ACHT VAN DE POËZIE: DICHTERS CLOWNS, MESSENWERPERS EN... Ton Lebbink, dichter met muziek hoor FRANK VAN DIJL VEER ZULLEN Belgiijie en Nederlandse poiïéliefhebbers hun bed iet sien voor het krieken jn de dag. Meer dan deri dichters demonstreren, 0 stop, de Macht van de $zie, want 't is de Nacht inde Poëzie, zaterdag . •ntt negentien nul nul uur i zondag nul vier nul nul ut, plaats van handeling iitziekcentrum Vredenirgte Utrecht. Wie er komen: James Bordello ;ora Lannoy, Herman de Co■nck, Frank de Crits, Gust Gils, ]ara Haesaert, Miriam van (te, Johan Joos, Marcel van Jaele, Bert Popelier, Pjeeroo loobjee, Eddy van Vliet, Freddy (Vree, Marcel Wauters en ' \ Iris Yperman uit België. En J. Bernlef, Rein Bloem, ,: ': iemco Campert, Bart Chabot, ;ules Deelder, Johnny van loom, Jacob Groot, Heleen Hilliring, Ton Lebbink, Lizzy Sara (ay, Neeltje Maria Min, Drs P., Ihomas Rap, Jean-Pierre Ra.ie, Martin Veltman, Levi Weeaoedt, Driek van Wissen en Juia S. With uit Nederland. Namen die veel afwisseling beiven, en alsof dat nog niet geicg is: er is ook muziek van De iblharding, Vera Beths & Reinst de Leeuw, Kamagurka & De .'laamse Primitieven etc, er zijn lowns (andere dan de dichters), marddansers en messen- en ijlenwerpers (andere dan de ' litici). Dit alles voor de somma an/15, daar heb je tegenwoor- Iq nog geen boek voor. Herstel: het boekje Luchtkaste»it van Ton Lebbink, zo pas vershenen bij de jonge Amsterlamse uitgever Guus Bauer, die iet motto 'Fremant Omnes Li:et, Dicam Quo Sentio' voert, iost slechts ƒ 12,50. Onder dezelfie titel is ook een langspeelplaat an Ton Lebbink verschenen op 31cssure Records, gedistribueerd loor Ariola. 'n Dichter met een boek en een plaat: dat is nieuws. Daarom ïhakelen we nu snel over naar... AMSTERDAM — "Nou, nee 'oor, Ik ben geen punkdichter. Ik leb er over nagedacht hoe ik nezelf moet noemen: tape-dich- X moderne dichter, disco-dichïr... Ik houd het maar op performer. Er is geen goed Nederlands wd voor. Ik had nog ritmer V. ïedacht, maar dat is te gekunsild," zegt Ton Lebbink (38), hoofdstedelijk dichter in op-. iomst. Hoe 't zo gekomen is: "Ik had ïn plaat van Public Image kuis, die draaide ik op 33 in (laats van 45 toeren; Daar heb ik ten tekst op geschreven. 'Vol (as. Toen heb ik een paar geiichtjes voorgedragen tijdens Mi talentenshow in Paradiso, 'sar ik portier was en dat sloeg "el aan. Ik ben gevraagd om op (treden in de Spiegeltent tijfels One World Poetry. ' De andere dichters daar ston•w heel droog uit een boekje w te lezen. Toen kwam Ton tobink met een achtergrondta*je, en met teksten om om te «hen!" ... ' \. ..':' We bestellen een kop koffie bij ; de ober-met-ochtendhumeur, een man die zich bij zijn beroepskeuze niet voldoende heeft laten . : voorlichten, 'r' Lebbink: „Ik heb alle teksten uit mijn hoofd geleerd, omdat ik . mijn handen en mijn ogeri vrij wil hebben, net als Jules Deelder van wie ik zeer onder de indruk ben." • --■ . .; :,s,;£? Als drummer sloot Ton Lebbink zich aan bij de Amsterdamse band Meccano en hij heeft ook nog een blauwe maandag in de punkgroep Loulou Zoulou & The Wisc Guys gespeeld. „Daar heb ik veel van geleerd. Ik heb er een sterk ritme-gevoel aan overge- •'.• ■ houden. Invloeden: het absurde van Hauser Orkater spreekt me wel aan, Cees Buddlngh, Neerlands Hoop, vooral in het begin. Meccano was net uit elkaar toen we besloten om een plaat te maken. Eerst zou het een single worden, maar het is uitgegroeid . tot een langspeelplaat. Hij is he-... lemaal in eigen beheer gemaakt. Met Ariola heb ik een licentiecontract gesloten. Van elk nummer op de plaat heb ik de achtergrondmuziek opnieuw gemengd, de drums eraf gehaald bijvoorbeeld, de effecten wat aangedikt. ■ Op het toneel sla ik zelf op drums, heel fijn. Zo ben ik tot die versierde gedichten gekomen." 