Snelle groei Er zrjn geen terreinen voor fabrieksbouw aangewezen in het uitbreidingsplan, dat het Instituut Stad en Landschap van Zuid-Holland voor Rhoon heeft ontworpen. Het polderlandschap is afwisselender en intiemer dan de platte grassteppen noordelijk van Rotterdam. De stad ligt vlakby; bovendien hebben van de nieuwe „Rhonaren" velen een auto. Borden met „Vestigt u in Rhoon" zijn niet nodig. De hier neergestreken steedse emigranten trekken anderen aan, zoals de staleenden van kooiker Klapwijk in de griend by het Goidschalxoordse veer hun soortgenoten. In 1948 had Rhoon 2750 inwoners. Vier jaar later waren het er 3017. De groei werd nog sneller: in 1953 ongeveer 3330, in 1954 3581. Op 1 Januari van dit jaar telde de gemeente 3736 zielen. Het bouwen gaat steeds door; een polder van zes tot zeven hectare by de Singel is straks geheel bezet, daar moet alleen enige afstand biyven tussen de nieuwe huizen en de forse anderhalve eeuw oude boerderü van de heer Leenheer. --- Tegenstellingen Denkt u zich dat eens in: een dorpsbevolking neemt in zeven jaar met byna duizend mensen toe, van wie velen koopkrachtig zyn, I hun geld elders verdienen en het gedeeltelijk in het dorp uitgeven. De welvaart stygt,. het aanzien van de plaats vermeerdert door de vestiging van lieden met klinkende namen en belangryke posities (ze z«n er onder de emigranten) en de douw van villa's en grote fraaie landhuizen. Er komen ook schilders en beeldhouwers, die brengen misschien weini& geld mee, maar dan toch wel nun cultuur. Wil men nog meer? Ja, de inheemse Rhonaren willen meer dan huizen, die voor anderen worden gebouwd. Hun woningnood is.door al die nieuwbouw niet verhinderd. In 1946 waren er zes en vijftig krotwoningen. Tientallen andere huizen zyn sindsdien ook sterk vervallen. Het liefelijke Rhoon met zün f leutige nieuwe buurten heeft nu zo'n honderd krotten, rijkelijk veel op een totaal van misschien duizend woningen. Voor verreweg de meeste jonge echtparen is er in Rhoon geen huis. Men laat noodgedwongen verscheidene oude mensen in feitelijkonbewoonbare huisjes zitten. In strijd met de. wensen van Stad en Landschap zijn er, hier en daar al houten noodwoningen opgetrokken. Het dorp heeft een toewijzing van negentien woningwetwoningen voor drie jaar gekregen. Men gaat er zeventien van bouwen en daarna wil men een bouwplan voor nog vier en twintig woningen uitvoeren, die een aantal krotten zouden kunnen vervangen. ' '.' •■• ," ' ■ Voorlopig blijft er op woninggebied een schrijnende tegenstelling tussen de oorspronkelijke en de nieuwe bevolkingsgroep. --- 't Moet nog wennen Er zijn uiteraard ook.tegenstellingen in levenswijze en levensopvatting. Het overwegend kerkelijke Rhoon ondergaat een invasie van stadsmensen, deels geloofsgenoten, maar-dan vaak met wat minder strenge opvattingen, deels» buitenkcrkGliikGn ■ - * Sommige nieuwelingen wassen-op Zondag voor het huis hun auto. of knippen d? tuinheg bij. De kerkgangers ergeren zich en er komen protesten in een streekblad. „De oude en dè nieuwe Rhonaren •moeten aan elkaar wennen, dat lukt op den duur wel," zeggen gemoedelijke dorpsgenoten. . „We willen het wel proberen," zeggen anderen, „maar meestal gaat het ao, dat. oud zich naar nieuw moet schikken en nieuw ■ zich 'van oud niets aantrekt. Het'moet van beide .kanten komen!" Oude en nieuwe Rhonaren en nog een derde soort: de geannexeerden. In de wachtkamer van de RTM raken we met een van hen in gesprek. Het is de 67-jarige rustend-landbouwer M. G.Dits, oud-raadslid van de KVP. Hij woont op grond, die rßhoon jaren-geleden aan de Rotterdamse . havenuitbréiding is üwijtgeraaKt. "• " •'.