Stadsmuur blootgelegd ROTTERDAM — In het tracé van de spoortunnel bij de Jacobsplaats hopen de stadsarcheologen half maart de eerste echte opgraving te doen naar middeleeuws Rotterdam. De eerste stadsmuur, die uit 1375 stamt, is al gevonden ter hoogte van de Pompenburg, maar de diepte waarop de erven én de percelen met de gezochte bebouwing liggen is nog niet bereikt. Op dit moment lopen de oudheidkundigen in de bouwsleuf bij de Jacobsplaats op grondlagen die uit de 16de en de 17de eeuw stammen. Handenvol aardewerkscherven, dierenbotten en hout komen naar boven, te veel om te verzamelen. De drie medewerkers van het Bureau Oudheidkundig Onderzoek Rotterdam die elke dag het grondverzet in de bouwsleuf nauwlettend volgen om interessante zaken te behouden of in te tekenen, beperken zich bij de 'noodopgraving' alleen tot de belangrijkste dingen. Een potscherf met zoutglazuur uit de vijftiende of zestiende eeuw uit Duitsland valt onder de categorie 'niet interessant genoeg'. Zakken vol scherven zijn al afgevoerd naar het depot. Eind deze maand wordt in het voorlichtingscentrum van de Spoortunnel een tentoonstelling ingericht. „Alleen als we een object vinden dat we nader moeten bestuderen, verzamelen we de scherven eromheen, omdat die daar wat van kunnen vertellen. Dan vragen we. de afgravers even te stoppen," zegt Ronald Steenvoorden van BOOR. „We hebben de stadsmuur ingetekend, evenals enkele muren van huizen die langs de rotte hebben gestaan. Ze zijn inmiddels verwijderd, omdat de graafwerkzaamheden door moesten gaan. Dat gold ook voor een aantal kisten, die afkomstig zijn van leerlooierijen uit de 16de eeuw bij de Jacobsplaats. De kisten hebben we opgemeten en ingetekend en we hebben wat hout bewaard voor een jaarringenonderzoek. Daardoor kunnen we exacter vaststellen uit welke periode ze afkomstig zijn." Hoofd M.C. -van Trierum over de opgravingen: „De geschiedenis van de stad vanaf de 14de en mogelijk zelfs vanaf de 13de eeuw kunnen we verwachten. Aan de hand van historische gegevens en landkaarten weten we dat naast en onder het tracé van de tunnel de Rotte liep. En we merken nu al dat de'oever van de Rotte letterlijk is aangeplempt met afval. Vondsten vanaf de 11de eeuw, toen het nog om een nederzetting ging, kunnen we onder een mogelijke kleilaag vinden. Het gaat daarbij om een veengebied van vóór de laatste middeleeuwse overstromingen. „We moeten er nu bij zijn. Het is waarschijnlijk de eerste, maar tevens laatste keer dat we zo'n kans hebben. Op de zuidelijke oever zullen we niet intensief gaan zoeken. In de Romeins? tijd schijnt daar wel iets te zijn geweest, maar we schatten de kans klein daar spectaculaire zaken te vinden." De opgravingen in het spoortunneltracé hebben tot nu toe een deel van de stadsmuur uit 1375 blootgelegd en een leerlooierij. FOTO NIELS VAN DER HOEVEN --- Vondsten In de Romeinse tijd was de Maasmond druk bewoond. Uit deze periode (vanaf het jaar nul tot 200/250) zijn op 150 plaatsen vondsten gedaan. De Romeinse geschiedschrijver Plinius schreef dat het volk in de Maasmond leefde op land dat elk moment door water overspoeld kon worden. De mensen ten zuiden van de Maasmond noemde hij de Marsaci (Marsen). Daarboven leefden de Kaninefaten. Ze droegen wollen kleding, van een kwaliteit zoals die ook in de middeleeuwen werd gedragen. Zij werden echter verjaagd door andere bevolkingsgroepen. In het aardewerk vond hoofd M. C. van Trierum van BOOR een „wereld van verschil". Hij ziet geen relatie tussen de bewoners voor en tijdens de komst van de Romeinen. Een verklaring is de rumoerige tijd door het eerste Romeinse optreden in de Nederlanden, nog voordat zij zich onder Augustus daadwerkelijk vestigden. De nieuwkomers verdwenen in de derde eeuw net zo snel als de Romeinen door de situatie in het Romeinse rijk en door overstromingen. De waterstaatkundige werken raakten in verval. Men had dijkjes met duikers aangelegd, die van een klep waren voorzien. Bij het Hartelkanaal is er een aangetroffen. Als het eb werd, kon het door watergangen verzamelde water de rivier in lopen; bij vloed werd de klep automatisch gedicht. Ze waren gemaakt van uitgeholde boomstammen. Dat de mensen