Rotterdam wil eigen festival in plaats van Holland Festival Door Henk Drent ROTTERDAM — In plaats van deelnemen aan het Holland Festival, wil Rotterdam een eigen kunstmanifestatie. Die zou er al in 1992 moeten zijn, onder de naam Rotterdam Festival. Nog vóór de komende zomer zal hiervoor een breed plan worden gepresenteerd. In tegenstelling tot het Holland Festival zou het Rotterdam Festival zich echter niet in de zomermaanden, maar in het voor- of najaar moeten afspelen. Ook wordt voorgesteld om in 1992 in Rotterdam een topbijeenkomst van vooraanstaande Europese schrijvers, filosofen en andere wetenschappers — het Europees Kunstenaarsforum GULLIVER — te organiseren. Deze bijeenkomst, GULLIVER '92, krijgt als thema: de betekenis van de steden in het verenigd Europa vanaf 1992. Verder wordt door het gemeentebestuur druk geijverd om het nog op te richten Nationale Vormgevings-Instituut in Rotterdam te vestigen. De stichting van een dergelijk instituut wordt overigens pas in mei officieel voorgesteld in een nota van het ministerie van WVC (cultuur). Eens in de drie jaar zou Rotterdam een grote internationale vormgevingsmanifestatie moeten opzetten onder de naam 'Design Triënnale'. Die zou moeten worden gehouden in de Kunsthal, die in het park achter Museum Boymans wordt gebouwd. Eind 1992 of begin 1993 zou de eerste Triënnale kunnen worden gehouden. ROTTERDAM — De plannen voor een Rotterdam Festival, de voorgestelde komst van GULLIVER '92 naar Rotterdam en de in Rotterdam te houden vormgevingsmanifestaties Design Triënnale blijken uit stukken van de afdeling Kunstzaken van de gemeente Rotterdam, uit de gisteren afgeronde Design-nota van de Rotterdamse Kunststichting (RKS) en uit het concept jaarverslag van de RKS. De stukken zijn inmiddels toegestuurd aan de commissie Kunstzaken van de gemeenteraad. Al eerder werd bekend dat ook het — eveneens nieuwe — landelijke Instituut voor de Fotografie in Rotterdam wordt gehuisvest. Uit die stukken blijkt ook dat overeenstemming zal worden bereikt over het gebruik van HAL 4 (op het DWL-terrein bij de oude watertoren) als studio en voorstellingsruimte voor film, dans en theater. In de jongste voorstellen en plannen van Kunstzaken en de Rotterdamse Kunststichting wordt ook gepleit voor een stimulans van het toerisme, met daarbij een sterke culturele invalshoek. Zo wordt in het jaarverslag van de Rotterdamse Kunststichting gepleit voor een impuls in het architectuur-toerisme. De dynamische culturele toekomstplannen van Rotterdam zorgen overigens ook nog voor enkele financiële knelpunten. Zo signaleren de afdeling Kunstzaken van de gemeente en de Rotterdamse Kunststichting: D een tekort in de subsidiëring van de dansvoorzieningen van één miljoen gulden (o.a.door de komst van Scapino naar Rotterdam). D voor het Rotterdam Festival zal, naast bestaande budgetten, nog een belangrijk bedrag elders moeten worden 'gevonden'. D voor de versterking van het Uitbureau is een belangrijke verhoging van de huidige twee ton 'dringend noodzakelijk'. D voor de huisvesting van het Nationale Foto Instituut en het eventueel hier te vestigen Vormgevings-Instituut zijn tezijnertijd (over één of twee jaar) extra middelen nodig. D de Design Triënnale vergt per keer 2,5 miljoen gulden, waarvan twee miljoen gulden door sponsoring moet worden aangetrokken, twee ton via WVC en drie ton door de gemeente Rotterdam (een ton per jaar). De Rotterdamse Kunststichting plaatst in haar jaarverslag (over 1989) ook enkele vraagtekens bij de gang van zaken c.q. het voortbestaan van enkele culturele activiteiten: D Het verzoek van Nighttown om de subsidie te verhogen wordt aangegrepen om de programmering eens onder de loep te nemen. Hoewel deze „kwalitatief goed" wordt genoemd, wordt geconstateerd dat er ook „dingen blijven liggen". Er is, aldus de RKS, bijvoorbeeld nauwelijks aandacht voor eigen produkties en voor Rotterdamse initiatieven. „Wellicht moet er een nieuwe plek komen, waar alternatieve popmuziek, evenementen en eigen produkties een kans krijgen." D Over Jazzcentrum Thelonious: „In de loop van 1990 moet eerst blijken of het centrum zich met deze programmering en op deze plaats een stevige positie bij een Rotterdams publiek kan verwerven." D Over Woutertje Pieters in Poëzie, de winkel aan de Van 01- denbarneveltstraat, zegt de RKS „enigszins bezorgd te zijn." Daarom wil de RKS het in 1990 door WP gevoerde beleid aan een evaluatie onderwerpen, die van invloed kan zijn op de subsidie voor 1991. --- VANDAAG Scheepsbouw De scheepsbouw is de crisis te boven, volgens Lloyd's Register of Snipping. Ook de Nederlandse scheepsbouw leeft weer op. Japan is weer heerser in de bedrijfstak door Korea van de eerste plaats te verdringen. r\ Economie --- 'Zwarte melk' Massaal ontduiken melkveehouders de superheffing. 