Unilever breidt verder uit in Turkije ROTTERDAM — Unilever heeft in Turkije een belang van 58 percent verworven in Aymar AS, producent van margarine, vanaspati, bakkersvetten en zonnebloemolie. De Turkse markt voor eetbare oliën en vetten is met 855.000 ton per jaar groot en groeit ook nog voortdurend met ongeveer twee percent per jaar. Voor Unilever betekent de acquisitie uitbreiding van het marktaandeel, extra produktiecapaciteit en een stevige entree op de consumentenmarkt voor zonnebloemolie. --- Hudig werkt samen met Oostenrijkers ROTTERDAM — Hudig-Langeveldt in Rotterdam en Intassco Versicherungsmaklergesellschaft in Wenen hebben overeenstemming bereikt over een vergaande vorm van samenwerking. Intassco wil door deze samenwerking toegang krijgen tot het internationale netwerk en de kennis van Hudig-Langeveldt. --- Duitse werven bouwen voor Sovjetunie MOSKOU — De Sovjetunie heeft een order van vier containerschepen bevestigd. De schepen worden gebouwd door twee Westduitse werven. In augustus had de Sovjetunie al zes van zulke schepen besteld bij de werven. De order voor de tien schepen heeft een waarde van 1,2 miljard mark. --- DAF-bussen en BOVA gaan samen EINDHOVEN — DAF in Eindhoven en Autobusfabriek BOVA in Valkenswaard gaan hun krachten op het gebied van autobussen bundelen in een nieuwe, zelfstandige onderneming, United Bus. DAF krijgt vooralsnog een meerderheid van de aandelen, ruim 50 percent. De op de busproduktie gerichte activiteiten van DAF worden losgemaakt uit de bestaande organisatie ..van DAF Trucks; zij worden voortgezet in een afzonderlijke onderneming, als werkmaatsdhappij van United Bus. BOVA zal als werkmaatschappij van United Bus gaan fungeren. Het is de bedoeling dat alle werknemers in dienst treden van het nieuwe bedrijf. Het is de bedoeling dat de positie van United Bus de komende jaren verder wordt versterkt door overname, particpatie of samenwerking met andere autobusfabrikanten in de Benelux en andere Europese landen. De merknamen DAF en BOVA blijven bestaan. BOVA produceert elke week acht complete bussen. Deze worden geëxporteerd naar 15 landen. De omzet is de afgelopen tien jaar meer dan vertienvoudigd. Dit jaar wordt een omzet verwacht van ruim 145 miljoen gulden met een bevredigend financieel resultaat. Het bedrijf is eigendom van W. Lijmer, een voormalige topmanager van DAF, en P. van Doorne, de zoon van een van de grondleggers van DAF. DAF produceert jaarlijks ongeveer 1700 onderstellen voor bussen. Daarnaast maakt het bedrijf speciale motoren voor bussen en assen. Bestuurder F.Koolen van de Industriebond FNV noemt de plannen in een eerste, voorlopige reactie „niet slecht". Hij verwacht geen problemen voor de betrokken werknemers. Wel zal het naar zijn mening op korte termijn noodzakelijk zijn dat United Bus versterking zoekt in sector van het streekvervoer. „Het nieuwe bedrijf is door de inbreng van BOVA namelijk vooral gespecialiseerd in de markt voor toerbussen," aldus Kooien. --- Prostituées mogen straks FNV-lid worden 'AMERSFOORT 'd&- Prostituees kunnen lid worden van de Dienstenbond FNV zodra het bordeelverbod in geschrapt uit het Wetboek van Strafrecht. Een grote meerderheid van de bondsraad van de Dienstenbond FNV heeft gisteren in Amersfoort met dit voorstel ingestemd. De tegenstanders vroegen zich af of de prostituees zich niet beter bij de Horecabond kunnen aansluiten. Ook zagen zij niet duidelijk wat de Dienstenbond voor hen kan doen. Voorlopig denkt de Dienstenbond vooral aan collectieve belangenbehartiging, in samenwerking met twee organisaties van en voor prostituees, De Rode Draad en de De Graaff-stichting. --- Breuk bij wegvervoer nog niet