27 Februari 1942: DE SLAG OP DE JAVAZEE. Een Zweedsche beschouwing over den dramatischen strijd voor Java’s Noordkust. In den namiddag van 27 Febr. 1942 meldde een Nederlandsche vliegboot, ter verkenning uitgezonden, dat een „kleine, vijandelijke vlootformatie" zich 50 zeemijl ten Noorden van de voor Soerabaja kruisende geallieerde vloot bevond. Admiraal Doorman, commandant der geallieerde zeestrijdkrachten, zette terstond koers naar den vijand. Hij beschikte over de zware kruisers „Houston" en „Exeter," %e lichte kruisers „Perth," „De Ruyter" en „Java" en elf torpedojagers, w.o. enkele Nederlandsche. De Japansche vloot bleek later aanzienlijk sterker te zijn dan de eerste melding* deed vermoeden. Zij bestond uit circa 40 transportschepen, die door twee zware en vier lichte kruisers benevens 12 a 13 torpedojagers werden beschermd. Bovendien hielden de -Japanners zware zeestrijdkrachten, waarschijnlijk zelfs een vliegkampschip, gereed om zoo noodig in te grijpen. De Nederlandsche kruiser „Java"', die in den slag op de Java-zee ten onder ging. (Cliché D.v.N.H.) --- In de middaguren ren Woensdag hebben Britscie vliegers bij Meer gped zicht dé stad Rotterdam wngevatlfn. Esn. overzicht van de vernielde -M--HMi --- ren uitgeschakeld. den zwarten handel gebracht. de werktuigen wel bij de omwonende boeren in gebruik worden gegeven, opdat een regelmatige verzorging van den grond mogelijk wordt. De harde maatregel moge onze boeren echter een waarschuwing zijn, da, het de overheid ernst is om onze voedingsproducten in oorlogstijd ons geheele volk ten goede te doen komen en den zwarten handel met alle middelen tegen te gaan. --- Tien uren strijd. 's Middags om 16.14 uur ontbrandde de strijd circa 30 zeemijl ten Noorden van Soerabaja. De „Exeter" kreeg reeds terstond een voltreffer en moest, begeleid door den torpedojager „Witte de With," naar Soerabaja terugkeeren.. Japansche torpedojagers ondernamen twee aanvallen, waarvan de „ eerste werd afgeslagen, terwijl brj den tweeden aanval de torpedojager „Kortenaer" door een torpedo tot zinken werd gebracht. Bij een tegenaanval ging een Britsche torpedojager verloren. Na deze inleidende gevechten hulden de Japansche schepen zich in «en nevelgordijn. Ondanks Nederlandsche luchtverkenning" vanaf de vliegvelden op Java kon de geallieerde vloot voorloopig niet meer in contact komen met den tegenstander. Op dit tijdstip had zij reeds twee torpedojagers verloren, een zware kruiser was' buiten' gevecht gesteld, terwijl bij het invallen van de duisternis wederom een Britsche torpedojager verloren ging. Vage berichten omtrent zware Japansche verliezen werden later niet bevestigd. Intusschen hadden beide tegenstanders zich steeds verder naar het Westen verplaatst, zoodat zij zich, toen om 23.30 uur wederom gevechtscontact tot stand kwam, 12 zeemijl ten Noorden van Rembang bevonden. Spoedig bereikte de opnieuw ontbrande strijd zijn hoogtepunt. De „De Ruyter" werd getfroffen en ondanks het feit, dat de geallieerde formatie terstond van koers veranderde om torpedo's te ontwijken, werden zoowel de „De Ruyter" als de „Java" getroffen. Zij zonken onder zware ontploffingen. Korten tijd later ging het contact weer verloren en thans voorgoed. De kruisers „Houston" en „Perth" liepen den volgenden dag met geringe schade de haven van xTandjong Priok binnen. De slag was fèn gunste der Japanners beslist. Hun transportschepen zetten op verschillende punten van Java's Nbordkust troepen aan land, die de strijdkrachten op dit eiland een week later tot capitulatie dwongen. Na den slag. Na den eigenlijken slag trachtten de Qvergebleven geallieerde schepen zich langs verschillende wegen in veiligheid te brengen. De „Exeter," die Soerabaja 28 Februari had bereikt, werd voorloopig gerepareerd en ging den daarop volgenden nacht onder escorte van een Britschen en een Amerikaanschen torpedo jager naar Australië in zee. Deze formatie werd op 1 Maart door Japansche kruisers voor Oost-Java in den grond geboord. Hetzelfde lot ondergingen, de kruisers „Houston" en „F.erth." die met den torpédojager „Evertsen" door Straat Soenda trachtten te sJapansche vliegtuigen ontdekten de schepen, gingen tot den aanval over en troffen de „Evertsen." 