Letterkundige week op „Lands-Zegen” besloten Bij de voortzetting van de letterkundige week op het buitengoed „Lands-Zegen" bij Doorn sprak Donderdagmorgen dr. K. H. Miskotte over: „De Germaanse mythe". Spr. zegt gekomen te zijn tot dit onderwerp uit de drang om te zoeken naar een duiding van wat om ons gebeurt. Eerste aanleiding was de overweging, dat de laatste grond van het anti-semitisme met is een economische rivaliteit, noch een, hoe ook verbleekt religieus motief, maar de wraak van den beiden tegenover den God van Israël, die ook de God is der Kerk. Om een en ander te kunnen aantonen brengt spr. grond-motieven uit de Edda naar voren en wel de thema's van de oorsprong der dingen, van het worden, het lot, de deugd, de weerstand, van het hiernamaals en de voleinding der dingen. Bij de „oorsprong der dingen" suggereert de Edda binnen het spel der oerelementen (wind en vlam, golf en water) een sterke dualiteit, een strijd tussen koude, waaruit Nilfheim, en warmte, waaruit het goede land Mispelheim ontstaat. Ook de namen der stromen (Hart, Warmte, Brandende Ketel) duiden hoe alles dooreenloopt onder 't gezichtspunt van onrust, van chaos. „Het worden" is in de mythe „wat er verder gebeurt met de goden". Elkaar gelijkwaardig, huwen ze en de voortplanting der goden is de voortgang der wereld, de wereldgeschiedenis. De arbeid der Asen is de Reuzen te vernietigen. Doch er komt ook ordening: Freya, vroeger de geliefde, ziet nu zegenend neer op het monogame huwelijk, haar woord beschermt den mens. Maar deze orde is geestelijke willekeur: elke grens kon ook anders zijn, geweest zijn of worden. Er blijft strijd. „Het 1 o t" overheerst alles. .De goden zelf worden bedreigd door en zijn onderworpen aan het lot. Zijn zo in de Germaanse mythe de goden begrepen in de grtfte noodwendige gang, het O.T. openbaart hoe niet het lot regeert, maar de doelgerichtheid, de raad Gods, evenals tegenover het worden in de mythe de daden des Heren staan. „De deug d", de centrale deugd, waaraan dapperheid en trouw ondergeschikt zijn, is: zijn eer te handhaven. Hoe men sterft is belangrijker dan dat men sterft. Denk daartegenover Gidion's 300 mannen, wanneer „nog des volks te veel" is. De centrale deugd is hier de gerechtigheid. Dit hangt men met de gehele Godsvoorstelling zelf. Als de orde erkent wordt naast de chaos, moet men stuiten op een „weerstand", die die orde weer verstoort. In het O.T. is er bijna geen gestalte voor die weerstand en als Satan er verschijnt is hij geen god, maar blijft een (gevallen) engel, een bode met een bepaalde functie, die in dienst, omvangen blijft. Over het „hiernamaals" zegt noch de Germaanse mythe noch het O.T. veel. Als ze erover spreken is er dit verschil: de mythe kent een uitzondering voor de helden, die in Walhalla zullen wonen, het O.T.' kent een uitzondering, met voor helden, maar voor de rechtvaardigen, die in het Paradijs zullen wonen. Tot slot: de voleindiging der dingen: Binnen de Germaanse mythe is, na Ragnarok, na de catastrofe, geen ander nieuw Al mogelijk dan één, dat weer onder moet gaan. Maar de God van het O.T. gaat door in der eeuwigheid en zal de ganse aarde vervullen van Zijn heerlijkheid. De dichter A. Wapenaar, die Vrijdag zou spreken over: „Mijn literaire jeugdherinneringen", was verhinderd te komen. Zo werd de laatste dag dezer conferentie gevuld met houden van geestige charades, terwijl des avonds door de aanwezige literatoren gelezen werd uit eigen werk, een goed slot van een zeer geslaagde week. --- Het stroomverbruik in 1937 Er wordt meer electrisch gekookt Aan de door het Centraal Bureau voor de Statistiek bewerkte electriciteits-sttistiek over 1937, welke dezer dagen verscheen, ontlenen wij het navolgende. De productie van electriciteit blijkt in 1937 belangrijk, n.l. met 350 millioen kwh. — 11.7 pet. — gestegen te zijn. Door 35 stroomopwekkingsbedrijven, die ln de openbare stroombehoefte voorzien, werden in 1937 2.204 millioen kwh. aan de netten afgegeven. D.i. vergeleken met 1936 een stijging