'Zwarte-melkwagens' rijden dag en nacht rond om ver onder de prijs de te veel geproduceerde melk op te halen. De boeren lijken er aan te verdienen, maar gooien uiteindelijk waarschijnlijk hun eigen glazen in. r- Binnenland O --- Misgegokt Het Britse wedkantoor Ladbroke gokte mis. In 'no time' werden in Rotterdam negen 'buurtwinkels' uit de grond gestampt, maar even zo snel is dat teruggebracht tot zes. De Nederlander blijkt niet zo'n paardengokker. u r\ HVV2 \0 Pagina 2 Economie Pagina 3 Metropool Pagina 4 Stad Pagina 5 Binnenland Pagina 7 Buitenland Pagina 9 Opinie Pagina 13 HVV 2 Pagina 15 Goed Leven Pagina 17 Cultuur Pagina 19,21 Sport Pagina 22 RTV Pagina 23 Service --- [INOEZONOEN MEDEDEUNSI PLUIM VOOR UW AUTO. \\ 'f De nieuwe Carvox autotelefoons van PTT Telecom. Draagbaar en inbouw. Veel j: faciliteiten standaard :' waaronder handsfree. CARVOX® VAN PTTTELECOM. DE BESTE TELEFOON OP VIER WIELEN. Bel voor meer finoumS informatie of KO6-0403 voor een afspraak v 1./ BINNEN 24 UUR LEVERBAAR. --- stad* Vanavond op Stads TV Rotterdam: T\T 15 In een extra live uilzending om 22.00 uur: * V 5 Uitslag gemeenteraads-verkiezingen met eerste reakrotterdaH ties, commentaren en analys.es. Morgen op Avondbladen TV-Krant: ~._^j» ■ tot 12.30 uur Buurtjournaal, met o.a. het Rotterdamse TVKRANT weerbericht en veel nieuws uit uw wijk j - vanaf 12.30 tot 21.00 uur het laatste nieuws Kijk naar kanaal 28 Plus van het Rotterdamse kabelnet. --- (INGEZONDEN MEDEDELING) Vismai NATIONALE HENGELSPORTBEURS f%m f%F THEMA: NATUURUJK VISSEN AimAj maart in Ahoy'Rotterdam BIE Z 0 B e ITb Adressen en overige tel. nrs. zie service-pagina. --- W* mm' ■ 'r * J "I Lees morgen in Het Vrije Volk op de sportpagina's uitslagen, interviews, wedstrijdverslagen en achtergrondverhalen met betrekking tot de meest uiteenlopende sporten. 'Ik peern een abonnement op Het.Vrije Volk; Ide eerste 12 nummers zijn gratis; daarna betaal ik ƒ72.00 per kwartaal. S3 | ' Naam: I . Adres: . 1 Postcode: Plaats: 1 I Telefoon: ! | | Stuur de bon naar: Het Vrije Volk. abonnementenadm. 1 Antwoordnr. 1579, 3000 VB Rotterdam. HET VRIIIvÖLKÏS VERRASSEND VEELZIJDIG. --- djanko --- Belasting naar de Kop van Zuid Door Marcel Potters ROTTERDAM — De Rijksgebouwendienst wil de Belastingdienst, nu nog is gevestigd aan de Puntegaalstraat, verhuizen naar de Kop van Zuid. De dienst moet een plekje krijgen in het nieuwe kantorencomplex dat in Klein Manhattan wordt gebouwd. Het Paleis van Justitie wordt een andere gebruiker van het naar schatting 250 miljoen gulden kostende complex. Volgens directeur-generaal F. W. R. Evers van de Rijksge- bouwendienst is de financiering van deze grootscheepse operatie, die enkele tientallen miljoenen guldens kost, nog niet rond. Ook zijn de onderhandelingen tussen de Rijksgebouwendienst en de gemeente Rotterdam nog niet afgerond. „Maar we komen er wel uit," stelt Evers vast. „Dit wordt de grootste trekker op kantoorgebied op de Kop van Zuid." De Rijksgebouwendienst overweegt nog meer overheidsdiensten in Rotterdam naar de nieuwbouw tussen de Wilhelminapier en de huidige Spoorweghavenbrug te verplaatsen. Op dit moment wordt gewerkt aan een zogeheten stadsanalyse, een inventarisatie van de knelpunten in de stad. De projektontwikkelaar is gevraagd rekening te houden met deze gang van zaken, zodat in 1994 zoveel mogelijk 'Rotterdamse' rijksambtenaren in 'Klein Manhattan' kunnen worden gehuisvest. Bij de Belastingdienst wordt momenteel een grootscheepse reorganisatie doorgevoerd. Onderdeel daarvan is het opheffen van de regionale kantoren in het Rijnmondgebied. De particuliere belastingen, twee ondernemers-eenheden en één groot-ondernemers-eenheid worden samengebracht in één gebouw. De reorganisatie moet eind 1991 zijn beslag krijgen. Evers: „We willen in ieder geval de onderdelen die slecht zijn gehuisvest of bij de reorganisatie zijn betrokken verplaatsen. We hopen deze zomer, als de begroting is vastgesteld en we weten hoeveel geld beschikbaar is, de knoop door te hakken." Volgens de Rijksgebouwendienst gaat het in elk geval om de afdelingen 1, 2 en 3 aan