1 Maart werden-zij vervolgens door Japansche zeestrijdkrachten vernietigd. De „Evertien" liep op het strand en werd wrak geschoten. BUIAI een jaar geleden werd het lot van Java d«or den slag in de Javaze© beslist. Ondanks heldhaftig verzet dolf de geallieerde vloot, waarvan ook de kruisers „De Ruyter" en „Java" doel uitmaakten, het onderspit tegen de Japansche overmacht. Over het loop van dezen slag is slechts weinig bekend geworden, thans door den Zweedschen generalen staf een geschrift is uitgegeven, waarin aan de hand van alle beschikbare gegevens een uitvoerig overzicht wcrdt gegeven. --- Nog alles in lichterlaaie. Ongeveer een uur na den inslag waren alle hulpdiensten ter plaatse in actie: Duitsche weermacht, luchtbescherming, brandweer, technische noodhulp en niet te vergeten weerafdeelingen der N.5.8., die zeer verdienstelijk hebben gemaakt. Opk het Deutsche Feuerschutzregimèht voor havenbewaking verleende hulp, voorts werd de Haagsche brandweer ter assistentie geroepen. Later op den dag liet men nog 150 politiemannen uit den Haag aanrukken om de nieuwsgierigen pp een afstand te houden. Waar huizen nog buiten het bereik der vlammen waren, trachtte men de goederen daaruit te redden. Omstreeks vijf uur in den middag stond alles nog in lichterlaaie., des avonds werden eenige huizen opgeblazen om het vuur een grens te stellen. Hoewel des nachts hier en daar noe een hel schijnsel viel wazr te nemen, is het voor mijn gevoel — aldus dr. Völckers — een wonder, dat de brandweer het vuur bij zoo straffen wind zoo snel meester is kunnen worden. . - Een oogenblik, aldus vervolgde hii, hebben we nog overwogen de heele wük té ev&cueeren. In een school werd tm éfßtr§& evafitiatiepost ingericht, andere scholen als hulpposten in gebruik genomen. Gisteravond werden daar 9000 liter door de centrale keuken bereid warm eten uitgereikt, vandaag is deze hoeveelheid opgevoerd tot 18.000 liter. --- Wrange gelukwensch. Vier en twintig" uur na den Britschen terreuraanval op de arbeiderswijken van Rotterdam heeft de uitgeweken Nederlandsche minister van oorlog, van Lidth de Jeude, den treurigen moed gehad den volgenden telegrafischen gelükwensch te zenden aan' den Engelschen minister van luchtvaart Sinclair: „Namens de Nederlandsche regeering en mij zelf bied ik naar aanleiding van het 25-jarig bestaan van de Koninklijke Engelsche Luchtmacht mijn hartelijkste gelukwens-chen aan. Het prachtige wenk van ,deze luchtmacht is ongeëvenaard en de behaalde prestaties vormen voor alle vereenigde volken de bezieling, aangezien zij zooveel hebben bijgedragen tot de grondlegging van de overwinning en voar een betere wereld." --- Getallen, die aanklagen. • Vanrrargen werden mü 139 geborgen acoden gemeld. Ongetwijfeld zullen er nog van onder de puinhoopen te voorschijn komen. (Dit aantal is inmiddels tot 180 gestegen. - Red.) De vele zwaargewonden worden uitstekend geneeskundig verzorgd. De geneesheeren, aldus dr. Völckers, hebben zich onder deze omstandigheden .volledig ingezet. Wij vernamen voorts nog, dat de Hatterdamsche W.A. zich duchtig heeft geweerd. Zij richtte het heerbankwartier als hulphospitaal in. Ook de Nederlandsche Rijksbrandweer , heeft