DAT WAS HET BEGIN: de „kunstmatige zeehond” van Rendsburg Reeds in 1850 bouwde Wilhelm Bauer zijn „brandduiker” voorlooper van den onderzeeër Tragisch levenseinde van den uitvinder Het waren overwegingen van krijgskundigen aard die den onderofficier Wilhelm Bauer in de vorige eeuw het idee ingaven dat het niet onmogelijk zou zijn een kunstmatigen „zeehond" te bouwen. Avond aan avond zat hij in een schuur bij 't Duitsche plaatsje Rendsburg en bouwde er aan zijn model voor een zoogenaamden „brandduiker", gelijk hij dtt apparaat noemde. Niet alleen zijn eigen regiment, maar geheel Rendsburg sprak van deze onderneming. Totdat hij op een goeden avnd bij zijn commandant werd ontboden. Generaal von Willisen wilde zijn plannen en het model zien. Het scheepsmodel staat op een tafel, ja een duikboot is het, die Wilhelm Bauer heeft uitgedacht. Een schip, dat niet alleen over het water, maar ook onder den waterspiegel zal kunnen varen en daardoor voor den vijand onzichtbaar en volgens Bauer dientengevolge onaantastbaar zou zijn. In het eerste had hij grootendeels gelijk, zooals de geschiedenis later zou leeren, het tweede was een begrijpelijke misrekening. Wij weten thans maar al te goed dat een duikboot inderdaad zeer kwetsbaar is, getuige de regelmatige berichten, die we in de pers kunnen lezen van onderzeeërs, die de prooi zijn geworden van dieptebommen. Het model van Wilhelm Bauer moet den vorm van een zeehond hebben gehad; twee meter breed en ongeveer acht meter lang, waren de afmetingen, die hij zich had voorgesteld. Met een luchtinhoud van vijf en twintig kubieke meter, aangedreven door twee.. trapraderAi, die op hun beurt den scheepsschroef in beweging brachten, waardoor dit merkwaardige vaartuig een snelheid van zes kilometer per uur zou kunnen bereiken. De heele bemanning zou moeten bestaan uit zes koppen. Onderofficier Bauer neemt aan binnen enkele weken een proefboot te bouwen, alleexi het geld ontbreekt hem op het oogenblik. Dien avond brachten de officieren, die in Rensburg gelegerd waren een paar honderd daalders bijeen, en generaal Von Willisen belooft dat hij moeite zal doen het Pruisische Ministerie van Oorlog voor de zaak te interesseeren. Een week later ontvangt Bauer bericht dat het Ministerie 100 daalders en geen cent meer beschikbaar wil stellen voor zijn onderneming. In totaal is het bijeengebrachte bedrag vijftig daalders te gering. Maar niettemin gaat Bauer aan den slag. Dan bouwt hij het schip, tegen zijn oorspronkelijke bedoeling in, maar zonder dubbelen wand. Het was niet de schuld van Bauer, dat de boot, wanneer hij gereed is, zich ietwat anders gedroeg, dan hy zich voorgesteld De huidige oorlog ter zee staat in de eerste plaats in het teeken van de duikbooten. Reeds in 1914—'18 heeft dit wapen bewezen van enorme beteekenis te zijn. In het jongste conflict worden ze weer met veel succes ingezet. Over de actie van een duikboot schreven wij kort geleden. Thans staan wij wat uitvoeriger stil bij de geschiedenis van de duikboot, die nog geen eeuw oud is. En Duitsch onderofficier Wilhelm Bauer, ondernam met zijn brandduiker reeds in het midden van de vorige eeuw een proeftocht. Het resultaat was weliswaar nihil, maar dat was niet zoozeer te wijten aan ondeugdelijkheid van Bauer's plannen, als wel aan het feit dat de techniek voor dergelijke ondernemingen nog niet ver genoeg gevorderd was. Toen de tijd er enkele tientallen jaren later rijp voor was heeft de onderzeeër in zeer korten tijd een hooge graad van perfectie bereikt had. Dat was omstreeks 1850. De romp was te zwak, de duiktanks bleken onberekenbaar. Daarom was het noodig dat de boot een ijzerballast meenam, om het de noodzakelijke zwaarte te geven. Aangezien de techniek nog geen machines had geconstrueerd, die onder water werkten, moest Bauer het stellen met twee trapraderen. Door een betrekkelijk samengestelde tandradinstallatie werd de beweging overgebracht op de horizontale as, aan het einde waarvan de schroef bevestigd is. In het voorste deel van den „kunstmatigen zeehond" bevond zich de plaats voor den stuurman met zijn eenvoudige stuurinrichting. Aan den buitenwand van het schip waren ladingen springstof opgehangen. De gedachte torpedo's te lanceeren van eerst van veel later datum. Diep ontroerd zag Wilhelm Bauer het schip, toen het na