de Puntegaalstraat. Een deel van het oude pand wordt mogelijk gesloopt om plaats te maken voor woningbouw. --- Meer cliënten en grotere problemen voor maatschappelijk werkers ROTTERDAM — De vraag naar hulp is in Rotterdam tijdens de tweede helft van de tachtiger jaren jaar explosief gestegen. Niet alleen het aantal mensen dat een beroep doet op de assistentie van een maatschappelijk werk(st)er is vier keer zo groot geworden, hun problemen zijn ook veel ingewikkelder. De groei van de klantenkring en de ernstiger aard van de problemen vragen volgens de Stichting Maatschappelijk Werk Rotterdam (SMWR) om een nieuwe aanpak. De werkgever van de ruim 100 maatschappelijk werk(st)ers in de Maasstad pleit in de nota 'Op de drempel van de jaren '90' behalve voor voortzetting van de spreekuren op veertig plekken in de stad óók voor een coördinerende rol in „het een duidelijk gezicht geven aan sociale vernieuwing". De SMWR ziet zichzelf als een natuurlijke schakel tussen andere dienstverlenende instanties en de gezondheidszorg. De stichting solliciteert in de nota enerzijds naar een zwaardere taak, maar waarschuwt anderzijds de hoeveelheid werk nauwelijks aan te kunnen. „Capaciteit, accommodaties, voorzieningen en stedelijke ondersteuning zijn thans alle ontoereikend. Er wordt roofbouw gepleegd op de medewerkers." Toch, meent de SMWR, is een nieuwe manier van werken noodzakelijk, bijvoorbeeld door activiteiten gericht op het voorkomen van problemen en het aanbieden van meer groepsactiviteiten voor specifieke groepen als vrouwen, migranten, jongeren (18+) en ouderen. De meerderheid van de 13.000 mensen {in 1985 waren dat er nog 3.500) die per jaar j,n Rotterdam bij een maatschappelijk werk(st)er binnenloopt, behoort tot de groep van de sociale minima en is vrouw en/of migrant. „Hun koopkracht is het afgelopen decennium 10 tot 15 percent gedaald," verklaren Hannie Schut en Hans Nuiver (beide stafmedewerkers van de SMWR) de groei van zowel de omvang als de aard van problemen. „Vijf jaar geleden stapte eenvijfde van onze cliënten met meer dan één brandende vraag binnen, nu gaat het om vrijwel de helft van de mensen. Zij zitten materieel aan de grond, hebben geen uitzicht op werk, hebben sores met hun partner of kinderen en lijden een geïsoleerd leven." ROTTERDAM — De introductie van de Ladbroke-wedkantoren in Rotterdam is met te grote voortvarendheid aangepakt. Nadat de Engelse firma Ladbroke in 1987 als totalisator van de draf- en rensport de noodlijdende paardesport nieuw leven mocht inblazen (een deel van de inkomsten wordt afgedragen aan de paardesport), werden in de Maasstad in no-time negen 'buurtwinkels' uit de grond gestampt waar op paarden gewed kan worden. Dat aantal is even zo snel weer gedaald tot zes. De kantoren in de Witte de Withstraat, aan de Schieweg en aan de Kleiweg zijn inmiddels weer ontruimd. Felblauwe Ladbroke-reclames en op de ruit geplakte beelden van een draverij herinneren hier en daar nog aan de éverenthousiaste start. „De enige zekerheid die je hebt bij het voorspellen "van de marktbehoefte," reageert directeur Peter Wood-1 ward van Ladbroke, „is dat je er altijd naast zit." Die middag, een gewone doordeweekse dag, telt het Ladbrokekantoor aan het Pompenburg ongeveer twintig bezoekers. Het gros blijft de hele middag hangen. Gokkers, wedders, paardeliefhebbers, gezelligheidszoekers, het is maar hoe je het noemt. Uitbater Don de Caluwe is niet echt ontevreden, maar de belangstelling moet beter kunnen, is zijn inschatting. Zijn boterham is belegd, maar niet bepaald dik, geeft hij toe. De Caluwe: „Drempelvrees, die verrekte drempelvrees houdt de grote massa nog altijd weg. Als ze eenmaal binnen zijn geweest is de reactie: goh, zo moeilijk is het niet. Dan vinden ze het meestal leuk en blijven ze komen." ★ ★ ★ Met de opening van zijn wedkantoor aan het Pompenburg was De Caluwe er in 1986 vroeg bij. Het was net voordat Ladbroke in navolging van België in Nederland een vliegende start maakte en in rap tempo wekelijks ergens in het land één of meer wedkantoren opende. „In 1986 verdienden we een goede boterham," vertelt De Caluwe. Rotterdam telde toen drie wedkantoren. De startfilosofie om Nederland stormenderhand te veroveren moet voor de uitbaters van de bestaande kantoren een spookbeeld zijn geweest. Immers, Vele varkens maken de spoeling dun. De Caluwe beaamt dat knelpunt: „Wordt er ergens een nieuw kantoor geopend, dan zie ik klanten vertrekken." Probleem