Zes doden en vierhonderd gewonden Politie Z-Afrika doodt mijnwerkers
JOHANNESBURG j — Zeker zes mensen zijn gedood en vierhonderd! anderen zijn verwond toen de Zuidafrikaanse politie gisteren het vuur opende op mijnwerkers, die een staking hielden. In zeven goudmijnen werd een staking afgebroken omdat de werknemers een aanbod voor hoger loon aanvaardden. In de Waterpanmijn in Westonaria, veertig kilometer ten westen van Johannesburg brak daarentegen een wilde staking uit. Ook in de zwarte woonstad Soweto bij Johannesburg laaide het geweld op. i
De Zuidafrikaanse politie maakte gisteravond zelf melding van „zeker enkele doden" bij een treffen tussen de politie en mijnwerkers in de Waterpanmijn. Volgens de politie staken de achtduizend stakers gebouwen in brand. Daarop schoot de politie, te hulp geroepen door de bedrijfsleiding, hagel en rubberkogels af op de menigte. Volgens ooggetuigen werd ook met scherp geschoten en kwamen daarbij minstens zes mensen om het leven.
Volgens een woordvoerder van de invloedrijke Anglo American Corporation, die eigenaar is van zeven mijnen, deelde eerder op de dag al mee dat 250 mensen gewond waren geraakt bij acties van de politie. Die had geschoten op postende stakers. Rond. dertigduizend mijnwerkers zijn gisteren na een korte maar hevige staking weer aan het werk gegaan. De zwarte arbeiders hebben het werk maar een dag neergelegd. Het kwam In een aantal gevallen tot een treffen met de politie, waarbij de 250 gewonden vielen.
De werknemers aanvaardden gisteren een aanbod van Anglo American voor een loonsverhoging van zestien procent. Het was de eerste legale staking die door een zwarte vakbond was uitgeroepen. Goud Is van het grootste belang voor Zuld-Afrika. De helft van de opbrengst uit de export is van deze delfstof afkomstig., Sinds de daling van de goudprijs op de wereldmarkt gaat het met de Zuidafrikaanse economie veel slechter.
De staking onder de mijnwerkers was uitgeroepen door de Nationale Unie' van Mijnwerkers NUM. Dat is een vakbond voor zwarten die nog maar twee jaar bestaat. De toegestane bond telt negentigduizend leden onder de vijfhonderdduizend zwarte mijnwerkers.
In de miljoenenstad Soweto is het gisteren wederom tot ongeregeldheden gekomen. De politie kwam verschillende keren in botsing met grote menigten zwarte jongeren, die Imêt stenen gooiden, gebouwen plunderden en in brand staken. Het aantal doden bij de onlusten van de afgelopen weken is inmiddels gestegen tot 48, aldus cijfers van de politie.
---

Nederland zoekt door in Rode Zee
SUEZ — De Nederlandse mijnenvegers Harlingen en Haarlem beginnen deze week met hun zoekactie naar mijnen in de Rode Zee. Dat gebeurt op verzoek van de Saoedi-Arabische regering. De Verenigde Staten, Groot Brittanië en Italië hebben hun eenheden net gisteren teruggeroepen.
"Th Juli en augustus liepen In de Rode Zee zeker achttien schepen schade op door mijnen van onbekende herkomst. Alleen een Franse mijnenveger ontdekte afgelopen zondag een mijn van Russische makelij, maar die dateerde vermoedelijk van de Arabisch-Israëllsche oorlog van 1973.
Egypte beschuldigde Libië en Iran er deze week nogmaals van de mijnen te hebben geplaatst. Minister Abu Ghadala van Defensie erkende echter dat voor de aantijgingen geen harde bewijzen zijn gevonden.
---

