De techniek van een onwikkeling, die de wereld veranderde De zegetocht van de auto Door HERMAN MOSCOVTTER DRUNEN — De eerste moeilijkheid is het jaartal. Je kunt wel 1985 uitroepen tot het jaar waar—; op honderd jaar automobielhistorie gevierd dient te worden, maar dan trap je de Fransen behoorlijk op de gevoelige tenen. Die vierden hun feestje al in 1984. En de Duitsers trap je ook op de gründlich bureaucratische tenen, want i zij vieren het eeuwfestijn pas volgend jaar, omdat de eerste auto ter wereld, de Benz, pas in 1886 patent kreeg. En omdat het Autotron tussen Frankrijk en Duitsland in ligt, viert men het in het Brabantse Drunen dit jaar. Zo simpel kunnen de zaken liggen. Hoewel. In 1885 maakte Carl Friedrich Benz een proefrit met een zelf ontworpen driewieler met benzinemotor. Een we- - reldprimeur omdat deze Benz de eerste auto werd die in prqduktie is genomen. Zesenzeventig zijn er van dit type gemaakt. Inmiddels bijna zevenenzeventig, daar het Autotron zelf bezig is een namaakexemplaar te vol-, tooien. Opdat de bezoekers een duidelijk beeld krijgen van dit vehikel. ; ■ V Dat Frankrijk een jaar geleden al op de markt was, heeft te maken met het feit dat daar de Delamare-Deboutteville patent nam op een wagen in 1884, waarvan er maar één geproduceerd werd. In de autowereld waant ieder zijn uil een valk te zijn en neemt er dan nog patent" op 00k... Honderd jaar automobielhistorie in het Autotron laat een zee van schitterende wagens zien. Vooral uit de beginperiode. Wie een beetje oog heeft voor de auto van nu (inderdaad, de Renault Espace staat 'er ook), kan zich vergapen aan die koetsen en koetsjes waarin de benzinemotor als accessoire was opgenomen. Dat ooit uit deze fietsbandjes, millimeterdunne spaken, houten velgen, messing tierelantijnen de huidige auto is geboren! Dé Benz mocht dan een drie: wielig meesterwerkje van 265 kilo zijn met een boven de ach- j teras gemonteerde;" één-cylin? I der, watergekoelde motor met' een inhoud van 785 cc en bijna driekwart pk, het aardigste van zulke wagens is natuurlijk de toenmalige techniek: gietijzer,' een zwaar . horizontaal vliegwiel en een geluid, dat doet denken aan een rustig varend binnenschip. Benz maakte in 1897 een Velo in serieproduktie: 1600 exemplaren. Per stuk voor de prijs van ƒl2OO, een jaar werken voor een goed betaalde kracht.-' Wagens' die hebben bijgedragen tot de. groeifase! van de auto zoals we die nu in grote lijnen kennen, staan ook in Drunen..De Peugeot uit 1891 met een tweecylindermotor ■ (een vondst van Daimler), de Dion Boutton met een snellopende benzinemotor (1500 toeren per minuut). waar we nu onze schouders over ophalen, de Panhard uit 1902 die revolutionair de motor voorin monteerde, de Nederlandse Spijker Phaeton waarbij werd afgestapt van het rijtuigmodel. Een verlengd chassis, een radiatormantel en . een heuse voorruit (goeie vinding, jochies) maken het ding tot een u. echte auto. Een Belgische FN "uit'l9oB heeft als eerste een geheel gesloten koets In het ka-' der van het droog-zitten-tijdens-de-rit. Je moet er maar allemaal aan denken als uitvinder en vervolmaker van het automobiel. ' Het geeft iets weer van de razendsnelle opkomst van; de blikken !:"sprinkhaan'• Jenïi de vormgeving die we heden ten dage kennen, j Drunen toont met zijn buitengewoon | uitgebreide collectie vele. stapjes van die ontwikkeling naar nu. Maar wil je het een beetje kunnen J,volgen, dan moet je .wel een catalogus kopen. ■' • ;; ; -!': De eerste produktie-auto die