van 214 millioen kwh. Voorts zijn door 137 industriële bedrijven, die de benodigde energie zelf opwekken en over een generatorvermogen van minstens 250 kw. beschikken, 1.113 millioen kwh. opgewekt, t.o.v. 1936 — 138 bedrijven — is dit een toeneming van 136 millioen kwh. De totale productie van electrische energie bedroeg derhalve 3.3 milliard kwh. Per hoofd van de bevolking betekent dit een verbruik van 385 kwh. (1936 348 kwh.). De door de openbare electriciteitsbedrijven aan verbruikers geleverde energie was rond 200 millioen kwh. groter dan in 1936, terwijl het verbruik voor krachtdoeleinden met 150 millioen steeg, nam het verbruik voor licht en huishoudelijke doeleinden met 50 millioen kwh toe. Wat dit laatste verbruik betreft, wordt medegedeeld, dat de energielevering volgens vastrechttarieven in 1937 opnieuw belangrijk is toegenomen, n.l. met 48 millioen kwh. Het electrisch koken breidde zich verder uit. Voor zover bekend werd einde 1937 door 33.200 gezinnen electrisch gekookt, d.i. een toeneming van 7.200 gezinnen. De statistiek omvat voorts voor het eerst gegevens betreffende electrische bedrijfskeukens en heetwatertoestellen — boilers, van welke laatste er meer dan 73.600 in gebruik waren. --- De communisten Schaamte en verwarring blijkt uit tegenspraak , a het verraad van Rusland met de S| ondertekening van het Duits-Russische niet-aanvalsverdrag, schreef de Franse communistische „Humanité" van Woensdag 23 Augustus j.l. met een vet opschrift over de volle pagina: „Zonder verder te aarzelen moeten Parijs en Londen thans het Frans- Sngels-Russische verdrag ondertekenen." Bij het afscheid van de Franse en Engelse militaire missies verklaarde echter de Russische maarschalk Worosjilow: „Naar de mening van de Russische regering hebben de besprekingen tussen Frankrijk, Engeland en Rusland, nu het Duits- Hussisch verdrag is afgesloten, geen nut meer." Beter dan iets anders demonstreert deze tegenspraak tussen de woorden der Russische regering en die van haar slaven in Europa de schaamte en de verwarring in de diverse communistische partijen. --- In het land der CRENS-FRANSEN Dr. H. Brugmans vervolgt zijn beschouwingen Eindelijk hebben de Fransen begrepen — althans sommigen hunner —, dat de oude boerenwijsheid „goede wijn behoeft geen krans" uit de tijd is geraakt. Zij hebben een „Ministerie voor Inlichtingen" gemaakt, met aan het hoofd: geen zwetser maar een humanist, geen schreeuwer maar een schrijver. En ook voor het buitenlandse toerisme (dat immers van zo grote betekenis kan wezen, én voor de geestelijke positie van een land in de wereld, én ook met het oog op zijn betalingsbalans!) beginnen ze zich beter in te spannen. Ze zijn een paar slagen achter. Wanneer wij in Amsterdam het pompeuze, lichtblauwe gebouw zien van de Italiaanse Spoorwegen — een deel van de Leidsestraat wordt regelmatig beheerst door een enorme groen-wit-rode vlag! —, wanneer wij de actie van „Mitropa" zien voor „Zomer in Duitsland" of „Winter in Duitsland", dan staan de democratische landen daarbij voorlopig achter. Pas sinds zeer kort heeft het Engelse toerisme een kantoor in onze hoofdstad, en Frankrijk heeft er wel één in Den Haag, maar nog niet in Amsterdam! Doch propaganda is met alles in de wereld. Ondanks Göbbels en Mitropa, is het buitenlandse vreemdelingenverkeer naar Duitsland regelmatig teruggelopen. Men geeft massieve reducties op ds biljetten — nagenoeg vergeefs! Ook de vroegere Tsjechoslowaakse gebieden, en speciaal het Sudetenland, lijden daaronder mee. Hetgeen voor de stemming onder de bevolking niet bevorderlijk is. „Eén volk — één Rijk — één badgast"... Men behoeft geen socialist te zijn om reizen naar Duitsland niet aanlokkelijk te vinden. Ik ken er tallozen onder het reizend publiek, die goed conservatief zijn en in 1933 de uitschakeling van het Parlement en de vernietiging van de arbeidersbeweging met zo heel verschrikkelijk vonden, doch die nu — na de pogrom van November en de verovering van Praag — alle bruggen met Naziland