Zep-verleden zit Robert Plant toch nog dwars Door Louis Du Moulin DEN HAAG — Op de hoes van zijn jongste album 'Manie Nirvana' trekt Robert Plant een verbeten gezicht alsof zijn laatste uur heeft geslagen. Een dergelijke grimas, als blijk van opperste inspanning, bleef bij de voormalige zanger van Led Zeppelin gisteravond in het uitverkochte Haagse Congresgebouw aldoor achterwege. De ongeveer 2000 fans, van wie het merendeel tien jaar lang op een persoonlijke confrontatie met de Engelse rockveteraan (41) heeft gewacht, kregen dan ook zeker niet het volle pond van hem. Robert Plant is voor de derde keer in zijn voorspoedige loopbaan een nieuw decennium binnengestapt met het voornemen om allesbehalve een routineuze gladjanus te worden. Als klinkend bewijs daarvoor mag gelden zijn voornoemde vijfde langspeler, die hem —' mede dankzij de hulp van een viertal 'jonge honden' — weer helemaal in het heden heeft geplaatst. Als concertartiest zit hij echter onverminderd vast aan zijn indrukwekkende verleden met de invloedrijke rockgroep, waarmee hij in juni 1980 voor het laatst op Nederlandse bodem (Ahoy') optrad. Niet eens zozeer uit repertoiregebrek, eerder door 'het dictaat van publiek', dat hem altijd om Led Zeppelin-klassiekers zal blijven vragen. Het soepeitjes mengen van het ruige 'goud van oud' met zijn overwegend subtielere actuele boodschappen lukte Robert Plant in de tjokvolle P.W.A.-zaalniet echt. Het steeds moeten overschakelen had tot gevolg dat hij als het ware tegen zichzelf bleef aankijken in plaats van zich in een lange roes te verliezen. De frictie tussen thans en toen werd nog eens geaccentueerd door de projectie van filmbeelden van de jonge Plant als stoer en energiek boegbeeld van Zep. Bij de meeste dertigplussers 'moeten deze gloedvolle terugblikken prompt heimweegevoelens naar die dolle jaren hebben opgeleverd. Robert Plant, na ruim twintig tropenjaren in de rockbusiness nog steeds patent ogend, zou er goed aan doen om het achterom kijken te minimaliseren en daarvoor een (flink) verlies in aanhang voor lief te nemen. Daarmee doet hij en passant ook -ijn huidige begeleiderskwartet (met als voortreffelijke gitarist Doug Boyle) stellig een groot plezier. Evenmin onverstandig voor Plants naaste toekomst is het beperken van de toerneeduur. Cryptische opmerkingen met een verontschuldigende strekking over negentien maanden onderweg zijn kunnen dan achterwege blijven. FOTO ROB VERHORST Robert Plant zong zichzelf in de P.W.A.-zaal bepaald niet in een ouderwetse roes. --- Door Frank van Dijl Rossini's laatste, meest Franse opera Le comte Ory, waarvan De Nederlandse Opera komende week twee uitvoeringen'geeft in de Rotterdamse Schouwburg, is de laatste komische opera van de Italiaanse componist Gioacchino Antonio Rossini (1792-1868). Het werk beleefde zijn première in Parijs in 1828. Een jaar later voltooide Rossini zijn laatste dramatische opera: Guillaume Teil, en wie de genoemde jaartallen goed op zich laat inwerken, kan tot geen andere conclusie komen dan dat Rossini in de laatste negenendertig jaar van zijn leven geen spat heeft uitgevoerd. Die conclusie is juist. Hij was, zoals dat in de muziek wel vaker voorkomt, een wonderkind. Zijn vader was trompettist en hoornist. De kleine Gioacchino spreidde al vroeg zijn buitengewone muzikale begaafdheid ten toon, maar tot een serieuze studie kwam het pas in 1804, toen hij aan het Liceo Musicale in Bologna lessen ging volgen van Stanislas Mattei. Hij studeerde piano, cello en contrapunt en componeerde al tijdens zijn studiejaren verschillende opera's. La cambiale di matrimonio, in 1810 uitgevoerd in Venetië, betekende zijn doorbraak. Tot 1829 zou hij in totaal zevenendertig opera's schrijven en toen, op zijn zevenendertigste, hield hij er ineens mee op. Niemand weet precies waarom. Om het geld hoefde Rossini het niet meer te doen, want hij was rijk en iedereen respecteerde hem. Hij schreef nog wel kleinere werken en het Stabat Mater dat in 1842 in Parijs in première ging. Hij reisde veel en organiseerde ontvangsten in zijn salon in Parijs, waar hij zich in 1855 voorgoed vestigde. Hij was een befaamde