Het is heling, maar toch moét ik alle 'witte' Beatle-CD's hebben Door Frank van Dijl Dat Paul McCartney en Bob Dylan vorige maand door de Haarlemse rechtbank in het gelijk werden gesteld in de zaak die zij aanhangig hadden gemaakt tegen het uitbrengen van 'witte' CD's van hun werk ligt voor de hand. Tien tot vijftien jaar geleden'werd al vastgesteld dat het zonder toestemming van de artiest uitbrengen van platen verboden was. De Nederlandse auteursrechtenorganisatie Buma deed veelvuldig invallen in platenwinkels en grote partijen illegale platen werden in beslag genomen en vernietigd. Het fenomeen 'witte elpee' werd met kop en staart uitgeroeid. Nu de compact disc binnen enkele jaren volledig ingeburgerd en het aantal CD-fabrieken aanzienlijk toegenomen is, doet het verschijnsel zich opnieuw voor: nu dus in de vorm van het zo vertrouwd geworden zilveren schijfje. Het is betrekkelijk simpel om duizend CD's te laten persen; door de overcapaciteit die na de eerste jaren is ontstaan en de sterk vereenvoudigde produktiemethode is de kostprijs voor iedereen te behappen, en doordat de winkelprijs nog altijd rond de veertig gulden ligt, zijn de marges groot, groter dan zij ooit bij gewone platen waren. Het is dus buitengewoon aantrekkelijk om opnamen, waarop men zonder al te veel inspanning te doen de hand heeft kunnen leggen, op CD te laten zetten. De CD-fabrieken vragen heus niet naar de herkomst van de tapes. Meestal gaat het bij witte CD's om liveopnamen, die meer of minder professioneel tijdens concerten worden gemaakt op binnengesmokkelde apparatuur. De geluidskwaliteit laat vaak te wensen over. Soms komen op de een of andere manier studio-opnamen naar buiten. In het begin van de jaren zeventig verscheen de witte elpee Little white wonder: opnamen die Bob Dylan met The Band had gemaakt, maar het niet tot een officiële plaat hadden gebracht. CBS, Dylans platenmaatschappij, pareerde de levendige handel in de illegaal uitgebrachte opnamen pas in 1974 met het uitbrengen van The basement tapes. Paul McCartney stapte naar de rechtbank omdat op de markt een flink aantal CD's verschenen is met opnamen die The Beatles tussen 1963 en 1969 in de beroemde Londense Abbey Road-studio's hebben gemaakt. Het gaat hier om de originele mastertapes aan de hand waarvan ook de officiële Beatles-albums werden samengesteld. Je hoort The Beatles nummers inzetten, zich vergissen, overnieuw beginnen; je hoort nummers zoals ze klonken voor hun uiteindelijke mix; je hoort zelfs nummers die nooit op een Beatles-plaat terechtkwamen, zoals 'That means a lot'. Er bestaan ook CD's met opnamen die The Beatles in 1963 maakten voor de BBC. Hierop spelen ze voornamelijk het repertoire waarmee ze zich in de jaren voordat ze beroemd werden bekwaamden in hun stiel. De geluidskwaliteit is matig, omdat de tapes door aan de radio gekluisterde fans werden gemaakt. Volgens degenen die deze CD's zonder toestemming van The Beatles hebben uitgebracht op labels als Pyramid en The Swingin' Pig nebben zij alle rechten voldaan. Het is mogelijk dat inderdaad de auteursrechten werden betaald: dat wil zeggen dat de eigenaars van de uitgevoerde liedjes via de Buma hun geld krijgen. Jammer genoeg voor Paul McCartney en de erven John Lennon is dat Michael Jackson, die een tijd geleden de hele Lennon-McCartney-catalogus kocht. In deze zaak ging het dan ook niet om de Buma-rechten, maar om de rechten van The Beatles als uitvoerende artiesten. Zij hebben, van Please please me (1963) tot en met Let it be (1970) een platencollectie opgebouwd die in