geheeld Vakbonden moeten tweemaal onderhandelen voor (hopelijk) dezelfde CAO Door Runa Hellinga RIJSWIJK — Werkgeversonderhandelaar W.A. Belksma is er optimistisch over. „We streven ernaar de CAO voor de Kerst rond te hebben. Dat hebben we onze leden beloofd." De kans dat dat kerstcadeautje de neus van zijn leden voorbij gaat, is groot. Nog geen tien maanden na de vorige acties in het wegtransport ontmoeten werkgevers en werknemers elkaar komende weken weer aan de onderhandelingstafel. En de standpunten liggen lijnrecht tegenover elkaar. Het zal geen naïefheid van de werkgeversonderhandelaar zijn desondanks te verwachten dat de besprekingen snel zijn afgerond. Als eerste onderhandelaar is Belksma weliswaar nieuw. Hij volgt in die functie de voormalige PCB-voorzitter Bergmans op, die zich niet alleen bij de bonden, maar ook bij zijn eigen organisatie zo ongeliefd heeft gemaakt, dat hij gedwongen werd op te stappen. Maar Belksma heeft al langer CAO-ervaring en erkent volmondig: „Het zal moeilijk worden, maar CAO-onderhandelingen zijn altijd moeilijk". De sfeer aan de onderhandelingstafel wordt bij voorbaat vertroebeld door de problemen die de werkgevers onderling hebben. De vorige CAO-onderhandelingen hebben tot een breuk tussen de KNVTO enerzijds en de NOB, de christelijke PCB en de katholieke KVO anderzijds geleid. Hoewel zowel de NOB als de KNVTO uiteindelijk hun handtekening onder de CAO heeft gezet, bestaan er sindsdien in het wegvervoer formeel twee CAO-contracten. En de vakbonden staan nu voor de lastige taak dat ze in de komende tijd tweemaal moeten onderhandelen, in de hoop er weer tweemaal dezelfde CAO uit te krijgen. Wat de KNVTO wil bieden, is nog niet duidelijk. De onderhandelingen met deze vertegenwoordiger van de grote transportbedrijven beginnen donderdag pas. Wel is zeker dat de overige drie organisaties niet royaal voor de dag komen. Eén percent loonruimte en nog wat ruimte voor verhoging van de VUT-premie, dat is alles wat Belksma de bonden te bieden heeft. Dat is minder dan de verwachte inflatie van 2,5 percent en zou voor de werknemers een regelrechte loondaling betekenen. Het is uitgesloten dat de bonden een dergelijk bod zullen accepteren. De Vervoersbond FNV heeft een looneis van 2,5 percent gesteld, en het CNV wil de onderhandelingen zelfs met 3,5 percent ingaan. De bonden gaan uit van een loonruimte van 5 tot 5,5 percent. „Indianenverhalen," noemt CNV-bestuurder Jaap Wienen de beweringen van de werkgevers dat de aangekondigde hogere accijns voor diesel en de tolheffing in Duitsland volgend jaar zulke onaanvaardbare lastenverzwaringen betekenen, dat verdere loonsverhogingen feitelijk zijn uitgesloten. Belksma schat de lastenverzwaringen, inclusief extra milieulasten en de harmonisatie van de wegenbelasting, op 867 tot 967 miljoen gulden. De werkgeversonderhandelaar bestrijdt bovendien dat er in de bedrijfs'-' tak sprake is van produktiviteitsstijging. Die wordt door de bonden op drie percent begroot, maar is volgens Belksma tenietgedaan door de steeds langer wordende files. Grootste knelpunt wordt dit jaar ongetwijfeld, net als vorig jaar, de poging van de bonden om het onregelmatige werk en de grote werkdruk in de bedrijfstak aan te pakken. De bonden hebben verschillende voorstellen gedaan om onregelmatig werk zwaarder met toeslagen te belasten. Maar Belksma en de zijnen willen af van de door hen gehate nachttoeslag, die vorig jaar onder druk van acties tot stand is gekomen en tot de breuk in het werkgeverskamp heeft geleid. Sterker nog, de werkgeversonderhandelaar sluit op langere termijn nog onregelmatiger werken niet uit. „Als er in de metaal en de bouw afspraken