is gemaakt: de Benz van 18851,' V. --- Invloeden V Want veel informatie op de tekstbordjes bij de auto's staat' er met. En de grote lijn van de ontwikkeling wordt natuurlijk niet alleen weergegeven doordat de eerste motoren een soort Joris-Drie-Pinters waren' ïn grootte en inhoud en dit later afnam, of doordat dè koets ; verdween >. en ," de . | autovorm steeds meer gestalte kreeg, of doordat de carrosseriebouw aanzienlijk . veranderde, ■. of doordat de massaproduktie in ,jzicht kwam, nee, de grote lijn In de ontwikkeling van de auto vond ook buiten de autowereld .plaats. .-' "... .'-^:;".;■■> De" wegenbouw, de stedenbouw, de gevolgen van de industriële revolutie hebben ï daar mee te maken. In wisselwerking met de opkomst van i dit, allesbepalend vervoermid del.'De invloed van de auto is alomvattend geweest en nog. Wie de auto in zijn tijd wil plaatsen, moet wel van goeden huize komen om wat algemene ontwikkeling en fantasie toe te voegen aan de kale karretjes te Drunen zodat hij iets ontwaart van die grote boodschap "100 jaar automobielhistorie". Wat dat i betreft' geven de filmpjes en diapresentaties een veel vollediger, beeld i van .wat die auto betekende en aanrichtte in onze maatschappij. Je ziet daarop de wijze waarop het mobiel werd gebruikt, door welke groepen, hoe ze gekleed gingen, wat de status was, hoe de landelijke omgeving zo bereikbaar werd dat hij vanzelf stedelijker werd, hoe de auto in de Eerste Wereldoorlog een kleine en' in de Tweede een 'overheersende rol speelde (net als het vliegtuig).'-; ,:;-■-■'■ ~.':.; ï^i'; 'i-In. feite zie je daar de" tentoongestelde oldtimers een levende omgeving krijgen. '~ --- Statisch Het is als met. zovele museums. Het tentoongestelde is zonder die , toevoegingen . statisch, onaanraakbaar en een fraai doch I levenloos prentenboek. Je kunt er in bladeren en met je vinger over de plaatjes wrijven, maar ze blijyen twee-, dimensionaal.-. Wie dan ook met zijn kinderen naar Drunen gaat, zou eerst de catalogus moeten lezen en daaruit kun-; nen vertellen bij het bekijken van al die schitterende exemplaren. , .'v ■'• ■ ,-:,ï. Of nog beter: ook eerst het boekje lezen van de Duitse filosoof en sociale wetenschapper Wolfgang Sachs, die in "Die Liebe zum Automobil" op fascinerende wijze aangeeft hoeveel meer het automobiel is 'dan een enkelvoudig transportmiddel en welke emoties er kleven aan het zien van zelfs een stilstaande oldtimer. En daar gaat het in Drunen bij Honderd jaar autohistorie ook om; het ah en oh, het ach 'en wee, de volstrekt irrationele argumenten waarom je iets mooi vindt wat ook nadelen, ellende, ' dood en verderf heeft gebracht, althans volgens de tegenstanders van de auto 100 jaar geleden en nu.» | 'j j^^K (De tentoonstelling Honderd. jaar autohistorie duurt tot volgend jaar april. Tenminste: dertien keer worden in weekeinden extra evenementen gehouden. Wie : daarover informatie' ' wil . kan' bellen 04163-73631) --- POSTZEGELS Postzegels: ook 'n actiemiddel Door NICO VAN VLIET j Het is een goede zaak, dat filatelistische j diensten met de uitgifte van speciale postzegels belangrijke (inter) nationale akties niet alleen ondersteunen, maar ook nog eens extra accentueren. West-Duitsland doet dat nu ter gelegenheid van de campagne ter bescherming van de,bossen, die vooral door de zure regen zoveel te lijden hebben. • . . : Het ontwerp ] van Klemens Ganzenmüller uit Ottobeuren voor deze Duitse zegel van 80 pfennig spreekt duidelijke taal: Een reeks gezonde én aangetaste