iegfried van Praag: BOEKENPAGINA Pension Wessels Een mooi en goed boek neiuwe roman in de „distel-serie” 4 k %tt\ tt V y "Ee» trein vertrok" is dit $ lij de Öe tweede Nederlandse 1,6t in . "Distelserie", waarvan de :' "t 6itatle * Duitse gebeuren sinds ■ Cïa?' di Sevonden heeft. Slegfried C' -■ nÖe laatste Jaren — niet i* C' *as de historische roman '%■ eWerd door dat Kebeuren" '<, \{\ der ' teruggeleid naar de be- van vandaag. Zijn i,. totïla ls weer een heden- to°Ver hedendaaSse men- I S» k r een door en door *N i öistPi!. OVereenkomst met het boek ; Celaar Althoff. 3 V.. --- Voor en na de invasie F iiJ1 WheJ1??1 vertrok" als in „Pension iimiNh' ov landse leven onder de in- W« « doorT de grens afsPeelt en onder 11 het vluchtenden-naar-Holland, ïCVertroir!f-Voren was' De .Aronda" ___E« e*3 ha '** een andere v°ór en een '°ti ty ar Hannover; zo ook de men- inv^*15"' ~ ziJ zijn vóór k% der Duitse emigranten in UT fUhd'onveranderlijke en daarna zo >0 uai«enten losgeslagen Amster- X?c Sviomst: Althof f's „Aronda" ont- SJ* w 6d van het gindse gebeuren T üii ard dunkt te zlJn' °ntwa' k Vltse ... oQder de invloed van hun C^ti^iU■ 00k tot hun ware aard> Z rtpgmS onder de afgesleten manmV J^t*',fgell-ikheid, Hollandse U'agedie, IV v«m e lïiet &Seert over zi-'n tweeerlei 'wH^kn, 1' sde breed-makkelijke oprijdt Ne óól{'h eSfried; van Praags zusters IvV1" leef(ie n huis' het deSeliJke' waar ' 211 een en trekken naar een groter 'ïv't ,L' °mvangrijker pension zuilen rj Bi ] *1 jft QH6tl in^1" dit tweede pension; -Brotei*e huis Baat aan ziin üBkeer d ten gronde; werkelijk is 'r naar het Hollands kleine ... --- ren met R. M. Rilke far9a Wertheimer: ArbeitstV ft^Ilden mit Rainer Maria i « Hta e' Oprecht, Zürich. i j's, HU| 1924 Van een ionge vrouw, die tO K de t«"TL Rüke's secretaresse was. ! ? êee,fahs >'Jd- dat zij voor den dichter Vii V "W,.Serland, werkte; herinneh,' l 0D RUke als dichter!%Vh6llgen e wel den mens Rilke *Hh aat f. ook Rüke leefde een „ger tüü 6n vertelt Marga Wertheiur groeit en groeit.... T U 7 ARi* RILKE, --- Apen en hoefdieren in Artis, nieuw Verkade-album De verschijning van een nieuw Verkade-album is altijd weer een feest voor jonge en oude ogen. Ook de jongste uitgave in deze allengs schier onafzienbaar geworden reeks beantwoordt ten volle aan de hoge verwachtingen, die men aan deze publicaties is gaan stellen. De grepen uit het „Dierenleven in Artis". die het vorige album ons bracht, zijn dermate in de smaak gevallen, dat de nieuwe uitgave ons opnieuw naar Artis verplaatst, ditmaal om ons in hoofdzaak bezig te houden met het leven van de apen en de hoefdieren. Het aardige daarbij is, dat plaatjes en tekst volstrekt niet uitsluitend of in de eerste plaats van belang zijn voor lezers, die het voorrecht hebben het dierenleven in Artis met eigen ogen te gaan bezien. De heer A. F. J. Portielje. ook nu weer met vaardige pen bijgestaan door mevrouw J. P. H. Portielje—Scholten vertelt namelijk op zo onderhoudende wijze van de eigenaardigheden en het levensgedrag van een bonte verscheidenheid van dieren, dat hun relaas, geheel los van de mogelijkheid of men zelf een kijkje in Artis kan komen nemen, boeiende lectuur vormt voor elkeen die de dierenwereld — en eigenlijk ook onze menselijke samenleving — wat grondiger wil leren kennen. In deze oorlogstijd, nu van dag tot dag onze