hun ogen het beste van hun kunnen toont. Ze hebben er kennelijk geen behoefte aan gehad om hun kladjes openbaar te maken. De rechter stelde McCartney zoals gezegd in het gelijk, en dat is principieel juist. Niemand heeft ooit toestemming gegeven om de originele mastertapes te kopiëren en het kan dus niet anders of deze tapes of kopieën hebben op illegale wijze de kluizen van Abbey Road verlaten. Dat maakt in feite iedereen die in uit deze kopieën samengestelde CD's handelt tot heler, en dus ook iedereen die zich zo'n CD aanschaft. OK, dan ben ik dus een heler. (Let op vanaf hier wordt mijn praatje subjectief.) Ik ben een Beatles-fan van het eerste uur en bezit dus alles wat er officieel van The Beatles te krijgen is. Vorig jaar kocht ik het meeslepende boek The complete Beatles recording sessions, waarin Mark Lewisohn zeer nauwgezet alle opnamen die John, Paul, George en Bingo in Abbey Boad maakten (slechts één keer weken zij uit naar een studio in Parijs) heeft gedocumenteerd. Hij gaf daarmee een zeer indringend beeld van de evolutie die zich in hun werkwijze voordeed. Hadden ze eerst niet meer dan tien uur nodig om een hele elpee op te nemen, later deden ze er dagen, weken, soms maanden over om één enkel nummer te perfectioneren. Lewisohn beluisterde alle mastertapes, die gelukkig zorgvuldig waren bewaard, en noteerde hoe vaak een liedje opnieuw ingezet moest worden voordat het tot aller tevredenheid op de band stond. Zijn boek maakte nieuwsgierig: ik wilde die mastertapes ook wel eens horen. Dat kon toen ik bij mijn favoriete CDzaak in het Rotterdamse Oude Noorden de nu verboden CD's aantrof. Ze dragen rare titels als Ultra rare trax en Back-track, maar een waarachtig Beatles-hart gaat sneller kloppen van het aangeboden materiaal. Paul te horen roepen: „One, two, three, four," voordat 'There's a place' wordt ingezet, producer George Martin te horen zeggen: „OK, take four,", John te horen mummelen aan de start van 'Yes it is', hem een ongepolijste versie te horen zingen en de woorden kwijtraken. Tijdens een andere take breekt een snaar. Het is fascinerend om The Beatles in de studio te horen alsof je erbij zit. Ze klinken totaal ongekunsteld. De geluidskwaliteit van deze CD's is uitmuntend en de opnamen zijn gedocumenteerd met datum en al. Als een beroemd dichter overleden is, werpen wetenschappers zich op zijn nalatenschap. Zijn kladblaadjes verschijnen in druk, brieven en dagboeken worden uitgegeven. In een biografie wordt zijn leven uit de doeken gedaan. De bewonderaars kunnen de officieel verschenen gedichten vergelijken met eerdere versies. Ze krijgen inzicht in wat de dichter terzijde heeft gelegd. Biografieën over The Beatles zijn er talloze. Als groep bestaan ze al sinds 1970 niet meer, en hoewel nog drie van de leden in leven zijn, zijn The Beatles als The Beatles dood. Mark Lewisohn is de wetenschapper die hun nalatenschap heeft gedocumenteerd. Het zou mooi zijn als die nalatenschap totaal, in chronologische volgorde en door Lewisohn gecommentarieerd, op CD zou verschijnen. Nu moeten de doorgewinterde fans het doen met de illegale brokjes en beetjes waaraan geld wordt verdiend door onbevoegden. Paul McCartney heeft natuurlijk gelijk, en de rechter in Haarlem ook: ik geef het grif toe. Toch ga ik vanmiddag even kijken of ik de mij nog ontbrekende witte Beatles- CD's kan vinden. Ik moet ze gewoon hebben. THE BEATLES FOTO EMI BOVEMA Als groep zijn de Beatles al bijna twintig jaar geschiedenis. Waarom mogen de fans inmiddels niet beschikken over de 'kladjes' van het viertal? ---