1 De ex-portier van Paradiso kwam door zijn werk telkens in contact met de goede mensen. Op een zondagmiddag moest hij optreden in het Vondelpark: er wa-ren 1500 mensen, het werd een groot succes, en voordat hij het wist stond hij twee avonden achter elkaar in Carré in het voor-. programa van Grace Jones, die ■ hem ook nog mee naar Antwerpen sleepte. „Zoiets is ongekend. Ook het applaus wordt drie-dimensionaal als je kleine zalen bent gewend. In Antwerpen begon men op het laatst wel te fluiten: ik denk dat het Walen waren. Nu kan ik overal terecht."-- -„, .. „—. ■- "Ik doe soms maanden over één gedicht. Ik begin te schrijven zonder te wéten waarover 't gaat, meer om in een bepaald ritme te komen. Verder heb Ik altijd een notitieboekje bij me voor losse invallen. Als ik een- ; maal een duidelijk beeld voor ogen heb, dan lukt het wel." Lebbink heeft altijd al geschreven: "omdat ik 't leuk vond. Tien jaar geleden had ik samen met een paar vrienden een blaadje, •Circus Florijn, 't had een oplage van 60 stuks. Leuke dingetjes, grapjes in korte verhaaltjes.... Ik ben me nog aan het ontwikkelen, probeer er zo langzamerhand ? wel wat filosofietjes door te drukken, tot onverwachte wendingen te komen om het boven het gewone niveau uit te tillen. Ik ben heel kritisch op mezelf, als het drammerig wordt schrap ik het weg, 't moet heel open zijn, de mensen moeten er hun eigen interpretatie aan kunnen geven. Als een nummer helemaal nieuw is en ik ben er tevreden over, loop ik echt wel een paar dagen te glimmen." Ook de muziek schrijft Ton Lebbink zelf. Hij maakt veel gebruik van electronische apparatuur: "Die dingen zijn uitgevonden, dan moet je ze ook gebrui- >.: ken." Met zn 38 jaar heelt Lebbink "een heleboel baantjes" gehad. Op 1 januari heeft hij zich uitgeroepen tot professioneel dichter, "ook al omdat ik werd ontslagen bij Paradiso. Ik was er haast nooit, had te veel optredens. Nu moet ik een hoop regelen met de belastingen, een zelfstandig* heidsverklaring halen etc, nou ja, voorlopig komt er geld binnen." •. . ■■_.;: ~:'• De meeste schrijvers en dichters werken aan een boek. Jij niet?' .',/:•'■ •• r? 4 '".;V^;-: "Nee, een plaat heeft 't voordeel dat ze je kunnen horen, en met muziek kan ik de sfeer aangeven. Het boekje Luchtkastelen is er gekomen naar aanleiding van de plaat. Maar ik schrijf ook wel om gewoon te publiceren, dingen die ik niet kan uitvoeren. Zingen? Ja, dat doe ik ook een beetje, expres vals," zegt Ton Lebbink. .. ..';.:;;- Ton Lebbink wil wat doen tegen het ''nieuwe calvinisme": "PSP-ers", punks, of mensen die het over sexisme hebben in verband met BH-advertenties, dat zijn heel strenge mensen, dat zijn de nieuwe calvinisten. Daar wil ik mild iets over zeggen. Als ik het hard doe, word ik zelf ook zon dominee. ■ "■;;;■': ■ ;,Ik zie de boe-roepers al zitten. Maar dat geeft niet, dat hoort ZO." i - ■': •*::'•;■: Ah, daar is de ober met de koffie. ' z ', :■■ v- :- -:, :■;■•, -■ Ton Lebbink: luchtkastelen. (Foto Frits Droog) --- Klei-koningin DE KONINGIN is ook maar een. mens, vindt keramiste Madeleen Brinkman. Alle Plechtstatigheid, al Jet mooie dat niet Jent mooi is ontbreekt dan ook in je twaalf kleioeeldjesdie ze van Beatrix heeft gemaakt. Stevige benen hebben de klei-, ; Koninginnetjes, omdat Beatrix j oeht stevige benen neeft'. Jaren terug Jiaakte Madeleen : Brinkman een 'soortgelijke serie van (toen) koriin-1 Sm Juliana. Twee «van zijn in rijksmuseum 't Loo terechtgekomen. Beatrix sprak haar °°fspronkelijk niet »an maar later, "adat ze foto's en materiaal van het nieuwe «aatshoofd was jaan verzamelen, . wam daar verandering in: De '*aaKßeatrixen Jy™ op het ogen-i •ff1? zien bij gaf« Lieve hemel. 