ARHKFM Als altijd schenkt de ongeschonden natuur rust en ver *nnn*m kwikking. Komt daarom naar: ARNHEM — OOSTERBEEK — VELP OF DE OMSTREKEN. Vraagt gratis pensiongids BUREAU V.V.V., STATIONSPLEIN ARNHEM, TELEFOON 24841. RFI IIFRI Allll Rustig Gelderland. Stort 40 et. op giro 101071 OtLUtnLHnU der Prov. Geld. V.V. Arnhem en U ontvangt de Hotel- en Pensiongids en het Reisboek voor Gelderland (362 pag) PROV. GELDERSCHE V.V.V., STATIONSPL., ARNHEM, TEL. 24841. --- LEFRSIJM Dw mooiste vacantieoord. LkLngum waar vrij en zonder gevaar in de bossen gewandeld Kan worden. Heerlijk Natuurschoon. Inl. Secr. VVV., Tel K 3434—394. Giro 4026.85 NIIUCPCCT BOS - hei - zee - «ei. nunortti ongerepte natuur. Prachtig, rustig en goedkoop. Vooral In Mei, Juni en najaar. Gratis Inlichtingen en lijsten van hotels, pensions, huizen en kamers. Bureau V.V.V.Laan 26. telefoon 99. ■•MTWIHBIISnïSÏ&.^SK kamp.-centr. A.N.W.B. oh. pr bosr landg „De Ijsvogel". Log m voll. maalt, in: kamphuisjes, slaapzalen en kam. landhuis, enz Gr gemeen- Echapp. eet- en recreatiezaal. tennisbaan, enz. Goede zwemgelegenheM Vr gratis toez geill grosp J H G f. d. Woucie. „De Ijsvogel". Voort- Ouizen. Tel. 74 ZEIST Schone plaats en bosr om"-" Beving Geheel ongeschonden Gemeub. woning- en pensiongids gratis Kleine gids 25 et Grote gids 50 et Plattegrond Zeist lü et . franco op aarivr Bureau VVV ' telefoon 2174, Giro 61609. ' i DE GELDERSE VALLEI Inlichtingen bij V V.V.'s Wageningen, Bennekom. Ede. Lunteren. Otterlo. .——».....„•....... ■HET ■RESTAURANT! ' VAN DE iAUTOMATIEKi i NIEUWKNDMK 181 — A'l>\M-C. S . (muist de Cineac) s I RUIME KEUZE £ I WARfel E SCHOTELSS b Geeft u voor weinig geld toch ■ f smakelijk eten. I --- Herinneringen aan den schilder Stengelin in een bescheiden dorpsmuseum Gelagkamer hangt vol werk Wij • hebben in deze rubriek al eens iets verteld van het bescheiden schiWerijenmuseum in de eenvoudige gelagkamer van het dorpshotel Mulder—Kuiper jn Hooghalen, midden op de Drentse hei. Daar vindt de toerist een verzameling schilderijen, die vertegenwoordigend i is voor het werk van den Frans—Zwitsersen schilder Alphonse Stengelin. Tot tien jaar voor zijn dood kwam Stengelin regelmatig in ons land werken, beurtelings in Katwijk en Hooghalen. Toen offerde hij zijn jaarlijkse bezoeken op om zijn broer, die hij in het verre Lyon bleef terzijde te staan. De broer kon niet meer lopen zon- der hulp: Alphonse week niet van zijn zijde. Zijn grote liefde voor alle schepselen, die hij zo vaak en zo innig betuigd had in zijn schilderijen en tekeningen, bracht hij aldus tot uiting in zijn dagelijks leven. Stengelin was een groot groter nog was hij als mens. Als hij omging door de natuur, die hij zo innig liefhad, dan was het alsof hij het landschap zegende, werd er bij zijn dood getuigd. Wat de wereld rest, zijn zn werken. Vele hingen er in de grote musea der wereld. De meeste zijn thans veilig weggeborgen. Maar in het kleine schilderijenmuseum van Hooghalen hangt nog alles zoals hij het daar achterliet, in de gelagkamer en in de biljartzaal. Eenvoudig, winder pretentie. De tegenwoordige hotelhoudster, mevr. Kuiper—Mulder, de „lieve Aaltje" uit de uitvoerige correspondentie, die Alphonse Stengelin en zijn vrouw' steeds uit het verre Lyon met Hooghalen bleven voeren — zoals zij ook trouw in Lyon abonné bleven van de „Provinciale Drentse en Asser Courant" en zich Drenten bleven voelen — vertelt gaarne van