venmeester Van de Poll vertelt: Wie voor schepen geboren is, kan er niet vandaan blijven” verkeersgeneraal van de Amsterdamse haven l Amsterdam, — Zaterdag. e' waar is, dat over enig onderwerp alleen maar deskundigen *oord en de pen mogen voeren en dat leken zich zeer verre '. °Uden van elk gebied van kennis, dat het hunne niet is, dan * commissie benoemd worden om het artikel samen te stellen ™d zal zijn aan havenmeester Van de Poll, die op de eerste nieuwe jaar de gemeentedienst gaat verlaten. Want 's mans 'schrijving heeft zeker iets te maken met belangrijke vraag' sintemaal hij op school een goede leerling was en toch niet examen mocht komen, vervolgens alle schoolse kennis overe B en voor het leven slaagde, — cum laude nog wel — zodat ttBie voor de hand ligt, dat er iets niet in orde is, hetzij met rwijs of met het leven, maar, zoals gezegd, dat is een onderr deskundigen. En verder heeft zijn levensverhaal te maken bouwen en inrichten van schepen, wat ook een onderwerp is zonder tijfel. Vervolgens resideerde de havenmeester r'anris grootste haven gedurende zijn gehele diensttijd in de storen, in de binnenstad dus, zag hij het uitzicht op zijn haven door de omgekeerde koektrommel van het Centraal Sation Werp dus van stedebouwkundige aard; en tenslotte is gezegde 'oren een oud kavalje, zeer onmodern en dus volkomen buiten an een modern havenbedrijf, dat met films en foto-montages "n onderwerp van architectonische aard. Wat al onderwerpen Uridigen alzoo, maar ondeskundigen moeten er ook wezen, al ai]een maar zijn, omdat anders de eersten niet zouden opval*t zou hun leven dan nog voor waarde hebben — bovendien rwerp van dit artikel, havenmeester Van de Poll zou zich om commissie te zijner ere slap lachen. Hij zou dwars door alle Van geleerderigheid met zijn stevige zeebenen heenstappen, , komt uit een geslacht van practici en aan kwasi geleerd geett hij al-zijn-leven een broertje dood gehad. > Van de Poll is geboren voor de kft het leven hem twaalf jaar geleden in i(terstoren achter een bureau stopte, heeft 1, op zijn werktafel twee koperen stan- J*?1 schroeven; daar heeft hij toen twee ( 'h gehesen, de Nederlandse aan bakpan stuurboord de Amsterdamse met de Twaalf jaar heeft hij er nu ge|. r het verkeer in de Amsterdamse haven i.een super-kapitein eigenlijk, die als een S schepen dirigeerde op het stuk water tot aan de Oranje-sluizen. jl vijf en zestig geworden; hij moet de Iftlst verlaten. De journalisten komen bij uVen bijzonderheden uit zijn leven. Veel [yt hij er niet in, hij vindt dat kletsen Ben beetje protserig, een van die gekke fade moderne tijd. Als je hem achter het IVon kijken, dan zou je daar grote beï°ritdekken voor de oude heren, die een de zeeën bevoeren; toen was I sleven nog een avontuur! Zijn eigen *en zeeman van dat oude slag; aan de ,:e werkkamer in de Schreierstoren hangt van den ouwen heer te midden van de 2eekapiteins zijner dagen: Lacardie, floeren. Hij, de havenmeester, heeft in iv de Hefde voor het zoute water inge- C elke ademtocht. Vader stopte hem dus in Den Helder, want het was toen kal van een kapitein van de grote vaart toj?cri bij de marine te hebben; wie officier iJ16 geweest is, kan alles worden in Meder- I 5 het toen en zo is het vandaag de dag Las een beste leerling op die school en WB9O examen deed voor adelborst, had tade punten om er door te komen, maar t? niet tot de twaalf besten, die er eigen( f°°r mochten komen, en dus slaagde hij ti 3 tegelijkertijd; dat was zijn eerste tt , de gereglementeerde orde. fejftet anderen over om over dergelijke JSte onrechtvaardigheden te piekeren en