JANS DANST Een fysieke relatie tussen beweging en muziek Bij dansakademies krijg ik altijd associaties met ranke, slanke lijven. Meisjes met prachtig lang haar, in een dikke streng bijeengebonden. Jongens met strakgespannen maillots om hun sierlijk gespierde benen. Deze beelden blijken niet voor iedere dansopleiding op te gaan. Op de afdeling Moderne dans van de Theaterschool in Amsterdam lopen ook kleine dikkerdjes en lange magere joggingbroekdragers rond.: '! \f! *,: Improvisatie is het sleutelwoord van deze dansopleiding. De school is druk bezig een nieuwe stroming in de dans populair te maken. Jaap Flier, directeur: „We proberen een fysieke relatie aan te brengen tussen beweging en muziek." Maar goed dat ik een kijkje kon nemen, anders had ik er niets van begrepen.. ■': •->., In een grote ruimte, die doet denken aan een gymzaal •'■-'<. zónder attributen, dansenï'S* zon twintig jonge mensen! Ze maken ook muziek, zingen en produceren geluiden die ik niet direct thuis kan bren- . gen. Een paar is aan het stijldansen. Twee andere dan- seis kronkelen om elkaar heen. Vier zitten op de grond en zingen. Aan de overkant maken vier mensen muziek. Een cellist heeft de leiding. Tenminste, daar lijkt het op. > Een klein meisje met afhangende joggingbroek loopt voorbij. Ze wordt gegroet: „Hcri Jane." Dan, plotseling, is het stuk afgelopen. Het grootste deel van de performance is ter plekke bedacht. Improvisatie. Eigenlijk is het al zomervakantie, maar de studenten kunnen er niet genoeg van krijgen. De school heeft tien buitenlandse musici uitgenodigd om verscheidene workshops te leiden. De cellist Tristan Honsinger is één van hen. Hij zat in Amerika op het conservatorium waar een carrière als solo-cellist voor hem lag weggelegd. Het pakte anders uit. In 1969 zette hij een punt achter zn studie. „Ik werd een kant opgeduwd die me niet beviel." Om aan de dienstplicht in Vietnam te ontkomen vertrok hij naar Canada. Daar raakte hij :'.-.', steeds meer in improvisatie . geïnteresseerd. In 1974 kwam hij naar Nederland om soortgenoten te ontmoeten.' Met zijn bezeten solo's trok hij al snel de aan- :'■ dacht. Nederland kon hem niet echt bekoren en daarom vertrok hij in 1979 haar Italië.. Tien jaar geleden was-ie helemaal weg van improvisatie en wilde van niets anders meer weten. „Ik wilde geen enkele noot van papier meer; spelen. Nü heeft-ie een tussenweg gevonden tussen componeren en improviseren. Daarmee is hij een geschikte kandidaat om een workshop te leiden op de afdeling Moderne dans. Een buitenstaander als ik begrijpt weinig van de manier van - werken en improviseren. Tristan: „Ik werk veel met taalwoorden. Neem bijvoorbeeld een woord als into. Dat kun je op heel verschillende manieren uitspreken. We gebruiken woorden als muziekklanken. Dan merk je hoe je met woorden ritmes kunt maken. We werken dus met woorden in ritme. De mensen aan de kant, die muziek maken, geven daarmee signalen. De dansers vol- r ' , gen." Tristan onderwijst niet. „Ik vertel de dansers wat ze kunnen doen, wat hun mogelijkheden zijn. Natuurlijk is er wel een beetje structuur, een simpel verhaal. Het belangrijkste bij deze vorm van dansen is dat je je kunt concentreren."