worden gemaakt om de zaterdag tot gewone werkdag te bestempelen, dan kunnen wij in het wegvervoer uit concurrentie-overwegingen niet achterblijven," zo nam hij gisteren na afloop van de eerste onderhandelingen een voorschot op de CAO-besprekingen over een of twee jaar. Of dat betekent dat hij af wil van overwerktoeslagen op die dag, wilde hij niet bevestigen. Maar voor de transportbedrijven zou dat een belangrijke kostenbesparing zijn, aangezien in de bedrijfstak zeer veel op zaterdag wordt gewerkt. --- Innoveren in discopaleis ROTTERDAM — Bijna vierhonderd ondernemers in het midden en kleinbedrijf uit Rotterdam en omgeving hebben gisteren ideeën en ervaringen uitgewisseld over hoe zij zich beter kunnen vernieuwen. Dat gebeurde op initiatief van het Innovatiecentrum Rijnpoort in een passende omgeving: het discopaleis Tomorrowland in de Alexanderpolder. De ondernemers werden in. werkgroepen van vier onderverdeeld waarin verschillende facetten op het gebied van technologie en management van kleinere ondernemingen werden besproken. Alle gegevens en ervaringen worden door het Innovatiecentrum Rijnpoort verzameld en ter kennis gebracht aan de deelnemers. Het Innovatiecentrum Rijnpoort is een van de achttien van dergelijke regionale instellingen in Nederland die door het ministerie van Economische Zaken zijn opgericht en gefinancierd ten behoeve van vernieuwingen in het midden- en kleinbedrijf. Volgens adjunct-directeur drs. Ton Berkel heeft de avond inspirerend gewerkt. „Een voorbeeld: twee kleine ondernemers zaten met hun vrouwen bijelkaar. Beide vrouwen doen de boekhouding. De ene had haar boekhouding geautomatiseerd. De andere nog niet. Afgesproken is dat de ene de ander nu zal helpen met het automatiseren." Berkel noemt de uitwisselingsavond zeer geslaagd en voor herhaling vatbaar. Na de officiële1 werkvergadering gisteren tussen vier en acht uur konden de ondernemers met hun partner innoverend' dansen in het discopaleis. --- Geld maakte Breukhoven héél gelukkig Nog veel vragen rond aandelen-uitgifte van Free Record Shop ROTTERDAM — „Ik wil de grootste platenhandelaar in Europa worden," zei Hans Breukhoven (43) bijna drie jaar geleden. Nu gaat zijn bedrijf, dat inmiddels 72 winkelvestigingen in Nederland en zes in België omvat met een nettoomzet van ruim honderd miljoen gulden, naar de beurs. De emissie is onder meer bedoeld om 'het eigen vermogen te versterken teneinde ook bij de huidige snelle expansie van onze onderneming gezonde balansverhoudingen te handhaven'. Free Record Shop heeft, met andere woorden, geld nodig om de groei te financieren. De loopbaan van Breukhoven, die in 1987 trouwde met de zangeres Vanessa (Connie Witteman), is als de successtory van de krantejongen die miljonair werd. Na de Mulo werkte hij een paar jaar als kelner bij de Holland Amerika Lijn. Vervolgens leerde hij met pruiken handelen op de markt: „Opvallen, daar gaat het om." lemand maakte hem toen attent op een pandje van negen meter lang en nog geen twee meter breed in Schiedam waar prima een platenwinkel van gemaakt kon worden. Breukhoven: „Ik dacht: nou, 's winters op de markt, da's best koud, laat ik dat maar doen." In die tijd bestond in Nederland een platenkartel dat de prijzen kunstmatig hoog hield. Om onder de hier vastgestelde verkoopprijzen te kunnen gaan zitten, sloot Breukhoven zich maar niet aan bij de vereniging van grammofoonplatenhandelaren en kocht hij de platen goedkoop in in het buitenland. „Ik had zogezegd," zei hij begin dit jaar tegen Trouw, „een witte-platenwinkel en daaruit is ook de naam Free Record ontstaan." Breukhoven is inmiddels bezitter van de grootste muziekwinkelketen in Nederland. In