bomen plus, heel centraal, een grote klok waarvan de j wijzers waarschuwen dat het 'op slag van twaalven' is. Daarbij komt dan nog de tekst: "Rettet den Wald.". • Ter gelegenheid van. het 30ste. wereldcongres .van de padvindersbeweging: in München brengt - West-Duitsland voorts een waarde van 60 pfennig, waarmee tevens aandacht aan het internationale Jaar van de Jeugd wordt geschonken. Nog even terug naar de bossen: deze komen, met bergen en., andere natuurlijke 'stofferingen', ook voor op een zegel van $ 2, die Canada aan het nationale park Banff heeft gewijd. MrTf.W; o'Z?~!iiii%tiis' Uithangborden in een automdtenboekje.van Zweden. Filatelïstische waarschuwing van West-Duitsland, mét het oog op het behoud van de (gezonde), bossen!, I --- Omnibus-serie , Ter gelegenheid van de 85ste verjaardag van koningin-moeder Elisabeth geven twintig landen van het Britse Gemenebest series van vier zegels plus souvenirvelletjes uit, die een' uitgebreid beeld geven van het leven en werken van deze vors- j tin, die in het openbare leven nog steeds een belangrijke rol vervult.' . '~'■.., , De landen, die deze omnibusserie , op: de markt brengen, . zijn Ascencion, Bahamas, Barbados, ■.. Bermuda, - Falkland, Fiji, ; Hong Kong,; Jamaica, Mauritius,,; Norfolk, • Pitcairn, •' St. Helena, Samoa, Seychellen,, Salomon, Swaziland, Tristan ■ '-.• - - ■-■-■: f ' -•■■;!■■? ... da Cunha, Vanuatu en Zil Elwannyen Sesel. De. souvenirvelletjes, '•' waarop; Elisabeth. I tijdens haar vele reizen staat afgebeeld, zullen niet in Hong Kpng en op de Norfolk eilanden verschijnen. .;v ;'.■:. : Het Vaticaan wijdt zegels van 100, 400, 600 en 2300 lire aan het •'.' 43ste < internationale Eucharistische congres in Nairobi-Kenia. Afgebeeld zijn een Afrikaanse 'kelk, de bisschoppen-assemblee', een christelijk gezin en een kaart van Afrika. Dan drie waarden (150, 450 en 2500 lire),ter gelegenheid van de 900ste sterfdag van paus St. Gregorius VII met onder meer diens beeltenis en sarcofaag. i Hoewel het Israëlisch nieuw- ■ jaar (5746) | pas medio september begint,' zijn ,er reeds vier 'festivalzegels' uitgegeven. De waarden van 100, 150, 200 en ;" 300 sjekel £ tonen % religieuze symbolen, zoals de ark en de tafel van acaciahout, de i erouden kandelaar en het reuk-altaar. Voorts aandacht voor de twaalfde Maccabiah, de joodse internationale. spelen, en wel basketbal,' tennis en windsurfen op ■ zegels . van 400, 500 en 600 sjekel. Ten slotte een waarde van 150 sjekel met symbolische voorstellingen ter gelegenheid van het Internationale Jongerenjaar. Dan enkele I' emissies uit Frankrijk: Een' strip met zegels van 2 en 3 franc plus verbindend vignet vanwege 40 jaar bevrijding, een ' waarde van 2,10 franc met de kathederaal van Tours met het oog, op het nationaal congres van de federatie van filatelistenverenigingen, en een zegel van 5 franc . met een reproduktie van het schilderij "Stilleven; met kandelaar" van Nicolas de Staël. '■'. ~"' 1l'»a *?(■£ --- Uithangborden ' Zweden geeft op 28 augustus een automatenboekje met zes. zegels (10, öre, tweemaal 20 öre, 50 öre en tweemaal 2 kronen) uit met als thema uithangborden. Deze tonen de' symbolen van bontwerker, - hoedenmaker, schoenmaker, (tweemaal),' muziekhandelaar en koperslager. De ontwerpen zijn van Jan Magnusson;. de gravures van Martin Mörck. '; I Voorts verschijnen die dag' twee waarden ter gelegenheid van het 250-jarig bestaan van de Kunstacademie, » gesticht: om' kunstenaars op te leiden die het slot van Stockholm moesten .versieren. .Tegenwoordig bevordert deze academie kunst en architectuur, onder meer door middel van diebeurzen, prijzen, exposities en de uitgifte van allerlei ge- De zegel van 7 kronen toont het - portret; van ' jonker. Carl Frederik" Adelcrantz, die ,28 jaar . lang ' praeses ' van de Kunstacademie was. [Op de waarde van* 2' kronen is; het' standbeeld.van de Spartaanse' held Otryades, dat Johan To-.'