Mens, durf te sterven Op het podium van de vei'lngzaal In het Algemeen Verjooplokaal stond een sjofele "Omiek met één oog en een «horre stem. Zijn bijval was er niet minder om. Hij zong een chanson, vervaardigd door een rijke Zaanse handelsman 'n met eklatant succes voorgedragen door een fluwelen ca;'wretier met lorgnet, Pisuisse ' Eenaamd. In de oorspronkelijke zetting Waagde het over het ongerief, «at gezeten burgerheren soms ondervinden van het door hen• *elf ingestelde en gehandhaafde Patsoen: „Mens, durf te leven!" Alleen had de éénoog de /ekst een beetje veranderd: Je leeft maar heel kort, _w»r een enkele keer. «n als ik terugkan, ™i wil ik niet meer. «ens, durf te sterven.' "*'/» broek hangt in rafels, «f loop zonder jas, ssen hoed en geen schoenen, Seen boord en geen das. Ik heb ondervoeding en waggel op straat. De armoe ligt duimendik op m'n gelaat, m'n lichaam valt bijna in scherven. Mens, durf te sterven! Klaas Driehuis was de naam van deze populaire volksartiest, roemrucht anarchist, voorheen klinker op een Amsterdamse scheepswerf, later Kamerkandidaat maar niet gekozen, nog later loopjongen voor de koöperatle in Almelo, 'n Schilderachtig persoon, kortom. Op deze zondagochtend In het Rotterdamse Verkooplokaal richtte hij zich tot de massa als zingende demagoog, want het was wel degelijk een politieke vergadering, en wel van de Rapalje Partij. --- Rapalje partij Uit de hoofdstad was het dolzinnige verhaal komen binnenwaaien over een ongehoord geslaagde, politieke grap. In het Algemeen Handelsblad van 29 april 1921 viel te lezen: „De h.h. Anthon Bakels, voorzitter van de club „Dada", Erich Wichman, secretaris van het kunstgenootschap „De Anderen" en Henk Eikeboom, penningmeester van de groep Anarchisten uit de Sociaal-Anarchistische Actie, delen ons mede, dat is opgericht een antistemplichtpartij genaamd „De RapaillepartiJ", waarvan zij het bestuur vormen." Van zo'n dronkemansgrap, 's nachts uitgebroed in de artiestensociëteit De Uilenkelder, hoor je daarna meestal nooit meer iets. Maar in dit geval had vooral de schilder Wichman werkelijk doorgedouwd. Hij wilde bewijzen dat je in een demokratie elke schertsfiguur, die de mensen wel grappig vinden, als gezaghebber kunnen binnenkruien, onverschillig of hij Nijpels, Hadjememaar, Reagan, Zuurbier of Terlouw heet. Hadjememaar was in die dagen de koning der Amsterdamse schooiers, Zuurbier een krantjeskolporteur en straat-bekvechter uit de school van Domela Nieuwenhuis. Wichmans stembuskampanje — met als voornaamste leuzen: de borrel kost voortaan een stuiver, alle pisbakken gesloopt, vrij hengelen en stropen in het Vondelpark — kreeg onverhoopt sukses. De eeuwigdronken Hadjememaar en de schreeuwerd Zuurbier werden tot ontsteltenis van de gevestigde orde tot raadslid gekozen. --- Navolging Dit Mokumse geintje lokte natuurlijk tot navolging. Ook in Twente, Rotterdam, Haarlem, de Mijnstreek schrijnde de onrechtvaardig verdeelde weelde, en ook de wrok over de geschonden sociale beloftes van 1918 — toen hadden christen-demokraten en liberalen, bibberend voor de dreiging van Troelstra's revolutie, koeien met gouden horens beloofd aan de mindere man als ie asjeblieft maar de demokratie de demokratie wou laten. Daar was weinig van terechtgekomen. En nu hadden ze in Amsterdam es effen de sjieke heren van de gevestigde orde de broek afgetrokken, Jan Boezeroen en konsorten! Die