het jarenlange verblijf van Stengelin in het kleine dorpje. Als hij niet in de herberg werkte, dan ;rok hij erop uit, Ook bij storm en ontij. Om zich tegen de ergste kou en stormvlagen te beschutten, had hij zich een gemakkelijk verplaatsbaar atelier laten maken, een soort slee, waarop een klein vierkant hokje. Een soort coupeetje, aan de voorkant open. Daarin kon hij, als een trouwe schildwacht der natuur, ook bij het ruwste weer op zijn post blijven en schilderen en tekenen. Bovendien had hij nog de schuur als atelier, waarin hij zijn schilderijen verder kon afwerken. Eh hier liet hij soms ook de koeien en de schapen binnen, die met het meeste geduld voor hem poseerden In Februari, als het uitzeilen en binnenvallen van de bommen grote leven-' digheid gaf aan het Katwijkse strand, reisde hij meestal naar Katwijk. Met zijn familie woonde hij daar in een villa op een top van een duin, dichtbij de kerk. Zijn wonderlijk schilder-sleetje was er een bekende verschijning tussen de vissersschepen op strand, zoals het een gewone verschijning was op de Drentse hei. die zijn voorkeur "bleef hebben. Van haast alle schakeringen van het omvangrijke werk van den schilder is iets te vinden in het kleine dorpshotel op de hei — één van de merkwaardigste musea van ons land. Menig Nederlander, die al te vaak de schone natuur in het buitenland zocht, heeft hier leren begrijpen hoe een kunstenaar, die uit zijn huis de Mont Blanc kon zien, door een onweerstaanbaar heimwee juist naar ons land werd getrokken. En hoe hij, toen hij op het eind zijner dagen bij Genève woonde, niet de bergen van Zwitserland, maar de Drentse landschappen van Hooghalen als achtergrond op zijn doeken zette. Met zijn binnenwaarts gerichte blik zag hij nog maar steeds een land: Nederland, het land, dat zijn eerste grote schildersliefde was en dat bleef tot hij in zes-en-tachtigjarige ouderdom overleed. Graag tekende Stengelin ook op steen. Hier is een reproductie van zijn werk „He* Oudje". (Foto-repr. A.P.) Herfst-avond. Dit schilderstuk vol stemming hangt in het stadhuis van Vichy en is daar een bode ven de schoonheid van het Drentse land. (Foto-repr. A.P.) --- Noorder Dierenpark in Emmen Het nieuwe „wildpark” is enig in ons land Bent u van plan deze zomer de leemte in uw toeristische kennis aan te vullen door ook eens naar of door het noorden van ons land te trekken? Vergeet dan niet een bezoek te brengen aan het Noorder Dierenpark, dat de moeite van een omweg alleszins loont, indien u niet het voornemen mocht hebben Emmen te passeren. Een Dierenpark in Emmen?, vraagt u. Inderdaad, Emmen bezit in de kom van het dorp een prachtig lommerrijk park, waarin tussen allerlei fraaie bomen, heesters en planten de zeldzaamste en mooiste uitheemse dieren zijn gehuisvest. Dadelijk bij de ingang ziet men op hoge rotsen verwilderde geiten draven en springen, nakomelingen van Europese voorouders, die men in de zestiende eeuw op een onbewoond eiland in Zuid Amerika heeft losgelaten en welk ras zich daar tot op de huidige dag - heeft weten te handhaven. Een fraai entree, welke grote verwachtingen doet ontstaan — verwachtingen, welke niet beschaamd worden! Bij de verdere wandeling door het park treft men namelijk niet alleen meer „huiselijke" dieren aan als pony's, ezels, vossen, wolven en vele hertensoorten, maar tevens olifanten, tijgers, leeuwen,' luipaarden, gnoe's, hyena's', kamelen, bisons en verschillende