de winkels van Free Record Shop zijn geluiden beelddragers (grammofoonplaten, musicassettes, CD's en voorbespeelde videobanden) te koop. De prijzen zijn volgens de directie nog steeds concurrerend, maar de rol van prijsbreker is al lang opgegeven. Het aandeel van Free Record van veertien percent op de sterkgroeiende Nederlandse markt moet wel groter worden, maar niet door stuntwerk. Ot Breukhoven nog steeds de ambitie heeft om de grootste platenhandelaar in Europa te worden, is de vraag. In ieder geval heeft hij zijn 22 winkels in Zwitserland en Duitsland van de hand gedaan omdat de investeringen na enkele jaren niet het gewenste resultaat opleverden. Het gerucht gaat dat hij bovendien kapitalen heeft verloren aan het concert van Frank Sinatra, Sammy Davis en Liza Minnelli eerder dit jaar in Amsterdam (in Ahoy' was de Sinatrashow dank zij onder meer de kaviaar-eters' wel een financieel succes geweest...). Hans Breukhoven wil niets zeggen over de plaatsing van de aandelen. „We hebben afgesproken dat alles aan de orde komt op een persconferentie, die 24 november in het Concertgebouw in Amsterdam wordt gehouden." En afgelopen vrijdag en maandag was hij •niet bereikbaar om 'uitleg' te geven over het afstoten van de winkels in Zwitserland en Duitsland of over de netto-winstontwikkeling van de Free Record Shop. In de door Breukhoven ondertekende aankondiging van de emissie, die door de NMB Postbank Groep wordt geleid, staat dat er van 27 november tot en met 1 december kan worden ingeschreven op nieuwe certificaten van aandelen in Free Record Shop Holding. Nog niet meegedeeld is of grootaandeelhouder Breukhoven zijn eigen aandelenpakket te koop aanbiedt. Het woord nieuwe suggereert echter dat het inderdaad om een uitgifte van nieuwe aandelen gaat en niet om een herplaatsing. De aandelenemissie komt op een moment dat nogal wat beleggers gemengde gevoelens over beursintroducties zullen hebben. Om een paar voorbeelden te noemen: DAF, DSM, Pirelli. Bij DAF ligt de huidige koers een paar gulden onder de uitgiftekoers, bij de tweede tranche van DSM moesten beleggers 125 gulden per aandeel betalen waar ze nu op de beurs 112 gulden voor kunnen terugkrijgen en het aandeel Pirelli zakte na de introductie van ruim 55 gulden naar circa 42 gulden. Het is echter waarschijnlijk dat deze koersbewegingen veel meer van doen hebben met het inmiddels guurder geworden beursklimaat dan met het feit dat er destijds veel te rooskleurige prognoses zijn gesteld. Dat neemt niet weg dat het bij beursintroducties regelmatig voorkomt dat de zaken worden opgepoetst om een hogere prijs te kunnen halen. Drs. Pieter Lakeman van de Stichting Onderzoek Bedrijfsinformatie (SOBI) meent zelfs dat een aanzienlijk percentage van beursintroducties gewoon zwendel is. Lakeman in het Financieel Economisch Magazine (FEM): „Hier is sprake van grote verruwing van de gedragslijn. Als aandeelhouders echt voor hun rechten zouden opkomen, zouden er zeer forse schadeclaims te halen zijn wegens onjuiste informatie of ondeugdelijke toekomstprognoses." " De SOBI-directeur noemt onder andere Textlite, dat voor een prijs van 56 gulden per aandeel naar de beurs ging, al jaren zieltogend is en dringend een partner zoekt. Nu kost een aandeel Textlite minder dan zes gulden. Of het vleesconcern Homburg dat meteen na de beursgang de koers wegens grote verliezen zag inzakken. In dit rijtje horen ook Simac en Interview en wellicht Air Holland. Lakeman: „Ik moet er onmiddellijk bij zeggen dat ik het niet en detail heb onderzocht. Maar het valt me op dat er tegenwoordig bij introducties veel meer herplaatsingen zijn dan vroeger. Anders gezegd, de bestaande