Sponsors We zijn nu uitgekomen op een totaalbudget van anderhalf miljoen gulden, waarvan een deel wordt betaald, door enkele sponsors en door het Belgische ministerie voor de Vlaamse -Gemeenschap. Van Nederlandse kant wachten we nog op een bijdrage van het ministerie van WVC. Er is een toezegging." De omstandigheid dat "Song", twee hoofdrollen kent, die gemakkelijk Vlaams-Nederlands konden worden bezet, maakt deze muzikale komedie uitermate geschikt om als Vlaams-Nederlandse'! co-produktie uit te brengen.'' i "Oorspronkelijk", legt Solleveld uit, I "kent het stuk' ook maar twee hoofdrollen, omdat Neil Simon het heeft geschreven op de, waar gebeurde, liefdesaffaire ■ tussen i Marvin Hamlisch en Carole Bayer Sager. Een "intlmate comedy" die bij de try-oüts in Los Angeles zeer veel succes oogstte. k Toen .rijpte het plan om "They're playing our song" als musical és uit \te brengen —: Hamlisch en Carole Bayer Sager, wier affaire inmiddels alweer voorbij, was,; werd gevraagd ■ muziek en liedjesteksten te maken —en het stuk ■ werd opgeklopt tot Broadwayafmetingen. Het moest "production value" krijgen. >: • ' Zon voorstelling wordt dan al snel zo groots van opzet dat het vrijwel'onmogelijk wordt hem hier uit te brengen. Bovendien, wanneer theaterdirecteuren mL Nederland in een seizoen de musical van Annie M.G. Schmidt programmeren en daarnaast nog eens Jos Brink, André van Duin en Toon Hermans —want dan zitten ze geheid vol —- hebben ze geen geld meer voor andere groots opgezette produkties. --- Garantiefonds Het wordt dan ook tijd dat er in Nederland, net als voor de film en het gesubsidieerde toneel, een soort produktiefonds komt Voor de musical. Alleen dan kun je nog voorstellingen maken die met enig succes kunnen opboksen tegen televisie, videospelletjes en andere vrijetijdsfenomenen. Als er geen' garantiefonds komt, zou je teveel op de voorstellingen moeten afkalven. Mét een fonds zou je vaker en méér in het buitenland succesvolle voorstellingen naar hier kunnen halen. Zoals bij Arena, waar dit seizoen behalve "Song" ook "Jezus Christ Superstar", "Grease" en "La cage au jazz' worden uitgebracht. Maar het Arena-theater is in het Nederlands taalgebied, uniek. Het is een vrijwel volle-' dig door de Belgische overheidgesubsidieerd musical-theater. lets dergelijks zou in Nederland ook van de . grond, gebracht moeten kunnen worden. Nu kennen we alleen de garantiesubsidie, maar wanneer een produktie als "Fien" die opslokt, is er voor iets anders niets meer." :. Desalniettemin is Solleveld, die in het begin van de jaren zestig met het Rotterdams Studententoneel furore maakte met produkties als Jan Cremers "Late Late Show", er nu in geslaagd in samenwerking met Arena "Song" [ van de grond te krijgen en, ondanks haar aanvankelijke aarzeling, Carolien van den Berg voor de "Nederlandse".;. hoofdrol te strikken. Want veel trek In "weer" een musical had ze aanvankelijk niet. »;. --- Kantoorbaan Carolien van den Berg: "Ik heb het publiekelijk nog nooit gezegd, omdat ik het niet aardig vind tegenover m'n collega's van toen. Maar na honderd keer "De dader" te hebben gedaan, had ik het echt wel gezien. Ik vond dat er niet zo verschrikkelijk meer uit die rol van Evelien te halen was dan ik al deed. Het was wel' aardig,' maar artistiek begon het meer en meer