hebben afgebroken. Een enkele heeft er nog geld liggen en maakt dat plichtmatig op, met een zuur gezicht en een verontschuldiging aan zijn kennissen: „Ga je nog naar Duitsland?!" — „Ach ja, ik moet er wat geld opmaken. Nog één reis en ik ben er door". Wie weet, hoeveel millioenen er jaarlijks in de vreemdelingenindustrie omgaan, beseft, welk een schade de Duitse economie door een en ander lijdt. Maar wie hierover doordenkt, begrijpt dok iets anders: degenen, die vroeger naar Duitsland gingen, willen nu ergens anders heen. Dat geldt voor ons Arbeiders-Reisbureau even goed als voor de toeristen met beter voorziene beurs. Dat geldt ook voor de patiënten, die gewoon waren, regelmatig een kuur te doen. Wie vroeger (om een voorbeeld te noemen) Mariënbad bezocht, blijft daar thans weg en zoekt genezing in de Franse Vogezen-badplaats Vittel. Inderdaad vertelde één der doctoren mij daar, dat hij en zijn collega's verbaasd waren geweest over de snel toenemende stroom van Nederlandse badgasten. Natuurlijk! Men heeft ze van Duitsland geërfd, sinds dit land zich willens en wetens uit de Europese gemeenschap terugtrok. Ik hoorde dit te Vittel. Ik hoorde het ook elders. Dokters zijn dikwijls onpolitieke mensen, die niet zo gauw naar verklaringen van deze soort zoeken: mijn zegslieden dachten meer aan verbeteringen in de installaties, die ze de laatste tijd hadden aangebracht. Vermoedelijk echter is er hier wel sprake van een wisselwerking, want inderdaad wordt er in alle badplaatsen thans zeer veel gedaan voor de uitrusting. Niet zelden — ik denk b.v. aan Luxueil, waar vrouwenziekten behandeld worden — waren de werkzaamheden nog in volle gang. En dan ziet men een merkwaardig verschijnsel. Ouderwetse, slecht uitgeruste bronnen komen plotseling op het allereerste plan, juist omdat ze achterlijk waren. Had men vroeger altijd, met echt-Frans conservatisme, gezegd, dat het nog best ging zoals overgrootvader het gemaakt had toen men eenmaal aan het herstellen en verbeteren begon, moest ook alles tegen de grond, en was het modernste nog niet modern genoeg. Zo ziet men hier en daar oude Romeinse herinneringen (beelden e.d.) verwerkt in de allernieuwste bad-istallaties. Te Plombière b.v.: een ondergrondse Neptunus-tempel, naast geraffineerde badkamers. Wij spreken hier niet over deze Oostfranse badplaatsen, omdat wij er in deze kolommen een directe propaganda voor willen maken. De maatschappij is er met naar en zeker zijn ook de tijden niet van die aard, dat de lezers van onze. grote volkspers in de gelegenheid komen om hun eventuele ziekten te gaan behandelen met kuren in het buitenland. (Wel zeggen wij met volle overtuiging en zonder de minste spot: dat komt nog!) Doch wij hebben onze ervaringen willen mededelen, omdat ze passen in een algemeen beeld van evenwicluVverlegging in Europa. Wij zouden daar ook andere voorbeelden van kunnen aanhalen. Wij denken b.v. aan de Duitse leerboeken. Vroeger leerde een gymnasium-leerling zijn oude talen uit teksten, die in Leipzig waren uitgegeven, bij Teubner. Ben ik goed ingelicht, dan groeit thans het aantal rectoren en leraren, die liever de handige Parijse uitgaafjes van Hachette gebruiken: het noten-apparaat is minstens .zo goed en de algemene culturele omlijsting (inleidingen b.v.) zijn bepaald beter. Ook hier zouden de Fransen een geconcentreerde veldtocht moeten beginnen voor hun eigen werk. Succes ware verzekerd. Nog eens: dit pleiten voor eigen zaak ligt den Fransman eigenlijk niet. Maar bij hem groeit toch het bewustzijn, dat hij een zaak te verdedigen heeft, die méér is dan alleen een nationale. Op onze reis zijn wij in zeer vele plaatsen ontvangen en toegesproken. Doch de gebruikelijke banaliteit werd toch teruggedrongen door de wil, nu de vreemdelingen er eenmaal waren, hun ook iets wezenlijks te zeggen, hun te verzekeren, dat Frankrijk de oorlog verafschuwde, ja, vreesde als een groot kwaad, maar er met bang voor was als voor een beproeving, die het met zou doorstaan en die het, ten koste van iedere