belangstelling wordt gevraagd, voor zoveel gruwzaams, is het een ware verkwikking om ons eens onder te dompelen in een onderwerp, dat geheel losstaat van de bittere actualiteiten. Daartoe schenkt het nieuwste Verkade-album ons volop de gelegenheid. Wie zich daarin een uurtje lang heeft verdiept zal voortaan het apenhuis minder onnozel betreden dan de meesten onzer doen. Hij zal dan weten, dat Karel de Baviaan niet boos wordt, omdat wij hem uitlachen, maar omdat wij daarbij onze tanden laten zien, waarin het dier de mogelijkheid van een bedreiging van zijn veiligheid bespeurt". En ook zal het hem duidelijk zijn hoe Karel er toe is gekomen onwelkome kijkers met uitwerpselen te bestoken. De olifanten vormen een niet minder interessant hoofdstuk dan de apen en eigenlijk is het in de dierenwereld niet anders gesteld dan met het mensenleven: waar men het pakt, het blijft altijd interessant. De klare, eenvoudige verteltrant van het. echtpaar Portielje wordt als steeds op talentvolle wijze ondersteund door de aquarellen van C. Rol, J. Voerman Jr. en H. Rol. die vooral in de weergave van de vaak zo boeiende fysionomie dei apen zichzelf hebben overtroffen. Al met al vormt dit nieuwe album een waardige voortzetting van een nobele traditie en wij twijfelen er niet aan of het zal even grif zijn weg vinden als zijn voorgangers. Illustratie uit „Apen en hoefdieren in Artis", het nieuwe Verkade-album. --- DE SCHRIJVER vond voor zijn boek „Pension Wessels" (uitgave Em. Querido, Amsterdam, prijs ing. ƒ2.10, geb. f 2.90) inspiratie in het Duitse gebeuren sinds 1933, evenals dat in een ander boek der Distel-serie gebeurde: Althoff's „Een trein vertrok". --- Rauschning's „Gesprekken” in het Duits Rauschning's nieuwe boek — de opvolger van zijn „Revolutie van het nihilisme" — verscheen merkwaardigerwijze eerst in het Engels en Frans. Of misschien is dat toch niet z o merkwaardig als 't lijkt: immers, de schrijver kon voor zijn „Gesprekken met Hitler" uiteraard het meeste succes verwachten in die landen, waar men, méér dan in de niet met Duitsland in oorlog gewikkelde landen, nieuwsgierig is naar Hitler's geheimste bedoelingen. En zo komt dan nu de Duitse uitgave der „Gesprache mit Hitler" achteraan. Zij is in... New Vork uitgegeven (Europa Verlag). Vergeleken bij de Engelse en Franse uitgave is deze Duitse editie niet geheel volledig. Dienaangaande zegt de uitgever: „...dit ligt daaraan, dat de Duitse uitgave vooral voor de neutrale staten bestemd is, welker situatie een zekere reserve nodig maakt; echter werd niets essentieels weggelaten". Aan de inhoud van Rauschning's nieuwe boek wijdden wij indertijd bij het verschijnen van de Engelse uitgave, een uitvoerige beschrijving. Wij volstaan dus thans met de Duitse uitgave alleen maar aan te kondigen. --- in kort bestek Kostelijke schetsen in dialect De kinderen van het in 1934 overleden schoolhoofd G. J. Meinen te Kotten (Winterswijk), hebben een reeks vertelsels, die hun vader had nagelaten, onder de titel „Landvolk" verzameld. „De Tijdstroom" te Lochem gaf ze uit. Meinen werd in de Gelderse Achterhoek geboren. Als onderwijzer en later als hoofd, was hij steeds werkzaam in deze streek. Beter dan wie ook, kende hij het platteland van de Gelderse Achterhoek, vooral van het oosteijke deel, dat zo rijk is aan prachtig natuurschoon, dat een weelderige flora bezit