Wat is zo boeiend aan de oudheid? Door PIET HEIL WETENS WAARD WAAROM vinden veel mensen de archeologie I , zo boeiend? Veel praktisch nut levert deze weten- . schap niet op. Wat maakt het ons uit te weten in wat voorhuizen de bewoners van onze • streken duizenden jaren geleden woonden? Wat valt er meer te zeggen of te denken t: v over de troon van een koning Midas op Kreta dan dat die man op een ongemakkelijk stuk steen heeft moeten zitten? Dat zijn plaagvragen, want het maakt ons juist wél wat uit om over die dingen te lezen en er, ter plekke of op tentoonstellingen, iets van te zien. Dus nogmaals: waarom? , lets vinden dat tot dusver onbekend of verborgen was (vinden bij toeval of door te zoeken), kan een aangename prikkel geven. Datzelfde geldt trouwens, en gold voorheen U% \' sterker dan nu, voor de ontdekkingsreizen. Het meest algemene dat er over te zeggen valt is dat menselijke nieuwsgierigheid erachter zit, met in , het verlengde daarvan het plezier in mysterie en onthulling. De archeologie onderstreept die aandriften doordat de onderzoekers dikwijls graven, of zich in grotten of andere verborgen gebieden begeven. In Natuur & Techniek van juli vragen H. Fokkens en J.D. van der Waals zich af wat iemand (zoals zijzelf) beweegt om archeoloog te worden. Ze denken dat het aanvankelijk wel die-; zelfde kieteling zal zijn, die ■"': ft ook de niet-deskundige voelt. Al studerend wordt de liefhebber "volwassen", en hij is dan bezig met modern wetenschappelijk onderzoek ter oplossing van problemen. Maar "misschien zijn hun diepere drijfveren nog wel dezelfde"... als . die van de dromende beginner. --- 'Het vreemde' Met modern wetenschappelijk : onderzoek wordt bedoeld dat we geen genoegen meer nemen met fantasieën, mythen of fabels ter verklaring van het vreemde. De predikant Johan Pickardt schreef In 1660 over de hunebedden in Drente dat die niet anders dan door reuzen gebouwd kunnen zijn. De huidige onderzoeker wil van die reuzen niets weten en gaat moeizaam uitpluizen hoe het' écht is gegaan. De schrijvers in Natuur & Techniek opperen dat "het vreemde" in onze tijd steeds verder te zoeken is. De wereld is ontdekt en verklaard, om' \: het maar eens grof te zeggen.". „Voor fantasieën is steeds minder plaats in het heden, daarvoor kan men alleen nog maar in het verleden terecht." Niet dat de onderzoeker zijn fanta-. Sic. volledig loslaat op het verleden. „De prehistorie is weliswaar terrein van wetenschappelijk onderzoek geworden. maar in de prehistorie ligt ook de mythe besloten." In het artikel "De geschiedenis van de archeologie" komen enige trefwoorden voor die de richting aangeven waarin soorten van belangstelling gezocht kunnen worden. Nieuwsgierigheid - het onbekende - de mythe - romantiek - nationa- : lisme. Sommige van die drijfveren kunnen bedenkelijke tot misdadige vormen aannemen.: In nazi-Duitsland werd de archeologie misbruikt om op quasi-wetenschappelijke manieren bewijzen te leveren ■ffiU voor de superioriteit van de germaanse volken en het verval en de onderwerping van ' andere, zoals de Slaven. Overigens bestaan er veel wetenschappen die misbruikt kunnen worden en alweer de nazi's hebben een staalkaart van mogelijkheden laten zien. Waarmee niet gezegd wil zijn dat alleen fascisten zich op dat vlak hebben geweerd. --- Fascinatie