landbouw bedreven blijkt uit de vondst van een houten hark bij Nieuwenhoorn. Het ging om gerst, tuinbonen, lijnzaad, tarwe en haver. Een grafveld bij het Hartelkanaal in Spijkenisse toont dat de doden werden verbrand op een brandstapel, met vaatwerk en soms een lijkbaar. In sommige gevallen werd eerst een verhoging op palen of een dodenhuisje boven de kuil gebouwd. Niet alle doden werden verbrand. De lijkjes van twee doodgeborenen en een vrouw zijn ook gevonden. --- Sporen Onderzoekers van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden hebben een areaal met bewoningssporen uit de tijd tussen 3000 en 2200 voor Christus in Hekelingen onderzocht. Zij konden niet vaststellen of men er in die tijd vast woonde. De jacht en de veeteelt waren van even groot belang. Landbouw bedreven de mensen niet. Graan was wel aanwezig, maar lijkt niet ter plaatse te zijn verbouwd. In de bronstijd (1700 voor tot 700 voor Christus) was de Maasmond vrijwel onbewoond, met uitzondering van Voorne-Putten. Het gebied werd regelmatig overstroomd. Pas rondom 700 voor Christus komt de veengroei met tussenpozen tot stilstand. De mensen woonden op hogere delen, zoals in Spijkenisse rondom 450 voor Christus. De omvang van de nederzettingen was beperkt: er konden op de veenkopjes slechts twee boerderijen staan, vier tot vijf meter breed en tien tot twintig meter lang. De wanden bestonden uit palen met vlechtwerk, verstevigd met klei of mest. Zware staanders droegen het dak. De boerderijen kenden een bewoningsdeel en een stal met veeboxen. Men at voornamelijk rundvlees, maar ook schapeen varkensvlees. Verder bestond het voedsel uit wilde planten, vruchten en gerst. Maar of die ter plaatse zijn verbouwd is ook niet duidelijk. Opmerkelijk zijn de greppels buiten het woongedeelte. Mogelijk ontwaterden die tuinen of akkers. Een gevonden schop van essehout was uit één stuk vervaardigd. Deze heeft een asymmetrische vorm: vanaf halverwege de steel loopt deze schuin naar één zijde van het blad. Het zou kunnen dat de voet voor een gelijkmatige druk in het midden geplaatst moest worden. De boeren leefden niet geïsoleerd. Er zijn maal- en slijpstenen gevonden, glazen armbanden en kralen van glas en barnstenen. Dat wijst op contact met bevolkingsgroepen in andere, verder weg gelegen gebieden. --- DJANKO --- Onbewoond Na de Romeinse tijd was de Maasmond tot het jaar 700 vrijwel onbewoond. Uit de tussenperiode zijn bij baggerwerken wel enkele Romeinse munten gevonden. Pas vanaf het einde van de zesde eeuw treft men weer sporen aan, zoals een grafveld bij de Naaldwijkse Geest. De bewoning beperkte zich aanvankelijk tot de gebieden aan zee en pas na 700 vestigt zich men elders in de Maasmond. In historische verslagen komen de namen voor van Rhoon, Vlaardingen, De Lier en Witla (Bernisse), dat in 836 door de Noormannen werd verwoest. De zee deed zijn invloed nog gelden tot de lijn Poortugaal- Vlaardingen. Pas na het jaar duizend lijkt echt een begin te zijn gemaakt met de ontginning van de veengebieden, zoals het voormalige koningsgoed Maasland. Een bijzondere vondst uit de tiende eeuw is een houten boerderij in Spijkenisse, 23 meter lang en 10 meter breed. Het heeft de vorm van een omgekeerde boot. Behalve aardewerk zijn vondsten gedaan die op visserij wijzen: mossel, kokkel, wulk en visresten. De jacht op edelherten en gevogelte was ook van betekenis. Men gebruikte benen gereedschappen, zoals naalden om netten te boeten en benen stiften om te schrijven op met was bedekte houten plankjes. Ook zijn twaalf mantelspelden van tin met een kruisteken gevonden met de beeltenis van een niet te identificeren vorst, sommige doorgesneden. In de twaalfde eeuw was het weer mis. Vele ontgonnen gebieden gingen verloren door stormvloeden in 1134 en 1164. Op Voorne-Putten bouwde men aan het einde van de twaalfde eeuw ringvormige dijken, die later werden verbonden. Op de noordelijke oever werden halfcirkelvormige dijken opgeworpen, maar door een latere overstroming ging een flink gebied weer ten onder, waaronder de nederzetting Rotta. Dat werd na 1300 herdijkt. Langs de dijk die aansloot op de dam in de Rotte ontstond Rotterdam, dat in 1340 stadsrechten