijna ten einde, maar het zou niet volledig zyn, wanneer wij zwegen over een misstand, die destijds te Meerssen, Beek, Gulpen en Heerlen heerschte. Wij bedoelen het simultaneum, dat in die vier gemeenten in zwang was. Ofschoon het aantal Protestanten er niet meer dan resp. 61, 68, 60 en 95 bedroeg, waren de twintigmaal talrijker Katholieken genoodzaakt met hen een en hetzelfde Kerkgebouw te bezigen voor den eeredienst. Ziehier een laatste citaat uit Dr. Goossens (blz. 272)* Groot waren de bezwaren, die hieruit voortvloeiden. Soms rekten de Protestanten den dienst met opzet zoo lang, dat de Katholieken moesten wachten. He*t is zelfs voorgekomen, dat zieken niet bediend konden worden, omdat de geestelijken geen toegang hadden tot de Kerk. Na afloop der diensten werden de Protestanten soms gemolesteerd door de Katholieken. Onder het Belgisch bewind is aan dien toestand een eind gemaakt. Rr werd overeengekomen, dat de Katholieken de volkomen vrije beschikking over hun aloude kerken zouden krijgen en dat op kosten van gemeente, provincie en Rijk vier afzonderlijke kerkjes voor de Protestanten zouden worden gebouwd. De Belgische Regeering bracht daarvoor op de Regrooting de som van vijftien duizend francs, welk bedrag op 23 Januari 1835 door de Kamer werd goedgekeurd. Ook de parochies van Meerssen, Beek, Gulpen en Heerlen zouden dus dit jaar een jubilé kunnen vieren; want het is in 1836, dat de Gereformeerde bedehuizen werden voltooid en dal er voorgoed aan het terecht gehate „simultaneum" een einde kwam. Wij achten het overbodig uit dit verhaal een moraal te trekken. Immers de feilen zelf spreken een luide en duidelijke taal. Ons doel was alleen een leemte in de geschiedbeschrijving aan te vullen: want wij zijn ervan overtuigd, dat voor negentig percent van onze gewestgenooten en voor ten minste vijftig percent van ons Katholiek onderwijzerscorps dit dubibelartikel een groot aantal tot dusver onbekende gegevens aan liet licht heeft gebracht. Maar „wie niet weet wat'voor ons is gebeurd, blijft zijn leven lang een kind," zegt Cicero. En daarom mcenen wij, dat in dit Limburgsche orgaan deze nauwelijks gekende bladzijden uit Limburgs geschiedenis volkomen op hun plaats zijn. 1). Ook de welkomstgroeten in dichtmaat ontbraken destijds niet. En als een vermakelijk voorbeeld van de naïeve volkspoëzie dier dagen, diene het volgende opschrift, dat op e