Als geïnteresseerde niet-vakkundige wil ik nog een paar mogelijke gronden aandragen voor de fascinatie van de ar- cheologie, die zovelen met ro- S de oortjes heeft doen lezen in.l de boeken van (vooral) Ceram, met zijn "Goden, graven en geleerden", van Woolley, die Oer, ■ heeft ontdekt, Schliemann, die Troje wist op te graven, Thor Heyerdahl, die er achter aSÉS kwam hoe de stenen beelden // van Paaseiland werden opge- . richt en vele anderen. Te denken valt aan: •. De sensatiewaarde. We hebben het dan over publiek dat gretig, wordt, maar ook dan alleen, wanneer het om iets heel op- . V zienbarends gaat, zoals Toet- E Ank-Amon, de ondergrondse ; stad van een Chinese keizer, ':i een goudschat en dergelijke. ". De bewijswaarde. Nu gaat het om belangstelling voor archeologie, die aantoont dat overleveringen op waarheid berus- f: ten. De helden van Homerus kwamen niet voort uit zijn fan- : tasie, maar hebben echt be- staan. Het type "de bijbel heeft toch gelijk" en Jericho zowel . als Elba zijn blootgelegd. De : juistheid van de evolutietheo- *•. -rie kan aangetoond worden. En zo verder.; - De puzzelwaarde. Het ontraadselen, wat ook de charme is . van detectiveverhalen, vinden / we vooral in hoogstandjes '■■ wanneer een oud en onbekend schrift wordt gevonden. Eens waren de Egyptische hiero- . gliefen geheimzinnig en onbe-. grijpelijk; nu kennen we er \. taal en teken van. Een speur-". dersverhaalt hoe Michael Ven- j tris de inscripties van Kreta leerde lezen. ■;«•...'•':?/■ De perspectief waarde.' De ar-. \ cheologie maakt zichtbaar &i-/ï (doortrekkend wat geschiedenisonderzoek doet) dat de wereld niet bij onze geboorte is r begonnen en dat er altijd ont- . wikkelingen zijn geweest, . waardoor wij ons beter kunnen' voorstellen dat het ook in de toekomst weer anders zal zijn - dan tegenwoordig. Ik keer nog even terug naar Fokkens en van der Waals, die ook praktisch nut van de archeologie , weten te signaleren. Waters-. noodrampen, zoals die van 1953, hebben de vraag opgeworpen hoe in het verleden de stijging van de zeespiegel is .«, verlopen in onze kustgebieden.; Archeologische datering van bewoningsresten uit vroegere 1 perioden kan nuttige inzichten , ; verschaffen en is, zeggen de: schrijvers,1 nog steeds een van;... de meest eigen bijdragen van:'",' Nederlandse onderzoekers aan de archeologie. .'■ >•*}-.';. --- Omdat ik anders zou stikken Door NIEK VECHTMANN GROEI & BLOEI Als je het over natuur in Ne-. (lerland hebt is één vraag al- - tijd vrijwel ongezien te beantwoorden: de vraag hoe het er mee gaat. het antwoord is na- ',-. meiijk bijna altijd: "Slecht!" Waar je ook naar kijkt, het is eigenlijk altijd prijs. Onze Cï'-Ï laatste mooie, grote natuurgebieden staan stuk voor stuk on? der druk — van het Limburgse mergelland tot de Wadden, van noordwest Overijssel tot de Peel, van de duinen tot de Achterhoek. Nederland is langzamerhand zo dicht bevolkt, zo volgebouwd en zo gericht op een bepaald soort welvaart dat er voor veel soorten wilde / planten en dieren gewoon geen ruimte meer is. Het is één van mijn stokpaardjes dat die verarming niet alleen — en zelfs niet op de eerste plaats — plantkundigen, '£':: zoölogen en andere, dikwijls met de badinerende term "milieufreaks" aangeduide mensen een zorg zou moeten zijn. leder dier