hard werken gereed gekomen was. Den achttienden December van het jaar 1850 gleed de „brandduiker" te water. De eerste proefvaarten bewezen dat de plannen in groote lijnen levensvatbaarheid bezaten en dat men er vroeg of laat in zou slagen een bruikbare onderzeeboot te bouwen. Maar Bauer was van meening dat de wanden, die tegen zijn zin zwakker van constructie waren, dan hij zich had voorgesteld in 't Iste project toereikend konden worden geacht voor een diepgang van ten hoogste acht meter. Ook in die jaren waren de geleerden het niet eens, want andere technici beweerden, dat het schip tot ten minste dertig meter onder den zeespiegel zou kunnen dalen. Kwaadwilligheid en een ergerlijk tekort aan hulpvaardigheid van de zijde zijner medewerkers waren oorzaak dat de eerste duikproef van Bauer een fiasco werd, waarmede bijna zijn leven gemoeid was. De brandduiker zakte in de diepte op de plaats, waar hij gemeerd lag. Maar na veel inspanning slaagt men er tegen alle verwachting in de boot omhoog te brengen. Wanneer zij gerepareerd is, zullen nieuwe proefvaarten en vooral duikproeven worden ondernomen. Wel bewust var. den grooten kans dat zijn eerste duik kan mislukken, maakt Bauer, voordat hij aan boord gaat, zijn testament Wilhelm Bauer, die in wezen de eerste onderzeeboot heeft geconstrueerd. Al leden zijn plannen schipbreuk, toch was hij pionier op dit terrein. Toen de techniek enkele tientallen jaren later ver genoeg gevorderd was, slaagde men er wel in een onderzeeboot te bouwen die kon voldoen aan de verwachtingen, die Bauer gesteld had aan zijn „brandduiker". Wilhelm Bauers duikkamer, die eveneens nooit werkelijkheid is geworden. Een ander project van Bauer. Een kabelstation, dat men kon laten zakken tot op verscheidene tientallen meters diepte. Doorsnede van den „brandduiker." --- VOOR HET EERST PER DUIKBOOT ONDER WATER. Het is 1 Februari 1851. Aan de admiraliteit wordt een vaartuig getoond dat vier maal zoo lang is als breed. Voorin ontdekt men een zeer dikke glasruit, verder een luik bovenin, dat toegang geeft tot het inwendige en waardoor de bemanning zich in het scheepsruim begeeft. Ook ziet men nog 2 guttapercha handschoenen aan den boeg, die bedoeld zijn om de lading springstof onderaan het vijandelijk schip te hangen en deze tot ontsteking te brengen. Met Bauer begeven zich twee vrijwilligers aan boord, namelijk de smid Thomson en de timmerman Witt. De zee was buitengewoon rustig en langzaam zette de boot zich in beweging. Dan begint zij te zinken, alleen het luik steekt nog boven de oppervlakte uit. Even daarna is het schip met de drie mannen geheel onder de oppervlakte verdwenen. Bauer zet koers naar.de diepste plek in de haven, om daar onder te duiken tot een druk van een atmosfeer en voetje voor voetje, gelijk hij later zelf heeft geschreven, gaat het naar de plaats van bestemming. Van den wal klinkt hoerageroep over het water. Maar dan is het ongeluk reeds gebeurd. Het ballastgewicht ligt op de verkeerde plaats, waardoor de boot een verkeerden stand inneemt, die steeds bedenkelijker wordt. Het driemanschap beproeft de lading te verstouwen, maar het gelukt niet. De boot komt in een steeds meer verticalen stand te staan. Op tien meter diepte gekomen, wordt de linkerwand ingedeukt en ontwricht een der beide trapraderen. Ook de rechterzijde kan nu elk oogenblik worden ingedrukt. Er dringt water in de boot en een van de pompen weigert te func tionneeren. Drie uur zijn verloopen. Aan den wal begint men nu toch bezorgd te worden, en is druk bezig met kabels den bodem af te sleepen om zoodoende te trachten de boot te lichten. Stalen kettingen en ankers worden neergelaten. De mannen in de boot staan angstige momenten door; het water is hen inmiddels tot aan de borst gestegen. Er moet spoedig redding komen, anders is hun lot bezegeld. Er is nog slechts weinig lucht. Op de omliggende schepen hijscht men de vlaggen halfstok. Met plechtige woorden herdenkt men de dappere mannen, die daar beneden hun leven gelaten hebben voor een groot doel. Er kan immers geen twijfel aan bestaan of constructeur Bauer en zijn gezellen zijn reeds lang gestikt. Maar terwijl men nog bezig is met de plechtige gedachtenisrede, begint het water plotseling te borrelen en het volgende oogenblik verschijnt een hoofddeksel aan de oppervlakte. Even