De 'McCloud van Moskou' galoppeert straks door het Kralingse Bos De kozakken komen! Door Jan Booister MOSKOU — Er kan geen twijfel aan bestaan, qua uiterlijk is Jevgeni Bogorotski (38) de McCloud van Moskou. Dezelfde snor, een even markante kop, beiden rijden paard en verdomd, als hij ons ontvangt op het "hippisch complex Bitza aan de rand van de langzamerhand steeds verder in verval rakende Russische hoofdstad, bedekt een heuse Stetson zijn zwarte lokken. Er is wel één essentieel verschil tussen de Amerikaanse politieman/tv-held en de stoere Jevgeni Bogorotski. Laatstgenoemde is geen cop. De Rus is de baas van een groep van ongeveer veertig kozakken, die volgende maand voor het eerst buiten de Sovjetunie komt. Tussen 15 en 19 augustus daveren de kazaki elke dag onverschrokken door het Kralingse Bos in Rotterdam. De unieke ruiters sieren met een spetterende show het overbekende CHIO op, het grootste, internationale concours hippique van Nederland. De groep wordt gecompleteerd door een internationaal hoog aangeschreven dressuurequipe, enkele springpaarden, drie troika's, de typische Russische driespannen en zelfs een tachanka, een vierspan. Jevgeni Bogorotski draait maar weer eens praalzuchtig aan de punten van zijn prachtige snor. Hij geniet met volle teugen van de uitgebreide aandacht. Zijn ijdelheid belet hem anderen uit de groep naar voren te schuiven. Alleen zijn zoon Anton (16) mag in militair kozakken-kostuum even naast hem staan. De tot in de puntjes verzorgde soldatenuitrusting contrasteert sterk met het Bitzacomplex, tien jaar geleden klaar gekomen om de hippische onderdelen van de Olympische Spelen te huisvesten. Het indertijd splinternieuwe onderkomen, qua ruimte een paradijs voor elke paardenliefhebber, is alweer sterk in verval. Daken zijn kapot, betonnen wanden gescheurd en paden vertonen gaten. Er is sinds de dagen dat Gerard Nijboer zilver won op de marathon nooit meer enig onderhoudswerk verricht. Aan de paarden mankeert niets. Ze zijn rustig, een teken dat ze goed gevoed en verzorgd worden. De stallen zijn schoon. De aandacht voor, de fraaie dieren is onverdeeld. Een Amerikaan sjokt met Panasonic-videorecorder op de schouder en tolk aan zijn zij rond op het paardencomplex. Op zoek naar handel. Kijken of hij wat dieren kan doorverkopen in de States. „Hier zijn de beste paarden," lacht hij — je weet maar nooit wat er te verdienen valt — met een Texaans accent. ~Na de Tweede Wereldoorlog hebben de Russen de beste Duitse en Oostenrijke paarden meegenomen." Jevgeni Bogorotski heeft (even) geen oog voor hem. Hij vertelt trots af te stammen van de Don kozakken, de kazaki die afkomstig zijn uit het gebied van de rivier de Don. Trotse krijgers, onverzettelijk ook. Maar de suggestie dat hij er ook zo één is, moet met de nodige achterdocht worden aangehoord. Kozakken hebben de laatste decennia eigenlijk alleen nog maar een folkloristische betekenis, iEn dan voornamelijk vanwege de opzwepende muziek en de snelle dans. FOTO'S ARND BRONKHORST Troika's voor de St Basilius kathedraal bij het Rode Plein; handel met Amerika. Filotov; liefde voor paarden Bogorotski; McCloud --- Bang Dat was vroeger anders. De kazaki, oorspronkelijk gevluchte boeren en lijfeigenen, zwierven zo'n vierhonderd jaar geleden rond in de steppen van zuid-Rusland. Ze vestigden zich, eenmaal tot rust gekomen, langzamerhand in grensgebieden tussen Slavische en Turkse volken als militaire gemeenschappen en kozen, met stemrecht voor iedereen, hun eigen leider, de ataman, die zich liet adviseren door de starsjina, de raad van ouderen. „Voor die sterke drang naar democratie is men ook bang geweest in Rusland," verzekert Jevgenie Bogorotski. De krijgshaftige kozakken, zo leert de geschiedenis, bleken voor elk gevecht te porren. Of het nu de Kabanski kozakken, de Siberische of de