Boter op 't hoofd .Welnu, al meteen op de eerste bladzijde van hun samenvatting komen Buur, Lakeman en Van der Meer op de proppen met de ongeveer 73.000 gulden, waarvoor Van der Vliet Wernink gratis verbouwd zou hebben in het toenmalige Hilversumse huis van directeur Wegerif. Een klassiek voorbeeld van een sjoemelende directeur, maar de onderzoekers brengen dit feit in een breder verband. „De commissarissen hebben nimmer in het door de directie gevoerde beleid ingegrepen," stellen ze. Ze denken. dat de commissarissen directeur Wegerif al die jaren maar. hun gang hebben laten gaan, omdat zij zelf boter op hun hoofd nadoen. Het rapport: „Het feit dat de leden van de raad van commissarissen in 1973-1974 akkoord zijn gegaan met het niet betalen door de heer Wegerif van een bedrag van circa ƒ73.000, dat hij wegens verbouw, van zijn villa verschuldigd was, kan naar het oordeel der commissie het functioneren van deze commissarissen in latere jaren niet hebben bevorderd". --- Betonnen vloerplaten Van der Vliet Wernink had in de periode-Wegerif een merkwaardige desastreuze verhouding met betonnen vloerplaten. Het bedrijf kocht uit een failliete boedel in Mülheim een vloerplatenfabriek. Men trok voor de fabriek een nieuwe directeur aan die betrouwbaar werd geacht, maar al snel met 4,5 miljoen gulden uit het, bedrijf vertrok en nooit meer teruggezien werd. „Dat is de zwarte bladzijde in onze geschiedenis," zou Wegerif later in een interview in Cobouw Magazine zeggen. De onderzoekers zeggen dat het concern op de aankoop van de Duitse vloerplatenfabrlek, die overigens al snel dicht ging, ook nog eens vijf miljoen verloren had. Wegerif schuift dat bedrag voor het gemak ook maar op last van die onbetrouwbaar gebleken directeur. "De directeur van dat bedrijf heeft ons bedonderd, wat ons zo'n slordige tien miljoen gulden heeft i gekost. Hij zit volgens berichten ergens in Iran," aldus Wegerif in hetzelfde interview. Lakeman stelt dat het concern fraudeverlies van 4,5 miljoen "door manipulaties in de jaarrekening tot ƒ850.000 terugbracht". Bovendien is zomaar 2 miljoen gulden in de boeken als extra winst opgevoerd. Het rapport: "Men zei: de fabriek die we voor zo- en' zoveel hebben gekocht is eigenlijk veel meer waard en het verschil tellen we bij het exploitatieresultaat op". Toen de fabriek gesloten moest worden bij gebrek aan winst, slechts één jaar later, werd die 2 miljoen als buitengewone last in de jaarrekening verantwoord. "Een wel zeer opmerkelijke boekhoudkundige bewerking," meent Lakeman. . • Het hoeft geen betoog dat directie, commissarissen, accountants en advokaten dit soort dingen in de bijlagen bij het rapport bestrijden, maar ze doen dat zo omstandig dat het onduidelijk blijft en meer op het leggen van rookgordijnen lijkt. Lakeman gelooft er in ieder geval niets van, getuige zijn definitieve rapport. VanderVliet Wernink bouwde in 1979 in Oudenbosch oofr nog een geheel nieuwe vloerplatenfabriek voor 6 miljoen gulden. Dit. terwijl de bank geen cent meer gaf en er ook geen uitzicht was op vrijgevigheid van andere financiers, stelt het rapport. Het concern zou een eigen, nieuw fabricageproces voor dit soort platen hebben ontwikkeld, werd gesteld, en nog lang werd volgehouden dat het een succes was. Terwijl de fabriek nooit en te nimmer één bruik-' bare vloerplaat heeft opgeleverd, mogen de benadeelde aandeelhouders nu in het rapport van Lakeman lezen. ■ In 1977 was de onderneming begonnen zeer veel woningen op eigen initiatief te bouwen. Kopers moesten. later gevonden worden. Zeer duur dus,' vooral "aan rentelasten, zeker toen de huizenmarkt begon in te zakken. "Er is geen marktinzicht," zeggen de broers Van der .Vliet; daar later