- Leah en Mare op de afdeling 'Moderne dans..van de Theaterschool in Amsterdam: „De improviserende dans kan werken als een therapie". --- Elke en Jeanette, twee danseressen: Het is je leven, het is alles Hoe zou je het vinden om bij iet Nederlands Dans Theater te «erken, hard te werken? Met een iroep van zes jongens en zes neisjes elke dag (behalve zondag) )in half tien beginnen met oefeningen en daarna een ballet instuieren onder leiding van Jiri Kyan (artistiek leider van het VDT) of andere bekende ontwer*rs van dansen? Op tournee gaan 1 Duitsland, Amerika en wellicht ik Cuba? „Het Nederlands Dans fheater is op een voetstuk gezet. Ie durft er bijna niet aan te den«n dat jij daar ooit zelf aan deelleemt. „Elke Schepers (21) en leanette Frederiksz (19) zijn twee >an de weinige danseressen voor »ïe dit geen droom bleef; zij zijn id van de juniorengroep van het YDT. Het is een warme dag. In een laagse woonwijk met arbeidersin nieuwbouwhuizen, waar de tóne kruidenier nog goede zaken loet, staat een groot gebouw met :en bordje van het NDT bij de leur. Binnen klinkt gelach en muïiek uit de binnenlanden van Ausralië. In de kantine wordt Engels lesproken - vijf dansers van het zijn Nederlands, de rest ;omt van ver—, in de gang staat :en boom met zijn takken door iet dak naar de zon te zwaaien. :lke en Jeanette praten liever in «n van de grote studio's; daar is iet rustig. Elke: „Ik ben op mijn zesde begonnen met dansen. Eerst in een 'uppelklasje en toen steeds een ;las hoger. Uiteindelijk kwam ik erecht op de Scapino Dans Acaiemie. Jiri Kylian keek toevallig 'aar een uitvoering waarin ik lanste en vroeg me bij het NDT e komen." Alsof het doodnormaal is, zo zegt ze het. Het verhaal van Jeanette is niet ccl anders; zij begon op haar nelende bij een amateurschool en wam op haar dertiende bij delfde dansacademie in Amster'am, maar die heeft zij niet afgenaaid.' „Soms komen mensen van gezelschappen bij dansacademies 'ijken naar nieuw talent en pik(en dat in. Ik ben ingepikt," lacht «Als je hier komt, word je meten óp de planken gesmeten." -ike moest na anderhalve week al ptreden. „Op het toneel is alles nders, het is de beste leerschool ■ie er is. Je wordt zekerder, maar' kheb nog steeds vlinders in mijn 'nik als ik op moet." „Veel erger zijn de repetities: studiovrees. Al die mensen zitten dan zo op je lip, je wordt vaak 'onderbroken en geconfronteerd met je fouten. Je bent toch bang voor kritiek. In zon studio kun je dat niet meteen verwerken." Elke vult Jeanette meteen aan: „Op het toneel vergeet je de correcties. Dat moet natuurlijk niet, maar daar leer je van; op het moment dat er iets fout gaat moet je zelf de leegten opvullen. Het is zo rustig op het toneel, je bent,veel vrijer. Ja,, ik denk dat ik meer presteer dan.". Tijdens dit seizoen hebben Elke en Jeanette ongeveer tachtig keer opgetreden. De dansers van hun groep, de junioren, blijven zon twee jaar bij het NDT. Daarna wordt gekeken of ze door mogen naar de groep (de vaste dansers van het NDT). Jeanette en Elke willen niets liever. Het komt door de sfeer daar:' „Het is een zeldzame groep, je bent', veel in het buitenland, je treedt veel OP: ,',Af en toe heerst er. wel een concurrentie-sfeer,■'; maar zeker geen haat en' nijd: dat kan ook niet anders, je hebt elkaar nodig. Er moet eenheid in de groep zijn, je kunt gewoon geen bonje om kleine dingen gaan maken.",. Het hele gesprek lang zitten de beide danseressen sierlijk rechtop, hun benen gevouwen, hun voeten gestrekt: zelfs als ze niet dansen, dansen ze. „Als je zelf geen danser bent, weet je niet hoe het leven is. Het is zo intensief, het is nooit afgelopen. Je moet echt discipline hebben." Ze vullen elkaar aan en zijn bereid, alles. uit te : leggen.; „Je werkt er zo hard voor, dat je niet weet wat je opgeeft Pas later bedenk 'je dat het ook