Lertreh; practicus was hij en aan lang C hij toen al de mier. Wilden ze hem Ws adelborst, hij was al niet meer te of niet, maar naar zee zou hij gaan! ' als jongste op de „Anna Margaretha" een houtsleper, die op de Oostzee voer. Oei-oei-oei was dat even een schip; zo lek als een zeef en alles zeilen. De godganselijke dag stond je aan de pompen — dat was met recht pompen of verzuipen — en als je zo een paar uur als maar van datte had gedaan, dan piepte je borst als een oude sleperswagen, maar voort moest je Sakkerloot wat heeft hij toen gewerkt en zonder gage natuurlijk, want hij was immers de jongste. Als je in je kooi kwam, vielen je ogen dicht, zodra je horizontaal lag, het eerste uur sliep je als een rund, maar voor de rest hó maar, want het schip werd opgevreten door de wandluizen en die krengen gingen te keer, hoor f Maar geleerd heeft hij ontzaggelijk veel aan boord van die oude schuit. Van vier en tachtig tot negentig is zijn vader toen havenmeester in Amsterdam geworden. De zoon ging toen tien dagen naar de „Zeehond" om er splitsen en knopen te leren en toen het ging winteren, zat hij weer op school om voor zijn derde rang te leren, Kapitein Wybenga zou toen kap worden op het fregat „de Ruyter" en Willem Nico van de Poll, die voor adelborst geleerd had en voor derde, zou mee kunnen als lichtmatroos tegen een gage van een heel tientje in de maand, maar eerst moest hij nog wat bijleren op takelzolder van Huygens en Van Gelder, die toendertijd op Kattenburg was. Wat dacht je, dat je in die dagen zó maar op zee kon komen, je moest leren werken, reken maar van yes! In één en negentig is hij toen als lichtmatroos naar Java gegaan, rond de Kaap dat spreekt. Een mooie tijd was dat en toen die reis er op zat, ging hij maar weer naar school. Ja zeker, voor zijn derde rang, want die had hij nog niet. Toen hij die rang eindelijk had, begon natuurlijk het solliciteren links en rechts en overal waar je maar relaties had, stond je op het matje. Maar het lukte niet en Willem Nico dacht: mot ik nou misschien toch een landrot worden, dat nooit zei Van Speyk, dan vlieg ik toch liever met een verbrande broek de lucht in. Hij monsterde toen maar als matroos op de „Evertsen". want als een mens grootsig is dan brengt hij het nooit ver in de wereld. Drie dagen later zou de „Evertsen" uitvaren en laat hij nou twee dagen tevoren bericht krijgen, dat hij als vierde bij de N.A.S.M. kan komen. Een goeie maat van hem, Sanders van der Loo, is toen. als matroos in zijn plaats met de „Evertsen" meegegaan, als tweede stuurman is hij teruggekomen; in de oorlog nam hij dienst bij de Fransen en bij Verdun sneuvelde hij. Willem Nico van de Poll kwam toen bij de Amerika-maatschappij groen-wit-groen, zoals ze rijmden: groenwit-groen, weinig te vreten en veel te doen. Hij heeft er heel wat jaartjes gezeten, totdat hij eindelijk als 'tweede voer op een oude „Statendam" — maar voor adelborst was hij indertijd gezakt. Begin 1900 is hij toen overgestapt naar de „Batavier", want dat gaf toen vijf en twintig pop meer in de maand en je was elke week thuis. Bij de maatschappij zeiden ze, dat hij kap kon worden, maar dan moest hij zijn certificaat zien te halen als loods op de Theems; een maand lang heeft hij zich toen aan rafels gestudeerd en toen hij dacht: zie zo nou ken ik m'n zaakjes wel, gaf hij zich op voor het examen. Maar elke keer als hij bij de commissie moest komen was het schip te laat in de haven; tot drie maal toe was het „too late my dear too late my love totdat hij eindelijk op tijd kwam, een half uur onder het mes ging en toen weer als een haas naar boord ging