De ervaringen van Sater rond toneelstuk over DAF Van onze verslaggever JAN HEIN de GROOT AMSTERDAM - „Als jullie iets in je stuk over ons en ons bedrijf zeggen dat niet waar is, krijg je een proces aan je broek". Met deze ondubbelzinnige boodschap. verlieten drie spelers van de toneelgroep SATER de Deurnese - villa van Hub 'van Doorn, stichter van DAF. Met zijn broer Wim had hij de SATER-spelers ontvangen, omdat de groep hét stuk Opkomst en neergang van een Hollands familiebedrijf in voorbereiding had. Een stuk, handelend over de geschiedenis van DAF, dat veel vooronderzoek vereiste. ■ :..:;":.".": -,:,; . Over: het moeilijke begin van het bedrijf was voldoende bekend. Want over het heroïsche verhaal; van. dat ■ kleine werkplaatsje dat uitgroeide tot een grote fabriek is in vele toonaarden. - gepraat en geschreven. Dan - komt i de oorlog. En daar wordt het' verhaal al veel vager. DAF kwam uit de oorlog groter dan ooit tevoorschijn. Dat • riep toen vragen op. Vragen,- waarop maar weinig antwoorden' kwamen, omdat "de zuivering" na de oorlog een groot fiasco werd. Wat zuivering, was de gedachte, het land moet worden opgebouwd en daarin moeten de grote industrieën de ; hoofdrol spelen. . De vragen bleven dus, hoewel in de loop der jaren kwam vast te staan dat DAF danig had gecollaboreerd. Ook uit het onderzoek voor' SATER, uitgevoerd door Mark van der Varst, kwam dat vast te staan. . Er zij hier op gewezen dat de. oorlogsepisode . slechts een onderdeel is in het stuk over de. geschiedenis van DAF, Wel een belangrijk onderdeel, om-, dat het het meest illustratief is voor de mentaliteit van een ondernemer, die voor "de ondernemer" staat Enerzijds is het type mens in het geding, anderzijds het (kapitalistische) systeem waarin hij functioneert. Wie nu wat maakt of wat nu wie vormt, zal inderdaad'niet duidelijk gescheiden kunnen worden, maar dat aan beiden' "het bederf" ten grondslag ligt, wordt in; de' voorstelling van SATER duidelijk. ' In'" 1961 verongelukte öe schrijver Antori Coolen.'Coo-; leri en ÏDAF hadden na de oorlog processen tegen elkaar gevoerd. In die processen is het nooit gegaan om WAT Coolen had;in te brengen tegen DAF, maar altijd om het HOE. Daar heeft hij altijd het loodje;, moeten • leggen - in" het juridisch steekspel. • . Scène uit Opkomst en neergang van een Nederlands familiebedrijf. "Meneer Jan" (Hub van Doorne dus) in het midden. '•.•",•.. •■■' ':v'~-y ■' •'":. ..-. y', .... . .-...■■'. ;.... ■ -.:,>.'.- .. ■ ".,.-': yr •;'■ ■ ■/.>'• .'"•■■>. V: > ?•••-.•--• ..' --- Gevallen? ■In 1961 overleed' Coolen een maand nadat hij op 11 oktober ruim drie - uur bewusteloos langs de - spoorbaan Geldermalsen - Waardenburg had gelegen. Coolen was uit een trein, die 110 km .per uur reed gevallen. Gevallen? Een terechte vraag, omdat het. koffertje j met I belastend materiaal tegen . DAF. dat -de schrijver, bij „zich zou. hebben nooit is gevonden... In het stuk:van SATER nu wordt onomwonden, gesuggereerd dat Coolen op last van DAF uit de trein is geduwd. . Deze suggestie in verband gebracht met het directe dreigement: "als ; jullie | iets in je stuk over ons en ons bedrijf zeggen dat niet waar is, krijg je een proces aan je broek," maakt de conclusie verleidelijk dat Coolen dus.... enz.'