van het grote aantal Ladbroke-kantoren, meent De Caluwe, „is dat het tempo waarin er nieuwe bijkwamen geen gelijke tred hield met de publieke belangstelling. Voor negen is op dit raoment geen plaats. Bovendien werden er acht op de rechter Maasoever geopend, terwijl er op Zuid maar één is." De beheerder werkt op een soort provisiebasis. De huur van het kantoor is voor rekening van Ladbroke, terwijl betaald moet worden voor de apparatuur. De verdiensten: een percentage van de omzet van het eigen kantoor. ★ ★ ★ Deze middag wordt er gekoerst in Noordwijk, een van de acht Nederlandse banen, en in Engeland, waar de beroemde meerdaagse Chetenham-races gehouden worden. De Engelse koersen zijn alleen al interessant vanwege de fikse prijzenpot. Ook in Nederland stimuleert Ladbroke sinds kort de wedstrijden op zondag, door voor het Superkwartet een prijzenpot te garanderen van minstens anderhalve ton. Gespannen luisteren de bezoekers naar het rechtstreekse radioverslag van de koers. Brenda Volo gaat als eerste over de streep, gevolgd door Cesar Crown en Diandean V. Een netgeklede jongeman veert — enigszins ingehouden — op: zijn op juiste wijze ingevuld Trio-formulier is goed voor een leuk avondje stappen. De overige verknochte paardesportliefhebbers krabbelen zich eens nonchalant op het achterhoofd, in de hoop bij de volgende koers meer geluk te hebben. Na een korte adempauze verdiepen ze zich in de lijstje met uitslagen, koersresultaten, en de cotes op de tv-schermen, de beursberichten van de paardesport. ★ ★ ★ Ladbroke heeft slechts vergunning voor het wedden op paarden. „Het liefst laten we de mensen hier gokken op alles wat beweegt," verzucht De Caluwe. Wijzend naar het tv-scherm, waarop een Britse windhondenrace is te zien, zegt hij: „We zouden meer mogelijkheden moeten hebben. Al kunnen we maar een gokkast neerzetten, zoals in cafés. Mochten we maar de lotto en totoformulieren innemen. Dan zetten klanten die eerste stap, dat is het belangrijkste." Hij is ervan overtuigd dat het ooit nog goed zal komen. „Wedden op paarden zal ook hier ingeburgerd raken. Alleen in een langzamer tempo dan we hadden gehoopt." ★ ★ ★ Twee jaar geleden, in de dagen dat er nog wekelijks een Ladbroke-pand bijkwam, ging de toenmalige directie uit van 250 wedkantoren in 1990. Woodward, de huidige directeur, neemt dat getal in ieder geval niet meer in de mond. Woodward: „Nederland telt er nu 84 en dat is ruim voldoende. We gaan niet meer uit van voorspellingen en verwachtingen, maar spelen in op de behoefte. Kijkend naar Rotterdam zeg ik dat we daar de komende jaren geen openingen zullen verrichten." Maar dat neemt niet weg, benadrukt Woodward, dat het de goede kant op gaat. „De omzet is verdubbeld van 80 miljoen gulden in '86 tot meer dan 160 miljoen. Met dat geld wordt de paardesport opgekrikt, de nieuwe generatie veulens belooft veel goeds." Heeft Ladbroke zich verkeken op de Nederlandse mentaliteit? Woodward: „Dat geloof ik niet. Nederlanders geven veel geld uit aan allerlei loterijen en weddenschappen. We hebben alleen de behoefte verkeerd ingeschat. De expansie is te snel gegaan." Geen wonder, want het Britse Ladbroke zal uiteraard zijn beïnvloed door de paardegekte zoals die in Engeland heerst. Van elke twee Britten gokt er één op paarden. „Kijk maar," zegt De Caluwe wijzend op de beelden van een achteraf-renbaan. „Duizenden Engelsen die op een gewone doordeweekse dag komen wedden." Ladbroke consolideert haar positie in de hoop in de toekomst uit te kunnen breiden. Het bedrijf heeft vergunning voor de exploitatie van vijfhonderd kantoren. „De ruimte is er dus wel," zegt Woodward. De gepleegde investeringen zijn niet mis: in elk pand is gemiddeld ongeveer anderhalve ton gestoken, terwijl de geavanceerde computer op het hoofdkantoor in Den Haag zo'n 36 miljoen gulden heeft gekost. ★ ★ ★ Voorlichting en reclame zijn volgens De Caluwe de toverwoorden die redding moeten brengen. Tv-spotjes die duidelijk maken dat er elke dag gespeeld kan worden, en niet alleen in het weekeinde. Voorlichtingsfolders waarin wordt uitgelegd hoe simpel er gewed kan worden. De Caluwe pakt enkele kaarten waarop de wedders verschillende spelmogelijkheden kunnen invullen. De speler kan zijn keuze maken uit diverse soorten zoals het voorspellen van het winnende paard, of het gokken op de eerste twee of drie paarden. Op het scherm is tot de start te volgen hoe er is gewed. De Caluwe vult iets in, en stopt