heeft zn eigen, kenmerkende omgeving. Die omgeving bestaat onder meer uit een welhaast onontwarbaar ... netwerk van relaties' tussen levende wezens. Tast die omge-1 ving aan, en je.tast ook het be-. staans- en geboorterecht van die organismen aan. (Ja, zo is hef gesteld: ik vind dat ik er '■;; recht op heb om in mei de wiekwaal en de koekoek te kunnen horen, omdat ik zeker wet dat ik anders zou stikken.) Dit doet — afgezien van mijn ' ontboezeming over koekoek en wielewaal — misschien nogal i abstract aan. Laten we daarom de Nederlandse natuur. ' eens vergelijken met een gotische kathedraal, die vele eeuwen geleden gebouwd is.. De schoonheid van zon bouwwerk behoeft gelukkig geen uileg, omdat een kind die kan «en. Stel nu dat deze kathedraal, om redenen die er verder niet toe doen, in de loop der tijden een beetje in verval 's geraakt. Je moet dan toch , *el een fanate atheïst of een, "olslagen cultuurbarbaar zijn om bij het in ogenschouw ne- Wen van de puinhopen te roe- Pon: „Slopen, die. handel!" Ern- J«g streven naar instandhouduig lijkt in zon geval een gjfll jjeer passend antwoord., : « schreef in de vorige zin na'uurlijk niet zonder reden dat. «reven naar instandhouding een passend antwoord lijkt. De Praktijk van de politieke bc' ««vorming in ons land — en DJ] dat onderwerp kom je uiteindelijk altijd uit, als het over «Muurbescherming gaat — ; **jst namelijk in een andere «enting. J . "»« belangen op het gebied »an defensie, woningbouw en • wirastructuur bijyoorbeeld . blijken voor politici veelvuldig zwaarder te wegen dan natuurbeschermingsbelangen. - Sterker nog: als je de dames en heren hoort lijkt het vaak. wel of onze natuur een soort . luxe.artikel is: leuk om te bezitten in tijden van economi- sche voorspoed, maar het eerste dat een verstandig mens van de hand doet als de financiële nood aan de man komt. In deze benadering past het opvallende gemak waarmee _' het ministerie van Defensie om de haverklap oefenterreinen claimt die in of aan de . rand van waardevolle natuur- j gebieden liggen. In deze benadering past ook de achteloos- • heid waarmee WD en CDA de ; regering laten begaan als zij marchandeert met de aanwij- ■ zing van de Wadden als be- ; schermd natuurgebied. In deze benadering past eveneens de ■ lakse houding die het ministe-, rie van Landbouw aanneemt als het jaren achtereen wordt , geconfronteerd met goed gedocumenteerde berichten over de vervolging van juist die vo- . gelsoorten — roofvogels — die voor het gezond houden van onze inheemse avifauna als , geheel van vitaal belang zijn. In deze benadering past ook — laatste voorbeeld — de botte mededeling dat de damherten in het Kroondomein Het Loo zich door slecht beleid zodanig hebben kunnen vermeerderen dat ze de komende zes jaar allemaal moeten worden afge- schoten (ja, ik weet dat er inmiddels sprake is van een andere oplossing, maar dat ver-' andert niets aan mijn kritiek). Aanleiding tot deze beschouwing was een persbericht dat het verschijnen van een nieuwe, door het Rijksherbarium te Leiden samengestelde Ne- ,' derlandse plantenatlas aankondigt. Dat persbericht be- U . gint niet de constatering: „Het. gaat slecht met de Nederlandse flora, dat is geen geheim." i-j Daarna worden kort enkele oorzaken genoemd,'en vervolgens lees ik dat er gelukkig ook "goed nieuws" is: enkele. plantesoorten die bij ons al heel lang voorkomen zijn in v -; deze eeuw opmerkelijk in aantal toegenomen. . Die mededeling is niet onwaar, maar een dergelijk positief bericht geeft zo, zonder enige vorm van toelichting, toch een vertekend beeld. Er blijkt bij- , voorbeeld niet uit dat een weiland dat barstensvol paardebloemen, boterbloemen en fluitekruid staat dan misschien V.', wel feestelijk aandoet, maar; ~'„> eigenlijk toch een beetje ziek is, omdat er tussen al dat gras meer plantesoorten zouden ... moeten staan; Er blijkt ook niet uit dat het voor stadsmensen misschien wel leuk is dat de blauwe reiger en de fuut... steeds meer de steden opzoe-,. | ken, maar dat je dit wonder-; baarlijk vertoon van aanpas; singsvermogen het beste kunt.. interpreteren als een ziekte- ■.".. .verschijnsel. Want zo is het. •'.-.'.. dus: de patiënt ligt op de afdei ling,'intensive care', en het is ; zeer de vraag of hij daar nog, :: : heelhuids vandaan komt. - . Futen trekken steeds meer naar de stad. Voor stadsmensen is dat leuk, maar het is toch een ziekteverschijnsel. ' . ': - , ; ■'■ "■ --- PUZZEL Opgave 11 jj OPGELET: Het Zweedse Kruiswoordraadsel bestaat dit keer uit VEERTIEN opgaven. Oorzaak daarvan zijn de vijf zaterdagen in juni en augustus plus de. vier in juli, samen veertien • zaterdagen. Deze opgave j is een onderdeel van deze série van veertien puzzels, waarvan de oplossing eerst na plaatsing van de laatste puzzel dient te worden ingezonden. ;, ? ?:} De letters uit de genummerde vakjes vormen na overbrenging in de balk onder het diagram steeds 4 woorden van elk 8 letters, zodat er in totaal 14 x 4 = 56 woorden ontstaan. Wanneer u alle 56 sleutelwoorden hebt gevonden, kunt u meedingen naar een Ie prijs van f 250.-; een Ze prijs van ƒlOO.-; en twintig 3e prijzen van ƒ25.-. De datum van inzending wordt bij plaatsing van de veertiende opgave bekendgemaakt. We wensen u veel plezier bij het puzzelen.;..: --- Voordelige remise wordt beloond Door JANNES V. D. WAL DAMMEN In de eerste diagramstand (zie ook rubriek vorige keer) kampt wit met een tweetal problemen: -. gebrek ,'.\ aan speelruimte en de onproduktieve schijf op 36. Beide problemen lost hij echter in één keer op door 1.27—22! Wit dreigt nu 2.22-18 13X22 3.28X8 met winst en het voor: de hand liggende 1... 12—18 (dat de weerlegging van wits beginzet zou moeten zijn) faalt enigszins verrassend ■?..' op 2.33—29! 18X38 (meerslag gaat voor) 3.29X9... 4X13 4.28—23 19X28 5.30X8 met winst voor wit. , Slechts door 1...13—18 2.22X13 19X8, enz. kan zwart na wits eerste zet nog van zich afbijten, maar het witte voordeel is dan wel zeer aanzienlijk. 'De stand van diagram 2 is in ■,' geen - enkele dampartij nog ooit ontstaan.' De simpe- < - Ie reden daarvan is het feit ' dat de partij al in een eerder stadium remise is gegeven. In 'de ■.•'■; Volmac-zeskamp . 'echter (10—24 augustus in ; Nieuwegein met \ onder de •'deelnemers wereldkampioen Anatoll j Gantwarg); zal ■ van voortijdig ~. remise '. geven '•■ geen.sprake zijn, gezien de ' ingrijpende 'wijziging die;': men bij deze gelegenheid ': toepast op: het reglement i van het damspel: '■ er wordt namelijk een nieuwe uitslag "ingevoerd.