-;.-" -• Rotterdam heeft al zes bunder volgespoten van hef land, dat hü'in pacht had, en er.staan nog een paar hectare op de lijst. V . De heer Dits woont zo dicht bij de grens, dat hij zich zelf „de eerste en "de' laatste J Rotterdammer" . noemt, maar. hij | is \met hart jjen ziel Rhonaar gebleven. „Ik heb nog de tijd gekend, toen er alleen liberale boeren in de raad zaten," zegt hij. „De boeren hebben, wat dat betreft, nu.' afgedaan. Er verandert veel in Rhoon en. er is nog weinig contact tussen oud en nieuw. Ik zie dat niet zo somber in. Men moet verdraagzaam zijn en niemand om zijn overtuiging veroordelen. Ik heb vrienden onder mensen van heel verschillende opvattingen." In het nieuwe Rhoon hebben we de heer H. W. Kanselaar een bezoek gebracht, een oud-Geldersman, in 1945 Rhonaar geworden en spoedig voor de PvdA in de gemeen- --- Zo druk is het De burgemeester van Rhoon heeft het erg druk,. Hoe kan het ook anders in een 'zo snel groeiend dorp, waar men zit te springen om nieuwe woningen, scholen, verenigingsgebouwen en nog veel meer?. Bij ons eerste bezoek aan het raadhuis vandeze dynamische gemeente' zijn we dus niet.ver der gekomen dan halverwege de gang. De tweede poging tot burgemeester Verheul door te dringen, is ook mislukt. Hij zei ons door de telefoon, dat we de gevraagde gegevens over de bevolkingstoeneming en de woningbouw wel konden'overnemen'uit ons zusterorgaan, dat laatst ook eens wat over Rhoon had geschreven.'/ „We hebben geen zusterorgaan, burgemeester," zeiden.we. „Vraag het dan aan de gemeente-architect. Ik weet zelf te weinig van die dingen af "antwoordde de heer Verheul: Met spoed begaven we ons naar hèt opgegeven adres: Daar, was de gemeente-architect-niet. Men' verzekerde ons-na telefonische informatie, dat we hem in het raadhuis ' konden vinden.. Zijn kamer, in jj het .raadhuis was echter \ leeg. ambtenaar< heeft ons \ helpen i zoeken en we hebben zelfs even inde Tiiüis gekeken (de deur stond open), maar van de gemeente-architect geen 5p00r..... Zo druk is het in Rhoon. Men weet het ene ogenblik niet waar men het volgende moment zal zijn: De burgemeester onbereikbaar, de gemeente-architect onvindbaar en uw verslaggever ontroostbaar. • • ' - i --- Dorpshuis niet nodig... „Of de invasie politieke wyzigingen veroorzaakt? Er zyn vry veel VVD-ers by de nieuwelingen," zegt de heer Kanselaar. .-.''•; r. ..." ■ . -. „Ze zullen wel merken, dat een groot deel van de oude bevolking conservatief is • en " een . bepaalde groep de neiging heeft alles onder zich te houden. Dat is weer gebleken bq het plan voor een Dorpshuis." Het Dorpshuisplan is'in het allereerste stadium s gestrand.; De beide PvdA-raadsleden dienden ■ een voorstel in, dat de raad het college van B. en W. zou verzoeken de mogeiykheden van zo'n openbaar verenigingsgebouw na te gaan en eventueel met een plan te komen. Voorzichtiger kon het haast niet. Op de agenda werd echter ook een verzoek geplaatst van de Nederlands Hervormde Kerk om toewyzing (in erfpacht)'van grond voor de bouw van een hervormd verenigingslokaal. De PvdA stemde voor: als een, kerkgenootschap een ' eigen gebouw wil stichten, moet men'het die vrijheid geven. Het tegenwoordige hervormde Iverenigingsgebouw „Irene" is bovendien veel te klein en sterk verouderd. .,.-::•;:• .'