Libië: In Tsjaad hebben wij geen troepen
PARIJS — "Er zijn absoluut geen Libische troepen In Tsjaad". Dit heeft het Libische persbureau Jana gisteren verklaard. Het beschuldigde de Franse minister van Buitenlandse Zaken, Claude Cheysson, van vertellen van leugens. Cheysson maakte eerder deze week bekend dat Libië en Frankrijk waren overeengekomen om gelijktijdig de troepenmachten uit het Noordafrikaanse Tsjaad terug te trekken.
Volgens het Libische persbureau gaat de Franse minister zich te bulten aan "intriges". Jana noemt Cheysson "de beruchte deskundige op het gebied van de diplomatie en kenner van listen". Het officiële persagentschap: "Hij (Cheysson) heeft het over een zogenaamde Libische aanwezigheid in Tsjaad en zegt dat die aanwezigheid het onderwerp is van een akkoord over de terugtrekking uit Tsjaad. Het akkoord dat Jamahiriya (Libië) en Frankrijk hebben gesloten heeft betrekking op Libische elementen ter ondersteuning van de Gunt".
De Gunt is de "nationale overgangsregering" onder leiding van de Tsjadische ex-president Goukouni Weddei. De laatste heeft vorig jaar met hulp van Libië een offensief gestart tegen de zittende president Hissene Habre. Frankrijk kwam Habre te hulp toen Weddel en de Libiërs dreigden door te stoten. Sindsdien Is het Noordafrikaanse land feitelijk in tweeën gedeeld.'
Minister Chcysson deelde deze week tot verrassing van velen mee dat Libië en Frankrijk op 25 september een begin zouden maken met het weghalen van de troepen. Het persbureau Jana zegt dat „als er troepen zijn die zich uit Tsjaad moeten terugtrekken, dat dat dan de Franse zijn". Het sprak over de Franse troepen als "Europese bezetting van Afrika". Het agentschap meent dat de Franse militairen "vrijwillig of met geweld uit Tsjaad moeten verdwijnen".
De Tsjadische regering van Hissene Habre blijkt verre van gelukkig met het door Parijs onthulde akkoord. De president zelf heeft nog geen commentaar geleverd op de mededeling over de terugtrekking. Maar de staatsradio van Tsjaad verklaarde gisteren dat "de Libiërs bereid zijn een stap terug te doen zodat ze twee stappen vooruit kunnen doen."
Details over de overeenkomst zijn nog niet openbaar gemaakt. Onduidelijkheid blijft bijvoorbeeld bestaan over de toekomst van de uraniumrijke Aouzou-strook in het noorden van Tsjaad. Die is nu nog in handen van Libië. De Franse minister van Defensie liet gisteren doorschemeren dat in het bereikte akkoord met geen woord over dit gebied wordt gerept.
Zie verder pag. 4: Focus
---

'Beschuldiging Bitov absurd en beledigend'
LONDEN — De
Britse regering heeft gisteren de Russische zaakgelastigde in Londen ontboden in verband met de grootscheepse persconferentie die de naar het westen overgelopen en vervolgens weer in de Sovjet-Unle opgedoken journalist Oleg Bitov deze week in Moskou gaf.
Bitov, die vorig jaar tijdens een bezoek aan Italië besloot in het Westen te blijven, maar vorige maand spoorloos uit Londen ver-
dween, zei in Moskou dat hij was
ontvoerd en gefolterd. De Britse regering heeft deze beschuldigingen absurd en beledigend genoemd en waarschuwde de Russische zaakgelastigde dat het organiseren van de grootscheepse
persconferentie „invloed zou hebben op de manier waarop de Sovjetunie In Groot-Brlttannie wordt ontvangen". Bitov schreef gedurende zijn eenjarige verblijf in Groot- Brittannlë artikelen over de Russische perscensuur en
journalistiek en noemde de organisatie waarvoor hij in de Sovjet-Unie had gewerkt „een Orwelliaans ministerie van Waar-
held". In Moskou verklaarde Bitov echter gedwongen te zijn tot het
schrijven van anti- Russische propaganda.
Londense kennissen van Bitov betwijelen of de journalist vrijwillig is teruggekeerd naar de Sovjet-Unie. Hij zou nooit met lemand hebben gesproken over plannen weer naar Rusland terug te keren en had
bovendien ruim
150.000 gulden op zijn bankrekening staan. Verder had hij zich een nieuwe auto, een video en andere luxe goederen aangeschaft. Bitov had een contract met een uitgever voor het schrijven van een boek over de Sovjet- Unie. Anderen hebben er echter op gewezen dat de journalist sterk leed onder het feit dat hij zijn vrouw en dochter in Moskou had
moeten achterlaten. Om die reden zou hij in zijn artikelen voor de Sunday Telegraph ook nooit het achterste van zijn tong hebben laten zien: hij vreesde represaillemaatregelen tegen zijn gezin.
De Britse pers Is gisteren Bitovs onthulling van namen van Britse veiligheidsagenten en adressen en telefoonnummers van de geheime dienst nagegaan. Bij het draaien van twee telefoonnummers werd het nummer door de telefonisten herhaald, maar geen antwoord gegeven op vragen en weigerde men door te verbinden. Op een van de door Bitov opgegeven
adressen werd niet opengedaan en een ander huis werd verbouwd.
Oleg Bitov tijdens zijn persconferentie in Moskou.
---