en een vogelleven, dat voor den liefhebber vol is van verrassingen. De streek, waar Meinen leefde wordt bovendien bewoond door een bevolking, waarin oeroude gebruiken en tradities hardnekkig hebben standgehouden. Voor den folklorist een belangwekkend gebied, waarin een gemoedelijk dialect nog steeds gedegener wordt gesproken dan het Nederlands. In korte schetsen, afwisselend grappige, ernstige en gevoelige vertellingen, een enkel verhaal van wat grotere omvang, heeft Meinen het leven van de Achterhoekse plattelanders getekend. Getekend met een wanne liefde voor de mensen, waarmee hij is opgegroeid, zich uitend in een zorgvuldige weergave van het dialect en een bekwame keuze der typen, die hij in zijn vertelsels laat optreden. We hebben dit boek met groot plezier gelezen om de kostelijke wijze, waarop Meinen het dialect, dat hij grondig kende heeft weergegeven en om de kleurige schildering van het interieur der boerderijen, van het werk op het land, van de vogels, de bloemen en het gewas. Voor het overige steken de meeste dezer idyllische schetsen ruet uit boven de lange reeks in dialect geschreven verhalen, die Jacob Cremer met zijn „Overbewuste Novellen" heeft geopend. W. H. K. --- Alb. Servaes en de Vlaamse Vroomheid Een karakteristiek van Edgar de Bruyne Edgar de Bruyne, ,?Albert Servaes en de Vlaamse vroomheid". Uitg. boekengilde Jiie Poorte", Antwerpen. Edgar de Bruyne, door persoonlijke vriendschapsbanden met den schilder verbonden, is een vurig bewonderaar van het werk van Albert Servaes en drukt die bewondering uit in termen, welke ons, Noord-Nederlanders, nóg uitbundiger voorkomen dan ze in de mond van den Vlaming waarschijnlijk bedoeld zijn. Die sappigheid van taal en dat enthousiasme maken een boekje als dit echter zo levendig, dat men het achter elkaar uitleest en het slechts betreurt, dat ten onzent niet even suggestief en overrompelend over kunstenaarspersoonlijkheden uit onze eigen tijd geschreven wordt. Albert Servaes behoort tot de zogenaamde groep van Latemse schilders, zo genoemd, omdat zij tegelijkertijd te Latem aan de Leie werkten en opgingen in gelijke bewondering voor de schoonheid van het Vlaamse landschap. Binus van den Abeele, gemeente-secretaris en schilder, wordt als de geeste- lijke vader van de groep beschouwd. Gustave van de Woestijne, de onlangs overleden Fritz van den Berghe, Georges Minne, Valerius de Saedeleer, de gebroeders De Smet en Constant Permeke vormden de leden van de groep en bij hen voegde zich een tijdlang Gustave's broer, de dichter Karel van de Woestijne. Servaes heeft veel moeilijkheden moeten overwinnen alvorens hij zich aan de kunst kon wijden. Zijn vader had een groothandel in specerijen te Gent en voelde er niets voor, zijn zoon vrij te laten om zijn kunstenaarsdrang te volgen. „Wanneer wij zeggen, dat Servaes te Latem kwam wonen", schrijft De Bruyne, „mag dit niet verkeerd worden begrepen: zijn ziel leefde wel te Latem, maar officieel bleef zijn lichaam te Gent vertoeven. Onder het strenge oog van vader Servaes moest Albert de gehele dag midden bokalen, zakken, pakken, kisten allerlei, de klanten ontvangen of de zaak vertegenwoordigen. Eerst in de vooravond werd het hem vergund met een zucht van ontlasting op zijn fiets te springen om naar Latem te snellen en er te gaan dromen, te kijken en te luisteren, te schilderen." Hij was