kreeg. --- Taxichauffeur herkende sterk vermagerde Vanden Boeynants direct Door Hans de Bruijn BRUSSEL — „Waar ben ik hier? Wilt u me naar Brussel brengen?" Het was maandagavond om vijf voor half elf toen taxichauffeur Ferdinand Tricot die vraag werd gesteld door de man die net achterin zijn taxi was gestapt. Tricot stond met enkele collega's op een vrachtje te wachten voor het station van Doornik, 75 kilometer zuidwestelijk van Brussel. Hoewel hij een grijze baard had en een zonnebril droeg, herkende Tricot zijn klant direct. „Bent u VDB?" vroeg hij hem. Na het bevestigende antwoord stelde Tricot voor om naar de politie te gaan. Maar VDB wilde direct naar Brussel. Aan de ontvoering van de Belgische oud-premier Paul Vanden Boeynants was daarmee na een maand een einde gekomen. Even tevoren was VDB door 'zijn ontvoerders op enkele honderden meters van het station van Doornik vrijgelaten. Zij hadden hem daar met de auto naar toe gebracht. Vanden Boeynants werd geblinddoekt uit de auto gezet. Tegen de justitie vertelde VDB later dat hem was opgedragen zo twee minuten te blijven staan en zich niet om te draaien. De ontvoerders kregen daardoor de kans ongemerkt te ontkomen, waarschijnlijk in de richting van de vlakbij gelegen Franse grens. De taxi moest hem eerst naar het huis van Viviane Baro brengen. Een partijgenote en vertrouwelinge van VDB, die tot voor kort wethouder van Brussel was. Baro belde mevrouw Vanden Boeynants en die lichtte pas om middernacht de politie in. Vanden Boeynants was er redelijk aan toe. Hij was sterk vermagerd en doodmoe. De zonnebril was nodig omdat hij steeds in het duister heeft gezeten. Hij miste zijn hoorapparaat, maar had van zijn ontvoerders wel een pijp gekregen. VDB werd door de justitie direct urenlang ondervraagd. Hij vertelde dat hij op zaterdag 14 januari 's avonds om half zeven is ontvoerd. De ontvoerders wachtten hem op toen hij na een afspraak met zijn auto de garage in zijn flatgebouw binnenreed. Hij werd door twee Frans sprekende mannen hard geslagen, kreeg een zak over zijn hoofd en werd met behulp van een derde man een auto ingesleurd. Daarbij verloor hij een schoen, zijn pijp en zijn gehoorapparaat. In de auto werden werden zijn handen en voeten gebonden. Na een rit van uren kwamen de ontvoerders bij hun schuilplaats aan, waar Vanden Boeynants werd opgesloten in een geblindeerde kamer, die hij de dertig volgende dagen niet meer heeft verlaten. Volgens zijn verklaringen is hij redelijk goed behandeld. Hij mocht zich elke twee tot drie dagen wassen. Op zijn eigen verzoek kreeg hij — nota bene de grootste vleeshandelaar van België — vegetarisch eten. Ook kreeg hij vanaf de derde dag medicijnen die hij nodig heeft in verband met een hartkwaal. Wel kreeg hij af en toe handboeien om. Zijn ontvoerders heeft hij nooit gezien. Zij droegen steeds bivakmutsen. VDB wist niet waar hij was ondergebracht, maar vermoedelijk was dat in Noord-Frankrijk. Horen kon hij niet veel, omdat hij zonder zijn gehoorapparaat vrijwel doof is. Zijn ontvoerders spraken zelden met hem. Of Vanden Boeynants op de hoogte was van de onderhandelingen over zijn vrijlating is niet bekend. In elk geval wist hij niets van wat zich buiten afspeelde. Aan de taxichauffeur vroeg hij wat voor weer het de afgelopen weken is geweest. De justitie gaat er vanuit dat de ontvoering het werk is geweest van criminelen en geen politieke achtergrond heeft. De opeisingen door de onbekende 'Socialistische Revolutionaire Brigade' (BSR) worden als een afleidingsmanoeuvre gezien. Die BSR meldde zich enkele uren na de verdwijning al en de volgende dag nogmaals, met de boodschap VDB ontvoerd te hebben. Maar motieven of eisen ontbraken. Er ging wel meteen het gerucht dat VDB in de dagen voordien was bedreigd. Op dinsdag 17 januari ontving men een brief van de BSR waarin een losgeld van 30 miljoen frank (1,65 miljoen gulden) werd geëist. Tweederde daarvan moest worden verdeeld onder liefdadige instellingen, de rest was voor de BSR zelf. De liefdadigheidsorganisaties die de 20 miljoen zouden krijgen, moesten worden aangewezen door de lezers van de dagbladen Le Soir en Het Laatste Nieuws in een op 7 februari te houden