voor de thuisreis. Maar geslaagd was en toen het schip in Holland aan de kaai kwam, lag er al een telegram voor hem klaar: „Kapitein gefeliciteerd". Zo heeft hij zijn weg toch gevonden, ondanks examens waar je door kwam en waar ze je voor lieten zakken. Een goed leven was dat bij de „Batavier" totdat hij de „Holland" verspeelde op de Hoek. Vliegend stormweer was dat in de nacht van 27 Januari. Bij de Hinder had hij al gezegd: Boys, dat wordt mis, we komen verkeerd voor de Hoek, we blijven bijliggen tot het weer wat opklaart. Maar het ging niet en tegen ochtend lagen ze dwars voor de Waterweg en krak zei het roer op een gegeven ogenblik en daar dreven ze, net toen ze dwarszees lagen bij het opdraaien. Dr kwam een zee over, het grootluik sloeg in, een plens water in het schip, de vuren begonnen te doven, zodat de machinekamer geen stoom meer kon maken, enfin een ruïne. Hij dacht: nou laat ik hem zachtaan naar de Waterweg lopen, maar zonder roer en bij dat vliegende weer liep het schip als een gek over de golven. De zee kreeg het schip te pakken en smeet het tegen de toren op. De tweede machinst was gek geworden, alles vluchtte naar de bak, hij zelf nam de loods, die met gebroken been klem zat op zijn rug en sjouwde hem naar voren. Hij zag nog hoe een stelletje passagiers uit de tweede klas probeerden te komen, toen kwam daar ook een plens water binnen en hij heeft de mensen nooit meer teruggezien. Daar zaten ze nu. Het schip kon elk ogenblik in tweeën breken. „Alles in het want" commandeerde hij, maar de passagiers, die er nog over waren dorsten de kleine stap niet te doen opeens komt er een stortzee opzetten, het schip krijgt een stoot, schiet twintig meter naar voren, hij ziet nog alles met het hoofd voorover in het water jompen en als hij weer licht ziet, drijft hij op een stuk hout in zee rond. Dat moet 's morgens zeven uur zijn geweest, want zijn horloge is op die tijd blijven stil staan. Op een eind hout en dan weer op een holle ketel steunend probeert hij te zwemmen, maar dat gaat niet en dus laat hij zich maar zon beetje door het water voortduwen Om half negen ziet hij in de verte de Harwichboot uitgaan, hrj wuift nog met zijn das, maar de lui hadden alleen maar ogen voor de mast van de Holland die nog boven water stak en waar vier man in zaten. Uren heeft hij zo rondgedreven, eerst dacht nij: ik sla zo meteen te pletter op de stenen glooiing maar na enige tijd dacht hij helemaal niet meer loen zag hij alleen maar prachtige kleuren en hoorde hij de mooiste muziek: de mooiste dood is de verdrinkingsdood, meneer. Tegen half elf kwam hij aan de kant. Er stonden wat lui te roepen: daar komt het eerste lijk aanspoelen Dat heeft hij nog gehoord en verder was het half elf toen hij in een hotelkamer zijn ogen weer opendeed. De vier man uit het want en hij waren de enigen, die gered werden Hij is blijven varen als gezagvoerder, maar verdraaid als het niet waar is, hij kon aan boord niet meer slapen. Zijn zenuwen waren kapot. Of hij wilde of niet, landrot moest hij worden. In de Rijp heeft hij toen een paar jaar directeur gespeeld bij een maatschappij tot bevordering van de Nijverheid, maar wie voor de schepen geboren is, kan er niet vandaan blijven. Toen in 1909 een onderhavenmeester moest worden benoemd in Rotterdam, kreeg hij de baan en in 1920 ging hij naar Amsterdam: havenmeester Van de Poll, precies als zijn vader geweest was. Well, and here we are sir, nou zit hij al twaalf jaar hier in de Schreierstoren. De vlag met de Andrieskruisen is gehesen en blijft in de top. Precies, hij is zon beetje verkeersgeneraal van de havens, schepen