Zaporozji kozakken zijn,' om enkele groepen te noemen, het maakte niet uit. Ze werden gebruikt door Polen en Russen, hadden ook weer een groot aandeel in de boerenopstanden van de 17e en 18e eeuw en raakten daarna langzamerhand ingeburgerd in het leger. Vooral bij de cavalerie toonden ze zonder uitzondering hun bekwaamheden. Aan het begin van deze eeuw leefden er nog drie miljoen kozakken, verdeeld over elf gemeenschappen. In 1918 werden ze door de Sovjet-regering opgeheven, ook al omdat ze de body-guards van de tsaren waren geweest. Maar tijdens de Tweede Wereldoorlog is het ruitervolk weer in ere hersteld. Want ze moesten helpen tegen de Duitsers te vechten, meteen ook hun laatste heldendaden. Jevgeni Bogorotski verzekert dat de kozakken-traditie in familieverband altijd is blijven bestaan. Ook in zijn familie, afkomstig uit Rostov aan de Don. „Sinds '87 heb ik een eigen groep. We treden op in films, als cascadeurs, en we verzorgen shows in het land. Vooral oudere mensen vinden dat leuk." ■ Sinds de perestrojka kan hij zijn handel ook wat zakelijker aanpakken. Wat heet, de CHIO-organisatie betaalt meer dan een ton om de kozakken-groep — weliswaar inclusief troika's, maar toch — naar Rotterdam te kunnen halen. Voor dat geld, én omdat Stads-TV Rotterdam in Moskou wat opnamen moet maken, wil Jevgeni Bogorotski ook wel alvast enkele kunstjes laten zien. „Niet te veel," laat hij er ongerust bij weten, „want de paarden hebben net een injectie gehad." Het weerhoudt hem er niet van te tonen dat hij welhaast vergroeid is met paarden. Zo werpt hij al rijdende enkele malen achteloos een vlijmscherpe sabel in de lucht. „Maar vroeger vergeleek men ons ook met centaurs, die paarden met mensenlijf uit de Griekse mythologie." Jevgeni Bogortoski draait weer eens een paar vlijmscherpe puntjes aan zijn snor. Een echte kozakken-snor, willen we weten? „Jazeker," komt het er zonder voorbehoud uit. Ook voor opnamen van de troika's worden de paarden van stal gehaald. In veewagens gaat het naar het Rode Plein. Voor de beroemde St Basilius-kathedraal, het enige gebouw met wat vrolijke kleuren dat we in Moskou zien, moeten ze even wat rondjes draaien. Voor Stads-TV. En voor de krantefoto's. Jevgeni Filotov (ook 38) is zo'n beetje de baas over de troika's. Hij is tussen de paarden geboren. Zijn vader is de cavalerist Sergei Filotov, winnaar van Olympisch hippisch goud te Rome in 1960. „Ik ben de jongste zoon," klinkt het, op bescheiden toon, verduidelijkend. De troika-baas, in karakter het tegenbeeld van de kozakken-baas, verblijft sinds '54 in Moskou, omdat zijn vader toen werd gevraagd over te komen uit de 800 kilometers zuidelijker gelegen plaats Tambov. Om opleidingen te verzorgen. De jongste Filotov doet nu hetzelfde. Met hart en ziel. Hij vindt het belangrijk dat zijn paarden rustig zijn. „Niet zo nerveus," vertaalt de tolk. Daarom wordt er elke dag zo'n twee uren met de dieren gericht getraind. Ook op stress-bestendigheid. Dat is deels traditie, omdat tijdens oorlogen de driespan werd gebruikt om met een ratelende mitrailleur langs de gehate vijand te kunnen racen. „De zwarte paarden daar," en Jevgeni Filotov wijst op één van de spannen op het Rode Plein, „zijn verkocht aan Amerika. Voor hoeveel? Dat is een commercieel geheim." Informeren leert dat twee jaar geleden een troika voor honderdduizend dollar de Atlantische Oceaan is overgegaan. Al sinds de driehonderd jaar dat er met troika's wordt gereden, aanvankelijk om post te bezorgen, is van de drie paarden altijd de middelste de leider. Dat dier is ook groter en sterker dan de andere twee. Orlov-paarden zijn het beste te gebruiken in troika's, verzekert de Rus. Dat blijkt wel tijdens de jaarlijkse competitie die elke winter in Moskou wordt gehouden. Dan worden snelheden behaald van dertig, veertig mijl (!) per