anders had kunnen gaan. Maar als je een jaar of.vijftien bent, vind je alles alleen maar leuk." Jeanette: „Een keer heb ik een rugblessure gehad, waarmee ik doordanste. Mijn moeder was toen wel boos, of bezorgd: 'Wat is dat voor een beroep? Je danst door met weet ik veel wat voor pijn, tot waar ga je?' Soms wordt je inzet als onnatuurlijk gezien. Het is onzin als mensen zeggen dat ballet een masochistisch vak is. Je doet toch alles voor een vak waar je van houdt?" Jeanette en Elke zijn lid van dè juniorengroep van het Nederlands ■ Dans Theater: „Het is geen baan; het is je leven, je uitstraling, alles.":', \[~ foto Felix Kalkman --- JANS DANS idee ■■heru/in waJi-caznsl --- Impuls Niet alleen musici zijn uit andere werelddelen afgereisd. Ook de deelnemers komen uit alle plekken van de wereld om aan een workshop iT deel te nemen. Op de school zelf is ook meer dan de helft afkomstig uit het buitenland. Leah is Engelse. „Ik ben hierheen gekomen omdat de opleiding veel goedkoper is. In Engeland is zon opleiding niet te betalen." Ze is 29 jaar, maar zou ook twintig kunnen zijn. Ze is lang en smal. Een lichaam waar de beweeglijkheid en lenigheid van afstralen. Tijdens het gesprek maakt ze veel gebaren om haar verhaal duidelijker te maken. „Je komt hier veel over je lichaam te weten. We hebben bijvoorbeeld anatomielessen over de bottenstructuur. Als je op deze school komt hoef je niet een bepaalde lichaamsbouw te hebben. Deze school gaat uit van het principe hoe je met jouw lichaam het beste kunt dansen. Alles is veel meer gericht op een doel, op een bepaalde vorm." Mare is 23 jaar. Hij kwam op de school terecht via een . vriend die danst. Mare is met zijn geslacht duidelijk in de minderheid. „Om een zo goed mogelijk danser te worden, moet je je hele poten- tieel ontdekken. Daar moet je elke dag, geestelijk en lichamelijk, mee bezig zijn." Beiden zitten ze in de workshop van Tristan. „Je moet heel goed luisteren naar de muziek en naar het ritme dat tot stand komt door geluiden en stemmen. Als je open staat voor je eigen impulsen en intuïtie gaat het min of meer vanzelf. De beweging die je maakt staat niet vast. Die ontstaat uit een impuls," legt Mare uit. --- We zien wel Elke vind dat mensen van buiten het snel opgeven als ze contact met haar zoeken. „Ze denken vaak: 'Die heeft toch geen tijd, dat zijn toch niet haar interesses!' Maar ja, je kunt het niet forceren, en... We kunnen er niet omheen: we hebben echt weinig tijd. Op school (de Scapino Dans Academie, XX) deed ik er wel van alles naast, maar nu heb ik deze baan; dan is het afgelopen." Ze genieten van elke vrije minuut. Het liefst doen ze dan niets anders dan een beetje televisie kijken ofzo. Maar als ze een paar dagen achter elkaar vrij hebben, volgt de kater. Lang niet dansen valt zwaar, maar dan weer beginnen is ook moeilijk. . Elke: „Het is heel moeilijk om een evenwicht te vinden tussen privé en werk. Je wordt lui op een gegeven moment. Een taal studeren ofzo: dat zou ik best willen, want het leven houdt niet op bij het NDT.". Elke is het, één van de weinige keren in dit gesprek, niet met Jeanette eens. „Dansen bevredigt me zowel geestelijk als lichamelijk. Als !ik - vijfendertig ben, zal ik waarschijnlijk denken: wat moet ik nu? Je' gaat dan van alles naar niets; je hebt immers je hele leven gedanst. Nu ben ik nog jong en zet ik me volledig in, met zoiets van we zien wel in mijn achterhoofd." . '.'