bijkans vijf en twintig, toen hij alle banden met de handel verbrak en zijn kunstenaarspersoonlijkheid vrij kon ontwikkelen. Bij voorkeur heeft hij het leven van de boeren en dagloners geschilderd: „de thema's zijn somber, maar reeds blijkt uit de titels: het zwoegen van mannen en vrouwen, gebukt naar de aarde, terwijl zij aardappels rapen; de aangrijpende smart van vader en moeder bij het gapend graf je; de berechting van den stervenden boer, die met zijn vingers reeds het blanke laken krampachtig verfrommelt; de begrafenis bij de armen, waarbij de kist door het lage venster naar buiten wordt gesleurd " Na 1914 krijgt Servaes' werk een volstrekt eigen karakter. Dan komt de periode, waarin de schilder zijn donker palet verandert, het licht ontdekt en zich meer en meer aangetrokken gevoelt tot de zon, gloeiend in avondschemering. Er komt een gouden glans in zijn doeken. Er komen andere kleurtegenstellingen. Er ontstaan cyclussen als „Het boerenleven" en „Kruisweg", waaraan de schrijver speciale hoofdstukken wijdt. Hij roemt speciaal „Het boerenleven", een reeks beelden uit het leven van den boer -gedurende de vier seizoenen in zijn woning, in de natuur en in de dorpskerk. De schrijver besluit zijn karakteristiek van den kunstenaar, die thans 56 jaar is, als volgt: „Vlaams en dicht bij het eenvoudig-volkse, vroom en aanhankelijk, romantisch doch kloek, werkelijker dan het waarneembare, dat niets méér doet dan opdoemen en verschijnen, staat hij stoer in het aanschijn der tijden als de dichter-schilder van een gans oorspronkelijke en' nieuwe innigheid." P. F. S. Zelfportret van Alb. Servaes. --- Toussaint van Boelacre vijf en zestig jaar In de Gentse „Vooruit" schrijft Albert van Hoogenbemt over F. V. Toussaint van Boelacre, die 65 werd. In de geschriften van Toussaint, zegt hij, voelen we haast nooit den auteur onder de geschreven tekst aanwezig; hij blijft als de klassieke schrijver een objectief toeschouwer. Het leven is hard, onmeedogend, en in de beschikkingen van het lot ligt er dikwijls veel ironie besloten. De aandachtige lezer zal zelf medelijden gevoelen voor de bronstige boerin uit het „Landelijk Minnespel", die haar eigen leven en dat van haar knecht door de hartstocht laat verwoesten. Maar in latere werken is de schrijver in meewarigheid zich gaan buigen over het. oude, versleten Petrusken uit „Petrusken's einde", over den bespottelijken dlkkerd üit „Tractoria" en over den sukkel van een waterhoofd, Maurisken uit „De Dode, die zich niet verhing". Het proza van Toussaint is, in zijn beste bladzijden, geschreven met de vijf zinnen. Vandaar die atmosfeer, die den lezer de martelgang van Maurisken soms als een lichamelijke pijn doet gevoelen. Wie alzo kan schrijven is meer dan een stylist. Het is niet het verhaal, maar de atmosfeer van een gemoedstoestand, van een begrip, die een werk in de herinnering van een lezer doet voortleven. Zal het gezegd worden dat zijn reisbeschrijvingen en de bladzijden, die hij met lopende pen heeft geschreven, het beste zijn uit zijn letterkundig oeuvre? Er zijn toch dit zwoele „Landelijk Minnespel" en vele bladzijden uit „De dode, die zich niet verhing", waaruit een kernachtige' meewarigheid spreekt, en waarin dus de mens, die schrijft, volop aanwezig is. De directe, onopgesmukte en etsende taal van de reisbeschrijvingen, ten dienste gesteld van