daarna volgt een menschengestalte, met korte poozen nog tweede en derde. De doodgewaande mannen zftn als door een wonder aan een zeker lot ontsnapt. Met vereende krachten waren zij er in geslaagd het luik te openen. In de haven van Kiel zag men verblufte gezichten. De brandduiker bleef op den bodem van_,de zee liggen. Alle pogingen om het vaartuig te lichten, leden den eersten tijd schipbreuk. Eerst in de zeventiger jaren slaagde men er in dit merkwaardige onderzeemonster te lichten. Bauer had de genoegdoening dat de commissie van onderzoek van oordeel was, dat niet de plannen zelf, maar de gebrekkige wijze, waarop daaraan uitvoering was gegeven, beschouwd moest worden. als oorzaak van de ramp. Maar met dat al staat de constructeur, die inmiddels ontslagen is uit den militairen dienst, zonder middelen op straat. Niettemin slaagt hij erin om nog een tweede model van zijn duikboot te bouwen. Oostenrijk, Frankrijk en Engeland, welke landen hij zijn uitvinding aanbiedt, wijzen het af. Maar dan ontfermt Rusland zich over den uitvinder. In Petersburg wordt hij in de gelegenheid gesteld om in 1855 andermaal een brandduiker te bouwen. Deze boot heeft niet minder dan 153 proef - tochten onder water gemaakt. Den 2den October 1856 wil men proeven nemen met de explosieve stoffen. Maar dat beteekent den ondergang van de boot zelf. Daarmede is voorloopig de onderzeeër verwezen naar het rijk der onmogelijkheden, want men stelt Bauer niet in de gelegenheid nogmaals proeven te nemen. De tijd was voor de uitvinding blijkbaar nog niet rijp, want in andere landen lachte men om het idee. Bauer was wel een inventieve geest. Het bleef niet bij een enkel project. Op zijn naam staat ook een speciaal hef werk voor schepen. Hij heeft nog vele soorten duikerklokken en onderzeegeschut gebouwd. Maar omdat hij in zijn mémoires op heftige, temperamentvolle wijze opkomt voor zijn ideeën, beschouwt men hem als een querulant. Hij deelt het lot van vele groote geesten. Geestelijk: miskenning; stoffelijk: armoede. Dat hij in letterlijken zin niet van honger is omgekomen, was te danken aan een bescheiden toelage van den Beierschen koning. Zoo eenvoudig was de machine van Bauers boot. Wel een radicaal verschil met de ingewikkelde machinerieën van tegenwoordig Zoo stelde men zich den aanval van den „brandduiker" voor. Links op de afbeelding de aanval onder water; rechts de aanval aan de wateroppervlakte. --- HET NIEUWSTE: EEN BEMANDE TORPEDO! Zooals men weet is een torpedo een zes tot acht meter lange cylinder, die in hoofdzaak uit staal en brons is vervaardigd. Dergelijke projectielen zijn buitengewoon kostbaar en in zekeren zin kan men ze vergelijken met een duikboot van het allereenvoudigste systeem, maar dan zonder bemanning. De torpedo loopt van voren toe in een punt en in dit voorste deel bevindt zich een aanzienlijke hoeveelheid springstof, die tot ontploffing Komt, bij aanraking met den scheepswand van bet object. De explosie is doorgaans zoo hevig dat een zeer groot gat onder de waterlijn in het schip geslagen wordt, tengevolge waarvan het zooveel water maakt, dat het kort daarna zinkt. Dit althans bij een koopvaarder. Met de groote slagschepen staat het er eenigszins anders voor. Deze kunnen niet zoo gemakkelijk getorpedeerd worden, omdat hier speciale voorzieningen zijn getroffen. Maar ook wanneer een slagschip is getroffen wordt het daardoor buiten gevecht gesteld. Het afschieten van de torpedo's vereischt groote vaardigheid en grondige kennis omdat het object beweegt en gerekend moet worden met den afstand, dien de torpedo heeft af te leggen. Door een misrekening faalt de torpedo nog al eens. Daarom schiet men er bij den aanval meer dan één af; de meeste onderzeeërs zijn voorzien van vier tot zes torpedolanceerbuizen. In Japan heeft men nu het nieuwste op dit gebied uitgevonden, namelijk een bemande torpedo. Dit is toch wel een zeer aparte sensatie, want het spreekt vanzelf dat de man, die languit liggend in de torpedo de stuurinrichting bedient, zelf het eerste slachtoffer is van zijn aanval. Precies als de commandant van een duikboot kijkt hij door een periscoop en stuurt de torpedo op zijn doel af. Ongetwijfeld wordt een trefkans bierdoor aanzienlijk verhoogd, maar of er in de practijk iets uit groeit mag betwijfeld worden. ---