'toot je hoofd niet' in Amsterdam . (Vijzelgracht 6—B). Beatrix weet dat ze er staat ;'.'*;.■: ' maar is nog niet langs geweest. Tot' 2 maart heeft ze de kans.. ' --- Berliner Luft waait door Nederland door FRANK VAN DIJL Wisselwerking tussen twee culturele metropolen AMSTERDAM — De culturele wisselwerking tussen Amsterdam en Berlijn in de jaren van 1920 tot 1940 wordt van vele kanten belicht in een stroom van manifestaties die vanaf nu tot ver in de zomer een aantal grote Nederlandse steden overspoelt. Meer dan twee jaar is het Goethe Institut bezig geweest met de voorbereiding yan het project Berlijn-Amsterdam waarin architectuur, beeldende kunst, film, literatuur, muziek en theater aan bod zullen komen. De lijst van medewerkende instanties telt ruim vijftig namen, waaronder die van de uitgeverijen Querido en Van Gennep, de i VPRO- en NOS-televisie en de stichting Bzztóh. "."■;. Berlijn-Amsterdam 1920-1940 gaat op 27 februari officieel van/ start, en nu al wordt gesproken «ver de grootste culturele manifestatie in ons land van na de oorlog. :»• De studies die noodzakelijk wa- : ren voor het voorbereiden van de verschillende tentoonstellingen, voorstellingen, concerten en andere 'manifestaties resulteerden in het boek Berlijn-Amsterdam: wisselwerkingen dat een dezer dagen uitkomt bij uitgeverij Querido. Het boek dient tevens als catalogus; het telt ?;!>?! meer dan driehonderd bladzij-.'; fr den. Bij Van Gennep verschijnt het boek Nederland en het Duitse Exil 1933-1940, over de Duitse , schrijvers en journalisten die na de machtsovername door Hitler jj hun toevlucht zochten in Amster- In alle onderdelen van de groots' opgezette manifestatie staat het jaartal 1933 min of meer centraal. Vóór dat rampjaar gold ' Berlijn als een cultureel mekka dat kunstenaars uit de hele. we-' reld aantrok. Ook veel Amsterdamse kunstenaars vestigden zich in Berlijn." Onder hen bc-;-:' vond zich Arthur Lehning, die in 1922 besloot geschiedenis te gaan studeren aan de Friedrich Wil- i helm Universitat..: -, v .: Hij schreef over de toenmalige hoofdstad van Duitsland: „Maar. buiten de collegezalen was er Berlijn, met de nerveuze en dynamische atmosfeer, die deze wereldstad kenmerkte in die da- . gen na een verloren oorlog, een ■ mislukte, gefrustreerde revolutie en een latente contrarevolutie." : Aan de Berlijnse periode van ■ . Lehning heeft het Goethe Institut. in Amsterdam (Herengracht. 470) een tentoonstelling gewijd " die al op 26 februari opent. Uitgeverij Reflex heeft in verband hiermee het boek Internationale Revue i 10 van Kees van Wijk, r: dat beschouwd kan worden als een monografie over Arthur Lehning die de oprichter en hoofdre-- dacteur was van het avantgardetijdschrift i 10, tijdelijk met een tientje in prijs verla*agd. ■'■■■:■ In dit boek herinnert Lehning zich: ;,In Berlijn frequenteerden wij het Romanische Café, het .. ontmoetingscentrum van intellectuelen en kunstenaars; ook"■':■';.'.■ reeds door mijn werkzaamheden bij de uitgeverij Die Schmiede had ik allerlei schrijvers en dichters leren kennen. (..) Russische emigranten bevolkten West- Berlijn en hadden er hun eigen cafés, restaurants en cabarets, waaronder het beroemde Der blaue Vogel. Een joods toneelgezelschap speelde Der Dybbuk. De kunstgalerij Der Sturm was nog steeds het centrum van de Iriter-. nationale avantgarde van de % beeldende kunst. ledere avond kon men ergens een film van Chaplin zien, maar het was ook 'L de tijd van het ontstaan van de Nibelungen en het imperium van deUFA." ..i-:,-,:. :..,;: Het Goethe Institut probeert met de Lehning-tentoonstelling deze dynamische sfeer opnieuw te , creëren. Andere tentoonstellingen zijn gewijd aan het theater in de cultuur van de tijd (Nederlands Theater Instituut, Heren- , gracht 166-168, Amsterdam), Nederlanders in Berlijn '-i- Duitsers in Nederland (Nederlands Filmmuseum, Vondelpark 3, Amsterdam), Duitsland-Nederland, wisselwerking 1920-1940 (Gemeentemuseum, Stadhouderslaan 41, Den Haag) en verkiezingsaffiches uit de jaren twintig en dertig uit Duitsland en Nederland (Nieuwe Kerk, Dam, Amster- ? dam).;":?