eer. onderwerp waarin Toussaint zich als mens zo diep en volledig mogelijk uitspreekt, (in „De dode" heeft hij het enigszins gewaagd!) zou een van de rijkste boeken door onze literatuur voortgebracht, voor resultaat hebben. Zijn heengaan van het ministerie geeft hem de nodige tijd, en bezonken kracht heeft hij meer dan ooit. Maar om dit te kunnen moet hij de vrees overwinnen naakt voor den lezer te staan. Toch zullen de meeste werken van Toussaint — de schitterende ambachtelijke kennis waarmede zij geschreven =ijn nog buiten beschouwing gelaten — in de toekomst hun bijzondere waarde behouden. , TOUSSAINT VAN BOELAERE --- „In tijden van spanning en gevaar” Dr. Joh. van der Spek, geneesheer-directeur van de psychiatrische inrichting „Maasoord" te Poortugaal, hield in April 1939 een voordracht' over: „De juiste geestelijke houding in tijden van spanning en gevaar' voor de Rotterdamse vereniging „Vrouwelijke Vrijwillige Hulp". Zij is thans op verzoek in druk verschenen. Inmiddels is veel van wat in April 1939 alleen nog maar dreigde, angstige werkelijkheid geworden. Wat echter aan de wezenlijke inhoud der voordracht weinig schade heeft toegebracht; integendeel heeft 't haar slechts actueler gemaakt. Een troostende vermaning' van een predikantpsychiater op 't thema „Buiten Godt is 't nergens veiligh". (Uitg. A. Voorhoeve. Rotterdam, 1 1.25). --- Schetsen uit het padvindersleven Een kleine twintig schetsen uit het padvindersleven werden verzameld in een boekje van Elsa Molijn: „Met open ogen en oor", dat door let Schokking,geïllustreerd werd. (Uitg. A. W. Sijthoff, Leiden, ƒ1.25). --- Over huismerken In een serie boekjes onder de verzameltitel .„Bibliotheek voor geslachi> en wapenkunde" verscheen van mr. H. Reydon een beschouwing over „De huismerken". Wat zijn huismerken? Wanneer men een van onze oude kerken binnenloopt, hetzij in de stad of dorp, dan vindt men daar veelal de vloer geplaveid met hardstenen grafzerken. Als men deze nader beziet, ontdekt men, naast de gebruikelijke opschriften en geslachtswapens, op een aantal van die zerken eigenaardige tekens, als regel samengesteld uit rechte lijnen. Deze tekens zijn soms vergezeld van een naam, soms enkel van enige letters (voorletters van een naam); pp enkele zerken vindt men ook alleen zulk. een teken aangebracht. Soms ook komt het teken in een wapenschild voor". Huismerken vindt men voorts, aldus vervolgt de schrijver, op voorwerpen van allerlei aard: oude borenkisten, zegels, zilver- en tinwerk, glasramen, binnenbetimmeringen en balkwerk uit oude huizen, gevelstenen, kortom overal, waar een eigenaar van een voorwerp kenbaar te maken viel of een persoonlijke betrekking tot een voorwerp moest worden uitgedrukt. „Daaruit valt op te maken, dat het huismerk een zekere algemene erkende betekenis bezat. Het trad in de plaats van de naam van een persoon, evenals oudtijds het geslachtswapen in de plaats van de naam trad; ja, eigenlijk de persoon vertegenwoordigde. Het huismerk beschouwt mr. Reydon als „het teken der Germaanse sibbe"; onder „sibbe" verstaat hij een „groep van verwanten, die allen hun afkomst van een gemeenschappelijken stamvader afleiden". Willekeurig acht hij de gelijkstelling van de huismerken in de runen. Zal, zo zegt hij tenslotte in een slotbeschouwing over de toekomst van de huismerken, „het huismerk weer een werkelijk