■Vanavond .' -: yliegt-iein de gordijnen n lj witte kat batterijen «. --- ?•'-,, •. " t?Ad»ertentie) TurArs Frü/'f van Jarï Wolkers 'fl/HfT! -' ; meer dan 200.000 exemplaren verkocht ' Kort Amerikaans fIJTHTUTI^Hffi even hartstochtelijk y.y . rrïHTïHj nu reeds 170.000 exemplaren verkocht JjJLlijl/ je leeft dit boek mee Y^fvT'»F"T' slechts9gulden-'. :??.',r:;V, •'..-, 11 HI H H l—. *< meulenhoffnederland. LLuJlXup --- Timmer vertaalt en schrijft zo veel omdat hij geen KAT heeft Van onze verslaggever JAN HEIN DE GROOT AMSTERDAM — „Dit is een ramp voor Rusland. De arrestatie van Solzjenitsyn weegt zwaarder dan de vervolging van duizenden anonimi. Hier is een historische daad verricht, die veel repercussies zal hebben, zoals honderdvijftig jaar geleden de vervolging van Poesjkin. Met de arrestatie van de Nobelprijswinnaar — hoe je ook over die prjjs denkt — treden de Russen in het voetspoor van de ■In een interview met Nederlands vooraanstaande vertaler van Russische literatuur, Charles B. Timmer; kan uiteraard de aanhouding van Solzjenitsyn niet onbesproken blijven al is zij niet de aanleiding tot het gesprek. 's Ayonds blijkt de Russische schrijver van zijn staatsburgerschap ontheven en in Duitsland gearriveerd te zijn. Als ik Timmer opbel, zegt hij: „Het blijft een ramp. Ik gebruik dat woord niet zo gemakkelijk. Maar dit is een ramp. Solzjenitsyn was nog liever naar Siberië gegaan. Dat. kan je concluderen als je zijn werk hebt gelezen". '. '■ -,-■'- Eerder in het gesprek komt de opschudding in dit deel van,de wereld tér sprake over de problemen van de Russische schrijvers en intellectuelen. Charles B. Timmer: "Ik ben graag de vreemdeling." --- Zakenmensen Timmer: ,',Ach, het rumoer in het westen beperkt zich tot een handvol intellectuelen. Mensen die zaken met de Sovjet Unie doen, er geld willen verdienen, die hoor je er toch niet over. Terwijl er gaande is wat nu tot uitbarsting is gekomen,. bereidt Kissinger een bezoek van Nixon voor. Nixon die zijn grote vriend Breznjev gaat opzoeken. De heren doen niet. veel voor elkaar onder, - trouwens". .. :-■ Dit zijn de enige loskomende emoties in een gesprek met een man, die een „onmogelijk" aantal Russische schrijvers heeft vertaald: Tsjechov-compleet, Gogol, Dostojewski, Poesjkin, Pasternak, Nabokov, Terts, Platonow Arzjak Solgoeb, Ostrowski en Toergenjew en op het ogenblik bezig is een voor het wes.ten totaal nieuwe schrijver te introduceren: Danil Charms. \ r."-I.'- — Timmer: „Ik heb al jarenlang met hem rondgelopen, zoals indertijd met Pasternak. Charms is al 35 jaar dood, maar in het aprilnummer van Tirade zal hij voor sNederland tot leven worden gewekt". Het vertalen is tijdens de Tweede Wereldoorlog begonnen. Timmer: „Je moest wat te doen hebben". --- Geert van Oorschot over Timmer „Zonder Charles B. Timmer zou het maken en voltooien van de Russische bibliotheek niet mogelijk zijn geweest. Van de uit 38 delen bestaande bibliotheek vertaalde Timmer er tien. Zijn grote kennis en beheersing van het Russisch gecombineerd met zjjn fijnzinnig dichterschap maakten hem tot de ideale vertaler. Zijn werkkracht en vaak bijna angstvallige nauwkeurigheid zün legendarisch. Maar behalve vertaler is Timmer een essayist van bijzondere betekenis. Zün beide bundels Rusland Zwart of Wit en De kinderen van Jesenin, behoren tot het allerbeste wat de essay-istiek, in ons land heeft voortgebracht. Als er een P. C. Hooftprijs voor vertalers zou bestaan, zou Timmer mijns insziens de allereerste zg"n, die haar zou moeten worden toegekend." --- Leerling Den Uyl Hij begon aan een roman van -zijn vriend Joeri-Oljesja," die hij voor de oorlog In Odessa, waar hij ook zijn'; vrouw.