-. ,-'■■[:■"• ,:'.:.: Naast winst,- remise en. verlies is -nu ; ook • mogelijk "remise-mét-voordeel">:;. en ' "remise-met-nadeel", - ;•'.;.' en ■/ voor; ■ een •. voordeelremise worden "\ drie . punten uitge-, ; keerd, terwijl de tegenstan- -, der het met één punt moet stellen. Met een winstpartij scoort men 4—o, terwijl een puntendeling als 2—2 op het scorebord wordt genoteerd. De voordelen van dit "Volmac-dammen" zijn duidelijk: de brede remisemarge wordt '■,- opgeheven en het eindspel i krijgt een interes- santé nieuwe. dimensie, die .'; naar mijn mening tot in het :,middenspel en zelfs de ope■; ning, kan doorwerken. O ja, ik moet voor ik het vergeet natuurlijk nog wel duidelijk maken waar de grenzen van deze.; nieuwe uitslagen liggen." , ■ .■■ ' .-.'. Welnu, deze worden op zeer eenvoudige wijze ■ bepaald door van een remisepartij het materiaal van de slotstand te tellen, met dien verstande dat een schijf voor ééri en een dam; voor twee: stukken telt.' Slechts bij ma-> terieel evenwicht inde slotstand wordt de ■ uitslag, op 2—2 bepaald, ieder materieel. voordeel in een remise wordt dus gehonoreerd' met een , score van 3^-1: ■ Nu terug naar het tweede, diagram. Om op dit moment remise , overeen te komen, : zou van de kant van de witspeler wel zeer onverstandig zijn, want dan wordt de uit-". zwart. Hij moet 1.28—46 doen, om na een zet van de zwarte dam eerst een tweede dam te halen en dan schijf 31 te veroveren. Men zie bijvoorbeeld 1.28—46 4—13 2.15—10 13—8 3.10—4 B—l 2 4.4—15 12—26 5.15—47 26—21 6.47—42 21—26 7.42—48 31—37 8.46X5 en daar twee dammen sterker, zijn dan dam + schijf, boekt wit een 3—l "zege". Aardig aan dit standje is het'feit, dat wits eerste zet absoluut de enige is om tot slag 3—l ten faveure van dit gunstige resultaat te komen: \ Doet ■ hij bijvoorbeeld 1.28—23(?), dan zal zwart verrassend, antwoorden' met 1...4—18!! en na dit damoffer altijd een 2—2 gelijkspel uit de bus halen. j Nog een voorbeeld (diagram 3). Na 1.38—32 20—25 2.32—27. 24—30 3.34—29 30—35 .4.28—22 of 4.28—23 boekt wit een materiaalwinst die slechts tijdelijk is. Beter is 1.34—30! 24X35 2.28—23 18X29 3.33X15 35—40 4.15—10 40—44 en nu 5.38—33! Hierna zal een witte dam op de diagonaal 5—46 voorgoed de:zwarte schijf op veld 26 beletten naar •de damlijn over te steken, terwijl schijf 33 langzaam maar zeker wel zal kunnen promoveren. Kortom: 3—l voor wit. ƒ V'i'u'v: In de vierde diagramstand heeft zwart op wits 1.1—45 maar één goed antwoord, en dat is 1...50—6. Doet hij bijvoorbeeld 1...50—28? : dan volgt 2.45—50 en er komt dan onvermijdelijk een variant als 2...28—23 3.16—11 23—18 4.11—6 18—1 5.50—28 35—40 6.28—33 40—45 7.33—50 gevolgd door 8.6—1 met 3—l ■voorwit. ';.■■-.•' Probeert wit na 1...50—6 iets dergelijks tè bereiken, dan ontstaat na 2.45—50 6—l 3.16—11 35—40 de situatie dat '\g\ wit slechts '•■ met (!) nog. een 2—2 gelijkspel uit het vuur kan slepen, want zowel' 40—45 als 4.50—28 40—45 5.28—50 ' 1—23 . 6.11—6 23—1 loopt slecht voor hem af. . Natuurlijk doen deze .we ; regels geen - enkele afbreuk aan de bestaande. Zet wit bijvoorbeeld in de laatste j diagramstand (auteur: Hans Jansen) {voort met 1.29—23! ; 19X48 2.34—30 25X34 3.39X28 48X50 4.28—23 50X19 5.26—21, 16X27; 6.31X4, dan worden ; voor die prestatie vier punten uiigeKeeru. Auke Scholma, swartspeler in de partij die in het eerste diagram getoond wordt. . .'•■■■'{.;£.- ---