■ bias Sergel voor zijn tingsexamen tot' de" academie: vervaardigde, afgebeeld. Bertil Kumlien maakte de ontwerpen en'Arne Wallhorn de gravures voor deze zegels, die in rollen zullen verschijnen. --- VIDEO Het gaat eigenlijk niet goed met de videobazen Door ROBERT SCHOONDERGANG ,'.: Het is stil op de videomarkt, eigenaardig stil. Nee, dan vorig jaar, toen leek er geen einde aan de drukte te komen. Het ene fonkelnieuwe mbdel na het andere werd in de' schijnwerpers ' gezet. De ' videorecorder zat toen in de lift. De éénmiljoenste recorderbezitter werd snel verwacht en de vooruitzichten voor de komende jaren waren ook . heel gunstig. Te gunstig, bleek dit jaar. I; $?~si Eigenlijk gaat het niet. zo goed met de videobazèn. De afzet stagneert,! er worden minder.* recorders verkocht dan verwacht of in ieder geval gehoopt was.''■■w:.ï'■':: ,:'.• •.- f■:■■ .* ; \; ' . Vervelend voor de fabrikant, leuk voor de potentiële koper.: Videorecorders zijn goedkoop, zeker in deze tijd. Er : wordt flink mee gestunt. Met wat oudere modellen vooral,',maar wat heet | oud. Een recorder van vorig jaar is al stokoud.' Let maar , eens : op, | er 'staan' weinig gloednieuwe- recorders in,-,de /winkel. Nieuwe types worden . 'mondjesmaat 'op de markt gebracht. • ■•'. . \: J-: s> AKAI; vernieuwde: begin dit jaar de recorderlijn. Een facelift, bleek later. De AKAI nieuwe stijl onderscheidt zich niet' zo veel van de wat oudere recorders. En dat geldt helemaal voor de nieuwe AKAI VS-202/ een broertje van de VS-201; bijna een tweelingbroertje. De VS 202 is uitgerust met 2 videokoppen en i motoren. Dat is er één minder; dan de VS-201. ;Maar dat gemis wordt weer 'goedgemaakt met de timer. De recorder heeft een geheugen .voor 4 programma's gedurende een periode van 28 dagen. Een ruime timer want de oudere 201 moet het doen met slechts 1 programma. Verder is de VS-202 identiek aan de 201: zelfde uiterlijk, 16 voorkeuze-zenders, karaktergenerator waarmee i tekens gegeven kunnen worden aan een .voorkeuzezender en natuurlijk het . Interactief' Monitor | Sys£* •teem,' -hetI"""stokpaardje ' varid AKAI.'.' >-'" '';' gSifgtgiS .. Het is een kwestie van wen-) nen, AKAI toont met dat sys-; teem alle. bedieningsfunkties. op het scherm van de televisie.1, Weinig nieuws welbeschouwd. Gelukkig is de. prijs . van de 1 nieuwe recorder gelijk aan die"j van de oude: ƒ 1.698,-/ Mfc >-4 j Sylvester Stallone --- Cowboy Een echte held, die Lucky Luke, de j held van het Wilde Westen. En hij schiet nog sneller dan zijn schaduw ook. Videodistributeur VPV ï heeft twee nieuwe banden van Lucky Luke op de markt gebracht, twee banden met zes avonturen. '•': .'" - s ■ In "Billy the Kid" geeft de cowboy; de snotneus een uitbrander. Met "Naijver in Painful Gulch" en "De schat van de Daltons" goed voor 87 minuten cartoongeweld. £ . "Lucky Luke en Jesse James" is precies even lang. In dat videoverhaal neemt de held het op tegen de Robin Hood van het Wilde Westen, biefstuketende veeboeren ïin "Prikkeldraad in de prairie" en natuurlijk weer de Daltons in "Het spoor van de Daltons". Aanbevolen. Leuk nieuws uit Limburg. In Roermond brengt Video Team Roermond maandelijks een videomagazine uit onder de titel Regio TV.' Een lokale omroep op videoband. In de eerste aflevering belicht Video ' Team Roermond de ' Internationale Vrouwendag in Echt, de Rpermondse Computer Club en het filmarchief van een plaatselijke notabele. Voor ƒ49,- abonneert men zich op 12 afleveringen. ;..