-ontmoette, had leren kennen. En In die oorlogsjaren gaf~hij Russische les. Aan Sal Tas en die behoorde tot de groep De baanbreker, waarin ook Joop den Uyl en Geert van Oorschot, de uitgever zaten. Gesprekken in die laatste oorlogsjaren zijn de basis geweest van wat thans.De Russische Bibliotheek heet, een monument van de Russische literatuur, dat Van Oorschot heeft opgericht en waarbij Timmer hem als bouwmeester terzijde heeft gestaan. Timmer: „We spraken over mogelijke Tsjechov-vertalingen. Voor Geert betekende dat alles van Tsjechov. En toen hij eenmaal zover was vroeg hij zich af „waarom alleen Tsjechov?". Dus zouden alle Russische klassieken moeten worden vertaald". Zo is het gekomen, al zou het tot 1953 duren eer het eerste deel Tsjechov van de- persen rolde, „een deel dundruk op fraai papier van 675 pagina's in een band vervaardigd uit Edel- Favoriet-ballonlinnen met een stempel van zuiver goud". Hoe heeft Charles B. Timmer zoveel kunnen vertalen? ; En naast die vertalingen zoveel artikelen, gedichten.'een roman, essays, twee bundels en een leerboek voor de Russische taal (een bestseller) kunnen schrijven? En zich kunnen bezighouden mét andere takken van kunst, een lijvige inleiding bij tekeningenvan Ger.Langeweg, die Van Oorschot ook al uitgaf in een indrukwekkend boekwerk? En zijn werk in de houthandel en later als onder-directeur van het Internationaal Instituut voor. Sociale Geschiedenis naar behoren kunnen doen? - "-.;?.'.y,,!;-i~:--.' -,-;< --- KAT Timmer: „Omdat ik geen KAT heb". - ; .'%-'. • Juist, geen kat, dat verklaart alles. Timmer: „'t Is een grapje. Het betekent: ik heb geen Kinderen, geen Auto en geen Televisie. „Geen zaken dus die me kunnen afleiden, .waarmee ik 'me bezig moet houden. De televisie verslindt uren van een mensenleven.' Die uren gebruik ik om -te vertellen. Ook de vrije dagen, zaterdag en zondag." . Enigszins oneerbiedig zoükun.nen worden gesteld dat de Russische bibliotheek gefundeerd is op■_-, hout ■en ; wodka. . Want als 'houthandelaar t- Timmers vader zat in het hout en toen hij als 17- -jarige in j 1924 van' de . HBS %in Haarlem kwam, zat de jonge Charles via relaties al gauw in Finland — werkte ' Timmer in 1926' in Estland, toen een vrije republiek. Op het . platteland kocht hij stammen van1 boeren,, die met:grote karren naar zijn hotel kwamen, waar ze werden gemeten, gekocht en de koop werd afgedronken. --- Hongersnood 'Timmer: „Het was een heel merkwaardige periode' in Rusland. Het eerste vijfjarenplan was van start gegaan, in het zuiden heerste een .. geweldige hongersnood en in 1934 woedde er. de j Stalinterreur. Ik j heb me nooit politiek geëngageerd gevoeld.' Ik was bij de situatie betrokken ' aTs waarnemer?Tk". was zeer. • nieuwsgierig. Vooral de directe ervaring was zeer interessant, de ervaring met de mensen. Ik woonde veelal op kamers in arbeiderswijken. Hoewel ik de bevoorrechte buitenlandé? was, waren de - mensen niet afgunstig. Het was alsof ze blij waren.dat er ook een wezen als ik bestond in Rusland."1-. Opnieuw beschikte Timmer over veel vrije' tijd. Dus! reisde hij het hele land door. In Odessa, -als hij ✓zijn vrouw heeft-leren, kennen, ontstond een intensief contact; met Russische kunstenaars en intellectuelen. Hij ontmoette ; Oljesja, ; Isaac Babel, wiens werk hij.na de oorlog in Nederland zou introduceren, zelfs de .? gróte toneelvernieuwer Meijerhold. : "? Timmer: „Mijn I belangstelling voor de Russische literatuur werd geweldig gestimuleerd.".-.. Dé : politieke - toestand werd onhoudbaar/ In november '36 werd Timmer binnen 24 uur uit het land gezet. . ..Timmer:. „Ik had. nog geluk. Een neef van Peltenburg werd opgepakt en niemand heeft ooit nog wat van hem gehoord." Omdat ook in. Canada geschikt hout voor handen was, zond de firma hem naar de andere kant van de oceaan... ■-;.: .Timmer: „In '38-voegde - mijn vrouw zich bij mij. Het is gewoon een wonder dat zij reisvisum heeft gekregen.' Ik denk. dat er ergens een fout is gemaakt." 