Socialistenleider Lomabardi overleden
ROME — Rlcardo Lombardi, die deel uitmaakte van de leiding van de Italiaanse Socialistische Partij, is gisteren op 83-jarige
leeftijd in Rome overleden. De op Sicilië geboren Lombardi speelde voor de oorlog een grote rol in het ondergrondse verzet tegen de fascistische dictator Benlto Mussolinl en was in 1942 een van de stichters van de
linkse Actiepartij en oprichter van een ondergronds blad, getiteld "Vrij Italië". Toen Mussolinl In 1943 verdreven werd, was Lombardi één van de zes anti-fascistische leiders die het Comité van Nationale Bevrijding vormden dat het land onmiddellijk na de bevrijding van het land in 1945 bestuurde. In de eerste regering van de christen-democraat Alcide de Gasperi was hij minister van Vervoer. Dat was de enige keer dat hij een mlnlstersportefeullle bekeerde, maar hij bleef een invloedrijke figuur in ver-
schëidene parlementaire commissies.
Toen de Actiepartij kort na de oorlog werd ontbonden, leidde Lombardi de factie die zich bij de Socialistische Partij aansloot. Hij was in 1946 lid van de grondwetgevende vergadering en werd tot 1983 bij alle achtereenvolgende verkiezingen in het Huis van Afgevaardigden gekozen. Bij de verkiezingen van 1983, toen hij kandidaat was voor de Senaat, kreeg hij echter onvoldoende
stemmen. Nadat de huidige premier, Bettino Craxi, in 1945 secretaris van PSI werd en de partij begon te voeren in een sociaaldemocratische koers, leidde hij de linkervleugel die voorstander was van de vroegere nauwe samenwerking met de Communistische Partij.
---