over in hun kritiek als grootaandeelhouders op directeur Wegerif. "Dit blijkt uit het feit dat de vennootschap pas vrijwel aan het eind van de speculatie-hausse voor privé-woningen in deze projectontwikkeling is gestapt." Nietes, vond Wegerif, - wij hebben die woningen juist als eerste van onze concurrenten in prijs laten zakken, zodat we het uiteindelijke verlies. nog aanzienlijk hebben kunnen beperken. Zo staan de meningen op alle punten recht tegenover elkaar en dat zal in de verdere strijd wel zó blijven. Over de onjuiste informatieverschaffing via persberichten en-aan aandeelhouders. Over rooskleurige ontwikkelingen terwijl het bedrijf in werkelijkheid al te diep in het dal gekomen was om er ooit nog uit te kunnen komen. Over de jaarrekeningen, die al helemaal geen juist inzicht gaven in de werkelijke toestand. --- Ongunstig Interpretatieverschillen zullen op dergelijke punten echter altijd mogelijk blijven. Lakeman en zijn collega's schrijven bijvoorbeeld, dat het geven van de juiste informatie over ongunstige .ontwikkelingen mensen kan alarmeren om het beleid eventueel nog te corrigeren.' Terwijl het concern redeneerde: voortijdige informatie over ongunstige ontwikkelingen kan de situatie er alleen maar slechter op maken. - De commissie van Lakeman had vooral' gehoopt duidelijkheid te krijgen over de veronderstelling, jaren geleden al geuit, dat topmensen van VanderVliet Wernink, wetend dat het slecht ging met het bedrijf en dat de aandelen die zij als directeur hadden, dus minder waard werden,: die aandelen snel verkocht hebben. Misbruik • maken: van voorwetenschap, heet dat. -;.'■• Lakeman heeft moeten constateren dat de "Vereniging voor de Effectenhandel evenmin als enige andere instantie in Nederland bevoegd of - in staat! is: zo'n onderzoek dwingend op te leggen". ? ; j • Niettemin meent zijn> commissie . te kunnen - zeggen dat "is vast komen te staan dat de heer.Wegerif tussen 14 augustus en 29 november 1979 in totaal 1600 aandelen ■ heeft verkocht " voor een • bedrag ' van ƒ158.000 in een periode dat hij als een der zeer weinigen op de hoogte was van de slechte resultatenontwikkeling ï der onderneming ,: terwijl -• hij tekort schoot in het algemeen bekend maken hiervan." r '•■■■'■ Daarbij past geheel de' beschuldiging van Lakeman dat Wegerif in de jaren daarvóór zijn directe ondergeschikten heeft geprest ook aandelen te kopen, terwijl zij de slechte financiële situatie niet kenden. Zij hadden hun aandelen dus nog toen het concern failliet ging en verloren baan én hun kapitaal. U . . Het rapport van. Lakeman vermeldt dat Van der Vliet Wernink op het eind van het bestaan anderhalf jaar lang het pensioenfonds voor. de 200 kantoor- en stafmedewerkers liet verslonzen, terwijl Wegerif zelf zijn pensioen tot in de puntjes geregeld had. . : Het salaris van. Wegerif bedroeg ƒ 520.000,- per jaar, waarvan 136.000 afging aan pensioenpremie. "Dit bedrag is ongeveer het dubbele van het bedrag dat gebruikelijk was voor ondernemingen ;'.-.- van r deze grootte;" ü aldus E het i I rapport. Ook'-rde ■*<■ ex-commissarissen vonden het aan de hoge kant; maar het zou verhinderen dat Wegerif door andere bedrijven werd weggekocht. . • . Dan komt de villa aan de Bachlaan in Hilversum aan de orde. Op een forse verbouwing, 'waarbij ook geknutseld«werd ,aan het, tuinhuis, paden en terrassen, in de tuin een vijver verscheen en Wegerif tenslotte boven de werkbank in zijn garage ;.;.' een..". gereedschapbord kreeg, hoefde hij uiteindelijk 73.000 gulden niet te betalen. Over "dit'op.het grote geheel van de affaire Van der Vliet Wernink luttele bedrag wordt veel over en weer geschreven tijdens de jaren van het onderzoek. ; l.i X'- Wegerif, die al die