voortreffelijk werk geleverd. Zoo is dan Rotterdam voor. de zoo-, veelte maal, slachtoffer van ' een • bombardement. Onze grootste havenstad heeft het wel zwaar te verantwoorden Ongetwijfeld, zullen er zijn,' die ook voor dit bombardement verontschuldigingen zullen trachten te "zoeken. Wie in Rotterdam echter eenigszins bekend is. weet dat er in het getroffen stadsdeel geen fabrieken of zelfs ' maar eenigszins belangrijke werkplaatsen gevestigd waren. Wij allen weten dat oorlog „oorlog" is. Degenen echter, die Rotterdam zoozeer beklaagden, hadden die stad d jongste, ramo moeten besparen. Rotterdam heeft een dergelijk bombardement aan hen niet verdiend. --- DE SLACHTOFFERS TE ROTTERDAM. 's-GRAVENHAGE, 2 April. - Onder de tot dusverre geïdentificeerde dooden tengevolge van den Britschen luchtaanval op, arbeiderswijken in Rotterdam "bevinden zich 48 vrouwen en 26 kinderen. Zss lijken konden niet meer geïdentificeerd worden. --- VERLIEZEN DER NEDERLANDSCHE BURGERBEVOLKING IN MAART. In den loop van de maand Maart had de-Nederlandsche burgerbevolking door Britsche luchtaanvallen op woonwijken in steden en verschillende plaatsen op het platteland 353 dooden te betreuren, terwijl 361 personen zwaar en mqcr dan 400 licht gewond werden. Een groot aantal woonhuizen is vernield. Duizenden gezinnan verloren have en goed en moesten hun woonplaats verlaten om elders te worden gehuisvest. --- DE NIEUWE BONNEN. In de periode van 4 April tot 10 April kan gekocht worden: op bon 15A 4 rants. brood of gebak, 158 K> rants. broo.d of gebak. 15 1 rants. beschuit, brood of gebak, 15A 2 kg aardappelen, 158 1 kg aardappelen, 15A 1 raa|ts. tabak, 15 1 rants. sigaretten Van' 4 April tot 17-April 1943: 15A 1 rantsoen vleesch óf vleeschwaren, 158 1/4 rants. vleesch of vleeschwaren, 4-14, M-Ï4 res. 11/4 rants. vleesch of vleeschwaren, M-16, M-18 res. 2% rants. vleesch of vleeschwaren. De volgende bonnen zijn binnenkort niet meer geldig: Na Zaterdag 3 April: 14 brood, beschuit, aardappelen, tabak, 13 vleeseh, 4-13, M-13, M-15, M-17 res., 2-09, 3-10 res. De geldigheidsduur van de volgeAde bonnen is verlengd: tjn. Zondag 4 April: 09 Boter, t.m. Zaterdag 7 April: 3-11 Res. (sihaasapp.) 2-12, 3-12, 4-12 res. (appelen), t.m. Vrijdag 30 April:_sJJ_Al__JE_a]___aeEK_ Uien en ctuuci ftcöuiiicut-ic: u[j van het besluit van 23 Juli 1942 nol 21224 van het Rijksbureau Voedselvoorziening in Oorlogstijd, bij een beschikking van den secretaris-generaal. Dit' besluit bepaalt, dat zij die zich schuldig maken aan het achterhouden van belangrijke hoeveelheden geproduceerde landbouwproducten, uit hun bedrijf kunnen worden ontzet. Beide boeren werden begin December o.a. reeds door den economischen rechter te Alkmaar veroordeeld tot 3 maanden gevangenisstraf en f 3000.--en f 1750:- boete. Tot nog toe bepaalde de overheid zich tot het opleggen van een verhoogden leveringsplicht. Aangezien dit onvoldoende bleek, is ze tot strengere strafmaatregelen overge: gaan. Zoo werd in December van het vorig jaar in Brabant een ondernemer, die tien tuchtrechter lij ke uitspraken op zijn rekening had en onjuiste opgaven gedaan had bv de inventarisatie van vee, erwten en rogge en onrechtmatig haver hadi geteeld en aardappelen clandestien had geleverd, te veel pluimvee had gehouden, van elf koeien maar twee had aangegeven en zijn administratie niet had bijgehouden, uit ziin bedrijf ontzet. Hetzelfde geschiedde ook ' met een ondernemer die als smokkelaar bekend stond en rogge, haver en erwten van zijn bedrijf clandestien had afgeleverd. --- Het is de overheid ernst. Dat het de ov;rheid ernst is met het nemen van maatregelen tegen grondgebruikers, die ten koste van de voedselvoorziening van ons