Libië betaalt hoge prijs voor welstand
TRIPOLI — De Libische leider kolonel Moammar Khadaffi heeft met zijn socialistische islamitische revolutie armoede en werkloosheid in Libië weten op te heffen. De prijs die dat heeft gekost .en de problemen die daarbij zijn ontstaan zijn enorm, menen westerlingen die in het land wonen.
Er zijn aanwijzingen dat Khadaffi voor de 3,5 miljoen inwoners van de Noordafrikaanse woestijnstaat nog radicaler veranderingen in petto heeft. Sinds hij vijftien jaar geleden door een militaire staatsgreep aan de macht kwam, heeft Khadaffi de gigantische olie-inkomsten gebruikt om gratis gezondheidszorg en onderwijs op poten te zetten, een minimum-loon voor iedereen in te stellen en duizenden scholen, ziekenhuizen en woningen te laten bouwen.
Tegelijkertijd heeft hij getracht om wat een traditionele Arabische maatschappij was, om te vormen tot een revolutionaire voortrekker zonder klassen, titels of prlvé-ondernemingen. Het resultaat Is een uiterlijke schijn van welstand, maar aan de binnenkant een sfeer van onbehagen en smeulende ontevredenheid, zeggen de westerse diplomaten en inwoners. Die wilden alleen praten op voorwaarde dat hun naam niet bekend werd gemaakt, omdat zij bang waren voor vergelding of diplomatieke reacties.
Degenen die misschien het duidelijkst zijn aangetast door de veranderingen zijn de jongeren. Als men door Tripoli rijdt, dat aan de Middellandse Zee ligt, ziet men honderden jongeren bewegingloos op straat zitten. Zij hebben wel geld, maar kunnen er niets mee doen.
"Het is heel triest. Ze hebben niets te doen, behalve rondhangen en zo nu en dan met hun auto's op en neer rijden", zegt een van de buitenlanders. Een groot aantal onder hen zou uit verveling aan de drugs zijn geraakt, zo beweren verschillende zegslieden. Zij hadden hier geen cijfers over en er zijn geen aanwijzingen, zoals bijvoorbeeld een verhoging van de criminaliteit, die erop duiden dat het hier een uit de hand gelopen situatie betreft.
Omdat dé Libiërs vrij zijn om naar het buitenland te reizen, weten zij hoe men in het westen leeft
Een Toeareg, oorspronkelijk een nomade, haalt de oogst binnen. ;■ „ . 'I.
---

Kip
Maar de kip met gouden eieren die de Libische welvaart mogelijk maakte — de olie — is niet meer die zij geweest is. De jaarlijkse olie-opbrengst, die 95 procent uitmaakt van de staatsinkomsten, en in 1980 nog 65 miljard gulden bedroeg, zal dit jaar waarschijnlijk zakken tot minder dan 30 miljard gulden, aldus de diplomaten. Zij zeiden dat Libië ook een buitenlandse schuld heeft van een kleine 20 miljard gulden, voornamelijk aan de Oostblok-staten wegens wapenaankopen. De militaire uitgaven voor de troepen in Tsjaad en andere buitenlandse avonturen slokken ongeveer 40 procent van het slinkende budget op, zeggen de diplomaten.
Tengevolge daarvan is er schaarste aan consumptiegoederen, is het voedselaanbod ruim, maar eenzijdig en zijn speciale artikelen vaak niet te krijgen.
De prijzen zijn omhooggevlogen en grote bouwprojecten en aanleg van wegen waaraan men tijdens de rijke olie-tijden was begonnen, zijn stilgelegd of vertraagd. Zelfs de benzine is duur — ongeveer 1,40 gulden per, liter — een flink bedrag voor een olierijk land.
Toen Khadaffi met zijn "derde universele theorie" Libië uitriep tot een "Jamahirlyah", ofwel staat van de massa's, verbood hij de meeste particuliere ondernemingen. Maar volgens de theorie, die zowel communisme als kapitalisme afwijst kan de ene Libiër de andere Libier niet in dienst nemen. Een van de Khadaffl's meest geciteerde uitspraken is: „Partners zijn geen loontrekkers." Zo kan volgens deze theorie niemand de baas zijn. ; -.;.'•.
---