3 ■.-•.-■ 'Na de oorlog keerde hij terug naar, Canada. --- Boshut Canada Timmer: "Toen brak de periode aan dat hele bladzijden vertaalde Tsjechov heen en weer over de oceaan reisden. De drukproeven schoten als granaten in een duel van zwaèr geschut over de oceaan, een uitstorting van de heilige Tsjechovgeest dwars over oceanen en woeste landen. In een boshut in Canada werden honderden - bladzijden vertaald." En elke bladzijde drie maal. ? Timmer: | "Mijn methode van vertalen is dat ik de eerste keer ruw, i maar zo exact mogelijk met de pen vertaal, die "proef" vertaal ik opnieuw op de machine en omdat ik een hekel heb aan slordige kopij . tik •■ ik dat weer in het net over. Ik pas ervoor op me te vereenzelvigen met de auteur, omdat je dan je eigen benadering verliest. Ik streef ernaar zo authentiek mogelijk Nederlands te schrijven. Dat betekent dat je bij mij nooit woorden vindt als "vadertje" of. "oompje", wat vaak als typisch' Russisch wordt ervaren, maar - dat vreemd is aan\ onze taal." . : In 1958 is het uit met het reizen. Peltenburg ziet de zaken teruglopen en er is geen emplooi meer voor Timmer. ? .-:?., Via via wordt Timmer assistent op de Russische afdeling en een paar jaar later, onderdirecteur van het Instituut(: waar '.— bijvoorbeeld —- als een kostbare schat de correspondentie tussen Marx en Engels wordtbewaard. •• Het vertalen ging en gaat door. Ook na'de pensionering in juli van'dit jaar. :-•■'■-.•:,.?■, '.". Timmer: "Ook dat is een soort reizen. Lezen, het ontdekken van nieuwe werelden.; Bij de Arbeiderspers verschijnen binnenkort de memoires van Toergenjew en bij Meulenhoff een bundel verhalen van een van. de grootste schrijvers uit de jaren twintig, dertig, Andre Platonov onder de titelln deze prachtige, grimmige wereld.' Niemand kent die man nog. Hij is door.. Stalin monddood , gemaakt, zodat hij in '50 van de honger is gestorven." Reiziger Timmer: .."Ik, voelde me. in het buitenland veel prettiger dan -in • Nederland. Ik ben graag de vreemdeling." --- 20 glazen wodka ■ Timmer: „Het . kwam er. op neer dat ik zon twintig, dertig glazen wodka per dag achterover sloeg. Hetgeen; tegen het einde van de dag een enigszins labiele uitwerking had op de meting van de stammen, zodat ■ uit de gevangenis van de hoofdstad, waar de • stammen werden --■ gezaagd, klachten kwamen." . - Vier jaar zat . Timmer -.' in Estland. Twee ■ jaar. deed hij er niets dan maandelijks'zijn salaris opstrijken, omdat er geen geld was om hout te kopen. Het was in die tijd dat hij de aan de HBS begonnen; studie van het Russisch („de enige HBS in Nederland waar facultatief Russisch werd : gegeven") kon hervatten. . Timmer: - „Maar twee jaar alleen maar salaris incasseren, dat loopt nooit goed af." | De zaak waar hij voor werkte werd opgeheven. Een. nieuwe episode brak aan: reclamechef bij Philips in Helsinki. - Timmer: „Ik had wel nooit van reclame gehoord, maar moeilijk was het niet, want al het mate-, riaal kwam uit * Eindhoven. Ik was er erg zelfstandig, had veel vrije tijd en 'hét enige ■ dat: ik moest doen was in?het hele.land op muren van boerderijen en zo Philips--schilden ophangen. Zo leer je het land natuurlijk goed kennen. En de taal." . Het ■ was inmiddels 1932 en crisis.. De reclameafdeling Verd opgeheven. ■: , Terug naar Holland, waar hij al spoedig in dienst kon treden van de houtfirma Leo Peltenburg, gevestigd'; in het zelfde pand aan de Herengracht waar thans het Instituut is gevestigd.