-. --- Films '-. Een greep uit de nieuwe videofilms TIME BOMB van Paul Kra sny, Esselte CIC. i-;. '■ Mooie terroristes zie je zelden en zeker niet met make-up en modieus tenue, vooral niet als ze aan I het werk zijn. Morgan Fairchild -is zonder meer de aantrekkelijkste terroriste ter wereld. In Time Bomb speelt ze Renee de Salles, de meest gezochte terroriste ter wereld. Een unieke combinatie. - Fairchild leerde de kneepjes van het vak bij Charlie's Angels, een broedplaats van enigszins dodelijke types. Time Bomb is haar debuut als loeder. De Salles beraamt een overval op een . plutoniumtransport. Link, vooral bij dat soort geteisem. .. De kaping is minitieus voorbereid. De rollende vesting met de plutoniumlading wordt met veel vuurwerk overvallen. Geen eenvoudig klusje, de vrachtwagen is in handen van keiharde types. Maar tegen het geweld van De Salles moeten ze het ook afleggen. Eén van de truckers sterft. Wes Tanner (Billy Dcc Williams)/ en bijrijder Joseph Bottoms zetten verbeten de achtervolging in. Twee licht bewapende mannen tegen de crème de la crème van de térroristengene-' ratie. Een aktueel gegeven: kapingen, terroristen en plutonium. Dat kijkt lekker weg. Leuk geprobeerd, veel aktie, weinig wol. BANZAII van Claude Zidi, Thorn EMI. De derde film van de Franse komiek Coluche die door Thorn EMI op de markt is gebracht. Coluche als de verzekeringsagent Bernardin.*, Goed voor een reeks onbedoelde avonturen. Ach, het- blijft een aardige man, die Coluche. PARADISE ALLEY van Sylvester Stallone, Esselte CIC. Aandoenlijk drama van de held van de achterbuurt: Sylvester "Rocky" Stallone. Beetje simpel, maar voor de echte 'Stallone-fans is dat gesneden 'koek. Stallone is Cosmo, die in de kracht van zijn broer Victor een kans ziet om uit de krottenwijk te komen. Een eenvoudig verhaaltje, met veel gevoel voor zijn hoofdrolspeler geregisseerd door Stallone. --- VISTIPS Dobbers maken uit afvalmateriaal Door REIN VAN RUTTEN Naar aanleiding van wat ik schreef over dé Sonar-dobber ontving.ik nogal wat reacties van lezers. .In hét algemeen was de vraag of er.nog meer typen dobbers bestaan die afwijken van de bestaande types die in de winkels te koop zijn." Als oud-wedstrijdhengelaar en omdat ik speciale eisen stelde' aan dobbers, vervaardigde ik ze altijd zelf. Speciale wedstrijddobbertjes worden ook nu nog gemaakt door thuiswerkers, die zelf wedstrijdhengelaars zijn en als regel,ook hun dobbers leveren aan vaste win-. keiiers. Als regel wijken ze sterk af van de uniforme, fabrieksmatig vervaardigde dobbers, waarvoor veelal dan ook kunststof gebruikt wordt. / ,' Benodigdheden: Twee kleine cylindertjes ~ van 'p. kurk •'. of /schuimplastic, een schachtje (bijvoorbeeld van een pauweveer)en een j rubber | ringetje. Lijm in de schacht een dunne antenne , (bijvoorbeeld een 'haar, van een plastic bezem). Hierna onder aan de schacht een cylindertjes . vastlijmen. Het andere vrij glijdende drijvertje op de schacht schuiven en daarboven het rubber ringetje als stopper op de schacht zetten. Nu de yislijn met éen . naald door | het. onderste drijvertje steken en onder de vrij | glijdende