•-. ■-■■■ rfj Vervolgens kwam het PvdA-voorstel in stemming. „Een Dorpshuis is nu niet meer nodig,"' zeiden de vier CHU- en de twee AR-raadsledeh. „Iedereen zal straks ,het nieuwe hervormde gebouw - kunnen '■ huren!" De heer Kanselaar en zyn partygenoot kregen die steun van de KVP en de.VVD, maar de tegenstemmers hadden de meerderheid. Men moet nu afwachten, of de?hervormde ge-' meente het geld voor de bouw byeen zaLkunnen brengen.; Voorlopig - blijft • het. verenigingsleven van het zo sterk groeiende Rhoon aangewezen op J het uiterst gebrekkige „Irene". :. --- Nog wensen genoeg i De drie scholen ' (openbaar, protestants l en rooms-katholiek) zyn door de invasie veel te klein geworden. De inspectie voor de scholenbouw heeft ze afgekeurd: De verregaande zuinigheid in het voor-oorlogse Rhoon wreekt zich nu geducht. i Een openbare school is in aanj bouw,en men gaat ook een plan .. ■ voor een katholieke school,uit-;.:. | voeren. ' Rhoon", zal v voorts ~ een nieuwe ;' protestantse school en .twee kleuterscholen moeten krijgen. Er bestaat ook grote behoefte aan recreatie, een zwembad en een speeltuin.-"'1 --' '-■-.•" De ;.RTM-busvêrbinding met Rotterdam ■ faalt - nogal eens bij grote drukte, dan gebeurt het dat men twee- of zelfs driemaal een volle bus (hij rijdt om het halve uur) moet laten voorbijgaan. .' Nog wensen genoeg in' Rhoon! De voorzieningen hebben geen gelijke tred, gehouden met de uitbreiding van de bevolking en de oude en de nieuwe bewoners hebben elkaar nog niet in. alle. opzichten gevonden. Maar al gaat ook hier cultuurgrond aan de woningbouw verloren, de omgeving behoudt veel van haar bekoring, dank zij de wering van de industrie. , ... - - '■'- .'■' "■-' Merkwaardig, dat dit Rhoon minder vaak door wandelaars en fietsers uit Rotterdam wordt bezocht dan vroeger! ;'•£ ■' „De mensen rijden over de Groene Kruisweg dwars - door • onze streek, zonder - hier eens rond te , kijken," horen we van een Rhoonse natuurvriend. •.-.->'• •'.• „Vroeger, toen de Groene Kruisweg nog niet bestond, kwamen bij mij al 's morgens zeven uur Rotterdamse - dauwtrappers boerenbrood mét kaas eten," zegt de bejaarde kastelein van „Het Wapen van Rhoon". ' Ze' komen niet meer. Alles. vliegt maar voorbij naar Oostvoorne...." Achter, het witte kasteel van Rhoon ligt een waal, die bij een '■'-■'•'■ 'i- der vele overstromingen werd uitgekolkt-3JB(gpt>pß --- Rhoon ouder dan Rotterdam Zeeuwse ,slijckboeren' werden ambachtsheren RHOON IS OUDER DAN ROTTERDAM. Zijn historie begint in 1199 (Rotterdam wordt voor het eerst in 1283 genoemd), als de Zeeuwse jonker Biggo van.Duiveland en zijn neven van graaf Dirk VII onder Pendrecht aangeslibde grond kopen en laten bedijken. Die „slijckboeren" hebben goed geboerd. Het geslacht Van Duiveland behield tot 1683, bijna vijfhonderd jaar dus, de „heerlijke rechten" van Rhoon en Pendrecht. ii .■"''',■,.':"....'..' -:-v'.- ~,.., De overlevering wil, dat Biggo zijn „bemuyrde hofstede" Roeden (later tot Rhoon verbasterd) noemde ter herinnering aan zijn heldendaden op of bij het eiland Rhodus tijdens de derde Kruistocht. Het ambacht Rhoon en Pendrecht werd in 1299 „hoog en vrij" verklaard. De ambachtsheer mocht zich voortaan vrijheer noemen. - procedeerde links en rechts en stak zich diep in de schulden. Zijn zoon verkocht in 1679 het Huys te Pendrecht' (nu de herberg „Het Wapen van Rhoon), en in 1683 het kasteel en .de Heerlijkheid aan Hans Willem Bentinck, later tot graaf verheven. • • .■.■■.