Dilemma
Om dit dilemma op te lossen is een miljoen buitenlanders, vooral Egyptenaren, aangetrokken om"'de meest essentiële taken uit te voeren. De Liblërs zelf hebben meestal kantoorbanen of zijn ambtenaren. Khadaffi's filosofie heeft ook de boeren in een onmogelijke positie geplaatst. „Als het tijd is om te oogsten hebben zij drie mogelijkheden. Ze kunnen buitenlanders hu- Ten om hun fruit te plukken, maar dat is duur. Ze kunnen proberen om het allemaal zelf te doen, maar dat is onmogelijk. Of zij kunnen het laten verrotten," zegt een dipte-1 maat. „De meesten laten het liever verrotten." Voedsel voor Libië moet dus geïmporteerd worden. ..:'.' Ondanks herhaalde pogingen om de boeren te bewegen hun goederen goedkoop via regeringswinkels te slijten, blijven overal spontaan markten voor groenten en fruit opkomen. Een daarvan bevindt zich binnen gezichtsafstand van de kazerne waar Khadaffi woont
Een ander onderdeel van Khadaffi's revolutie is een poging geweest alle particuliere winkels te sluiten, en de Liblers hun boodschappen te laten doen in enorme staats-supermarkten, die slecht zijn gesorteerd. In de binnenstad van Tripoli wemelt het van de gesloten winkels, en als ze wel open zijn betreft het vaak bakkerijen en juwelierszaken die door buitenlanders worden gerund. ~Dit is een land van experlmenten," zei een diplomaat die al lang In het land woont. „Je moet Khadaffi goed in de gaten houden want uiteindelijk wordt alles wat hij zegt een keer uitgevoerd."
De uit grijs steen opgetrokken staats-supermarkten zijn niet erg populair en er breken verdacht vaak brandjes uit, zeggen buitenlandse bewoners. Gewapende soldaten fouilleren iedereen die er binnen gaat.
„Hij probeert de Arabische natuur te vernietigen. Dit is altijd een land geweest van handelaren en zakenlieden," zei een diplomaat.
Tijdens een vier uur durende televisie-toespraak ter herdenking van de staatsgreep op 1 september 1969 die hem aan de macht bracht, zinspeelde de 42-jarige Khadaffi op nieuwe experimenten. Hij hief heftige klaagzangen aan over overvolle steden vol met onproduktieve mensen die een overbelasting .vormen voor de openbare diensten. De meeste Liblërs zijn geconcentreerd in de havensteden in het noorden en een-derde van de hele bevolking woont in Tripoll.
Khadaffi zei dat deze mensen "gevraagd moet worden naar de reden van hun oponthoud in de stad." Hij waarschuwde dat hij de "bourgeoisie wil vernietigen" en zei dat "het niet nodig is dat zij in de steden blijven." De diplomatieke zegs- bronnen wisten niet hoever Khadaffi hiermee zou gaan, maar zij wezen erop dat hij al jaren de mond vol heeft over decentralisatie. „Hij wil de ministeries in verschillende steden plaatsen, de oliemaatschappijen naast de olievelden, en de . buitenlanders in aparte woonwijken," aldus een diplomaat. ...i'. ..,-;.-.>:;■;:
Zie ook pagina 4, FOCUS.
---

KUS NA BALLONRECORD
De Ameerikaanse ballonvaarder wordt '■ van 'harte gefeliciteerd met zijn recordvlucht over. de Atlantische Oceaan. In drie dagen tijd legde Kittinger in zijn eentje de ruim 5.600 kilometer af tussen Massachusetts en Italië. Na deze goed verlopen l ballonvaart moest hij de felicitaties in een ziekenhuis in Nice in ontvangst nemen: Kittinger liep bij de landing bij Savona een enkelbreuk op. In de loop der jaren hebben acht mensen zich aan een solovlucht over de Atlantische Oceaan gewaagd. Allen faalden en twee ballonvaarders moesten hun poging met de dood bekopen.
---

Gromyko in Verenigde Staten
NEW VORK — De Russische minister van buitenlandse Zaken Andrei Gromyko is gisteren in New Vork aangekomen. Gromyko zal bij de opening van het VN-jaar de Algemene Vergadering toespreken. Daarna zal hij gesprekken voeren met zijn Amerikaanse collega Shultz, president Reagan en de democratische presidentskandidaat Mondale.
Gromyko arriveerde in een speciaal vliegtuig van de Russische luchtvaartmaatschappij AEROFLOT op de luchthaven Kennedy. Hij onthield zich na aankomst van commentaar voor de pers. Vorig jaar woonde de 75-jarige Russische veteraan de opening van de Algemene Vergadering niet bij. De gouverneurs van de staten New Vork en New Jersey weigerden toen om Gromyko's vliegtuig te laten landen uit protest tegen het neerschieten door Russische MlG's van een Zuldkoreaanse Boeing-747.
De Amerikaanse, minister Shultz verklaarde vanmorgen dat de besprekingen met Gromyko zeer diepgaand zullen zijn- ...
---

