Gerard van de Sandt: Samen naar de sauna Er is een Firn spreekwoord dat luidt: 'In de sauna verdampt je toorn en verdroogt je gal.' Daarmee wil gezegd zijn, dat een saunabad gezond is. Dit is een van de redenen waarom er ook in. ons land nogal wat sauna's zijn. Een andere reden is de welvaart, die het aantal hier na de oorlog heeft doen stijgen tot vele tientallen, over het gehele land verspreid — vooral in de grotere steden. Maar dat is nog niets vergeleken bij Finland, waar evenveel sauna's zijn als bij ons douches — één op elke vier, vijf inwoners. Er zijn méér verschillen. Een Nederlander staat in het algemeen niet te popelen om zich met seksegenoten in adamskostuum in een zweethok' te laten uitkoken — een Pin' wel. Voor een Pin is een sauna wat een koe voor een Indiër is: \ een , heilig instituut. Luisterjmaar naar Lars.Oranen (54), een Fin, die ruim dertig jaar in ons land | woont en hoofd is van de afdeling fysische therapie in een ziekenhuis in Enschede: 'De eerste jaretn in Nederland had ik steeds het gevoel, dat ik'niet schoon was, dat ik jeuk had, hoewel ik me elke dag waste, borstelde en schrobde. Dat kwam omdat ik toen.niet meer, zoals in Finland, naar de sauna kon. Zon sauna is in mijn geboorteland bijna een gewijde plek. Nooit valt er een onvertogen woord — geen" Fin die er zal vloeken of een dubieuze mop zal vertellen. Je merkt 't al zodra je binnenkomt: er heerst een; stijlvolle sfeer. Men heeft er veel respect voor elkaar — alsof de badgenotenJ beseffen, dat ze deel hebben aan een brok cultuur, zo oud als hun land. Hoevele Finnen zijn niet in een sauna geboren — sinds mensenheugenis de kraamkamer van afgelegen boerderijen; op het onafzienbare Finse platteland?' ; Van links naar rechts! Fins stilleven: Uitgekookt of uitgerookt de sauna uit. Het zweet gutst tappelings van het lijf. De duik in het koele meer wacht. Badgenoten-onder-elkaar: 'Zeg, wil JU even mijn rug afranselen?'?. Wég met die kwade dampen — strijken maar! Want massage is goed voor n. Maar toch gaat er niets boven berkètakken.'ï. •'.'.' y;- .> ■ Zich recreërend overgeven aan het edele zweetspel... Er moet heel wat gebeuren voordat een Nederlander zich zo in z*n nakie in een hok begeeft om zich daar broedertak met wildvreemde seksegenoten. in+Adamskostuum te laten uitkoken. Om over' fotograf eren maar. niet te spreken. --- Drempelvrees 'Wij, Nederlanders, hebben die traditionele damp echter niet met de paplepel ingegoten gekregen; Geen wonder dus, dat we eerst een, stevig stuk drempelvrees móeten overwinnen voor we ons recreërend kunnen overgeven aan het edele zweetspel:?:?■'' ' '■'■"■' Of zoals fysio-therapeüt zegt: "Een Nederlander is ongelofelijk puriteins. Er moet; heel wat\ gebeuren voordat 'hij zich in zn nakie in■, een hok begeeft met wildvreemde land- en seksegenoten in adamskostuum; Vandaar dat hij in "eensauna dikwijls zo besmuikt staat te schutteren;met. een handdoek 'om lijf en leden. Want een Nederlander zonder; kleren; voelt zich naakt, terwijl 'een Pin zich' dan. alleen maar ontkleed voelt '■'_—" wat een héél verschil is.'.;?'?•,'<'> "'?'•??. ?■??'? --- Ons preuts verleden 1 De, laatste hardnekkige, resten yan Victoriaanse . schröon? werpen, we ■nu eenmaal' niet zo•■ makkelijk; af,; al■be- het, vboralïbij déjeugd, wel; te dagen.;,; Let. maar _ eens) op: stige | generaties zullen lichamelijker; gaan leven danwij; hoewel ik. nu bok weer, niet verwacht, dat dé Nedèrlan? ders nog;eens in ontklede drommen; naar' alsjpaddestoelen .uit'dë"grond verrezen volkssaupa's. zullen trekken. Of dat; ze, * zoals _ vele van i onze corpulente (oosterburen, die", immers ;:vanouds veelJrmeer'Kneipp-„en JTurrgezind zijn, in de sauna vergaderen of zaken: doen.: Want daarvoor zit; die puriteinse schroom ] byj ojis 'toch .veel te diep. Maar,'tzóu erg gezond zijn — datwei.' ■:,;,' ,>-.:.; -",..-.f.., u-r'- a -'~ '-. Hoe gezond? f Daaroverj zijn de gé-f. leerden 't niet helemaal eens. De 'een zegt:1 "Een een ideaal-middel om izlch' i heerlijkr te .'ontspannenv als men overbelast is. De weerstand wordt verhoogd? men;. ra'aktVbetër'; bestand tegen '■■: temperatuurwisselingen? .Ver-' moeidheid"- en kans op. griep worden kleiner.'