stembus was toch nog ergens goed voor. En waarom zou in Haarlem, in Rotterdam, niet kunnen wat in Amsterdam had gekund? Inderdaad, het kon. In Haarlem betrad George Oversteegen op klompen en met een hoge hoed op de raadzaal; in Rotterdam stond een werkloze meubelmakersknecht op, die het niet zozeer op de karnavalstoer aanpakte, maar met z'n driftig geschetter wel vier jaar lang de ietwat sullige burgemeester Wytema het leven zuur heeft gemaakt. Leo Coremans — zo heette deze Rapaljaan — was overigens lang niet vies van een stuntje. Zijn stembusmeeting met Klaas Driehuis, 's zondagsmorgens op kerktijd nota bene, was voorafgegaan door het nodige vertoon op straat. In zijn memoires van jaren later beschrijft hij dit met de kroontjespen: Grote partijen trokken met praalwagens door de stad met alle soort mooie leuzen. Alles voor Jan Boezeroen. Wij hadden geen stuiver in kas en moesten toch ook wat doen. Wij lapten allen wat bij elkaar, maar voor grote praalwagens was het niet voldoende. Ik stelde toen voor, om op de luizenmarkt 12 a IJ, kinderwagens plus wat oude kachelfornuizen, waar wij wielen onder plaatsten, te kopen, wat ook gedaan werd. Zo trok ca. 30 man, ieder met een kinderwagen of fornuis op wielen in volgorde door de stad, vooraf met 2 trommelslagers en harmonie en met een tamboermajoor voorop door de stad. De toeloop van de Rotterdamse bevolking was geweldig. De politie wist geen raad. Wij trokken ook door het centrum van de stad, de Hoogstraat, doch deze straat was voor rijvervoer gesloten, wat niet wegnam dat wij er toch introkken. Daar midden op de Hoogstraat aangekomen greep de politie in en sommeerde terug te keren, wat wij weigerden en dreigden wij met ontbinding van de stoet en dat wij het zooitje midden op de Hoogstraat zouden achterlaten. Toen de politie inzag dat het menus was, trok ze haar bevel in en mochten we verdergaan. De gehele stad heeft in opschudding gestaan, de propaganda sloeg in. Coremans was van huis uit een roomse jongen uit het Brabantse dorp Ginniken. Als meubelmakersknecht kwam hij nog vóór de Eerste Wereldoorlog naar Rotterdam, zoals zovelen van de Zuidhollandse en Zeeuwse eilanden en de Noordwesthoek van Brabant, want ze waren jong, ze wilden es wat en hoopten dit in de grote stad te vinden. Dat ze konden uitkomen op de rij werklozen voor het stempellokaal, zullen de meesten niet hebben voorzien. Ook Coremans was er zo een. Hij zal ook niet de enige zijn geweest, die zwart wat bijverdiende. Voor een bevriende politieagent maakte hij een buffetje, hij had immers vrije tijd te over en hij had ervoor geleerd. Maar die klant gaf dat door aan Maatschappelijk Hulpbetoon (zo heette toen Sociale Zaken) en uit was het met de steun van achttien gulden vijf en zeventig, waar de zeven Coremansen telkens een week van moesten leven, 'n Paar weken later werd hij gekozen als raadslid voor de Rapalje Partij. --- In den Buik van Parijs Van je presentiegeld als gemeenteraadslid kon je destijds op geen stukken na rondkomen. Coremans opende toen in de Korte Pannekoekstraat een café; de naam ervoor ontleende hij aan één van zijn lievelingsschrijvers, Emile Zola, "In den Buik van Parijs". Er werd niet alleen bier getapt, de mensen konden er ook terecht voor ombudszaken, die de kastelein met graagte in de gemeenteraad ter sprake bracht — bij voor keur als er iets heel anders aan de orde was, want aan