beren. Daarbij is er naar gestreefd de dieren zoveel mogelijk in eigen omgeving te brengen. Zo ziet men ijsberen op namaakijsbergen en zwarte en bruine beren eveneens in passende omgeving. Er zijn voorts grote collecties apen, terwijl de vogelwereld zeer rijk vertegenwoordigd is. Er zijn arenden, oehoe's, flamingo's, pelikanen, kranen — te veel om op te noemen. Enig in heel ons land is zelfs het aan het Dierenpark grenzende wildpark, dat twee jaar geleden in gebruik is genomen. Hier grazen en lopen op grote weiden, vreedzaam bijeen, Hooglandrunderen, zeldzame witte ezels, kangoeroes, struisvogels, maraboe's, lama's, guanaco's. Terwijl de ouderen zich verpozen in het fraai gelegen restaurant, kunnen de kinderen zich naar hartelust vermaken. Er is namelijk een grote speeltuin, een doolhof en er wordt voorts onder meer gelegenheid geboden op ezels of kamelen een rondritje te maken. ' En meent u nu niet, dat dit alles op enkele vierkante meters is samengetrokken! Het terrein is ongeveer acht hectare groot, zodat men er enige uren kan ronddolen. Duizenden hebben in de korte tijd van bestaan- dit Dierenpark reeds bezocht, maar het is nog steeds onvoldoende bekend. Niet alleen buiten, maar ook in het noorden. Mogen deze zomer velen er een kijkje komen nemen! --- Wipwatermolen in gevaar De mooie oude wipwateimolen van Leerdam is in" gevaar Verleden jaar raakte een corresponderende molen er onklaar en nu moest de laatste Leerdamse wipwatermolen buiten gebruik gesteld worden. Het polderbestuur „Recht van Leiden" besloot maar radicaal beide molens af te breken en er een electrisch gemaal voor in de plaats te zetten. Pogingen tot redding gingen uit van den burgemeester en „De Hollandse Molen" maar mochten niet baten. Nu zijn enkele Leerdammers en het bureau voor Heemkunde bezig met een reddingspoging. Als ook die faalt, dan is Leerdam's molen ten dode opgeschreven. --- Eens hadden wij 7000 molens Er is een tijd geweest, dat meer dan zevenduizend windmolens hun wieken zwaaiden boven ons vaderland. Zij maalden ons graan, zij zaagden ons hout,, zij vingen de wind, die het water opstuwde over onze velden, en hielpen ons het kwaad bestrijden, dat hij stichtte. Maar wij zijn ondankbaar geweest, wij hebben dat alles vergeten, toen een stoomwerktuig zijn intrede deed, dat kolen vraten roet. deed neerdalen op het land, toen een stank verspreidende motor verscheen. Wij hebben onzen ouden trouwen vriend laten vervallen, wij hebben hem onthoofd en ontwiekt en naast zijn forse lichaam, een koud stenen hokje gezet, waarin een electromotor gonst. De „ouderwetse" windmolen had immers afgedaan? --- Oud en nieuw Men begri.ipe ons niet verkeerd: Wij zijn geen tegenstanders van het gebruik van moderne krachtwerktuigen. Maar wij zijn tegenstanders van de vernieling van een karakteristiek brok Hollands schoon, van de vernietiging van een werktuig, dat juist in deze dagen het' bewijs levert, dat het nog lang niet heeft uitgediend. Nieuwe inzichten hebben ook op het gebied van windmolens baan gebroken. In de windtunnel kwamen hun feilen aan het licht, in het buitenland, met name in Rusland, worden reeds jarenlang uitgebreide proefnemingen met windkrachtwerktuigen genomen en ook Nederlandse ingenieurs houden zich bezig met het molenprobleem. Dank zij het ijverige streven van de vereniging „De Holland.se Molen" konden reeds vele molens voor de ondergang worden behoed en weder in bedrijf worden