uur. Zeker is dat de troika's in het Kralingse Bos ook met duizelingwekkende snelheid voor de tribunes langs zullen schieten. Dat de bestuurders volleerde profs zijn, zal geen verbazing wekken. Jevgeni Filotov praat zichtbaar met liefde over paarden. Ze vormen zijn lust en zijn leven. Kan hij zich eigenlijk wel een leven zonder paarden voorstellen? „Moeilijk," klinkt het. „Van kindsaf aan heb ik tussen paarden geleefd. En ik denk dat ik tot mijn laatste dag tussen de paarden zal blijven." De troika-Rus stapt weer eens op. De paarden kunnen de veewagen in, de journalisten kunnen naar het centrum van Moskou. Een keertje de stad bekijken. Leuk. Maar dat valt tegen. De Moskovieten lopen er stuk voor stuk ongeïnspireerd, ongemotiveerd en ook ongeïnteresseerd bij. Er wordt nergens gelachen op straat. Kleding die bij ons op tweedehands-beurzen wordt verhandeld is moderner dan wat Russen dragen. Vooral bij kinderen valt dat op. Die horen te lachen, vrolijk te zijn, er leuk uit te zien. Maar ze lopen er, armoedig gekleed, al even triest bij al hun vader of moeder. En hoewel het de hele dag zachtjes regent, heeft niemand in Moskou een regenjas aan. Ze zijn niet te koop. Zoals ook voedsel schaars is. Wat dat betreft hebben de paarden in Moskou het beter... --- Achtenveertig manieren om de Biesbosch te redden Door Wessel de Jong ROTTERDAM — Twee pasgeboren bevers maken nog geen schone Biesbosch. Dat is woensdagochtend weer bewezen toen de inname van drinkwater door het Waterwinningbedrijf Brabantse Biesbosch (WBB) moest worden gestaakt. Het WBB, onder meer Rotterdam van drinkwater voorziet, heeft spaarbekkens met een capaciteit van 230 miljoen kubieke meter water, voornamelijk gevuld uit de Maas. Alleen bij een extreem lage waterstand van de Maas in de zomer wordt Rijnwater ingelaten. Toch geldt de Rijn als de schonere van de twee rivieren. De oorzaak van de verontreiniging van afgelopen woensdag was dan ook niet het beetje ingenomen Rijnwater, maar de sterke regenval van afgelopen dagen waardoor landbouwgif via de Maas werd aangevoerd. „Voor de Rijn is er reden tot optimisme, maar voor de Maas tot pessimisme, zolang de diplomatieke impasse tussen Nederland en België ten aanzien van de kwaliteit van het Maaswater voortduurt. Voor een noodzakelijke verbetering van het Maaswater is een Maas Aktie Programma dringend gewenst." Dit stelt de werkgroep 'inventarisatie', die in opdracht van het Bestuurlijk Overleg Haringvliet, Hollandsch Diep, Biesbosch de toestand van het water en de waterbodems in het hele gebied heeft doorgelicht. Het rapport zegt verder: „De water- en bodemkwaliteit van de Amer en de Biesboschwateren blijft duidelijk achter bij de positieve ontwikkelingen in het Hollandsch Diep en het Haringvliet." De laatste twee worden gevoed door de Rijn. In alle drie de wateren liggen de hoeveelheden chloride, fosfaat en nitraat nog boven de norm die geldt voor de basiskwaliteit van water. Het Bestuurlijk Overleg, dat wordt voorgezeten door de gedeputeerde E. P. van Heemst, heeft zich onlangs geschaard achter de conclusies van het rapport. Het is niet voor het eerst dat de verantwoordelijken voor schoon water aan de bel trekken. In 1988 presenteerden de samenwerkende Rijn- en Maaswaterleidingbedrijven in Brussel het Maaswater-memorandum, waarin werd opgeroepen tot meer internationale samenwerking om lozingen op Rijn en Maas te beperken. Vooral „positieve reacties van politici, maar nog geen daadwerkelijke verbetering van het Maaswater", concludeert het rapport. De Biesbosch is van Rijn en Maas afhankelijk. De Dordtse en Sliedrechtse Biesbosch krijgen vooral hun water van de Rijn en behoren dus eigenlijk tot een ander watersysteem dan het grootste deel van de Biesbosch: het Brabantse gedeelte. De kwaliteit van het Rijnwater is alleen in een klein deel van