jaren heeft geweigerd met de onderzoekscommissie te praten omdat die alles op band wilde vastleggen, ■ komt ; pas eind augustus vorig jaar-met de zaak voor de draad. Hij geeft dan schriftelijk toe dat het bedrag hem is kwijtgescholden via een brief die verkeerd gedateerd was en op briefpapier van de verkeerde .werkmaatschappij is . getikt omdat een secretaresse zich wel vergist zal hebben... Lakeman: "Deze kredietnota hebben wij niet kunnen vinden in de administratie". --- DRIEJAAR ONDERZOEK De affaire-VanderVliet Wernink in een notedop. Niemand beter dan ex-directeur W. A. Wegerif van deze VA jaar geleden failliet gegane bouwonderneming weet de sfeer te schetsen die tot het eind van het bedrijf heeft geleid. Wegerif noteert: „De heer C. 3. van der Vliet, toen eveneens directeur van de MBU, naast , zijn functie van directeur Beheermaatschappij, liep op 25 augustus 1973 mijn kamer uit, huilend, nadat hij mij deelgenoot heeft gemaakt van de niet meer te verbergen grote verliezen bij de MBU en zoals hij zei: „Niet meer te stoppen gaten". Hij verliet het bedrijf, mij met de puinhoop achterlatend." De arme Wegerif. Nog geen acht jaar eerder was hij door diezelfde Van Vliet in diens bouwbedrijf binnengehaald om de tent te redden. En nu laat Van Vliet hem met de gebakken peren zitten. De ruzie tussen beide heren duurt tot op de dag van vandaag in alle hevigheid voort. Ondanks het feit dat de bouwonderneming Van der Vliet- Wernink, die uit hun samenwerking was ontsproten, dus alweer 3% jaar failliet is. De sfeer van haat en nijd, die wel móést leiden tot de ondergang van het concern, waar in de toptijd zo'n 850 mensen werkten, wordt tot in details beschreven in 'n duimendik boek, dat deze week is verschenen. De Fatale Jaren, heet dit boek, met als ondertitel: "Waarom ging Van der Vliet Wernink failliet?" Het is het verslag van een onderzoek, gedaan in opdracht van twee grootaandeelhouders, tevens oprichters, de al eerder genoemde C. J. van der Vliet en zijn broer L. van der Vliet. . De opdracht tot het onderzoek werd vandaag precies drie > jaar geleden gegeven door de aandeelhoudersvergadering van het toen al lang failliete concern VanderVliet Wernink. Een unieke zaak, zo'n aandeelhoudersvergadering als het faillissement al lang een feit - ' is. Maar de broers Van der vliet wilden genoegdoening, wilden nu eindelijk wel eens vastgesteld zien dat directeur Wegerif inderdaad hun geesteskind vermoord heeft. De aandeelhoudersvergadering benoemde een nieuwe Raad van Commissarissen en gaf die opdracht de onderzoekscommissie in te stellen. Aan het werk togen: de bekende SOBI-voorzitter Pieter Lakeman, Adrie Buur, directeur van het Economisch Instituut Bouwnijverheid en J. M. van. der Meer, ex-werknemer van VanderVUet Wernink. Hun rapport komt tot vernieti- gende conclusies over doen en vooral laten van niet alleen Wegerif, maar ook van de in- I en externe accountants van het bedrijf en van de oude Raad van Commissarissen, waarvan ook de huidige' staatssecretaris van Economische Zaken, Piet van Zeil, lid was. -..'-•".'' Deze onderzochte en zwaar ', bekritiseerde personen komen zelf weer met vernietigende -. oordelen over het onderzoek ' en over de methode die Lakeman en zijn collega's hebben toegepast. Die oordelen staan eerlijk in het rapport vermeld, maar de kritiek van de onderzochte personen luidt vervol- ■ gens weer dat Lakeman in zijn definitieve versie van het rapport te weinig rekening heeft gehouden met hun op- ' merkingen, ontkenningen en bewijzen van het tegendeel V van wat Lakeman beweert. Maar dat is ook geen wonder, • menen ze, omdat Lakeman nu eenmaal bevooroordeeld te werk is gegaan. Lakeman' schrijft vanuit een veronderstelling