gesteld. Zij malen, zagen en pompen weer, met of zonder hulpwerktuig, tot grote tevredenheid van hun eigenaars. Reeds worden zelfs hier en daar nieuwe molens gebouwd. Hiermede zijn de mogelijkheden van de windmolen niet uitgeput. Laat ons echter eerst eens spreken over het grote bezwaar van het windkrachtwerktuig: als er geen wind is, staat de kolos daar voor niets. Al hebben we hem nog zo hard nodig, al.ligt ons graan te wachten en is het meel. op, al loopt onze polder ondelen al huilt de timmerman om planken, wanneer het niet waait, laat onze vriend ons eenvoudig in den steek. Nu moeten we de zaak niet te tragisch opvatten: ons land, vooral het westelijke deel, wordt door de wind rijk bedeeld. Een verbeterde molen zal zeker in vele gevallen kunnen draaien, waarin een ouderwetse geen kans meer heeft. Het bezwaar is er echter en wij willen het niet onderschatten. We zullen daarom trachten het te ondervangen en zien of er geen manier bestaat om de windloze perioden te overbruggen, door het opzamelen van energie in windrijke perioden. --- ##De molens zijn nu onze vrienden, laten wij dat later ook bedenken! Zij leveren kracht, electriciteit en ook gas als men wil! \A# ij zijn nog een antwoord schuldig aan den scepticus, die wilde weten, ▼▼ wat we van plan waren te doen met onze windmolens, die, dank zij een aantal verbeteringen, de concurrentie tegen het moderne krachtwerktuig weer kunnen opnemen, Ons antwoord luidt: wij gaan malen, zagen, pompen, stampen en nog wat. De diensten, die de windmolens ons reeds honderden jaren hebben bewezen, kunnen zij ook nu verrichten. Vele staan er nog, zij hebben eeuwen getrotseerd en zij zijn nog elke dag bereid, hun kracht, ontleend aan de wind, te onzer beschikking te stellen, wanneer wij hun een kleine tegemoetkoming verlenen. Daartoe zijn wij natuurlijk bereid, want Nederland en zijn molens zijn één. De wieken van de poldermqlen in Barsingerhorn bij Schagen werden van het Bilau-systeem voorzien. Op deze foto, die duidelijk het verschil tussen oud en nieuw laat zien, is de bovenste wiek al veranderd, de onderste is juist onderhanden. (Foto archief A.P.) --- Ophoping van energie Er is inderdaad een methode, die op kleine schaal wordt toegepast. Het is de bekende „Wincharger", een molentje, dat een dynamo drijft, welke op zi.in beurt een accumulatorenbatterij laadt.. Deze laatste kan electrische stroom afgeven als er geen wind is, zodat we te allen tijde energie ter beschikking hebben. In ons land heeft dit toestelletje al een ruime toepassing gevonden. Op iets grotere schaal vindt men het in een pas kort geleden gebouwde molen te Ghistel in België. Trouwens, vele molenaars voorzien reeds in de behoeften van verlichting in hun bedrijf door electriciteit, welke de molen zelf heeft opgewekt. De kwestie van de accumulatie is tot dusver evenwel slechts op kleine schaal verwezenlijkt en wacht nog op een definitieve oplossing. ' Een tweede mogelijkheid is wel geopperd, maar, voor zover ons bekend, nog niet onderzocht. Wanneer men met behulp van de windkracht electriciteit (gelijkstroom) heeft opgewekt, heeft men ook gas. Dat klinkt vreemd, doch het is waar. Met gelijkstroom kan men namelijk water ontleden in waterstof en zuurstof. De gassen kan men opzamelen in houders of, in samengeperste toestand, in stalen flessen en ze gebruiken wanneer men er behoefte aan heeft, hetzij voor verwarming, hetzij voor het drijven van