levend stuk Nederlandse volkscultuur worden, dan dient eerst het sibbebewustzijn te herleven". (Uitg. Rutgers, Naarden, / 0.60.) --- „Pension-boeken” V e b°eke Si-Nt ' Hou °Ver een pension-vol-mensen V «bi boeken; No'6 vte hehhd genre benoren ZIJ; het 5 *» aan nun lanSe r« een ' ' la>S rrJ°od« ar in ..Pension Wessels" '! Se ond cmiBranten binnen en dat Sv *erd erP een nieuwe inhoud: een boek toegevoegd, welks verschijning nu wel degelijk zin heeft. Twee werelden komen met elkaar in botsend contact, de veilige Joods-Hollandse en de door het gevaar aangeraakte Joods-Duitse, en uit die botsing en beroering groeit de tragedie: „Pension Wessels" is méér dan een ouderwets-naturalistisch, het is méér dan alleen maar een „Hollands" boek, het is tragisch tijdsbeeld. Het heeft zijn fouten. Tot de ergste daarvan reken ik hier en daar de soms hinderlijke en de aandacht stremmende onverzorgdheid van taal. Waarom gunt zich een schrijver als Siegfried van Praag de tijd niet, om een passage twee, driemaal te schrijven, totdat zij eindelijk haar definitieve, haar zo volmaakt mogelijke vorm gevonden heeft? --- Deugden overwegen Het heeft zijn fouten. Maar waartoe ze opsporen en tentoonstellen? Er staan oneindig veelvuldiger en groter deugden tegenover. Dit vooral staat er tegenover: als ge „Pension Wessels" uitgelezen hebt en ge sluit het boek en een, twee dagen later denkt ge er aan terug, zie: duidelijk staan dan al de gestalten die Siegfried van Praag opriep, weer vóór u. De zusters Femina en Janie Wessel en hun oudere gasten: Joseph Levita en mevrouw Van den Berg en dominee Westerveld en de oude heer Breslau en zijn dochter Sara. En ook hun latere gasten, de, emigranten: dr. Behrenstein en dr. Frank en Herr und Frau Resinger. Duidelijk staan zij voor u: Siegfried van Praag kan levende mensen scheppen, warm-bloedig levende mensen, geen alleen maar schematisch aangeduide mensen, waarbij 't aan den lezer overgelaten wordt om bij die schematische aanduiding nu maar moeizaam 't zijne te denken... Hoe zeldzaam is dit vermogen! Siegfried van Praag bezit het. Dankbaarheid past ons voor zijn boek. Méér is het overigens dan een schildering van een paar willekeurige mensen. Siegfried van Praag weet hun verschillend levenslot in elkaar te doen overgaan, hij weet die overgangen tot dramatische tragedie te verhevigen en ook hier treft een logische ontwikkeling, die alle kunstmatigheid ontbeert; schepper van mensen, schepper van mensenlot is Van Praag en dus: kunstenaar. Tot nu toe werd het Amsterdamse emigrantenleven nog niet zo veelvuldig beschreven als men zou verwachten. Ik denk terug aan gedeelten uit Irmgard Keun's „Kind aller Lander" en vooral aan hoofdstukken uit Klaus Mann's „Der Vulkan". Siegfried van Praag voegde daar nu een ook in cultuurhistorisch opzicht belangrijk boek toe. In latere jaren, als de angst en de benauwenis van deze tijd geweken zullen zijn, zal men „Pension Wessels" herlezen om er de wonderlijke Duits-Amsterdamse emigratie na 1933 uit te leren kennen. Een hoofdstuk als dat over het bezoek der Resingers aan een Wagner-voorstelling zal dan wellicht als een onwezenlijk angst-vizioen aandoen. Nu is het nog een bar stuk realiteit: een Duits-Joods echtpaar, dat de dwaasheid begaat om nog ééns terug te willen naar een manifestatie van wat in het verloren land toch ook hun cultuur was en