volk niet "schromen hun positie te misbruiken om rijk te het bovengenoemde besluit. De beide betrokken boeren toch zijn zeer goede landgebruikers. Hun grootbedrijven' liggen er weer prachtig voor, zoodat zij als grondbewerkers gewenschte elementen zijn. Desondanks heeft de overheid terecht gemeend, hun het beheer van hun bedrijven te moeten ontnemen, omdat het in oorlogstijd niet alleen de plicht van den boer is, den grond in het belang van een zoo hoog mogelijke opbrengst te bewerken, maar look om er voor zorg te dragen, dat-die opbrengst niet door enkelen, maar aan de voedselvoorziening van geheel ons volk ten goede komt. Beide boeren hadden zich in erge mate op het pad van den zwarten handel begeven. Zoo verkochten oj o.a. groote hoeveelheden tarwe clandestien. Van menschen, die op goede .-voorwaarden, welke hen een behoorlijk bestaan waarborgen, van den Staat, lus van de gemeenschap, hun land gepacht hadden, valt dit des te sterker te veroordeelen. Aangezien het pachtcontract alleen ontbinding van het contract" toest»at, wanneer de grond verwaarloosd wordt, staat de Nederlandsche rechter bij de ontbinding van het contract .voor groote moeilijkheden. Zoolang het contract niet ontbonden" is,,kan men beide boeren niet uit hun woningen zetten en is dus de vestiging wn andere boeren op hun bedrijf niet mogelijk. Aangezien de komende oogst op deze grootbedrijven niet geschaad mag worden, zullen de grond en --- Enkele eonelustes. Het Zweedsche geschrift bepaald zich ftiei M bel aldyg geschetst.» Y*rloog van den slag. Het geeft o> > een schouwing over de oorzaken, die tot de geallieerde nederlaag hebben geleid. Het begint met vast te stellen, dat de Japanners in de meerderheid waren, zoowel wat aantal schepen betreft als 4toor hun grootere snelheid, betere pantsering en vooral vVel zwaardere bewapening. In totaal hadden de Japanners 20 kanonnen van 20.3 cm en 60 van 15.5 cm, terwijl de geallieerden slechts over 15 van 20.3 cm en 25 van 15.2 beschikten. Ook. in technisch opzicht, b.v. met zoeklichten, waren de Japansche schepen beter uitgerust. De geallieerde vloot was voorts van zeer heterogene samenstelling, terwijl admiraal Doorman nauwelijks gelegenheid had dit euvel door oefeningen in groot verband zoo veel mogelijk op te heffen. Ondanks' de Japansche overmacht hadden de geallieerde verliezen echter niet een dergelijken omvang behoeven aan te nemen, betoogt men van Zweedsche zijde, indien admiraal Doorman zijn aanval tegen de Japansche transportschepen in plaats van tegen de oorlogsschepen had gericht. Daartoe was een splitsing van zijn strijdkrachten in enkele homogene groepen het beste middel geweest. In plaats hiervan bood hij dei> Japanners, bewusr van hun meerderheid, gelegenheid den strijd overdag te rekken, totdat zij hun overmacht des nachts ten volle konden uitbuiten. In sterke mate heeft voorts de onvoldoende samenwerking tusschen vloot en luchtmacht tot de nederlaag bijgedragen. Reeds de eerste berichten gaven een onjuisten indruk van de sterkte der Japansche vloot en ook tijdens den slag bleek de luchtverkenning niet tegen haar taak opgewassen. Het catastrophale einde van enkele schepen na den slag wijst tenslotte op een onvoldoende bescherming door jachtvliegtuigen. Latere onderzoekingen zullen ongetwijfeld nog meer licht kunnen -werpe» op de hier van Zweedsche zijde naar voren gebrachte kwesties. In elk geval is het thans reeds mogelijk zich een beeld te vormen van het verloop van den slag in de Javazee. Een (lag, die én door den ondergang der Nederlandsche kruisers en door het feit. ciat z{J de Japansche bezetting van Java meftli.ik maakte, als een dramatisch hoogtepunt in onze geschiedenis z«l blijven voortj[ey