de parlementaire gebruiken heeft hij nooit kunnen wennen in zijn jaren als 'raadslid. Onzin allemaal, recht voor z'n raap, zo hoort het, vond hij. Daarbij beriep hij zich op een uitspraak van Louis Hermans, in zijn jonge Amsterdamse jaren een roemruchte anarchist met een bijnaam ontleend aan het politieke schendblad dat hij uitgaf, "De Rode Duivel". Die had (maar toen was hij allang een keurig SDAP-bestuurslid en Gedeputeerde van Gelderland) gezegd: "Het parlement is een verbeteringsgesticht voor rode oproerlingen." Wat Hermans deed, moest hij zelf weten, maar Coremans wenste zich pertinent niet te verbeteren. --- Rotterdams Hadjememaar heette Leo Coremans 'De gehele stad heeft in opschudding gestaan' Door JAAP VAN DE MERWE pinsdag begint Nooy's Volkstheater in het Luxor Theater te Rotterdam aan een serie voorstellingen van Hadjemeniaar', eenvolksmusical van Jaap van de Merwe. Het is het verhaal van de Amsterdamse zwerver die in 1921 door politiek stuntwerk van een stel kunstenaars en anarchisten in de hoofdstedelijke gemeenteraad belandde. Rotterdam heeft ook z'n 'Hadjememaar' gehad, de werkloze meubelmakersknecht Leo Coremans. Van hem weet Van der Merwe al evenzeer alles af. Op deze pagina doet hij het leven van de Rotterdamse Rapaljaan uit de doeken. Net zo miezerig en grauw als nu waren de twintiger jaren. Natuurlijk, op de dansvloeren werd wel gesjarles•lond — de grote hit van 1921 was .Ain't We Got Fun?", „We , hebben toch lol?" Maar de ï.geldveilige jongelui die daar hupsten, luisterden niet naar Je tekst: „De rijken worden rijk, en de armen steeds armer." Wie zich de konsumptieprljzen in Dirk Reese's dancing Pschorr (toen nog aan de Korte Hoogstraat) kon permitteren, neuriede met de crooner van de jazz-band hooguit mee „The rich get rich...". Bespiegelingen over 't zinnetje achter de komma liet hij/zij over aan "de armoedzaaiers in de kleurloze straten van Krooswljk, ■: rondom de Kruiskade, bij de .Klpstraat and the poor get poorer". Mij een zorg, we heb.:bentoch lol? Tijd voor bespiegelingen hadden veel van die armoedzaaiers genoeg. Ze waren werkloos. Anderen sjouwden zich als piepkleine zelfstandige -van het ochtendkrieken tot de ' late avond het lebbe, zonder " dat ze noemenswaard meer -geld beurden dan de steun van de stempelende werklozen. Somberheid troef. Hoe kwam _dat nou? Kozen ze daarvoor i» knappekoppen in 't bestuur van stad en land? Dat een zieke economie knaagt aan je toch al schrale armoedje, akelig, maar nog wel te begrijpen. Echter, dat onderwijl de rijken met hulp van de hoge heren almaar nóg rijker werden, daar kon Jan ;.Boezeroen met z'n pet niet bij. .', En dan wordt Jan Boezeroen . achterdochtig, 't Zal wel zó gelegen zijn (denkt hij soms), "dat de hele politiek, de hele de'mokratie, al die parlementariërs met d'r moeilijke woorden .gewoon niet deugen. Allemaal samenzweerders in een komplot om, over zijn moeie rug heen, de rijkdom aan de macht 'ehouen. . Menige Jan Boezeroen krijgt dan zin om te schreeuwen: -..M'n neus uit, heel die politieke rotzooi!" We hebben het nog altijd over de twintiger jaren, Il niet over 1984. Raadskandidaat Coremans met zijn plakploeg — destijds stuurden alle partijen zulke groepjes op pad, bij voorkeur 's nachts, om de politie makkelijker te ontlopen. (linksboven) Demonstreren op de stoep van 't stadhuis. Coremans met vrouw en kinderen plus een welsprekend bord: "Uit politieken haat op straat gezet door De Samaritaan, het kristelijk gespuis. Met vrouw en 6 kinderen, waar ik 13 jaar gewoond heb en zonder huurschuld!" (boven) Coremans (links) in zijn café "In den Buik van Parijs". Rechts als helper bij zijn verkiezingskampanje de straatmuzikant Bravenboer, die nummer twee was op de lijst van de Rapaljepartij. (links) In Haarlem verscheen het Rapalje-raadslid George Oversteegen in de raadzaal op klompen en met een hoge hoed op om de demokratie bespottelijk te maken. De Amsterdamse Rapaljaan Hadjememaar heeft tot 1984, ruim een halve eeuw na z'n dood, moeten wachten tot er een musical aan hem werd gewijd, maar Zijne Edelachtbare Coremans in Rotterdam werd in Tivoli aan de Coolsingel al bij zijn leven bezongen. --- Politiek program? Nee! Een Rapaljaan houdt er geen politiek program op na. Net als in Haarlem George Oversteegen trad Coremans op als een soort ombudsman, die zichzelf uitriep tot de enige werkloosheidsdeskundige in de gemeenteraad. Tekenend voor zijn manier van politiek bedrijven is zijn interpellatie in eind 1924: Hoeveel heeft het gemeentebestuur in 1923—'24 uitgegeven aan champagne, wijn, spuitwater, thee, suiker, sigaren, sigaretten enzovoort? Hoeveel heeft Maatschappelijk Hulpbetoon in diezelfde periode uitgegeven aan melk voor tuberculozen, zieken en zwakken?" Het antwoord van burgemeester en wethouders, dat op zichzelf ook nu nog interessant zou kunnen zijn, blijft ons onthouden, want de overgrote raadsmeerderheid vond dit zo'n kwetsend misbruik van bevoegdheden door een raadslid, dat ze de interpellatie weigerde. Zoals ze elke bijdrage tot de debatten van Coremans weghoonde, ook wanneer die toevallig geen scheldkanonnade op de demokratie, de stemplicht, het gemeentebestuur, de rest van de raad of het ambtenarenkorps behelsde, wat trouwens meestal wel het geval was. --- Hond op de grasmat Vier jaar heeft de kastelein van "In den Buik van Parijs" een zetel in Rotterdams gemeenteraad bezet en hij heeft er volstrekt niets mee bereikt, ook niet als hij weleens terecht tekeerging tegen mistoestanden of onrecht. Achteraf heeft hij (zo staat, het in zijn mémoires) zichzelf! maar schraal getroost met dej smoes: "Ik heb gepoogd, datge-' ne te bereiken, de mensen te laten zien dat door bemiddeling langs het parlement voor een arbeider niets is te berei-: ken, maar dan ook niets." Hij doet een beetje aenKeiv deze Coremans, aan zo'n hond, die je bij het voetballen soms het veld ziet oprennen en keffend jagen op het bruine monster en ook wel op de benen van spelers en scheidsrechter; het brave dier weet niet van buitenspel of hands, het doet hevig zijn best, maar mocht het per ongeluk scoren dan telt het niet eens. Eerst lid worden van een club en zoet een poosje trainen, dan mag het misschien. De Rapalje Partij, Hadjememaar en Coremans en Oversteegen, 't is alweer meer dan vijftig jaar geleden. Intussen hebben van tijd tot tijd andere narren eventjes schrik gezaaidl ! onder knoeiende politici: Boei ! Braat, Boer Koekoek en Provo. | In hun geringheid hebben ze geen van allen de demokratie echt kunnen bedreigen: inte gendeel, hun prikjes hebber onbedoeld de politiek weer klaarwakker gekieteld. Vooi een poosje tenminste. Som: zou je denken, dat bepaalde pp litici, doezelend bij de koffii van hun eigen tante Truus ir Wassenaar, langzamerhanc weer toe zijn aan zo'n prikje. ---