motoren. De electriciteit, door de windkracht geleverd, kan men natuurlijk, behalve voor electrolyse van water, óók voor verwarming of anderszins aanwenden. --- Het laatste tournooi in ons land uitgevochten in Drente in 1766 Wie herinnert zich niet de verhalen over de tournooien, over de kampspelen van de middeleeuwen, waarin ridders elkaar onder de ogen van schone vrouwen volgens alle regelen der kunst te lijf gingen. Waarin zij elkaar met goedgerichte lans-stoten uit het zadel wipten of met felle zivaardslagen tot de bittere dood bevochten? Volgens de gewone voorstelling was het met die ridderlijke demonstraties van vechtkunst, van het eind van de middeleeuwen gedaan. Toen kwamen de poorters op en het buskruit werd uitgevonden. Elki. gewone burger, totaal onervaren in alle hoofse plichtplegingen, kon zich nu met succes meten met de bereden ridders. En hun verging, aldus de gewone opvatting, ook de lust om onderling hun krachten te meten met lans en zivaard. De oudheidkundige W. J. J. C. Bijleveld te Leiden heeft nu echter een document ontdekt, waaruit blijkt, dat nog lang na het eind van de middeleeuwen een tourtwoi in ons land is gehouden en icel in 1766, naar B. Lonsain, in „Drente", vertelt. Het document, uit 1766, is een brief, waarin douairière Van Dongen tot Oldegaerden, geb. Von Schwaftz, een der jonkers Sloet van Lindenhorst uitnodigt om deel te nemen aan een tournooi, dat op de heide bij Ruinen zou worden gehouden, ter ere van het a.s. huwelijk rn?i haar zoon Anton B. C. van Dongen en Johanna Sippina van Heerdt tot Eversberg. Zestig jonkers en officieren kregen zon uitnodiging en elk van hen moest beschikken over een fraai harnas, kleding voor een jacht par lij en roor deftige maaltijden. Voor logies en paarden zorgden de havezaten in de omtrek. Het zal in elk geval een onbloedig tournooi zijn geweest, dat daur op de Drentse hei is gehouden Of was het slechts een eenvoudige rijpartijin-harnas? Men leest niets van lansen en zwaarden, die de ridders mee moesten brengen. De snuffelaar, die de brief ontdekte, heeft nog gezocht naar oude kranten, maar hij heeft daarin niets kunnen vinden over de gang van het tournooi. Tweemaal is het huwelijk afgekondigd, in Den Haag en in Kampen, maat of het ooit voltrokken is, bleef den geschiedvorser even duister ah de afloop van het tournooi. De bruidegom stierf kinderloos in 1830. in Staphorst Met hem stieri het geslacht uit, dat het 'aatsle tournooi in ons tand op touw zette. --- Het Diluvium (in het Gooi) verbeterd Het Diluvium of Ijstijdvak plooide het Gooi op zijn hoogste punt op tot 30 a 32 meter boven A.P. Dat is de Tafelberg. Dat was, tientallen eeuwen lang, een toppunt Toen kieam de slimme mens en zette er nog een uitzichttoren op, samen met een waterreservoir voor drie gemeenten, 't Was lelijk en toch nog maar lapwerk.. De prestatie van het Diluvium zal nu echter definitief, dat wil zeggen: blijvend overtroffen worden door den tuinarclutect Tersteeg. Zoals men weet, staat het er met de Sijdjesbcrg niet vrolijk voor. Defensie haalde er veertigduizend kubieke meter zand weg en de werkverschaffing wierp er een tweede heuvel op. Het plan-Tersteeg. dat nu zal worden uitgevoerd, voorziet echter in de stichting van een -geheel nieuwe heuvel, waartoe nóch het diluvium nóch het holoceen of allüvium (icaaraan wij thans sinds 12000 jaar onze bescheiden medewerking verlenen) totnogtoe in staat bleken. De heer