dan trapt een bezoeker Prau Resinger op haar japon... „Zij bleven staan uit ouder gewoonte, voor de zaal der buffetten, waar de mensen een nieuwsgierigheidwacht vormen, ter ere van hen, die gaan en komen. Herr Resinger werd oud, hij was een ogenblik zijn bezinning kwijt, stond daar duttend, het buikje in smoking naar voren, de onderlip iets afhangend. Plotseling nam zijn vrouw weer zijn arm en trok hem voort. „Wat is er", zei hij angstig. „O, verschrikkelijk! Heb je 't gehoord? Die lange vrouw in 't gele toilet, die naast me stond. Schandelijk, zoals ze me opgenomen heeft. Ik hoorde haar zeggen: „Überall sieht man sic doch!" En de heer naast haar heeft gelachen!" Beklemmend beeld! Neen: geen angstvizioen, doch: het Amsterdam der emigratie. Thans... Vlak bij ons... Uit méér dan kunstenaarstalent, uit waarlijk mede-lijden en uit waarlijk mede-lijden is Siegfried vah Praags boek geboren. Het is een mooi en een goed boek. J. W. --- „Van punt naar vierde dimensie” Egmont Colerus: Van punt naar vierde dimense. Nederlandse bewerking van dr. J. A. A. Verlinden. De Gemeenschap, Bilthoven. „Meetkunde voor iedereen", aldus luidt de ondertitel van dit boek. Dit is wat te optimistisch. Voor het leren van meetkunde, ook al wordt het onderwerp in nog zo aangename en onderhoudende vorm opgediend, is op zijn allerminst belangstelling nodig en een zeker doorzettingsvermogen kan evenmin worden ontbeerd. Maar overigens verklaren wij gaarne, dat dit boek ertoe kan bijdragen, dat de kring van belangstellenden voor het behandelde terrein zich aanzienlijk uitbreidt. Voor dengene, die al wat van meetkunde weet — het behoeft niet veel te wezen en mag eventueel verbonden zijn met onaangename herinneringen uit de schooltijd — kan dit boek veel nut hebben. Het is geen systematisch leerboek, maar geeft een overzicht van enige belangrijke en interessante hoofdstukken der meetkunde en wel op een zodanige wijze, dat ook de goede kenner van dit onderwerp er herhaaldelijk door geboeid'wordt en er zelfs nog wel enige dingen in vindt, die hij tevoren nog niet had opgemerkt. Voor iemand, die nog nooit iets met meetkunde te maken heeft gehad, is het niet onmogelijk, uit dit boek een algemeen inzicht te krijgen en als hij daarin slaagt, zal dit een goed inzicht zijn. Maar gemakkelijk zal het niet gaan voor den gemiddelden mens en als een roman kan het boek, wat deze categorie betreft, niet worden gelezen. Enerzijds geeft het veel minder dan de geijkte leerboeken, anderzijds veel meer: de schrijver schuwt niet, kwesties betreffende de grondslagen, waarop de meetkunde is opgebouwd, te bespreken. Men heeft de indruk, dat hij dit op een goed verteerbare wijze heeft gedaan. Aan het einde van het boek voert hij den lezer mee naar hoger sferen, naar het gebied der niet-Euclidische meetkunden en naar de vierde dimensie. Hij beperkt zich ertoe, de eerste schrik voor deze dingen bij den argelozen lezer weg te nemen en gaat uiteraard op deze geleerde zaken niet verder in. Een zekere inconsequentie van het boek .is, dat de formulenwinkel van de vlakke en zelfs voor een deel ook van de boldriehoeksmeting wordt behandeld. Dit is in het kader van de bedoeling van dit boek geheel overbodig en kan eerder schrik dan belangstelling kweken. De mensen, die deze dingen nodig hebben, -zullen dat wel uit de talrijke leerboeken halen. J. S. ---