■■' . Voor alle dansers is het een probleem: wat doe je als je ouder wordt en je lichaam niet meer zo soepel is als je wel zou willen? Als je in de dans door wilt gaan, kun je docent of choreograaf worden. De junioren van het NDT worden daar ook op voorbereid; zé krijgen workshops waarbij ze elkaar moeten corrigeren en zelf een dans ontwerpen. >. ■ . j.Het is geen baan; het is je leven,'je uitstraling, je persoonlijkheid, alles." V. KAREN KROESE --- Therapie Zowel Leah als Mare geven . toe dat de improviserende dans kan werken als een therapie. Wanneer ik de dansers bezig zie, ze hoor roepen en geluiden hoor maken, kan ik me voorstellen dat je alles eruit kunt gooien. Leah: „Het kan heel ontspannend zijn. Je leert elkaar ook respecteren. Door het vele dansen word je je meer bewust van jezelf." Mare: „Je raakt ook spiritueel ontwikkeld.",-\Y< De vrije, improviserende stijl zal veel mensen in verwarring brengen. Volgens Mare werkt het theater so wie so vaak remmend. „Soms doe ik midden op straat of in de tram wel eens iets raars of maak ik een gekke beweging. Ie ziet mensen dan kijken. De een reageert heel geïnteresseerd, een ander bot." ■■;-.. >'C- ".'": •' '-';■•'■''.'.** Leah: „M'n lichaam heeft een bepaalde vorm en daar probeer ik alles uit te halen. Ik zit nu in m'n laatste jaar en heb het gereedschap om ooit eens een eigen groep op te * richten. Dat zou ik het Hef ste' ï willen. Je leert hier eigenlijk - om weer kind te worden. Om open te staan voor je onder- l bewuste. De beelden die je daaruit krijgt, zijn prachtig vorm te geven." JELLIE BROUWER --- Dans, dansen, danser, danslust, dansvoede (luns, m. (-en), 1, ritmische- beweging: der benen en voeten eu vnn het lichaam op de maat van muziek: zich met spel en dans vervrolijken; de dans wordt als kunst beoefend;—een meisje ten dans leiden, met haar op een bal paan dansen; ten dans nodigen; —tig.: de dans der golven; —2. keer dat men danst: een dans doen;—die dame had nog twee dansen vrij, had op haar balboekje voor tweedansen nog geen cavalier; • — 3.- dansen,- figuur dio men dansende doorloopt: de fandango is een Spaanse dans;—er gaat geen dans voor eten, eten gaat vóór alles; —4. stuk muziek geschreven als begeleiding van een dans: de vijfde Hongaarse dans van Brahms; —5. (Zuidn.) dansfeest, bal; — 6. de dansers: als de Dans weer kwam en zwond (t.w. de dodendans) (Staring); t-7. in oneig. zegsw.: aan den dans komen, geraken, slaags raken, met. iem. in gevecht, in twist komen; — (Zuidn.) iem. een (andere, schone, nieuwe) dans leren, hem berispen, mores leren of afranselen; (ook) hem bedriegen;—de dans ontspringen, de dood, het gevaar, iets onaangenaams enz. ontkomen; — dat is daar een rare dans, het gaatrer. zonderling toe. dansje, o. t-s), een keertje dansen: de oude heer deed ook nog een dansje mee. dans'uendemie (...aka...), v. (-e), dansschool. dansant' (Fr.), bn., 1. in thé dansant, e.d.: waarbij ook gedanst wordt; —2. het karakter v.e. dans dragend: het is een weinig dansante rol, die veel mimi' sche elementen bevat (N.R.C.). dans'becr, m. (...beren), op dansen afgerichte beer; ...club (...klul>), v. (m.) (-s), club om het dansen te leren; ...deun, m. (-en), deun om op te dansen; ; ...drama, o. (-'s), dans dio een dramatisch gegeven uitdrukt, choreografie. dansen, (danste, heeft gedanst), 1. (onoverg.) benen, voeten en liohaam op de maat van muziek of zang bewegen in vaste, telkens herhaalde figuren, bij wijze van vermaak, als voorstelling of als cere* monie; — (overg.) een menuet, een quadrille dansen; — (fig.) naar iemands pijpen dansen, in alles zfcjn wil