enkele seconden voor de start van de race de kaart in de computer. Meteen na de wedstrijd kunnen de winnaars hun eventuele winst incasseren. De Caluwe is zijn tientje kwijt.. FOTO TIELEMAN VAN RIJNBERK Wedden dat-ie (niet) van z'n fietsje valt? Ladbroke zou er graag op laten gokken, maar moet zich tot paarden beperken. --- 'Oranje in finale WK tegen Italië' ROME — De computer van de Italiaanse staatsomroep RAI kent geen twijfels. Nederland en Italië spelen op zondag 8 juli in het Olympisch Stadion van Rome de finale van het toernooi om de wereldtitel. Volgens de computer wint Italië in de halve finale, na verlenging, met 2—l van Brazilië. Twee minuten voor het einde van de tweede verlenging maakt Carnevale het beslissende doelpunt. De absentie van de, volgens de computer, niet tijdig herstelde Ruud Gullit zal Nederland tijdens de eindronde niet deren. Het verrassende Zweden wordt door Oranje in de halve eindstrijd met 2—o verslagen, dankzij twee treffers van Marco van Basten. Over het resultaat van de finale 'denkt' de computer nog na. --- Verkiezingsdag begint matig In Rotterdam had om twaalf uur 19 pet van de kiezers gestemd, meer dan vier jaar geleden KUTTEKDAM — Vanochtend werd verwacht dat landelijk ongeveer 65 percent van de stemgerechtigden daadwerkelijk zijn stem zal uitbrengen. Volgens de gemeente Rotterdam had om twaalf uur 19 percent van de kiezers gestemd. Hoewel dat meer is dan vier jaar geleden noemt een woordvoerder van de gemeente het 'redelijk laag'. Rotterdam stak vanochtend goed af bij Den Haag en Amsterdam. Elders werd de opkomst laag tot normaal genoemd. Hoewel de PvdA algemeen als grote verliezer van de verkiezingen wordt getipt, is er een opvallende plek waar de socialisten waarschijnlijk geen terrein hoeven prijsgeven: Heijplaat. „Het is net als met seizoenkaarthouders bij Feyenoord. Die hoor je ook elk jaar zeggen: Ik ga nooit meer. En volgend jaar staan ze vooraan in de rij om een nieuwe te kopen." M. C. van Dinter, medewerker in het stembureau, geeft het voorbeeld om aan te geven dat het met de anti-PvdA stemming in de met sloop bedreigde Rotterdamse wijk wel mee valt. De voorzitter van stemdistrict in Heijplaat, L. Ketting, denkt er anders over. Vanochtend, de opkomst in zijn bureau is dan redelijk, zei hij te verwachten dat de bewoners van het dorp uit protest tegen de sloopgedachten hun stem op D 66 zullen uitbrengen, of massaal wegblijven. Een steekproef onder een tiental stemgerechtigden staaft die mening nog niet. Een veertiger: „Eerlijk gezegd heb ik getwijfeld. Ik was van plan mijn keus te laten beïnvloeden door het collegegedrag van niet slopen/wel slopen. Uiteindelijk heb ik toch gewoon PvdA gestemd." De man heeft met wethouder Pim Vermeulen gesproken over de toekomst van Heijplaat. „Eigenlijk geef ik hem een beetje gelijk, hier valt op den duur natuurlijk niet meer lekker te leven. Maar de eerlijkheid om voor de verkiezingen met die havennota op de proppen te komen heeft voor mij de doorslag gegeven." Heijplater Van Pelt vertelt niet te hebben getwijfeld. „Ik vind het goedkoop om nu opeens anders te stemmen." Een ander meent dat de PvdA wel degelijk 'klappen krijgt'. „Maar dan wel over de hele linie, niet alleen hier." In Nijmegen zijn vannacht vier stembureaus beklad en werden sloten dichtgekit. In Amsterdam werd het hoofdkantoor van de PvdA beklad door sympathisanten van de kraakbeweging. FOTO'S ANP EN TIELEMAN VAN RIJNBERK Wim Kok en zijn vrouw Rita brachten vanmorgen vroeg al in Amsterdam hun stem uit. In hartje Heijplaat (zie inzet) was de opkomst zodanig dat niet van een massaal 'wegblijven uit protest' gesproken kan worden. --- Jonge vrouw in rolstoel verkracht HULSBERG — Een 30-jarige inwoonster van Hulsberg, gemeente Nuth, die na een verkeersongeluk tijdelijk in een rolstoel zit, is gisteravond door twee onbekende mannen klemgereden, in een bestelbusje gesleurd en tijdens een lange rit door Zuid-Limburg verkracht. Daarna gooiden de mannen hun slachtoffer geboeid en met een met tape dichtgeplakte mond in Hulsberg uit de auto. Na bijna een uur werd zij door voorbijgangers gevonden. „Een weerzinwekkend misdrijf. Er wordt overwogen om het recherchebijstandsteam Zuid op te roepen in een poging de daders zo snel mogelijk op te sporen," aldus een woordvoerder van de rijkspolitie vanmorgen. Het slachtoffer, dat volledig overstuur werd aangetroffen, kreeg direct professionele hulp. Ook de komende dagen zal de vrouw door