grootaandeelhouders incasseren handig het grote geld en laten de outside-aandeelhouders er instinken met vooruitzichten die veel te gunstig gesteld zijn". Of Breukhoven zijn belang in Free Record of een deel daarvan verkoopt, is dus nog onduidelijk. In ieder geval wekt hij de indruk dat hij zelf niet onmiddellijk geld nodig heeft. Hij rijdt al in een Jaguar, heeft volgens de Telegraaf een „bonbonnière-achtig sprookjespaleis, de énige onderhouden villa aan de poenerige Backershagenlaan in Wassenaar". Hans Breukhoven, die zichzelf nog altijd een eenvoudige Rotterdamse jongen noemt, vindt het dan ook heerlijk om rijk te zijn. „Geld maakt héél gelukkig hoor. Al zegt mijn vrouwtje daar altijd heel wijselijk bij dat geluk niet te koop is." foto cor vos Hans Breukhoven: Europse ambities opgegeven? --- OUDSTE RENAULT-FABRIEK SLUIT BINNENKORT POORT De oudste fabriek van het Franse staatsautomobielconcern cern Renault wordt in 1992 gesloten. De in de jaren twintig gebouwde fabriek in Billancourt, gelegen op een eiland in de Seine bij Parys, geldt als bakermat van de Franse automobielindustrie en was in het verleden herhaaldelijk een bolwerk van stakkers, onder meer tijdens de roerige meidagen van 1968. In 1969 werkten er in de fabriek nog 22.000 mensen. Nu zijn dat er nog maar 4000. Op de foto het fabriekscomplex, dat het Seine-eiland en de oeverstrook rechts beslaat. --- Indonesische orders voor Ballast Nedam AMSTELVEEN — Ballast Nedam heeft via haar dochter PT Ballast Indonesia Construction twee orders in Indonesië gekregen met een totale waarde van 75 miljoen gulden. Het eerste contract betreft de uitbreiding van de haven Batu Ampar op het eiland Batam voor de noordkust van Midden-Sumatra. De haven zal na de uitbreiding schepen kunnen afhandelen tot 35.000 dwt (nu 6000 dwt). Bij het tweede contract gaat het om de tweede fase van de uitbreiding van de Taharakolenterminal op Sumatra. --- Duitse mark overheerst AMSTERDAM — Er lijkt voorlopig geen einde te komen aan de koersdaling van de dollar en het pond sterling. Vanmorgen noteerde de dollar in Amsterdam om 10.00 uur ƒ2,0370, ruim anderhalve cent lager dan de slotkoers van ƒ2,0525 gisteren. Toen was er al bijna twee cent van de dollar afgegaan. De zwakke positie van de Amerikaanse munteenheid wordt toegeschreven aan de belangstelling voor de Westduitse mark. Het pond sterling stond om 10.00 uur op ƒ 3,2045, bijna een cent lager dan dfr ƒ3,2130 die gisteren na een daling met 1,75 cent als slotkoers werd genoteerd. Ook de lagere koers van het pond houdt verband met de belangstelling voor de D-mark. --- Abnormale rentestructuur slecht voor economie Door Hans Amesz DEN HAAG — In de loop van dit jaar zijn de internationale geldmarkttarieven duidelijk gaan oplopen terwijl de kapitaalmarkttarieven vrij vlak bleven liggen. Het gevolg hiervan is dat nu vrijwel overal de rentestructuur omgekeerd' is geworden. De rente op korte leningen is hoger dan de rente op lange leningen en dat is geen normale situatie. Want het ligt immers voor de hand dat iemand die zijn geld op de kapitaalmarkt, dus lang, vast zet daar een hogere vergoeding voor wil hebben dan voor het stallen op de geldmarkt, waar het beslag op de centen veel korter is. Het onderscheid tussen kapitaal en geldmarkt begint meer te vervagen, maar voor de eenvoud kan gesteld worden dat leningen met een looptijd van minder dan een jaar tot de geldmarkt behoren en leningen met een langere looptijd, zoals hypotheken, op het terrein van de kapitaalmarkt liggen. In het algemeen zijn perioden met een omgekeerde rentestructuur van niet al te lange duur. En dat is maar goed ook want er zijn niet veel mensen blij over een