••■'. ' Het zal wel al te gemakkelijk zijn. Na de première van Opkomst en neergang van een Hollands familiebedrijf hebben de Van Doorne's voor de Regionale Omroep Zuid verklaard "dat de familie geen aanleiding ziet stappen! tegen SATER te ondernemen." Maar ja, de Van Doorne's hebben het bij DAF niet meer voor het zeggen.; De sector personenwagens. -. is. overgenomen door Volvo, etr in de.vrachtwagensector maakt het Amerikaanse bedrijf. International Harvester de dienst uit.'Dus als die. buitenlandse bazen de zaak willen laten voor wat ze |is, zodat: als■-Üé-voorstelling eenmaal is uitgespeeld het hele verhaal weer, in de vergetelheid zakt, dan gebeurt dat. Vandaar ook s dat ■ SATER stelt: "wij hebben - met onze voorstelling de zaak weer eens door elkaar • gerammeld.- Nu zou ze door een ander, want dat is onze taak - als toneelgroep ', niet,, moeten. worden voortgezet" Dé zonen. van Anton Coolen willen de zaak niet nog eens oprakelen. Professor Nagel, de schrijver ; J.' B. Charles,r die Coolen op zijn ziekbed : zou hebben gesproken, verwees na wat hij in het verleden:over DAF heeft gepubliceerd. Desgevraagd zei hij zich niet te herinneren '; Coolen 'in ■ die maand' te hebben bezocht, al kende hij uiteraard '■ wel het verhaal' •...'.* r. -■'• Mr. Cammelbeeck, de verdediger van ' Coolen in; de naoorlogse processen tegen DAF en ■'■' huisvriend vertelde' '„er nooit van te hebben gehoord.". Dit alles ;is SATER gebleken in een onderzoek, dat niet al te diepgaand kon zijn, omdat er niet over. voldoende tijd en geld werd beschikt.. tv'^.v"i6S«» --- Ontvangst -Het is trouwens een vrolijke ontvangst geworden bij Wim 'en Hub van Doorne. Met typische Brabantse gastvrijheid werden de drie leden van de toneelgroep ~ ontvangen. Het hele ■; jongensboekenverhaal van de bij Philips afgekeurde, monteur, die een wereldconcern ■ stichtte werd. bloemrijk uit..' de . doeken gedaan. De kernvragen over de-.-.oorlog werden afgedaan als loze geruchten. :- •■;■<: ':-..;':>: Wel wist Hub de -mensen van SATER te illustreren wat „verzet" nu' eigenlijk was en welke rol hij daarin had gespeeld." .'.. •; - -f» , . „Hij « vertelde . het verhaal over' de bijeenkomst van ■ de notabelen van Deume, waarin de burgemeester onthulde dat de, volgende dag vijftig mannen uit het. dorp - door de Duitsers zouden worden opgepakt om in Duitsland te werk te .worden gesteld. Geef mij dié lijst met namen, had Hub gezegd. - En die I zelfde avond was hij alle adressen langs gegaan om de mensen te tippen onder te duiken. De Duitsers voelden zich de .volgende dag grotelijks belazerd en interneerden de burgemeesters Dat ging Hub te ver. Hij liep alle kroegen van'Deürne af, ging er op de tafels staan en .vroeg vijftig vrijwilligers,- zodat de burgemeester.vrij zou komen. Er meldden zich driehonderd ï mannen, f die.■. naar Duitsland;; werden vervoerd.' Dat was verzet, zei Hub. ■"''' :■j Broer Wim hoorde het verhaal kennelijk voor het eerst. Daar weet"ik.niets van," zei hij, daar heb je nooit iets. van verteld. Waarop Hub' zei:y,lk heb jou zoveel nooit verteld", i Het was; niet xdé enige schokkende ervaring die i SATER ten huize'van Hub'1 van Doorne' opdeed. In het stuk' is Hub j „meneer ." Jan". • y Zijn vrouw is ' „Emma"."