vernedering, zou willen vermijden. De stemming was merkwaardig eensgezind. Nu eens sprak een baddokter, dan een hotelier; later een prefect of een burgemeester; straks een politicus of een intellectueel. Nergens een hoera-Marseillaise. Men weet in Frankrijk wat oorlog is, en men houdt er gezond en heilzaam zijn hart voor vast. Wanneer soldaten zullen vertrekken, dan zal het niet zijn met het oppervlakkige enthousiasme van 1914 — een enthousiasme trouwens, dat slechts enkele dagen stand hield. Maar anderzijds is er een grote eensgezindheid. Wie beweert, dat Frankrijk meehelpt aan een haatcampagne tegen het Duitse volk, vergist zich: het tegendeel is waar. Men is, zelfs ln linkse kringen, bijna geneigd tot een zekere vergoelijking van het Hitlerisme, die ons, Nederlanders, (wij kennen het Nazigevaar misschien nog van iets meer nabij!) soms met geheel aangenaam verrast. Maar als het ervan zou moeten komen, dan zou men bedrogen uitkomen, wanneer men bouwde op de „innerlijke tegenstellingen" van een „verscheurd" Frankrijk. Frankrijk, zegt men, is nog met klaar. Men kan het ook zó uitdrukken: Frankrijk heeft (in tegenstelling tot Duitsland) nog ruimte voor een extra inspanning. Het kan er nog een schepje opleggen. Economisch zo goed als propagandistisch Het is nog volkomen in een sfeer van vóór de oorlog, terwijl Duitsland er economisch, met zijn broodkaarten, en propagandistisch, met zijn Göbbels-actie, al midden in zit. Zo zijn er aanwijzingen voor de gedachte, dat Frankrijk zich bezig is te herstellen van de et, *t?i afschuwelijke nederlaag, die München geleden heeft. Het » van gaan geven,- wat gebeurd. rf\ Franse schrijvers hebben „September". Ik noem sirot%irontii?a' Jules Romains, Henry de 't Kj minder belangrijke als Erne?jcrijK j£; devant son Destin" — Fra !Tj belichamen? Sommigen zegg „<$ ontving de heer Eckstróffl■ J noemde plaats van den verte» &-* te Pergamino. Deze verzoen lij brief uit het Esperanto in „ adres^r^itHj hem dan op een aangegeven bezorgen. Hij vertaalde de w nel -jj,i het juiste adres. Hier kree» horen. „Van vier broers uit vertr»? was lang geleden een naar omzwervingen was deze u> g)s sp°%« komen en had een betrekke a#V gekregen. Hij was inspecteur, &WJ wegen geworden, was getf°% ZW»V De band met de familieled** „ & i bewaard gebleven door het .&% aan zal het besluit van de «• gspe%)( wel niet vreemd zijn om n- •de rf£ reclame voor —en tevens ebr#V nieuwe film „Conspiracy', &* *£» Uit New Vork zendt „Weekly People", Officieel ore» ey Arbeiderspartij. We vinden e j over de uitslag van de vers* i 0 vinciale Staten, welke in AP" •$, *\A gehouden. Het artikel was ao Vork overgenomen uit „Senj^„gxtël wereldbond van Arbeiders-ESP --- China In „Orienta Kuriero" ve.rs*ffloJ, »X Rewi Alley, getiteld „Novaj no en la nova Nord-Okcidenw meu we industrie in het nieuw J artikel behandelt het rlog weldige uitbreiding tijdens de $$j westelijk gedeelte van China- durende de laatste acht maai rjële t , tieve centra der Chinese gevormd. Het artikel is ver We zien o.a. vrouwelijke ,nrleriJ'Jf, arbeid in een coöperatieve sp ,e tr*J veröandlinnen voor de strlJ?neratie rilJ vervaardigd. Voorts een co°;£tS&vf A een schoenfabriek en een 1J egt &2 kende mensen in China —' begrijpen, dat de overwinning is als het economisch leven vsrj Het is een teken van de ne jOD«e V les wordt begrepen en dat proBr trouwen heeft in het nieuwe leiders hun voorleggen." i --- Engeland Onlangs schreven wij er.„gr i^^A beweging in Frankrijk en na» j stelling voor Esperanto. °° ,n\,#A j de Libro Servo der Federatie & i rantisten, vertaald door dr, A" door A. Langenberg. Met £ Federatie een goed werk ge" een deze sprookjes is niet alleen kv0jpkinderen, doch ook de ouderei « nieten. s&Kf\ De groeiende belangstelling t&, onder de jeugd en de bebof1 J ranto-kinderlectuur, deed de dit boek te doen verschijnen overtuigd, dat het een succ n goede stijl staat de naam v a K<""i/ terwijl bovendien het literatur e g ratie het boek vóór het ter V controleerd. ---