doen; (spr.) als de kat van huis is, dansen de muizen, als er goen toezicht is» springen de leerlingen, de bedlendou enz. uit do band; —te dom om voor de duivel te dansen, zeor dom; — daar had ie de poppen aan 't dansen, daar kwamen de onaangename gevolgen, toen kwam er herrie, ruzie; — men kon er op de koppen wel dansen, het was er stampvol; —(Zuidn.) mijn beer begint te dansen, Ik krijg honger; —2. (overg.) door een dans uitbeelden: het masker bewerkt de identiteit tussen de danser en de gedanste (G. v. d. Leeuw); —3. (oneig.) springen, huppelen: hij danste de kamer uit; hij begon te dansen van vreugde; de muggen dansen in de zonneschijn; bijen „dansen*' voor de korf als ze een rijke voedselbron ontdekt hebben; dansende lichtstralen, lichtstralen die bij afwisseling op een punt vallen; —4. (onoverg.) (ftg.) het geld danste in mijn zak, ik had grote lust het uit te geven;—zioh onregelmatig op en neer bewegen: het schip danst op de golven; de letters dansen voor mijn ogen; —5. (onoverg.) (als techn. term) terugspringen (van een heipaal); — (drukk.) niet in de lijn staan, van letters. danser, m. (-s), danseres', v. (-sen), persoon die danst of voor zover hij kan dansen; danspartner. dan'sertje, o. (-s), (techn.) afsluitend element in een stop- of tapkraan. - dunscu'se (Fr.), v. (-s), 1. toneeldanseres, inz. solodanseres;—' 2. dame met wie men danst. dnns'feest, o. (-en), danspartü; ...fiouur, v. (m.) (...figuren), figuur die men al dansende beschrijft, toer; ...{jeiefjenueltl, v. (...heden); ...genot» o.; ..-droop, v. (m.) (-en), groep, gezelschap van beoefenaars der danskunst; ...huis, o. (...huizen), huis waar voor iedereen gelegenheid is tot dansen; '...Instituut, o. (...tuten), dansschool; ...klub, zie -club; ...koord, 0., en v. (m.), gespannen koord v.e. koorddanser; (Zuidn.) spriugtouw; ...kunst, v.; ...leraar, m. (-s, ...raren); ...les, v. (m.) (-sen), onderricht (leergang of afz. les) in de kunst van dansen; ...lied, o. (-eren), lied óp de maat waarvan men danst; ...lokaal, o. (...kalen). tfan'sluiting, v., sluiting voor melk- en limonadeflessen e.d. bestaande uit een capsule van aluminium met een schijfje kurk. i dans'lust, m., lust tot dansen; ...lus'tig, bn. (-er, -st), vermaak scheppende in dansen; ...maat, v. (m.), ieder gelijk deel der dansbeweging; de opeenvolging dier bewegingen; ...magie, v., door de dans bedreven magie: de oudduiise Bachtanze berusten op oeroude dansmagie, waarbij regen wordt gemaakt (G. v. d. Leeuw); ...masker, o. (-a); ...meester, lm. (-s), 1. iemand die dansles geeft; —2. (Zuidn., fig.) modegek, pronker;-3. (tinimerm.) zekere passer om de dikte van hout te meten; — 4. paard met buitenwaarts gekeerde voorpoten; ...meid, v. (-en), ...meisje, o, (-s), jonge vrouw die van dansen haar beroep maakt; ...melodie, v. (-ën); ...mug, v. (m.) (-gen), naam van de muggen van de familie der Tendipedidae, die in zwermen voorkomen en „dansen"; ...muis, v. (m.) (...muizen), muis die, tengevolge van erfelijke aanleg dwangmatig ronddraaiende bewegingen uitvoert; ...muziek, v., muziek om .op te dansen; ...nummer, o. (-s), nummer in een variétéprogramma (e.d.) dat in dansen bestaat; ...orkest, o, (-en); ...paar, o. (...paren); ...partij, v. (-en), samenkomst waarop gedanst wordt, minder deftig dan een bal; ...partner, m. (-s), persoon met wie men een dans danst; ...pas, m. (-sen), ieder der voorgeschreven passen die bi] het dansen worden uitgevoerd; ...plaat, v. (m.) (...platen), grammofoonplaat met dansmuziek; ...pop, v.