-. Van • die vrouw, is weinig;of niets bekend. | Mevrouw Philips ] bijvoorbeeld is in Eindhoven bekend. Mevrouw. Van Doorne is een: onbekende*, SATER "heeft, haar dus „bedacht", omdat zij in het stuk een rol moest vervullen. "Actrice Yvonne Petit storid. voor de moeilijke. taak, die vrouw gestalte te geven/ Wie schetst de verbazing dat „het portret" bijna naar de realiteit getekend bleek. Mevrouw Van Doorne werd „opgetrommeld" om de bestellingen van, de dames en heren op te nemen en verder stand by te zijn als er opnieuw verfrissingen moesten worden aangerukt Verder kwam ze in het stuk niet voor. . --- 'Jij kent hem' Na uren praten, moest Hub even weg, wat één van de acteurs de gelegenheid gaf aan Wim te.vragen: „Als wij een stuk over DAF ■■ maken, dat Hub niet bevalt,' is hij in staat een eigen toneelgroep' op te richten om een tegenstuk jte spelen, nietwaar?" ■ Waarop Wim zei: „Jij j kent hem," ' Een andere - typerende gebeurtenis speelde zich _ tijdens de première af. Als het jonge vakbondslid ■ zijn aanstaande schoonvader, werknemer-vanhet-eerste-uur bij DAF, wijst op het raadselachtige" verongelukken .van ■', Anton j Coolen, staat een boom van een man op uit het, publiek,; loopt de tribune af oud-minister van marine. H \ : ■ Hét huwelijk vond plaats op ■ de boerderij van Warner, de Atoka-farm, ■ waar het bruidspaar volgend jaar zal gaan. wonen na eerst enige omzwervingen te hebben - gemaakt • Begin deze week; reizen Liz en John naar Israël, waar hij een bos zal „dopen" ter.'... gelegenheid. ' van fyt het 200-jarig bestaan van de Verenigde , Staten en. zij eregast zal zijn aan een diner ten bate van een ziekenhuis. ; ;v.C De eigenlijke. huwelijksreis gaat naar'Liz'. geboorteland, Engeland. Voor j het kerstfeest tref ren de Warners; in het Zwitserse Gstaad hun zeven kinderen. : De bruid droeg' tijdens de plechtigheid een cashmere ja-; pon op knielengte die zij omschreef als „de kleur van heide met een tweed mantel' in alle. kleuren ".van | het platteland," afgezet met grijs bont." ' - : Richard Burton, de man met .wie Liz :■ twee i keer was, ge trouwd, belde het jonge paar 'op om het „alle geluk" toe te wensen. ..' ,'. , ■,". Burton' zelf is i ook al hertrouwd. Met mannequin Suzy Hunt, ex-echtgenote van autocoureur James Hunt. j . . Nu bent u weer helemaal op , de hoogte met het wel en wee 'van de internationale jet-set. ; Alle zeven op een rij: 1 Conrad Hiltón jr.', 2 Michael Wilding, 3 Mike Todd, 4 Eddie Fisher,sen6Rkhardßürton;7John Warner...... ..... ; - ':!\'.vju,:.:■', ; --- Jacky 2 keer 'Ditiszedan, Jacqueline Bisset,die binnenkort de rol van Jacky ; Onassis zal spelen -in de film The : Greek Tycoon. Ze is thans bezig met opnames voor de film The Deep,;. naar het boek van Peter Benchley, diemetJaws, vxreldberoemd werd. .'■■■'. "'••'. --- Tommy Bolin dood in hotel ' De Amerikaanse rock gitarist Tommy Bolin, 25 jaar, is zaterdag dood in zijn hotelkai'.. Mer in.- Miami Beach aange-". , troffen. Hij was. teruggekeerd, ' van' een concert dat hij ■ met' ■ zijn eigen' groep en die; van: Jeff Beek had gegeven. '. • (Voordat hij naar bed ging, dronk. hij ? een paar borrels.. Evwn later constateerde zijn vriendin, die de politie waar-., schuwde,: dat hij ' niet meer ademde. ■