een team van hulpverleners worden begeleid. De politie heeft het slachtoffer nog niet uitgebreid kunnen horen. --- Noodtoestand na botsingen Hongaren en Roemenen BUKAREST — De Roemeense autoriteiten hebben vanmorgen de noodtoestand afgekondigd in de stad Tirgu Mures, waar zich ernstige botsingen hebben voorgedaan tussen Roemenen en leden van de Hongaarse minderheid. Gisteren en vannacht vielen bij de ongeregeldheden in totaal zeker acht doden en 300 gewonden, onder wie 38 ernstig. Het Rozenplein in het centrum van de Transsylvaanse stad, waar zich de hevigste botsingen voordeden, ziet er met uitgebrande auto's en winkels uit als na een veldslag, verklaarde een functionaris van de Hongaarse beweging in Bukarest. Het Grand hotel in Tirgu Mures, 450 kilometer ten noorden van Bukarest, is volledig uitgebrand. Ondanks de aanwezigheid van rond 500 man troepen van het Roemeense leger, tanks en de politie zou het vanochtend al weer tot kleinere schermutselingen zijn gekomen. Ook in omliggende dorpen is de situatie gespannen. De etnische Hongaren beschuldigen de schimmige Roemeense nationalistische beweging Vatra Romanesca ervan de onrust te hebben gesticht. De Hongaren eisen dat de Roemeense president lon Iliescu naar de stad komt om in eigen persoon te bemiddelen. Iliescu is dat echter voorlopig niet van plan. De plaatselijke vakbonden hebben voor vandaag een algemene staking uitgeroepen die kennelijk wordt nageleefd. Brood en melk werden niet geleverd. Tanks van het Roemeense leger kwamen gisteravond al tussenbeide om de bevolkingsgroepen gescheiden te houden. Enkele duizenden, met knuppels en zeisen gewapende Roemenen, hadden de aanval geopend op rond 5000 Hongaren die een betoging hielden in het centrum van Tirgu Mures en het gemeentehuis bezet hielden. De betogingen duren al enkele dagen. De Hongaarse regering heeft bij Roemenië geprotesteerd tegen de 'grove wreedheden' en gezegd dat de Hongaarse minderheid te lijden heeft onder 'pogrom-achtige' aanvallen. Hongarije heeft Bukarest en de Verenigde Naties gevraagd onmiddellijk actie te ondernemen tegen de brute aanvallen op de etnische Hongaren. De etnische spanningen in Tirgu Mures, waar meer dan de helft van de inwoners van Hongaarse afkomst is, leidden tot gevechten tussen Roemenen en Hongaren van man tot man. Al sinds vrijdag zijn er schermutselingen tussen Roemenen en Hongaren. Maandag vielen twee doden en naar schatting twintig gewonden bij onlusten in de stad. Dinsdag bestormden naar schatting 1000 Roemeense nationalisten, met bijlen in de hand, het hoofdkwartier van de Hongaarse Democratische Unie. Daarbij liep volgens het Hongaarse persbureau MTI de Hongaarstalige schrijver Andras Suto, voorzitter van de Unie, gebroken ribben en verwondingen aan een arm en de ogen op. Hij werd gisteren naar een militair ziekenhuis in Bukarest overgebracht. In totaal vielen bij de bestorming elf gewonden. Ook haalden Roemenen tweetalige straatnaambordjes en uithangborden naar beneden en trokken zij met nationale vlaggen door de straten. Politie en leger hielden zich aanvankelijk afzijdig bij de botsingen. De Roemeense president lon Iliescu heeft voor de televisie opgeroepen tot kalmte en verdraagzaamheid, maar zei niet dat hij naar Tirgu Mures, ongeveer 400 kilometer ten noorden van de hoofdstad, zou komen. Hij betreurde de incidenten. De Hongaarse minister van Buitenlandse Gyula Hom meent dat excuses niet voldoende zijn en dat de Roemeense autoriteiten actie moeten ondernemen. Hij wil 'de wreedheden' ook voorleggen aan de CVSE-conferentie in Wenen. De onlusten zijn volgens de bewindsman veroorzaakt door „fascistische elementen, die er belang bij hebben onrust te zaaien". Tirgu Mures ligt in Transsylvanië, de landstreek waar het grootste deel van de uit 1,7 miljoen zielen bestaande minderheid van etnische Hcmgaren in Roemenië woonachtig is. De afgelopen dagen was door Roemenen in Transsylvanië herhaaldelijk geklaagd over een anti-Roemeense houding onder de etnische Hongaren. De Hongaren, die onder het bewind van de verdreven dictator Nicolae Ceausescu als minderheid hadden te kampen met zware onderdrukking, hebben er zich van hun kant over beklaagd door de huidige voorlopige regering nog altijd te worden gediscrimineerd. Na de val van Ceausescu was de Hongaarse minister Hom buitengewoon optimistisch geweest over de houding van het nieuwe Roemeense bewind tegenover de Hongaarse minderheid. Maar al snel bleek dat Roemenië „niet klaar was om de ruim twee miljoen Hongaren in Transsylvanië nieuwe rechten toe te kennen", aldus Horn. De Hongaren willen in ieder geval dat hun eigen taal en cultuur worden erkend. Vanaf 1987 dwong het Ceausescu-bewind de Hongaarse minderheid in naam van de „unitaire Roemeense staat" tot assimilatie. Het onderwijs in de Hongaarse taal werd afgeschaft, Hongaarse kranten werden gesloten en in het openbaar mocht niet meer in het Hongaars worden gesproken. Duizenden etnische Hongaren vluchtten toen naar hun oorspronkelijke vaderland om aan de onderdrukking te ontsnappen en de relatie tussen de twee communistische staten werd steeds slechter. Het conflict tussen de Hongaren en Roemenen wortelt in het verdrag van Trianon uit 1920, toen Transsylvanië van Hongarije werd losgerukt en aan Roemenië werd gegeven. Het lukte Budapest in 1940 een deel terug te krijgen, dankzij de collaboratie van de regering van admiraal Horthy met hel Derde Rijk. Maar het gebied moest na de Tweede Wereldoorlog toch weei worden afgestaan aan Roemenië. Daar na onderhielden de buurlanden offici eel broederlijke betrekkingen, maar de etnische geschillen bleven. Roemeense nationalisten zijn bang dat Hongaarse eisen voor meer autonomie kunnen lei den tot het ontstaan van een separatis tische beweging in de rijkste provincie van het land. :OTO AFP Roemeense studenten protesteerden in de afgelopen dagen herhaaldelijk tegen etnische Hongaren in Tirgu Mures, die volgens hen uit zijn op afscheiding van Transsylvanië. --- VN sluiten dossiers Namibia NEW YORK — De Verenigde Naties hebben vanmorgen definitief de boeken gesloten van één van de meest slepende koloniale kwesties uit de geschiedenis van de internationale organisatie. Met het strijken van de Zuidafrikaanse en het hijsen van de Namibische vlag was de onafhankelijkheid van het land om middernacht een feit. Sam Nujoma, de eerste president van het land, noemde de onafhankelijkheid „het meest emo- tionele moment in de annalen van onze geschiedenis. Hier hebben wij honderd jaar op gewacht en tienduizenden gaven hiervoor hun levens, werden opgesloten of verbannen". Secretaris-generaal Javier Perez de Cuellar zei vervuld te zijn van „diepe emoties en dankbaarheid" omdat Namibia eindelijk onafhankelijk is. Hij noemde die gebeurtenis een duidelijk bewijs van het bestaansrecht en de effectiviteit van de Verenigde Naties. Afrika heeft zich van zijn laatste kolonie ontdaan. In Windhoek werd vannacht een Zuidafrikaanse vlag gestreken. Na- mibiërs hesen in dezelfde mast een doek met blauwe, groene en rode banen, beschenen door een gouden zon in de linkerhoek van het vierkant. De wereld had er een 171ste natie bij. Driekwart eeuw heeft Zuid- Afrika getreuzeld voordat het zijn 'vijfde provincie' uit handen gaf. En toch mag het een klein mirakel heten dat Namibia het feest van de onafhankelijkheid nu al kan vieren. De minister van Defensie van Zuid-Afrika, Magnus Malan, deed nog in januari van het vorig jaar in het parlement een verontrustende voorspelling. Hij zei dat het Zuidafrikaanse leger nooit zou toestaan dat de Namibische bevrijdingsbeweging SWAPO het voor het zeggen krijgt. „Ons beleid was altijd marxisme en volksdemocratieën bij onze voordeur weg te houden." Ruim een jaar later logenstraft de geschiedenis "zwartkijkende diplomaten en waarnemers. Onder het toeziend oog van vijfduizend buitenlandse bezoekers verklaarde de Zuidafrikaanse president Frederik de Klerk Namibia onafhankelijk en beëdigde secretaris-generaal Perez de Cuellar van de VN Sam Nujoma als eerste president. Het was diezelfde Sam Nujoma die 23 jaar jaar geleden de wapens opnam tegen de overheersers, zetelend in Pretoria. Die vielen het land, zo groot als de Bondsrepubliek en Frankrijk samen, in 1915 binnen. Het stuk woestijn was sinds 1884 in Duitse handen, maar Zuid-Afrika maakte van de Eerste Wereldoorlog gebruik door het gebied op te eisen. De Volkenbond, de voorloper van de Verenigde Naties, droeg het mandaat over het toenmalige Zuidwest-Afrika na beëindiging van de oorlog officieel zelfs over. Eind jaren '50 begon de Namibische bevolking zich voor het eerst georganiseerd tegen de Zuidafrikaanse bezettingsmacht te verzetten. In 1966 namen de VN het beheer van het gebied over, waarmee het mandaat van Pretoria verviel. Daarmee leek de vrijheid van Namibia binnen handbereik. In werkelijkheid ontspon zich een diplomatiek en juridisch getrouwtrek, dat door Zuid-Afrika voortdurend