op een kantoorbaan te lijken. Om er tot het eind toe, in totaal tweehonderdvijftig voorstellingen geloof ik, mee te • moeten doorgaan leek me walgelijk. Bovendien had ik filmplannen, die heb ik trouwens nog, waar ik me op wilde concentreren. Ik vind als je een theatervoorstelling doet, moet je je voor honderd procent. geven. Je moet je er met alle warmte, aandacht en liefde die in je is op storten. Doe je dat niet, dan voelt het publiek dat. Na die honderd keer ging dat niet meer. Ik doe nu eenmaal liever iets kwalitatief echt goed dan dat ik' er, als een kip zonder kop bij loop. lets aanpakken en geen kwaliteit leveren, dat wil ik niet.", i ;:. /' , £?'«fflBSJ Heb je dan spijt van "De dader"? Carolien van den Berg: "Nee. Ik heb nooit ergens spijt van omdat je er altijd van leert. Dat is m'n instelling. Maar als wat je kunt doen over is, moet je tot de ■ slotsom komen dat het beter is te stoppen. •;;!■■" Ik kijk er overigens niet op terug als iets dat in zn geheel minder geslaagd was. Nee, als prestatie van mezelf vond \ ik het op den duur. beneden de maat. Het is heel gemakkelijk om een produktie af te vallen, dat doe ik absoluut niet. Ik was op mezelf uitgekeken, al geloof ik dat ik "De dader" nodig heb gehad om "Song" nu aan te kunnen. De ervaring |is heel goed geweest." ~ Jouw optreden werd nog wel als een "doorbraak", bestempeld? --- Verrukkelijke rol Carolien van den Berg: "Weet ik, maar ik heb me nooit gestreeld gevoeld. Het was natuurlijk heel prettig dat de hele produktie daardoor zon goede publiciteit kreeg, maar voor mezelf heb ik er niet echt veel waarde aan gehecht. Kijk, je gaat bij jezelf steeds meer onderkennen of iets wat je doet écht goed is. Op den duur weet je dat. • Van mijn rol. van Sonia in !'Song" heb ik nu echt het gevoel dat ik het beste van mezelf laat zien. Ik vind het een verrukkelijke rol om té spelen, ik voel me als een vis in het water. En wat voor kritieken er ook geschreven worden, maakt me nu niet uit. Als ik een slechte, kritiek lees, denk ik: dat is jóüw probleem. En van een goede zal ik beslist niet in de war raken. Ik voel zelf wel hoe het is, in het theater ga ik.volgens mijn eigen normen te. werk.'En in het theater moet je het ook steeds helemaal zelf dóen. Bij film is het veel moeilijker greep te hebben op het totale . gebeuren. Carolien vanden Berg, geboren in de Amsterdamse Rivierenbuurt, vertelt al van kinds af geboeid te zijn door het theater: "Op m'n vierde jaar zat ik al in de kleuterklas van de balletakademie van j Nel Roos. Ik moest en zou danseres worden. Tot m'n twaalfde was ik héél serieus. En later nóg wel, maar toen men echt eisen ging stellen, knapte ik af. We ' mochten niet i meer met jongens omgaan, niet roken en we moesten ontzettend afvallen. Ze wilden je hele leven eigenlijk bedisselen. Daar werd ik niet goed van." ■ ;■; Intussen, op haar elfde, had zij al haar debuut gemaakt in de I legendarische televisie-musical "Vadertje Langbeen" van Willy van Hemert. Toen'wist ze. het- zeker, ze zou' actrice worden. Carolein van den Berg: "Ik werd uitgekozen voor de rol van weesmeisje. Geen erg grote rol, vanzelfsprekend, maar genoeg om mij op dat moment te laten weten wat ik wilde. Ik had een scène met Jenny Arean, die in die tijd sterk in opkomst was. >\ , . In dié scène moest ik tegen Jenny's schouder liggen. Nü nog herinner ik me hoe lekker ze rook. Een échte actrice. Dat wilde ik ook. Later heb ik "Vadertje Langbeen" nog eens teruggezien — ik zat toen al op de Akademie voor Kleinkunst. Vreselijk, wat werd er slecht geacteerd!" - • Haar rol van weesmeisje leverde haar een verzoek op van Ko van Dijk en Ina van Faassen voor een rolletje in "Voerman Henschell." '.'