cylinder door onder; het rubberringetje doorsteken. ■ De dobber die nu gereed is normaal als gebruikelijk uitloden. Bij een opsteker zal het' eerste schuivende - cylindertje aan de oppervlakte , van i het f water stoppen, maar de pen zal blijven stijgen tot ook het onderste tegen het bovenste zal stuiten. Men heeft dan de maximaal mogelijke opsteker van de gehele pen! ■<. Een ander type dobber* dat ik voor Thems Oud ontwierp, was,' de; vacuum-pen. \ In 1967 haalde ik deze dobber uit de vergetelheid via een artikel in het blad De .Sportvisser.' Prompt op de volgende Visma-'; 'hengelsporttentoonstelling', brachten een. • paar Amsterdammers deze. dobber, en ze hadden kennelijk maling aan auteurs- of octrooirechten en noemde hem de "Unipen". Overigens wel een voorbeeld, dat de wespen nooit aan de slechtste vruchten plegen te knagen. • :. Ook; deze ■ dobber is door iedereen • voor; nog geen dubbeltje en ook veelal uit afvalmateriaal te vervaardigen. Benodigdheden: . Een hol plastic buisje van . plm j 10 cm. lang, eveneens een massief schachtje van dezelfde lengte,: waarvan: de's buitendiameter juist past in de binnen diameter van het holle staafje en tevens een rubberringetje dat de verbinding van beide staafjes volledig afsluit. . . ■:.'■>''-"':■" ' Dóe aan het van het holle plastic buisje een druppel plasticlijm en knijp het buisje hierna plat. Als de lijm droog" is even de hoekjes afknippen en. centraal in het vlakke stukje een gaatje maken. Het mas- - ' '. ' & '* Maximale op- ' steker Tems-5' dobber: beno- ' digdheden: 2 ; 1 massieve plasticstaafjes, 2 j cylindertjes R van kurk of schuim p.v.c, 1 rubberring. wS Vacuüm-dob-■'! ber waarbij '' men de loodafstelling niet ■ behoeft te wijzigen. Beno- m digdheden: Hol plastic buisje, van onder . platknijpen en dicht lijmen ' en gaatje in fe aanbrengen. SE Massief staafje dat in het buisje past en | een rubberrin-| getje om de verbinding waterdicht af te sluiten. . sieve schachtje in het hol ste-, ken verbinding hermetisch afsluiten met het ringetje (slangetje). !/|Lï Na eenmalig via loodballast het dobbertje afgesteld te hel)-; ben? behoeft men bij zwaarder aas of voor betere zichtbaarheid slechts het massieve schachtje wat in te drukken of juist uit te schuiven. Zó simpel is dat en dan voor nog geen twee stuivers aan materiaal. , Links werktekening van de maximale opsteker, rechts de vacuümdobber. --- Vliegvissen in trek ' Het 'vissen met de kunstvlieg en' vïlegenhengel en lijn komt in ons land steeds ' meer in de belangstelling.- Reden waarom Drum Store,] de! service i organisatie van' Douwe '•', Egberts :■ die ; zich; ■ richt op de markt van actie-' ■ ve '■'■ vrijetijdsbesteding '-.< in' september en oktober dit 7 jaar nog. een - aantal extra. cursusdagen vliegvissen organiseert. '; ' De cursussen zullen worden gehouden op 28, 29 en 30 : september en 12,13 en 14 oktober op het terrein van Flevohof bij Elburg. In de Flevohof bevinden zich«oefenvijvers en '-■ een visvijver, • waarin men op forel kan vissen/- •• i -.. '.'. De ; lessen,' die gegeven worden onder . leiding ' van ervaren instructeurs in net werpen, staan open voor zowel de \ minder ■• ervaren, vliegvissers als de gevorder.den. Per zes deelnemers is één instructeur aanwezig en de lessen vissen duren van 9.00 t/m 17.30 uur. Voor . nadere informatie over de cursus en reserveren kan contact opgenomen worden ■ met Drum.Stort Holland Internationaal. Antwoordnummer 17425, lW SH Amsterdam, telefoon (020)-442144. . , .f' ---