die binnenkomen moeten hun plaats hebben, de havengelden moeten worden geïnd, de haven moet ijsvrij blijven, tja en dan heeft hij verder het werk waar alleen maar een paar hoge autoriteiten op het stadhuis van weten: rapporten over alle mogelijke dingen. Zon tunnelplan, sakkerloot, wat dat voor de haven kan betekenen; waar moeten de schippers heen, die nu op de plaats liggen, waar straks de tunnelingangen zullen verrijzen; en zou je niet beter het Oosterdok dicht kunnen gooien, om daar de tunnel te laten beginnen? Natuurlijk, de fout is begonnen toen ze het Stationseiland hebben gemaakt, niet alleen, dat het ding het gezicht op de stad heeft bedorven maar hadden ze de havens niet veel beter aan de Westkant van de stad kunnen maken, dan kon je over bruggen praten in plaats van over tunnels. Nou ligt de Coenhaven tenminste aan de Westkant, hij is er trots op, want hij heeft aan de voorbereiding veel te doen gehad. Tja, en dan nog wat, waarom krijgt de havenmeester niet al het water in Amsterdam onder zijn beheer? Dat is toch zo in alle steden; enfin, vijf en zestig is hij geworden (zijn verjaardag was de eerste dag in twaalf jaar tijds, dat hij 's middags thuis at), en op de eerste Januari 1939 zal hij resideren in zijn huis in Hilversum. Zeeman in ruste, kapitein van de vaste wal, havenmeester op het Gooise zand; maar de vlag met drie Andries-kruiseh blijft in top, dat zal je gewaar wezen, want er is maar één Amsterdam, reken maar van yes! '"---»■ ■ ■ --- ■■ , f*f-i--. -■-- ■■■ -g:; ■■" ~..,:.** ' ■-■*■!"■#■■:■ :w* .■: :j:. ... J Havenmeester Van de Poll. Uitzicht uit het raam van het kantoor van den havenmeester. --- Moet een kunstenaar steeds iets nieuws te zien geven? Werk van Permeke bij Buffa Amsterdam, — Zaterdag, pen nieuwe tentoonstelling van werken van *"Permeke is voor mij telkenmale een verrassing. Want steeds boeit hij mij opnieuw door de kracht van zijn fantasie en onderga ik met ontroering de hevige lyriek zijner kunst. Vandaar dat het me een schok gaf toen ik, kort na mijn bezoek aan de kunsthandel Buffa een bekend Amsterdams schilder ontmoetend, op mijn vraag of hij de nieuwe Permeke-expositie al gezien had, lakoniek tot antwoord kreeg: ja, heel mooi, maar niets nieuws hè? Met dat „niets nieuws" bleek bedoeld te zijn, dat deze werken zich niet wezenlijk onderscheiden van die, welke op een tentoonstelling verleden jaar in de zelfde kunsthandel te zien waren. En er ontspon zich een gesprek waarin de ander de stelling ontwierp, dat een tentoonstelling van nieuwe werken alleen gerechtvaardigd is, wanneer de kunstenaar daarmede tegenover een vorige expositie een ontwikkeling kan laten zien. lenzij hij het risico aanvaardt, dat de tentoonstellingsbezoeker tot de conclusie komt, dat de schilder blijkbaar aan het einde van zijn ontwikkelingsmogelijkheden gekomen is. Een gevaarlijke en onjuiste stelling naar mijn mening. In de eerste plaats, omdat men tot een dergelijke conclusie pas komen kan, wanneer men het volledige levenswerk van een kunstenaar overziet; met andere woorden na zijn dood, of wanneer hij opgehouden heeft te produceren. In de tweede plaats, omdat een dergelijke opvatting bevordert, dat de kunstenaar zich voor iedere expositie — en exposeren is voor den schilder noodzakelijk — forceert om met „iets ■ nieuws" vooi de dag te komen. Wanneer wij spreken van de opgaande liin in de ontwikkeling van het werk der grote scheppende kunstenaars, die hun plaats in de geschiedenis der kunst reeds innemen, dan betekent dat geenszins „ er ~ van Jaar tot Jaar gezien - geen perioden van stilstand zijn aan te wijzen De