. Maar de ander waarschuwt:: •Vooral mensen'bóvén veertig'jaar, die een zittend leven leiden en |last' van zwaarlijvigheid |' hebben, 'moeten? oppassen; dat in de sauna het hart niét te zwaar; wordt j belast.«' Zij moeten ï't eerst maar.',eens aan';hun;,huisarts vragen.' Dat-kan trouwens yoor_ niemand kwaad." ?Een saunabad is dus niet altijd Voor iedereen gunstig.; Het eventuele risico, dat het in, bepaalde gevallen tot hartklachten zou kunnen leiden,', heeft er mede toe btj gedragen, dat het in- ons land;- vrijwel.', géén ' toepassing j vindt; voor medische doeleinden. ■ "■< ', I; 'Zé zeggen ; wél;eens,'' aldu3" § Lars Oranéh,", 'dat er iri Finland als gevolg van ]'-. de? sauna's • - verhoudingsgewijs meer hartinfarcten voorkomen' dan in andere landen. Maar ik heb daarvan nooit. iets) gemerkt.- De Finse dokters die; ik.kén, gaan; zelf .allen ] naar de sauna.':*- s ' . ../Als hij over de. Nederlandse sauna's spreekt, glimlacht, hij een beetje meewarig. ..'O, ze zijn .wel goed hoor, maar ze lialen; het\ toch; niet bij de Finse. Een. goede; sauna moét,van hout zijn, rilet*geverhlst. Stenen muren zijn uit den | boze,;: want ..die drogen • niet jzo goed.' Daar kan hét vocht niet weg. In het algemeen geldt: hoe minder vocht hoe.beter. Ineen vochtige sauna;' transpireert men immers te wélnig?'?-;,?-???.;-':;'''??.? -V- ;. ~ | Om; dat transpireren is, 't allemaal begonnen >-' in het_j zweet des I aansclïijns zal men zijn sauna verdienen. 'Alle kwade ; dampen ; moeten ; eruit. Daartoe wordt een stenen oven, met hout gestookt. Dat zijn' niet zo maar stenen: 'Ze moéten de juiste hardheid hebben. Als ze te slap zijn; krijg je te slappe stoom. De beste, lekker scherpe stoom komt van stenen die zo hard zijn als metaal.'. Ook de oven moet zo weinig ■'" mogelijk ,: vocht opnemen. Daarom mag er slechts weinig cement, dat immers lang vochtig blijft, worden gebruikt. De stenen moeten zo los mogelijk liggen. Liefst geen bakstenen, want die nemen vocht op. Ook de. grqtè blokken'voor de;oven; zijn j van eén f speciale', houtsoort' Populierehbut -is 't beste. Dat geeft een mooi gelijk vuur; en het. minste roet. Finse dennen zijn er ook heel geschikt voor; ; berken niet. Die geven te veel roet. De ; bven is van boven gedeeltelijk open.' : .Twee uur. tevoren wordt het j hout aangestoken. Naast de oven staat een emmer water.; Met een soort soeplepel met. een?lange steel wordt wat water over de stenen van de oven gegooid om het roet weg te spoelen.;; ?.;? ? ;?• --- Rookvlees ;. Je moet aan de temperatuur.in het vertrek wennen, je ademhaling eraan aanpassen. Wie er voor,'t eerst komt, krijgt een, benauwd gevoel,1; maar na eèn poosje' wént: 't?Töt 't; zo -warm wordt,'<• dat ;'j e'■:%_. er> haast niet\ meer kunt uithouden"-e;zo'n tachtig,; gentig .graden ;—'. heel wat- meer dan dé 44 graden die je van warm water in bad'- nauwelijks I nog kunt | verdragen. . Dan wordt voorzichtig wat water op het steen van de oven gegooid. Sissend stoot de stoom naar.boven. Pas op, dat je je niet brandt — blijf dus een beetje uit de buurt van die hete stoömstoot! Om een heerlijk prikkelende geur in de sauna te krijgen, leggen de Finnen vaak berketakken met gedroogde bladeren op de stenen van de oven; Daar gieten ze dan water. over. Door de stoom.worden de bladeren weer vers. ~ Dan vragen de badgenoten elkaar: 'Zeg, wil jij mijn rug even afranselen?' — een betere massage is er niet. In de tientallen openbare sauna's In Helsinki en; andere; steden — >met mannen- en vrouwenafdelingen — verrichten wasvrouwen deze massage, niet met berketakken, maar met grote, grove borstels, waarmee ze de op banken liggende geachte clientèle, die ze eerst met enorme sponsen hebben ingezeept, afschrobben, yEn maar zweten! De temperatuur kan oplopen tot 110, 120 graden; waarden waarbij een ei wordt gekookt. Lars Oranen kan.'t tot 118 graden — Celsius wel te verstaan — uithouden. Er zijn in een sauna zon drie, vier banken boven elkaar. Hoe hoger hoe heter. Wie 't te warm krijgt, kan een bank zakken- Als er een spijker in het hout zit, krijg Je onherroepelijk een brandblaar. Sommige Finnen gaan liever naar een rooksauna, waar dennehout wordt gerookt. Die rook verdwijnt niet door de schoorsteen, maar door een deur. Er hangt een geur van rookvlees .'.."■ ---