met nieuwe frustraties werd gevoed. De SWAPO besloot de gewapende strijd aan te binden. In 1982 stelde Zuid-Afrika voor het eerst voor Namibia onafhankelijk te maken. Maar de vrijheid werd niet cadeau gedaan. Eerst moesten de naar schatting 25.000 Cubaanse militairen uit het naburige Angola verdwijnen. Zuid-Afrika steunde in de Angolese burgeroorlog de verzetsbeweging UNITA, terwijl de Cubanen meevochten met het regeringsleger van Luanda. Die koppeling tussen de burgeroorlog in Angola en de onafhankelijkheid van Namibia riep veel weerstand op. Maar toen ze internationaal aanvaard werd, kwam er schot in de onderhandelingen. Op 22 december 1988 was het eindelijk zover. In de Congolese hoofdstad Brazzaville werd een overeenkomst ondertekend, waarin de aftocht van de Cubaanse en Zuidafrikaanse troepen uit Namibia werd geregeld. En wat belangrijker was: de partijen stelden een tijdschema vast, dat moest leiden naar de onafhankelijkheid van de 1,3 miljoen Namibiërs. Maar een schema laat zich gemakkelijker opstellen dan uitvoeren. De honderdduizend blanken hadden het in Namibia tientallen jaren voor het zeggen gehad en nu moesten de zwarten de bestuurlijke taken overnemen, zonder zich daarin te hebben bekwaamd. Nujoma keerde terug naar zijn geboorteland, waar hij als een held werd ingehaald. De omvorming van de SWAPO tot een echte politieke partij kon beginnnen. Aan vertrouwen bij het volk zou het niet liggen. SWAPO was en is mateloos populair. Maar bij de verkiezingen in november vorig jaar, die volgens de waarnemers van de VN „vrij en eerlijk verliepen", liep het toch weer anders. De voormalige bevrijdingsbeweging behaalde niet de verwachte tweederde meerderheid, noodzakelijk voor de opstelling van een nieuwe grondwet. De 41 SWAPO-leden die in de 72-leden tellende constitutionele vergadering werden gekozen, moesten met andere politieke partijen samenwerken. Die gedwongen samenwerking bleek een zegenende uitwerking te hebben. De partijen, van blanken en zwarten, vonden elkaar op een wijze die velen deed verzuchten: hadden ze hun vergevingsgezindheid maar eerder getoond. De marxistisch-leninistische' bevrijdingsbeweging bleek niets minder dan een zeer gematigde, toegeeflijke club. Zij wilde zelfs particuliere bedrijven behouden en nationalisaties laag op de prioriteitenlijst zetten. En de blanke politici en ondernemers bleken — noodgedwongen — eveneens heel inschikkelijk. Ze blijven niet alleen, ze werken zelfs met de zwarten samen. Evenals Zimbabwe, tien jaar geleden, ontwikkelt Namibia zich voor de Zuidafrikanen nu van een communistische spook tot een misschien wel eigenzinnige, maar uiteindelijk welwillende partner in zuidelijk Afrika. Het land kan op het continent ook gerust pronken met zijn grondwet. Vrijwel geruisloos slaagde de onderhandelaars erin een van de meest moderne constituties van heel Afrika te formuleren. Daarin legt een uitgebreide paragraaf de mensenrechten vast, zijn martelingen verboden en is de doodstraf afgeschaft. Wie klachten heeft over schendingen van de mensenrechten kan bij een ombudsman terecht. Apartheid zal strafbaar zijn. Maar Namibiërs krijgen meer. Ze krijgen een stelsel van meerdere partijen. En ze zullen voortaan hun president rechtstreeks kunnen kiezen. Zwart in Namibia komt aldus aan zijn trekken. Maar dat geldt ook voor blank. President Nujoma stelde een regering van zestien ministers samen, waarin plaats is ingeruimd voor twee blanken, Otto Herrigel en Gerhard Hanekom. Zijbeheren twee sleutel-ministeries, Financiën en Landbouw, en zullen het ook het zwaarst te verduren krijgen. De minister van Financiën kijkt al tegen een gat in zijn begroting aan voordat hij ook maar een munt verschoven heeft. De letterlijke prijs van de onafhankelijkheid is het wegvallen van het Zuidafrikaans deel uit de begroting. Westerse landen hebben tot nu toe niet in de rij gestaan met ontwikkelingsgeld; liever richten zij hun steven op de 'bevrijde' Oosteuropese landen. In tegenstelling tot andere Afrikaanse landen hoeft Namibia echter niet te wanhopen. Het weet dat 's lands welvaart onder de grond verstopt ligt. De grootste uraniummijn ter wereld en de zeer winstgevend diamantmijnen hebben het land op de lijst van rijkste Afrikaanse naties opgestoten naar een vierde plaats. Namibia had een slechtere start kunnen maken. FOTO AP In Namibia's hoofdstad Windhoek ging het feest vannacht, ondanks storende regenbuien, tot in de kleine uren door. ---