—-■ De Bentincks behielden de • Heerlijkheid tot 1830 in bezit. Ze verkochten haar toen aan Anthonievan Hoboken, Rotterdams koopman en reder. \ • '~'.. In 1916 zijn kasteel en gronden overgegaan aan de Vennootschap ter exploitatie van Onroerende Goederen Rhoon, Pendrecht en Cortgene. " Over die Van Duivelands kunt u veel bij zonderheden lezen in „De eerste vier eeuwen van Rhoon", door T. A. van der Vlies geschreven, uitgegeven ter gelegenheid van het 750--jarig bestaan van Rhoon. Vrijheer Pieter VIII van Duiveland, die in het tegenwoordige kasteel zetelde (het had toen nog Soorten en ophaalbruggen) heeft et erfgoed zijner vaderen' slecht beheerd. Hij raakte aan de drank, Vaak door de waterwolf besprongen. Verscheidene hevige watervloeden hebben het dorp in de loop der tijden geteisterd. In 1373 ontstond door zon overstroming de rivier de Koedood. Het dorp Pendrecht werd nagenoeg geheel weggevaagd. * De Elisabethsvloed van 1421 richtte ook verwoestingen aan. De stormvloed van 1598 beschadigde het kasteel, zodat restauratie nodig werd. In Februari 1953 bleef het dorp gespaard, maar een groot deel van het polderland liep onder. Een kade bij het Goidsohalkxoordse veer ■is in December ■. 1954 opnieuw doorbroken. '•>.':/. '.'.-u. a Veel ellende heeft Rhoon van de Hoekse- en Kabeljauwse twisten ondervonden. De benden van jonker Frans van Brederode (Rotterdam heeft warempel nog een straat naar dit heerschap genoemd) staken Rhoon en Poortugal in 1489 in brand. Kasteelheer Pieter 111 van Rhoon, gehuwd met Margaretha van Weena, moest hals over kop naar Schiedam vluchten. --- RHOONSE revolutie Boerendorp verandert in forensenplaats MAAR VOOR DE INDUSTRIE BLIJFT DE DEUR DICHT ■DOVEN DE AKKERS, boomgaarden en grienden van het liefelijke Rhoon drijven bij noordenwind smalle zwartblauwe wolken. Het zijn de dreigende rookvanen van de olie-installaties die optorenen aan de rand van de polder. De industrie van het zich zo onstuimig uitbreidende Groot-Rotterdam is in opmars en niets kan haar tegenhouden.. Mooi zijn de polders van Rhoon met op kaden en wallen nog hier en daar de rijen iepen en populieren, die hun kruinen aaneensluiten tot een langgerekt-vlechtwerk.met golvende bovenrand. ... ,-"'"" •./;-.-,.. '--..-■ ~.,.:: .-.•,■ In het dorp spiegelt een wit kasteel zich in >. een: kleine waal,, een doorbraakkolk aan de zoom van een tos. Een vriendelijke oude kerk steekt de spits boven 'de bomen uit. Zuidwaarts loopt een nauw haventje, bij laag water een moddergeul met steile oevers, naar de Oude Maas met haar slikken en grienden. Het is goed dat dit alles behouden biyft, maar toch voltrekt zich in het rustieke Khoon een stille omwenteling. Het boerendorp verandert in een forensenplaats. De stedelingen kopen de landhuizen, villa's en kleinere buizenmet-tuintjes, die er bij honderdtallen in de „vrije sector" zijn gebouwd. Khoon groeit als kool, maar de aanwas is geen boerenkool.'.,. behalve de grens van deze agrarische randgemeente. Het wonder van Rhoon! j; De boer ruikt de walm van de nabije oliestad en hoort de sirenes gillen, maar hij stapt rustig op zijn land en strooit de kunstmest met brede zwaaien over de kluiten. Als een vaste burcht staat zijn hof stee in 't lage veld binnen de omarming van de dijken. Een deel van het nieuwe Rhoon in de polder bij de Singel, waar nog'vele huizen worden bijgebouwd . a Aan de zuidgrens van Rhoon strekken zich de subvelden uit van :'*V "iii, . de Oude Maas ■.* > Tweede reportage %m in onze serie: Even over de grens r • van l Rotterdam Het Rhoonse Veer, de oude,buurt bij de smalle haven ---