en doet het voorkomen of die veronderstelling wordt bewaarheid, meent bijvoorbeeld advokaat mr. J. H. Jonker, die in de affaire optreedt namens de oud-commissaris- ' sen.' „tSSSHBHBW Met grote, schrik hebben alle aangeklaagden tegen het eind van het onderzoek gehoord dat alles in een boek zou verschijnen en dat alles dus openbaar, zou worden. Zij wilden de pu- . blicatie van het. boek afwach-' ten, maar hebben alvast met' ; processen gedreigd. „Terzake moet ik alle rechten van kliënt voorbehouden,'' heet dat in nette advokaten-taal. --- 'Piet van Zeil' Er is nóg iets met een huis, namelijk dat van oud-commissaris Piet van Zeil, de huidige staatssecretaris van Economische Zaken. Van Zeil geeft toe dat twee werknemers van Van der Vliet '" Lakeman en zijn commissie schatten dit werk in totaal toch wel op enkele tienduizenden guldens, terwijl.Van Zeil er niet voor betaald . heeft. Maar Lakeman moet toegeven dat ook de curatoren in het faillissement: van Van der Vliet Wernink geen reden zagen alsnog een vordering tegen Van Zeil in te dienen. Het kan Van Zeil wel in een moeilijk parket hebben gebracht, meent! Lakeman. "De gang van zaken maakte het naar het oordeel der commissie voor de heer Van Zeil moeilijker onafhankelijk en kritisch ten opzichte van de directie te blijven functioneren. De heer Van Zeil is echter van mening dat het accepteren van deze hulp van de vennootschap zijn functioneren: niet in de weg heeft gestaan." --- Aandoenlijk ; Bij 'deze affaire komt ook nog een. aandoenlijk kantje van de politicus-commissaris .Van Zeil naar voren.: Pieter Lakeman noteert in zijn correspondentie dat het in het geval-Van Zeil ook al om een villa' zou gaan. Dat steekt Van Zeil, het is helemaal geen villa die hij heeft laten bouwen, vindt hij. Daar weet Lakeman wel raad op.' In zijn eerstvolgende brief aan Van Zeil snerpt hij: "Uw behuizing zal op uw verzoek niet met villa maar met woning worden aangeduid". --- Schadevergoeding? De affaire kan ook van de kant van de benadeelden nog een spectaculair vervolg krijgen. Het rapport van Lakeman verschijnt nu, omdat het ook deze week op de agenda staat van een nieuwe aandeelhoudersvergadering van VanderVUet Wernink Beheer NV U. (in liquidtie). , In een begeleidende brief ; maakt de Raad van Commissarissen de aandeelhouders er op attent dat zij nu de mogelijkheid hebben tegen de voormalige directeur Wegerif en/ ; of tegen de voormalige commissarissen een schadever- . goedingsvordering in te stellen. „De Raad van Commissarissen ziet daar voor zichzelf geen taak," besluit de brief. De oorlog om de waarheid rond het failliet van Vander- ' Vliet Wernink duurt nog onverminderd voort. . Over het verdwijnen van vele tientallen miljoenen, maar ;. ook over de herenkamer, het tweede terras, de wijnrekken , en de spiegels in de badkamer van de gehate ex-directeur Wegerif. ; : --- Opvolging door JAN EIJKELBOOM De laatste tijd duiken er steeds weer geruchten en beschouwingen op over de vraag: wie moet drs. J. M. den Uyl opvolgen? Omdat niemand tot nu toe met het juiste antwoord is gekomen, zal ik het dan maar doen: Joop den Uyl moet worden opgevolgd door Joop den Uyl. jfim Den Uyl is nu de onbetwiste leider (zonder hoofdletter) van zijn partij, van zijn fractie en van de hele oppositie. Hij is nog altijd slim en energiek in de weer en aan zijn integriteit wordt alleen getwijfeld door ultra-rechts, met die . verhalen over een geheime bungalow in het buitenland en zo (een verkapte wraakoefening waarschijnlijk op de . hem ten onrechte aangewreven ontluistering van prins Bernhard). Den Uyl te oud? Zo lang hij nog gezond is, vind ik dat een slecht argument tegen: hem. In sommige culturen — de Chinese bij voorbeeld — geldt wijsheid als een soort automatische eigenschap van de ouderdom. Natuurlijk is dat niet zo, althans lang niet altijd. Maar de omgekeerde opvatting, dat bejaarden eigenlijk overbodige burgers zijn, is even absurd. En dan, wat is bejaard in onze samenleving? Vroeger, toen veel mannen tot hun zeventigste moesten werken, zagen ze er vaak op hun veertigste al uit als oude baasjes; nu ze kort na hun zestigste in de VUT moeten of willen gaan, zien we ze vaak op hun zeventigste nog welgemoed rondstappen. Ik verheug me nu al op hun schouwspel — nogmaals, als hij in goede gezondheid blijft verkeren — van Den Uyl als regeringsleider in 1986, of zoveel eerder als de Here moge geven. Hoe zal hij zijn critici van zich afschudden! Met hoeveel plannen en nieuwe ideeën zal hij weer aan komen dragen, niet altijd even goed of haalbaar' misschien, maar toch steeds weer getuigend van inspiratie en de wil om het er niet bij te laten zitten, en de onwil om zich te laten regeren door de cijfers van de an- Ti-politieke bankiers. > Een andere reden om Den Uyl zichzelf te laten opvolgen, is het gemanoeuvreer van de zogenaamde kroonprinsen en hun gevolg. Als Den Uyl al moet worden opgevolgd, dan' zal dat in elk geval moeten - 2, gebeuren door een van de i capabele mensen die niet staan te dringen, die echt en ,".' niet quasi over de streep moeten worden getrokken. Door Wim Kok bijvoorbeeld, en niet door Marcel van Dam, om maar iemand te noemen. - Waarom eigenlijk niet Van f Dam, om opnieuw lemand te. noemen? Een bekwaam poli- • ticus ongetwijfeld, hoogst intelligent, ook hoog scorend in' de opiniepeilingen. Maar over dat laatste heb ik nu mijn twijfels. lemand als Van Dam zal niet blijven scoren. Hij is , niet iemand die blijvend respect en diepe genegenheid „. oproept, zoals Den Uyl. 'Hij houdt niet voldoende van mensen om dit goed te kun-, ' nen doen,' zei iemand van ' zijn fractiegenoten onlangs .- in de Haagse Post. Zo is het, denk ik, die hem niet van nabij meemaakt, maar die".."-' toch intuïtief denkt dat het ' merendeel van zijn medemensen hem gestolen kan worden. ~, L Dat intuitieve reageren op publieke figuren kan men op rationele gronden verwerpen, maar het belang ervan is buitengewoon groot. Dat ziet , men aan een andere opvol- ,' - gingskwestie: die van Wibo van de Linde bij de AVRO. De integere Jaap van Meekren gaat om hem weg; een deel van het AVRO-personeel : heeft staan huilen toen men " van Wibo's benoeming hoor-, de.' ,-,&■*.£: :'.:>":?s>; Waarom? Is van de Linde aantoonbaar oneerlijk, kwaadaardig, gewetenloos? - Ik geloof niet dat dat er zoveel toe doet. Maar zodra die man in beeld komt, weten de. meeste mensen intuïtief: deze man houdt maar van één persoon, en die persoon heet. Wibo van de Linde. Zulke mensen deugen niet voor het leiderschap in deze - tijd, nu de Leider nodig van -■■,> de deur moet worden gehouden. h ■ '.- ■ , ■■ 'i --- AVRO-conflict over mes en vork Wat is er in Godsnaam bij de AVRO verkeerd gegaan? We •hadden toch al honderden Jaren geleden afgesproken, dat bij rechts, wanneer en waar ter wereld ook, de strijd om de macht altijd vermeden zou worden. En als dèt bij hoge uitzondering al onmogelijk zou zijn, zou de machtsstrijd in elk geval geruisloos dienente verlopen. Dat is nu eenmaal de rolverdeling tussen links en rechts: links rolt vechtend over., straat, rechts houdt de vuile was binnen. Daarom ook houdt rechts altijd de macht, al mag links nu en dan een incidenteel succesje boeken, want je moet ze zoet houden, anders gebeuren er ongelukken. Het doet er ook vaak bij rechts niet toe wie in persoon de macht heeft, want macht wordt collectief uitgeoefend, al belijdt men dagelijks zijn afkeer van collectieven. Neem