■ --- Kwaad Carolien van den Berg: „Ik dacht: nu gaat het gebeuren. Maar ik mocht niet, ik moest eerst m'n school afmaken. Ik werd onzettend kwaad! Ik had er toch ontzettend veel van kunnen leren, alsof dat alleen maar op school kan. Alsof die school zo goed voor je is. Kijk nu naar Danny de Munk, die ik uit Ciske goed ken. Die is er absoluut tegen bestand. . Dat had met mij ook Izo kunnen zijn."' ■./•;- In plaats van via "het vak" op te klimmen, bracht Carolien van den Berg nog enkele verplichte jaren door op de MMS, werd vervolgens drie maal afgewezen voor de toneelschool (twee maal Amsterdam, eenmaal Arnhem, telkens wegens "te jong") en schreej uiteindelijk in aan de Akademie voor Kleinkunst, waarvan zij haar stage doorbracht-bij Herman van Veen in diens toneelproduktie "Jukebox 2008". „Ik denk," zegt ze nu, „dat Ik van die tegenslagen vooral heb geleerd hoe ik, wanneer ik echt wil, iets kan bereiken. Nóóit opgeven." . ' ... „ Vervolgens speelde ze enkele seizoenen in de door haar en enkele medeleerlingen opgerichte toneelgroep Hare Ma-, jesteit, studeerde op een beurs van (toen nog) CRM een jaar in New Vork in de "actors studio's" van Warren Robertson om daarna door John de Crane te worden gevraagd voor-"De" dader heeft het gedaan." *$>*:? Het werken aan "Song" roept die Newyorkse periode weer in herinnering. r.W-4 --- Honderdvijftig jaar na afscheiding (Door Lambert van Gelder) Een nieuwe christelijke godsdienst in Nederland. Dat kon zomaar niet. Ze had geen erkenning van de rijksoverheid en daarom waren haar bijeenkomsten onwettig en ontoelaatbaar. De regering aarzelde dan ook niet om de militairen in te zetten (tegenwoordig zou dat de ME moeten opknappen) om die godsdienstige bijeenkomsten uit elkaar te jagen. 'r Wie zijn huis ervoor beschikbaar had gesteld of wie als voorganger de bijeenkomst leidde, kreeg een fikse, geldboete of zelfs gevangenisstraf. De militairen werden ingekwartierd bij de burgers, die verplicht waren voor het i levensonderhoud van hun ongevraagde gasten te zorgen, soms wel tien man sterk. Zo ging dat anderhalve eeuw geleden. Kerk en staat waren nog zeer nauw met elkaar verbonden; de regering bemoeide zich intensief met de ' godsdienstige beleving van de onderdanen. Afgelopen zondag was het dan; precies ■• honderdvijftig jaar geleden, dat er een bres werd geslagen in het Nederlandse protestantisme. Sinds de tijd van Luther en Calvijn, de zestiende eeuw, kende ons land 'bok een flink aantal christenen r die uit de ene roomskatholieke kerk waren gestapt en als mensen van de Reformatie, Gereformeerden, voor zichzelf waren begonnen, los van het ene kerkelijke en pauselijke supergezag. In 1816 bepaalde koning Willem I, dat ze voortaan onder de naam van Nederlandse Hervormde Kerk door het leven zouden gaan. Dat heeft nog , geen twintig jaar geduurd, i ... ~ Er groeide ontevredenheid met die Hervormde Kerk: 't werd er met de dag slapper en