de Brabantse Biesbosch van invloed. De relatief vuilere Maas is bepalend voor het grootste deel het milieu in de Biesbosch. Van directe vuillozing heeft het gebied evenwel weinig last. Aangevoerd vuil is de grote boosdoener in het gebied. Het dichtstbijzijnde industriegebied, bij Moerdijk, raakt zijn afvalwater kwijt via een persleiding in de Westerschelde. Ook defensie, die in de Biesbosch oefent, berokkent het gebied nauwelijks schade. De grootste bedreiging voor het ecosysteem van de Biesbosch zijn de zwaar verontreinigde bodems. „De soms metersdikke sublagen in de Biesbosch zijn ernstig verontreinigd en vormen een ernstige bedreiging voor het ecologisch functioneren van de betreffende wateren en voor de aan deze gebieden grenzende gebieden," aldus de ambtenaren van de verschillende Zuidhollandse waterschappen die het rapport opstelden. Eén van de oorzaken van de verontreiniging is het sluiten van de Haringvlietdam in 1970. Hierdoor zijn vaargeulen dichtgeslipt en zijn grote concentraties giftige stoffen in de bodem opgehoopt. Grootschalig bezien vormen Haringvliet, Hollandsch Diep en Biesbosch een groot bekken waar jaarlijks flinke hoeveelheden sediment tot bezinking komen. Het slib wordt niet weggebaggerd, omdat er weinig scheepvaart is. Het gebied zal 'verlanden' als niet snel wordt ingegrepen. Vooral de kwaliteit van het grondwater zal worden geschaad door het verontreinigd sediment. Op hun beurt hebben de planten in gebied daar weer sterk onder te lijden. De slechte bodemkwaliteit is ook de aanleiding dat al vanaf 1981 het eten van paling uit het gebied sterk wordt ontraden. In de aal, die goed gedijt in Biesbosch-blubber, zit een veel te hoog PCB-gehalte. Een andere aanwijzing voor de vervuiling is het toenemend aantal brasems, ook wel verbraseming genoemd. Deze vis stelt weinig eisen aan zijn natuurlijke omgeving. De smerige bodems, in de vaak ondiepe Biesbosch, zijn ook voor recreanten schadelijk. Daarbij komt nog dat het water in het gebied niet voldoet aan de minimumeisen voor goed zwemwater. De lage stroomsnelheid van het water draagt daar sterk aan bij. Er bestaat een aantal opties om de problemen op te lossen. J. W. van der Kroft, de secretaris van het Bestuurlijk Overleg: „Je kan het spul laten liggen, omdat het huidige schonere slib de zwaarverontreinigde laag afdekt. Tweede mogelijkheid: De vervuilde bodems kunnen worden afgegraven, maar dat is duur. De verontreiniging is het sterkst in het Hollandsch Diep. Daar wordt gedacht aan opslag ter plekke in dieper gelegen grindlagen." Voor de sanering van waterbodems had minister N. Smit-Kroes reeds 511 miljoen uitgetrokken. Een derde deel daarvan is bestemd voor de Biesbosch en omringende wateren. „Ook zou er 'gespeeld' kunnen worden met het Haringvliet, maar dan moet weer rekening worden gehouden met instroom van zout water. De vraag is of dat wenselijk is voor het eco-systeem," aldus Van der Kroft. Door het Haringvliet open te zetten, wordt doorstroom naar zee beoogd. Het verontreinigd slib zal dan niet meer op de rivierbodems neerslaan, maar doorstromen naar zee. Het openen van de dam zal de toestand alleen stabiliseren en het probleem in de grote vuilnisbak de Noordzee doen belanden. De drie mogelijkheden zijn te combineren tot verschillende oplossingen (48 in totaal) en worden op het moment uitvoerig bestudeerd en doorgerekend. De resultaten hiervan worden medio februari op een studiedag gepresenteerd. Daarna zal een beleidsplan worden opgesteld, dat eind volgend jaar klaar moet zijn. Wil de toestand van dit belangrijk natuur- waterwin- en recreatiegebied niet verslechteren, dan is snel ingrijpen vereist. Dit prachtige gebied, dat in 1421 is ontstaan na de St. Elisabethsvloed en tijdens de oorlog dienst deed als ontsnappingsroute voor Britse RAF-piloten, mag niet verdwijnen. ---