-En Peltenburg betekende Rusland: controleur bij:de verscheping van hout. --- bij nader inzien Gala: geen windeieren Het was gisteravond weer tijd »»or de lange illegale STER-pot die de Nederlandse televisie rijk 's: het Grand Gala du Disque Populaire, aflevering 1974. De geachten dat dit Gala het laatste 's. doen al maanden gonzend de tonde — u zegt dat niet zoveel, Want er is in het verleden al vaker rumoer rond het ja dan nee continueren van dit jaarlijks fes- Min geweest, en het is dus best ""geluk dat de storm ook dit teer weer overdrijft. . : ne enige reden om opgemelde Krochten ditmaal iets serieuzer le nemen zou de fluistering kun- Üe» z«n, dat men het Gala dit Bar meer dan ooit te voren heeft v°lgepropt met klinkende namen J» het een waardig afscheid te **n zijn. We merken het volgend jaar *el weer — persoonlijk geloof ik "« Willem Duys tot zijn dood toe «nmaal in, de twaalf maanden 'en groot Gala zal presenteren. {* collectieve Grammofoonplaten zal er vast niet af- Wllen — tenslotte doet de mop'Ukheid om zo schaamteloos te 'euren met je handel zich maar "den voor. en de AVRO is er zo '"ißZamerhand ook wel achter 'a' een collectie artiesten als ge- S,ik op het Gala bijeen, geen al «daagse affaire is. . « denk eigenlijk dat alle geruchten omtrent eventuele laatste keren dat het Gala is uitgezonden kunstmatig in het leven worden geroepen óra de spanning erin te houden — net zoals het telkens weer afwachten geblazen is of Ajax tegen de AC Milaan'- of Twente tegen Ipswich te zien zullen zijn., x De presentatie van het gala is door de jaren heen ook altijd een wat gecompliceerde zaak geweest. In het verleden wilden er nog weleens strubbelingen ontstaan rond de wijze waarop bijvoorbeeld een Wim Sonneveld of een Godfried Bomans zich van hun taak als presentator kweten. Gaandeweg is men die moeilijkheden te boven gekomen — geen experimenten meer, gewoon gebruik maken van het beste dat Nederland gezien de kijkcijfers op dit terrein te bieden heeft. Aldus kwam - het koppel Duys- Bouwman tot stand, een monsterverbond dat het niet voor niets maar wel heel aardig deed. Hoewel het onlogisch zou zijn dat, nu Mies Bouwman van de Vara naar de AVRO; is overgestapt, ze ook dit jaar wel weer voor het Gala opgetrommeld zou worden, meldden.de kranten to*h al weken geleden dat -Mies er geen zin in had. Gisteravond bleek ze vervangen door Willem van Kooten, de man die zich gemeenlijk van het pseudoniem Joost de Draaier pleegt te bedienen. • Vorig jaar al was hij te zien als presentator van het grote festijn dat de VARA onder het hoofd „Popgala" organiseerde. Sindsdien heeft hij zich het vak nog iets meer eigen gemaakt en moeiteloos volbracht hij derhalve de klus, die het Grand ï Gala I ' van hem vergde. Ik vond Van Kooten ook eigenlijk beter dan Duys, wiens routine hem zo langzamerhand, toch iets te gemakzuchtig heeft gemaakt.. ' Voor het overige ■ verschilde het Gala niet of nauwelijks van alle Gala's die de afgelopen jaren bil de AVRO te zien geweest zijn. Veel beroemde artiesten, 'n zichtbaar prijzige entourage (ditmaal vooral van spiegels' voorzien), een zaal vol keurig en welgesteld publiek in avondkledij, 'n aangepaste ruzie: er.mankeerde wees niets aan.' ' Het was wel jammer dat ik geen moment de gedachte van me af kon zetten dat ik zat te kijken naar een duur en grootscheeps reklame-nummer: zendtijd voor de gezamenlijke grammofoonplatenmaatschappijen, zo zou het te omschrijven zijn. Er zijn weer geen windeieren gelegd gisteravond. "„ C ERNST RIS --- Stijlvolle sloop van heilige huisjes Family in heaven van Lodewijk de ' Boer, gezelschap The Family, regie Lodewijk de Boer, decor en : kostuums Frank Raven, rollen Paula Petri, Henk Votel, Roeland Radier, Cocki Boonstra, Huib Broos, Cees Linnebank, Martine Crefcoeur. en Wim Kouwenhoven, Theater De Brakke Grond, Amsterdam. : O jee, wat zullen christelijke politici het de komende weken druk krijgen met het stellen, van vragen aan de minister over het nieuwe stuk - van Lodewijk de Boer, Family in heaven. Want Lodewijk heeft in de begrippen van het benepen denken een ontegenzeggelijk ". godslasterlijk stuk geschreven.: Jezus wordt uitgebeeld als een zich- voortdurend aftrekkende jongeman, die geen enkele lust heeft de. wil zijns vaders op te volgen de mensheid nog eens te verlossen. -'^HnBiBbÉHÉH! i Zijn moeder ■is een aardig, maar'gefrustreerd tante Betje, die •; telkens de wriemelende handjes van.