referendum. Dat is nooit gebeurd. In de brief werd gesteld dat Vanden Boeynants terecht zou moeten staan voor een 'volkstribunaal' op beschuldiging van corruptie en demagogie en „het voor eigen profijt misbruiken van grote sommen belastinggeld". Enkele dagen later werd bekend dat uit de archieven van de justitie dossiers waren verdwenen waaruit zou blijken dat VDB contacten had met enkele ex-rijkswachters, die ook al in verband zijn gebracht met de terreurdaden van de Bende van Nijvel. Op 24 januari ontving Le Soir een brief van de BSR met daarin de identiteitskaart van VDB en twee vellen van een door hem geschreven briefje, waarin hij stelde bereid te zijn zes weken na zijn vrijlating een groot geldbedrag over te maken aan instellingen die zich met de armenzorg in België .bezighouden. Een bewijs dat VDB in leven was werd echter niet gegeven. Tot twee maal toe deed daarop zijn zoon Christian via radio en tv een dramatische oproep aan de ontvoerders om een levensteken van zyn vader te geven. De laatste keer liet hij weten desnoods bereid te zijn buiten de politie om met de ontvoerders te praten en te onderhandelen over een losgeld. Hij liet de wijze waarop aan de ontvoerders over. Naar nu is duidelijk geworden heeft de familie dat ook gedaan zonder de justitie precies op de hoogte te stellen. Het eerste contact zou zijn gelegd op 2 februari. Daarna zijn meerdere contacten gevolgd. En gisteren kwam dan plotseling een eind aan de ontvoering, op de kop af een maand na VDB's verdwijning. Op Valentijnsdag en weer op een dinsdag, zoals tot nog toe alle ontwikkelingen in deze zaak op een dinsdag zijn geschied. roTOEPA Vanden Boeynants, zoals hij er na zijn vrijlating uitzag: sterk vermagerd en doodmoe. --- De Maasmond: 10.000 jaar strijd tegen het water Door Onno Buiter Archeologisch onderzoek toont aan: mensen leefden in deze streek primitiever dan elders in Europa ROTTERDAM — De Zeeuwen zullen hun wapenspreuk 'Ik worstel en kom boven' moeten delen met de bewoners van de Zuidhollandse eilanden. Oudheidkundigen hebben in de afgelopen twaalf jaar door intensief onderzoek een vollediger beeld kunnen vormen van de bewoning van het Maasmondgebied in de afgelopen 10.000 jaar. En daaruit blijkt dat als er zich al mensen waagden, zij een voortdurende strijd tegen het water moesten leveren. De mensen leefden in deze uithoek een stuk primitiever dan in de rest van Europa. Het Bureau voor Oudheidkundig Onderzoek Rotterdam (BOOR) heeft alle vondsten in het Maasmondgebied in de periode van 1976 tot 1986 beschreven in het boek BOORbalans 1. Stadsarchivaris Schimmelpenninck-Van Ooyen overhandigde het eerste exemplaar vandaag aan burgemeester dr. A. Peper van Rotterdam. Het boek geeft de stand van het onderzoek weer met veel nadruk op Voorne- Putten, omdat daar in de afgelopen tien jaar door herverkaveling veel onderzoek is verricht. Het is de bedoeling om in 1990 BOORbalans 2 uit te geven, dat met name over IJsselmonde gaat, waar een herverkaveling begint, en over het tracé van de Spoortunnel in het hart van Rotterdam. In de Maasmond woonden 10.000 jaar geleden jagers en vissers. Hun benen en stenen vis- en jachtwerktuigen zijn gevonden op de Maasvlakte. Engeland zat nog aan Europa vast en in de kuststreek van Huil tot Jutland heerste een warm klimaat. Na de laatste ijstijd rees de zeespiegel. De Maasmond werd een drassige streek. Slechts hier en daar woonden tijdelijk mensen, zo toont een vondst aan op een rivierduin (donk) in IJsselmonde uit 5.500 voor Christus. Overal in Europa ging men rondom 4.400 voor Christus over op landbouw en veeteelt. Mensen vestigden zich permanent op een plek, maar in dit gebied kwamen zij slechts voor de jacht of eikehout. Onderzoek toont tweemaal een grote terugval in het aantal eiken aan. Ze werden vermoedelijk gerooid voor de bouw van boerderijen, die elders werden opgetrokken. Rondom 3000 voor Christus was het niet veel anders. Op de donk in IJsselmonde vond men naast aardewerk ook vuurstenen gereedschappen, zoals een pijlspits. Een reconstructie van een boerderij uit de Ijzertijd in Spijkenisse (450 voor Christus). Er stonden hooguit twee van deze boerderijen op de veenkopjes. ---