-;' .■»VJé:. ■ : .;.;.= .-i '::■£('•■} Het blijft niet bij tentoonstellin- ; gen alleen. Van 27 februari tot 7 maart kan in het Amsterdamse Sonesta Hotel in Berlijnse sfeer worden gedineerd. Op 5 en 6 april spreekt Gerda Meyerink met Hermann Kesten en Fritz Landshoff over emigrantenliteratuur in resp. het Goethe Institut te Amsterdam en het Hot Theater in Den Haag. Op 19 mei lezen Elisabeth Augustin en Konrad Merz in Amsterdam voor uit eigen werk, en tussendoor zijn in het Goethe Institut aldaar films en videobanden te zien die Verband houden met het thema van. de emigrantenliteratuur. Theater en cabaret zijn ook vertegenwoordigd. Op 23 februari: gaat in De Kleine Komedie het stuk Inde bruidsdagen van '87 van Dick Walda in première. In, Amsterdam, Den Haag en Rot- i. terdam wordt in april het caba-." ret Zwischen Kritik und Widërstand gespeeld, in mei het muziektheater Gebed zonder end. In juni is er de speciale cabaretproduktie Nelson Revue, en het Handke/Weiss Gezelschap speelt Mephisto, een toneelbewerking van de gelijknamige roman uit 1936 van Klaus Mann. - Samen met het Studentensymfonieorkest Sweelinck en het Am-. sterdamse Universiteitskoor brengt hetzelfde gezelschap het • stuk Der Flug der Lindbergh's • (Der Ozeanflug) van Bertolt \"'j '. Brecht en Kurt Weill in Neder- . landse première. Arthur Lehning Fritz Lang (in 1969) 'Bertolt Brecht (in 1922) --- Willy Corsari Een uitgebreid programmaboek-' je geeft een overzicht van de ; films die tijdens de manifestatief Berlijn-Amsterdam in verschil» g lende Steden te zien zijn. Opval- < lende produkties zijn de Duitse : ' speelfilm Berlin Alexanderplatz uit 1931 (dus niet de versie van Passbinder die door de VPRO werd uitgezonden) waarvoor Alfred Döblin zelf het scenario .-'■'•; heeft geschreven, Metropolis van Fritz Lang en Die Nibelungen — Ein Deutsches Heldenlied, eveneens van Lang. Er staan ook Nederlandse films uit de jaren twintig en dertig op het programma, waaronder Het meisje met den blauwen hoed uit 1934, De spooktrein uit 1939 en Nieuwe gronden van Joris Ivens uit 1934. De naar de roman van Willy Corsari in 1935 gemaakte speelfilm Het mysterie van de i Mondschein-sonate is ook te zien. De schrijfster sprak zich onlangs over dit produkt in negatieve zin uit. ':.ï-"-': • Tenslotte werd ook een aantal.>;l nazipropaganda-films op het ■'). programma gezet. Ze worden op 11,12 en 13 mei getoond in het i Nederlands Filmmuseum in Amsterdam. ' Het Residentie Orkest speelt op 19 maart in het Koninklijk Conservatorium in Den Haag en op de twintigste in het Concertge-, : bouw in Amsterdam onder lei-T ding van Reinbert de Leeuw een programma onder de titel Berlijn in de jaren twintig. Er is j hier en daar ook hedendaagse muziek te horen van het No Set Ensemble en de Gruppe Neue .. Musik, beide uit Berlijn. ■',:. In de Meervaart in Amsterdam wordt tenslotte in juni een Bér-'i;: lijns festival gehouden onder de titel Ich bin ein Amsterdamer und ich stehe auf Berlin. Het betreft hier een cultureel programma uit het Berlijn van nu met \ theater, concerten, tentoonstel*.', lingen en film. : > Volgend jaar wordt de hele manifestatie Berlijn-Amsterdam nog eens dunnetjes overgedaan, in Berlijn. ■;%•* ---