zo'n voorzitter Wallis de Vries, ooit staatssecretaris voor niets meer of minder dan sportzaken en bij elk Nl- PO-bekendheidsonderzoek .... niet bekend bij 99,7% van de Nederlanders. De geknipte opvolger derhalve van M. J. Keyzer, ooit staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat, die zichzelf destijds bij uit- . stek voor een hoge omroepfunctie geschikt achtte, omdat hij "al zoveel met communicatie te maken had gehad." Of neem algemeen direkteur H. A. Christern, van wie in Utrecht en Amsterdam niemand zal beweren dat hij zijn functies van hoofddirekteur van het Utrechts Nieuwsblad of van De Perscombinatie op onvergetelijke wijze heeft uitgeoefend. Of neem S. K. van der Zee, altijd stil blijven staan bij de Axel en de dubbele Rietberger, maar toch intussen ai bijna twintig jaar de hoogste televisiebaas. Allemaal onopvallend, redelijk in het pak, met mes en vork etend en een generatie lang de Vuist van Duys als hoogste cultuurgoed. Op de jaarvergadering, diep verscholen in de provincie, nu eens in Vlissingen, dan weer • in Leeuwarden, een onderhoudend programma van Weense walsen, een koffiemaaltijd, een half uur vanuit de zaal vragen stellen aan de hoogmogenden achter de tafel en met een AVRO-lepeltje plus kluitje in het riet naar huis. Dit alles nu, deze Hollandse gezelligheid, dit absolute, voortkabbelende Niets, werd bedreigd door de komst van Wibo van de Linde. Een hol < vat in de rimpelloze vijver. Wibo is patjepeejerig, Wido is plebejisch, wordt gezegd. Anders gezegd: Wibo heeft | nog niet geleerd met mes en vork te eten. Nog erger; hij j I weet niet dat je de macht..... kunt behouden achter de öq facade van goede manieren - en dat is onvergeeflijk. Dit verschil brengt het conflict fï terug van een ideologische £j strijd, die menigeen er ten - onrechte in ziet, tot een meningsverschil over de te hanteren methode. Want het doel blijft gemeenschappe-'.;■ lijk: tégen de verandering en vooruitgang. ' --- Lubbers "In Nederland komen geen één miljoen werklozen en als ze er komen, zal ik er niet - meer zijn." Nu al legendari- 3j sche woorden van Ruud Lubbers, maar toch nog maar net een week geleden uitgesproken. Commentatoren en droomuitleggers hebben zich terstond op deze uitspraak" geworpen en, zoals het bij ';'.*; een uitspraak van deze CDA-' leider past, je blijkt er alle kanten mee uit te kunnen. V Van verschillende kanten is al opgewekt gezamenlijk ons jj best te doen om de werk- '." loosheid in snel tempo tot het fatale aantal te laten oplo- ;.' pen, ook is al opgemerkt, dat we in feite al méér dan een \' miljoen werklozen hebben, i s zodat het nu al tijd is om op te stappen. Toch is in de analyse een ' -' aantal mogelijkheden gemist. Ten eerste de mogelijkheid, ;. dat Ruud er domweg genoeg van heeft en op deze wijze v - zijn terugtocht voorbereidt. ■■. Die mogelijkheid kan ter- 'tm, stond worden verworpen: nyxst Ruud wil nog jaren op de top 5 van de macht blijven zitten, -~ dat staat vast. ■ ■■■<;■ Die zekerheid leidt tot de andere mogelijkheden. Ruud j ~'~ zal, als ooit het fatale aantal, nadert een enkele kunst- .'-• greep uithalen, waardoor hij zich tóch aan zijn woord • houdt. Zo zal het weinig moeite kosten om de definitie van * **' "werklozen" te veranderen,"?" aangezien deze toch al in allé Europese landen uiteenloopt. Hij kan ook eindelijk de plannen voor gedwongen tewerkstelling uitvoeren. En tenslotte is hij in staat om een deel j van Nederland te verkwanselen — en dan natuurlijk het ; deel dat hoge werkloosheid herbergt. Ruud Lubbers zegt niets zomaar — met dat ervaringsfeit is in de analyse te weinig re-' kening gehouden — dat bedoelde ik eigenlijk alleen v-f'° maar. . MARTIJN DE ROODE ---