hoge prijs voor zogenaamd kort geld, met uitzondering uiteraard van diegenen die toevallig over veel kort geld beschikken. De Nederlandsche Bank gaat er van uit dat het inderdaad om een tijdelijke zaak gaat, maar kan bij benadering niet zeggen wanneer er een omslag komt en de kapitaalmarktrente weer boven de geldmarktrente komt te liggen. De waarschijnlijk belangrijkste oorzaak voor de huidige omgekeerde rentestructuur in alle belangrijke industrielanden is de opkruipende inflatie. De centrale banken hebben daarop gereageerd met discontoverhogingen die vooral hun uitwerking op de geldmarkttarieven hadden. Als het strakkere beleid van de geldhoeders in de ogen van de kapitaalaanbieders echter zal zorgen voor lagere economische groei en dus minder inflatie, hoeft de stijging van de korte rente niet of minder gevolgd te worden op de kapitaalmarkt. Dat is gebeurd en geeft tevens aan dat beleggers vertrouwen hebben in het anti-inflatiebeleid van de monetaire autoriteiten. In dit licht gehouden is er dus ook iefe goeds aan de omgekeerde rentestructuur. Onlangs heeft de directeur van de Nederlandsche Bank, prof. dr. A. Wellink, gezegd dat een normale rentestructuur onder normale economische omstandigheden altijd de voorkeur verdient. Een hogere lange dan korte rente zal de particuliere sector er immers toe brengen om langlopend te beleggen in plaats van middelen in liquide vorm (op de geldmarkt) aan te houden. Dat laatste is slecht, want een overmaat aan liquiditeiten houdt, aldus Wellink, in de eerste plaats een bedreiging voor de wisselkoers in omdat grote kapitaalstromen op gang gebracht kunnen worden. Uitvoer van kapitaal zet de koers van de gulden onder druk. In de tweede plaats kan een overschot. aan. liquiditeiten zich ontladen in prijsstijgingen (inflatie) doordat loonsverhogingen financierbaar lijken of doordat overbestedingen worden uitgelokt. Als obligaties minder opbrengen dan kortlopende uitzettingen, zal een aantal beleggers gaan overwegen om langlopende beleggingen uit te stellen. Tot nu toe zijn er geen echt harde aanwijzingen dat dit ook gebeurt in Nederland. In ieder geval lopen de investeringen, die zich op een alleszins redelijk peil bevinden, niet noemenswaardig terug. Maar wat niet is, kan nog komen, zeker als het nog even door gaat met de 'abnormale' rentestanden. Vooralsnog lijkt de kans op een aanhoudende inverse rentestructuur groter dan op een omslag. Ne derland is immers in feite gedwongen het monetaire beleid van de Duitse Bundesbank te volgen omdat ons renteniveau verenigbaar moet zijn met een vaste wisselkoers ten opzichte van de Duitse mark. Prof. Wellink: „De heilzame werking, met name op langere termijn, van vaste wisselkoersen voor het economisch verkeer is echter voor een land met een zo open economie als de Nederlandse, maar ook in het Europese verband onomstreden". Een verlaging van de korte rente in Duitsland zit er op korte termijn niet in. Behalve door de angst voor een te grote geldhoeveelheid wordt een discontoverlaging ook tegen gewerkt door de ontwikkelingen in de DDR. Want algemeen wordt aangenomen dat deze ontwikkelingen op den duur een economische impuls voor de Bondsrepubliek Duitsland betekenen. De economische groei zal dus aantrekken en de capaciteitsgrenzen zullen nog meer in zicht k"- men. „In zo'n klimaat gedijt," z$ een bankier, „de inflatie meestal redelijk en daar is in West-Duit* land eigenlijk maar één middel tegen: renteverhoging." Wellink: „Vaak moet men toe» een bittere pil slikken voordat er iets moois kan ontstaan. Zo oo* met de rente. Soms moet in een eerder stadium een hoge rente worden aanvaard om uiteindelijk lager te eindigen." ---