- een denkbeeldig dochtertje tussen haar billen voelt. En zijn vader . vertoont om beurten ernstige gelijkenis met Charley Chaplin, Dracula en" dus de tweelingbroer van Hitler. , In • dit vrolijke '.wereldje, het kan de hemel zijn, maar ook een gekkenhuis, want een bizarre non komt om de haverklap vragen of alle billetjes al geveegd zijn,-komt „the family" terecht, Kil,". Doe, Gina (die zich in de zevende. hemel waant, want ze kan spreken) en Paps. . Dan begint de pret pas goed. Lodewijk' de Boer toonde zich verleden jaar in zijn vierdelig feuilleton " al een geroutineerd schrijver van het volkse: drama — een: permanent in beweging zijnde handeling, waarin mensen als u en ik voorkomen, die zelfs praten als u en ik. Kan je nagaan wat er gebeurt als hij al zijn .. woede ' over tweeduizend jaar ? wreed, i schijnheilig, hypocriet [en mensonwaardig christendom'neerschrijft. Heilige huisjes worden zo ongeveer r. per! wijle' opgeblazen. Geen. bazel.t geen geleuter,' en — opnieuw *-» geen gepsychologiseer, I maar glashelder,. zonder enige bereidheid een blad voor zijn mond té nemen. Hij noemt zijn' stuk een poging om . een multi-lnterpretabel, christelijk godsbeeld naar de aarde te halen. Daar ■ waar het vandaan komt, dus daar waar het .thuis hoort. En daarbij toont" hij- de onmogelijkheid van dit beeld aan. ~- < '■'..- Hij .: doet dat in meer dan voortreffelijke theaterbeelden en met uitstekende teksten, waardoor de acteurs — opnieuw.-1-? tot grootse rollen kunnen komen.' -' Het zal menigeen pijn doen in dit land. Dat haalt je -de koe■ koek. Laat hen , bedenken dat God niet te lasteren is als je in Hem gelooft. En als je,niet in hem gelooft,' wie wordt er dan gelasterd? JAN HEIN DE GROOT Paula Petri en Roelant Radier op de sofa als moeder, en zoon. Henk Votel, de vader, kijkt toe. --- Earring - Mijnstaking of niet:: de Kaagse - - succeseformatie Golden Earring gaat naar Engeland. Hoewel ze vorig jaar' al . twee keer door Groot-Brittannië . toerden, wordt de komende de eerste officiële Engelse toernee.'De Earring staat nog steeds in de Britse hitlijsten met de single „Radar love". De energie voor de zaaloptredens ' wordt ■ geleverd door door dieselmotoren gevoede ".'-,• generatoren. Woordvoerder Gerritsen, broei-' van bassist Rinus, zegt: „Ja, als er in een zaal geen' lichte is, kunnen we natuurlijk niet spelen, maar voorlopig hebben we daar. nog niets over,, gej noord." .-..":•<■_ '.■■>:* . Het eerste .'• optreden' vindt plaats op 28 februari in Cheltenham, het laatste op 24 maart in het beroemde Rainbow theater in Londen." Tussen Cheltenham en Londen worden plaatsen als Glasgow, Newcastle en' Liverpool aangedaan. --- Gorgel %■ ■De samenstellers van' 1" „Ach de jaren, vijff tig" (vanavond radio Huil versurn I. 23.05 )uur) zijn I in de stoffige VARA-ar-1 chieven gedoken en terug| gekomen met bandjes van | de literaire programma's | „Boekenwijsheid" en I „Met en zonder omslag". I In de uitzending van van- I avond wordt een selectie f uit dit materiaal uitgezon- I den; u hoort de stemmen l'van Ed. Hoornik; Bert | Voeten, Anna Blaman, Si||mon Carmiggelt, Godfried I Bomans en Lucebert. Bo| vendien gaat de kinder-1 - koorvertolking van de | „Blauwbilgordel" van-