lichtzinniger in de leer. Men wilde terug naar de degelijke ••■ gereformeerdheid van vroeger. Op 14 oktober' 1834 was het zover: In het Groningse Ulrum ondertekenden dominee Hendrik de Cock en de meerderheid, van zijn gemeenteleden de "Acte van Afscheiding (nl. van de Hervormde Kerk) of Wederkeering".: (nl. naar de vroegere Gereformeerde). Ze schreven "geen. gemeenschap meer te willen hebben met; de Nederlandsche i Hervormde Kerk, totdat deze terugkeert tot den waarachtigen dienst: des Heeren". En daarmee waren de Gereformeerden ; een feit. De beweging sloeg aan. Ondanks de militaire maatregelen van de regering , (De Cock draaide voor vier maanden, de Groningse gevangenis in) waren een jaar-., later al meer dan tachtig gemeenten . bij de nieuwe richting aangesloten. Met medewerking van decorbouwers van de NOS is op de tentoonstelling in Rijksmuseum Het Catharijneconvent te Utrecht een gereformeerde huiskamer anno 1922 nagebouwd. In deze beslsoten en knusse ruimte zijn typisch gereformeerd: bijbel en vrome boeken, stichtelijke spreuken aan de wanden vooral het huis-harmonium waarbij het gezin psalmen en andere godsdienstige liederen zong. ■ :■'.. .'...'.'•■.... --- Het jubileum Op verschillende wijzen wordt in deze weken aandacht besteed aan de Afscheiding van 1834: het honderd vijftig jaar bestaan van de Gereformeerden Kerken in ons land. We noemen: Boeken: "De Afscheiding van 1834 en haar geschiedenis", onder redactie van ds. L. Wolthuis; "In trouw gescheiden", onder redactie van prof. dr. W. van 't Spijker; "De afgescheidenen van 1834 en hun nageslacht"; "Anderhalve eeuw gereformeerden in stad en land", een reeks van 12 delen,' met veel unieke foto's. Alle boeken worden uitgegeven door J. H. Kok in Kampen. Omroep: - "Bondom. •■ het Woord", vijf radio-uitzendingen, Hilv. 2, elke donderdag, 23.30 u., tot en met 8 nov.; "Literama" brengt op 23 okt. een luisterspel, samengesteld door Gerrlt Pleiter; "Ander Nieuws" van NCRVtelevisie, 23 okt., 23.00 u., Ned. II: een filmimpressie, gevolgd door een studio-discussie over de doorwerking van de Afscheiding. Samenstelling: Niek Heizenberg. Tentoonstelling: "Anderhalve eeuw Gereformeerden 1834-1984", overzichtstentoonstelling in Rijksmuseum Het Catharijneconvent te Utrecht, Nieuwe Gracht 63, di t/m' vr 10-17 uur, za en zo 11-17 uur, ma gesloten. Bij de ingang van de tentoonstelling krijgen de bezoekers pepermunt aangeboden, de traditionele "opkikker" tijdens een gereformeerde kerkdienst. Elders is een huisharmonium opgesteld, waarop de bezoeker zelf mag spelen, i :•'■';. ;>-'"?!s''" ".V^-^'s --- Harde koppen De Afscheiding van 1834, een "menging van eeuwigheidsernst, harde koppen en karabijnen", zo omschreef de hoogleraar K. Miskotte die gebeurtenis vijftig jaar geleden. Omwille van de godsdienst ging. men er destijds hard tegenaan! Zowel de kerkelijke autoriteiten '•'■ als de overheid waren immers van mening, dat deze Afscheiding gezien moest worden als een sociale beweging, die de bestaande kerkelijke en maatschappelijke toestand in. de war zou kunnen sturen, wellicht omverwerpen. De gereformeerden hebben volgehouden en zijn in anderhalve eeuw uitgegroeid tot de huidige ruim één miljoen leden. Om aan dat aantal te komen moeten we dan wel alles bij elkaar tellen, wat op een of andere manier . gereformeerd heet. Want bij die ene splitsing is het niet gebleven. Na de geslaagde Afscheiding van 1834 :, hebben gereformeerden altijd de vaardigheid tot verder splijten behouden. De Afscheiding heeft gewerkt, zegt prof. K. Runia, als "een repeterende breuk"... i En het kost veertien dagen studie om als buitenstaander de verschillen vast te stellen tussen de volgende deelkerken in ons land, allemaal na die Afscheiding ontstaan: Gereformeerde Kerken (al dan niet Vrijgemaakt), Nederlands ' Gereformeerden, Christelijke Gereformeerden, Gereformeerde Gemeenten,. Oud-Gereformeerde Gemeenten. Gereformeerden zijn vooral te vinden in Noord- en Zuid-Holland (Rotterdam 8 pet.), Gelderland en Fries-' land (een kwart van de bevolking). De gereformeerden kenmerken zich door christelijke degelijkheid in hun opvattingen, hoewel in onze dagen daarin toch enigszins de klad lijkt te komen (en misschien weer een splitsing?).; Zo is 68 pet. van hen vooiv stander van vakbonden op religieuze grondslag, 84 pet voor soortgelijke politieke partijen, 79 pet voor omroepverenigingen op godsdienstige basis. Van hen gelooft 90 'pet inleven na de dood, is 60 pet tegen abortus, kan 63 pet de homofilie maar moeilijk accepteren en zal 23 pet zich tegen deze geaardheid verzetten. ; We zijn :nu honderdvijftig jaar na de fameuze Afscheiding. Maar al ruim dertig.: jaar wordt er met de her- * vormden overlegd om de ver-J broken eenheid te herstellen." Het al tien jaar durende proces van "Samen op Weg"- naar de ene hervormd-gereformeerde, kerk bereikt bhv£ nenkort een belangrijk tussenstation. Dan zullen beide; kerken officieel verklaren in* "staat van hereniging" te* zijn. Of,alle 819 kerken mee* zullen gaan, blijft de vraag;* naar gereformeerde traditie beslissen ze daarover elk voor zich. ■ ,r -; Zon reformatorische "suS, per-kerk" zit er echter wel in, en dat zou betekenen dat de. Gereformeerden hun langste.l.' tijd hebben gehad. En één < van hun laatste verjaarda-' gen gevierd. ;?-s.V,'W«si --- Joodse humor Carolien van den Berg: „In "Song" zit heel veel van'„die Newyorks-joodse humor - dte me zéér aanspreekt. Maar ik moet erdoor ook weer terugdenken aan de intensiteit waarmee acteurs daar fana-~ tiek met hun vak bezig zijn. Daar proef je iets wat je hier in Nederland niet vaak aantreft. ;-;; Er wordt heel serieus en niet volle inzet gewerkt. In New Vork heb ik geen enkele acteur ontmoet die zich te goed Voelt om opnieuw in een lessituatie terecht te komen. Je komt er niemand tegen die vindt dat hij niets meer kan of hoeft te leren. •"...;" Ik weet zeker dat ik daar bol; nooit last van zal hebben. Wanneer ik eens een tijdje geen werk zal hebben — en dat, kan best eens gebeuren — ga ik met plezier naar de acteursstudio om uiteenlopende scènes en karakters te spelen. Op die manier wil ik aan de gang blijven. Het moet, geloof ik, ook prettig zijn om niet in eerste instantie naar een resultaat — een voorstelling — te hoeven toe werken, maar met jezelf bezig te kunnen zijn.- -■■'- Kijken wat je kunt. Eens een zeer introverte vrouw spelen bijvoorbeeld. Dan pas kun je merken dat je oneindig veel mogeljkheden hebt, dat je niet hoeft te stoppen bij type-casting. Want ik ben ervan overtuigd dat wanneer je wórdt getypecast dat voornamelijk aan jezelf is te wijten." ... . ■■;.-'"- ---