evolutie voltrekt zich veeleer van periode tot periode. Het zijn perioden die men zou kunnen rubriceren in ieued- S'Jaren.Van "Sturm und Dran§"- Jaren van rijpheid en jaren van samenvatting en afsluiting Soms neemt men in de laatste periode een geheel nieuwe groei waar, een nieuwe wending; doch dat is een uitzondering. Permeke is thans ruim vijftig jaar. Zijn vooroorlogse werken vertoonden uiterlijk enige verwantschap met de stijl van andere Vlamen, zoals De Saedeleer, maar hadden onmiddellijk reeds een zeer persoonlijk accent. Toen kwam de oorlog. Hij liep een verwonding op, die hem een tijdlang invalide maakte. In Engeland vond hij tenslotte genezing en in 1919 keerde hij naar België terug. Eerst vestigde hij zich te Oostende, waar hij ook vóór 1914 gewoond had, later te Jabbeke, dat iets oostelijker, meer naar de kant van Brugge, gelegen is. De persoonlijke stijl, die reeds in zijn vroegere werk aangekondigd was. kreeg in de oorlogsjaren en daarna pas zijn vaste vorm. Men herinnert zich zijn grote, vaak over-levensgroot geschilderde, figuurstukken met de bewuste deformaties (misvormingen) van de menselijke proporties en gelaatsuitdrukkingen. Men heeft ze vaak bespot, zoals men de „Aardappeleters" van Vincent van. Gogh, het werk van bijkans alle expressionisten na hem, bespot heelt, niet begrijpend dat het deze kunstenaar niet erom te doen was mensen naar het leven te conterfeiten. maar het leven, de mensen, de dingen, uit te beelden naar hun persoonlijke voorstelling. De een deed dat. als romanticus, de ander als lyricus, doch ieder van hen als visioenair, dat wil zeggen als uitbeelder van het ongeziene, van hetgeen slechts in zijn verbeelding leeft. In de loop der jaren is Permeke's werk anders van uitdrukking geworden, uiterlijk stillet en bezonkener misschien, doch innerlijk niet minder bewogen en hartstochtelijk. Deze expositie bevat niet één figuurstuk; uitsluitend landschappen en zee- of riviergezichten. Mensen komen ei niet op voor. Doch ze leven er achter; in de schepen die met wind en water kampen; in de hoeven, die op de landschappen opdoemen. Ook dit zijn niet de zeeën en landerijen, zoals de fotograaf die op de plaat vastlegt Het zijn de voorstellingen uit zijn verbeelding, zoals de natuurelementen, die hier heersen, buiten of boven de werkelijkheid staan. Het grote dezer kunst is voor mij hierin gelegen dat alles wat hij schildert, buiten het tijdelijke staat. Het is opgevat in een kosmisch gevoel. Het wekt eeuwigheidsgedachten. Het maakt ons los van al het banale, van het banaal-lelijke evengoed als van het banaal-mooie. Deze kunst is van een weergaloze rijkdom aan uitdrukkingskracht. Nooit is Permeke zich zelf in twee schilderijen gelijk Er zijn hier verschillende doeken, waarin het landschap of de zee slechts de voorgrond vult. De lucht neemt driekwart van het linnen in. En toch is dit geen maniertje geworden. Elk doek is anders. Steeds vindt hij andere stemmingen, nieuwe overgangen, andere kleur-verhoudingen. Bij alle hartstocht is dit werk van een wonderlijke rijkheid aan schakering, waarin elke vierkante centimeter verantwoord is. Neen, dit is zeker niet het werk van iemand, die geen ontwikkelingsmogelijkheden meer heeft, doch van iemand, die zich gestadig verdiept en bezint. P F. S. --- Ook in 1939 weer een Concertgebouw-bal Amsterdam, — Zaterdag. Als onderdeel van de viering van het vijftigjarig bestaan van het Amsterdamse Concertgebouw werd verleden jaar, ten bate van het pensioenfonds van de orkestleden, het eerste Concertgebouw-bal georganiseerd. 6 Terstond gingen van alle zijden stemmen op om maken tot e