Tersteeg garandeert ons een nieuwe heuvel, die nog acht a tien meter hoger zal zijn dan de Tafelberg. Het Gooi zal hierdoor beslist nog veel fraaier worden, want van hoe hoger men de wereld bekijkt hoe ordelijker en liefelijker ze lijkt. Het Gooi, de Meent en wijlen de Zuiderzee worden al bijzonder aardig van de houten top van de Tafelberg — hoeveel properder moet dat alles nog zijn van de Tersteegberg. Bovendien zal de heer Tersteea de natuur niet alleen in het hoge en luchtige, maar ook in het diepe en waterige wezenlijk verbeteren. Zoals men iccet heeft zij indertijd vergeten enkele beekjes in het Gooi te laten ontspringen, dat vele pensiongasten nu veel liever naar de Veluwe gaan, waar men uèl kan vooiicsbaden, in 'sprengen en zo. Of naar Twente of Brabant, voorzover de beekjes daar niet herschapen zijn in fabrieksriolen. Architect Tersteeg zal nu echter ook nog een fraaie waterpartij aanbrengen in de enorme zandaf gravingen. Met de beplante hellingen belooft dat een fraai geheel te worden. Er komt voorts nog een feestterreinopenluchttheater met een tribune voor 1600 man. En in een tweede stuk van het Sijdjesberg-complex komen kronkelpaadjes, voor de recreatie. De co?npost van de oude vuilnisbelt zal voor een doeltreffende begroeiing zorgen. Er zal f 265.000' vertoond worden. De Sijdjesberg bij Huizen wordt verfraaid. Twee bergen worden tot één nieuwe, die veel mooier en hoger zal zijn dan de vorige. (Foto V.F.8.) , --- Wateropstuwing Een methode, die voor ons land niet in aanmerking komt, doch wellicht elders kan worden toegepast, is de volgende: In een land, waar men beschikt over hooggelegen natuurlijke reservoirs, kunnen de windmolens in een windrijke periode water naar deze reservoirs pompen en aldus een hoeveelheid energie verzamelen, die men zich dienstbaar kan maken, wanneer men het water via turbines weer laat wegstromen. En nu we het toch over pompen hebben: de watermolen, die onze polders bemaalt, zou ook kunnen worden gebruikt om water in het land te brengen, namelijk bij irrigatiewerken. In Rusland schijnt men voor dit doel molentjes van middelmatige grootte in serie te vervaardigen. Schrijver dezes is geen technicus en de mogelijkheden, die hij hier heeft opgesomd, zijn niet aan zijn brein ontsproten. Zij hebben hem echter getroffen als middelen om aan de bezwaren van de windmolens tegemoet te komen en zij hebben hem de overtuiging geschonken.' die hij reeds in het eerste artikel van deze serie uitsprak: de molen heeft een toekomst. Die overtuiging groeit nog steeds. Zij wordt gesterkt door het feit, dat dagelijks de wieken van vele molens zwaaien; dat onze oude vrienden ons weer hun trouw bewijzen, nu moeilijke omstandigheden kolen en vloeibare brandstof schaars hebben gemaakt. Laten wij, wanneer straks betere tijden zullen zijn aangebroken, dit nu eens niet vergeten. Laten wij niet meer de fout begaan van weleer en hen uifcleveren aan den sloper, zodra de olie weer ruimer begint te vloeien — hetgeen overigens ook niet eeuwig zal duren. Het is onze plicht, ter wille van de schoonheid van ons landschap, maar tevens uit overwegingen van zuiver practische aard, onzen ouden getrouwe te verzorgen, zijn kwalen te genezen, zijn gedragingen te bestuderen, opdat hij onze gids kan zijn bij de ontwikkeling van het moderne windkiftchtwerktuig, dat ons ongehoorde massa's energie zal kunnen schenken. Dan zal Nederland Molenland blijven. v. N. ---