Britse havenstaking beëindigd
LONDEN — De Britse havenstaking is beëindigd. De leiders van de transportarbeidersbond TGWU besloten gisteren met overweldigende meerderheid hun 26 dagen oude actie af te blazen.
De staking was vorige maand afgekondigd uit solidariteit met de stakende mijn* werkers nadat arbeidskracht ten van buiten waren ingeschakeld om een schip met buitenlandse kolen voor een Schotse staalfabriek te lossen.
---

'Schone' auto later in Bondsrepubliek
BONN — Vanaf 1 januari 1989 moet ledere nieuwe auto in de Bondsrepubliek voorzien zijn .van een katalysator die de uitlaatgassen beperkt. Voor wagens met een grotere motor dan 2 liter zal dit al vanaf 1988 gelden. Dit heeft de Westduitse regering vandaag besloten. De oppositie is ontevreden. Zij wil dat het kabinet vasthoudt aan de Invoering per 1 januari 1986, het-
geen het parlement In februari unaniem heeft besloten.
Om automobilisten aan te sporen een katalysator aan te schaffen stelt de regering belastingmaatregelen voor. Zo zal de wegenbelasting een aantal jaren komen te vervallen voor degene die in een "milieu- i vriendelijke" auto gaat rijden. Hoe kleiner de wagen, des te langer de periode van belastingontheffing.
Maximaal kan een automobilist tien Jaar van belasting worden vrijgesteld, (tot een bedrag van 3400 gulden). Deze maatregel moet op 1 juli 1985 ingaan. Daarentegen wordt de belasting voor-, auto's zonder katalysator per 1 Januari 1986 verhoogd.
Het effect van de katalysator is pas optimaal als ook loodvrije benzine wordt getankt. Om. ,het gebruik hiervan aan té moedigen heeft de Westduitse regering besloten om de belasting hierop met
ruim 2 cent per liter te verlagen.
Op benzine waar wel lood in zit, zal ruim 2 cent extra belasting worden geheven. Met het vandaag genomen kabinetsbesluit is een
maandenlange periode afgesloten waarin de regeringspartijen CDU/ CSU en FDP met elkaar overhoop lagen over de te nemen maatregelen. In de oorspronkelijke plannen van minister Zimmerman (Binnenlandse Zaken) zou de katalysator al vanaf 1986 verplicht worden. De Bondsdag, het Westduitse parlement, onderschreef in februari unaniem dit streven. Maar de regering kwam de afgelopen
maanden op haar .plannen terug.
Naar haar zeggen omdat de EG niet met het voorstel akkoord zou gaan. Brussel wil pas
vanaf 1995 een milieuvriendelijke
auto invoeren. Een situatie waarbij de Bondsrepubliek als enig land al vanaf 1986 de katalysator verplicht stelt,
bleek volgens Zimmerman ondanks eerdere toezeggingen, niet haalbaar. Maar ook over een invoering in 1989 zal met de EG nog onderhandeld moeten worden. -
De oppositiepartijen SPD en de
Groenen zijn tegen het nu genomen besluit. Zij vinden het onbegrijpelijk dat de regeringspartijen nu tegen een beslissing van het parlement ingaan, waar ze in februari voor waren. De oppositie verwijt de regering haar standpunt te hebben veranderd na massieve druk uit de autoindustrie. De SPD heeft aangekondigd deze
week nog een
spoeddebat over de zaak te willen voeren.
ADRIE BOXMEER
---