lekkerbek — in die hoedanigheid leeft hij voort in Vie de Rossini van Stendhal. Die ze vendertig opera's van Rossini worden natuurlijk lang niet allemaal meer gespeeld. Zijn beroemdste werken hebben de internationale podia eigenlijk nooit verlaten [Il barbiere di Siviglia, L' Italiana in Algeri, La cenerentola, Il Turco in Italia), maar Le comte Ory en vele van Rossini's andere opera's raakten in de vergetelheid en werden pas in onze eeuw van hun stof ontdaan. Twee dingen worden in alle standaardwerken over Rossini opgemerkt: hij was een typische achttiende-eeuwer en hij was een typische Italiaanse romanticus. Wat dat laatste betreft waren zijn tijd- en landgenoten het niet met de hedendaagse muziekwetenschappen eens. Zij noemden hem 'de Duitser', omdat hij meer aandacht zou hebben voor de instrumentatie dan voor het zuivere bel canto. In werkelijkheid is pas in zijn laatste opera, de al genoemde Guillaume Teil, sprake van Duitse invloed, namelijk die van Beethoven. Tegenwoordig wordt Rossini juist bewonderd om het evenwicht dat hij tussen beide elementen wist te bereiken. Zo Rossini al in het achttiendeeeuwse Italiaanse hokje zou passen, voor zijn Le comte Ory moet zeker een uitzondering worden gemaakt, want binnen het rijke en briljante oeuvre neemt juist dit werk een speciale positie in. In de eerste plaats is het Rossini's meest Franse opera. De Italiaanse uitbundigheid heeft plaatsgemaakt voor Franse verfijning. De scènes zijn amusant, de melodieën luchtig. De romanticus heeft een stapje opzij gedaan om de satiricus, de scepticus die Rossini ook was, alle gelegenheid te geven om zich te manifesteren. Het verhaal van de opera is aan de magere kant. Het is een klucht van het zuiverste water: in het kasteel van Touraine wachten vrouwen, onder wie gravin Adèle, op de terugkeer van hun mannen die in het nabije oosten gewapenderhand de christelijke leer uitdragen — het zijn de dagen van de kruistochten. Graaf Ory en zijn vriend Raimbaud (die om de een of andere reden niet op kruistocht zijn) voelen zich onweerstaanbaar tot het kasteel en zijn bewoonsters aangetrokken en doen allerlei pogingen om binnen te geraken — tevergeefs, totdat zij op het idee komen om zich te verkleden als nonnen. Het succes lijkt nabij, maar dan komen de kasteelheren van hun missie terug. Doek. Rossini's collega Hector Berlioz (1803-1869) noemde Le comte Ory „ongetwijfeld een van Rossini's, beste composities. Nooit eerder en in geen enkele andere partituur, met uitzondering van II barbiere di Siviglia, heeft hij zo de vrije loop gegeven aan zijn brio en spotzucht. Het aantal zwakke of voor kritiek vatbare passages in deze opera is in vergelijking met het aantal bekoorlijke stukken, heel gering." Volgens Berlioz werd het werk, op enkele passages met „gekerm en gemiauw van de cello's" na, met liefde gecomponeerd: „overal treft men een overvloed van geslaagde melodieën aan, van nieuwe begeleidingspatronen, van gezochte harmonieën, van geestige orkesteffecten en dramatische voornemens vol rede en gevoel." Berlioz noemde het terzet 'A la faveur de cette nuit obscure' zelfs het meesterwerk van Rossini, dat samen met enkele andere aria's „een rijk en verscheiden geheel van mooie dingen [vormen], die indien men ze handig zou verdelen, twee of drie succesopera's zouden opleveren." Zoals gezegd, Rossini hield het een jaar nadat hij Le comte Ory voltooide voor gezien wat betreft de opera. In dit werk had hij zichzelf al ruimschoots geciteerd (met name uit II viaggio a Reims) en hij had misschien door dat hij na dit hoogtepunt in zijn carrière nog slechts in herhalingen kon vervallen. Voorstelling: Le comte Ory. Mélodrame bouffe en deux actes van Gioacchino Rossini. De Nederlandse Opera. Muzikale leiding: Gabriele Ferro. Regie: Helmut Folixa. Rotterdamse Schouwburg, 6 mei 14.30 uur, 8 mei 20.15 uur. Kaarten 60, 50 en 40 gulden. FOTO JAN PIEPER In het kasteel van Touraine wachten vrouwen, onder wie gravin Adèle, op de terugkeer van hun mannen die in het nabije oosten gewapenderhand de christelijke leer uitdragen. --- De kwaliteit verrast de keuzeheren Rotterdam Assorti: tijdsbeeld met veertig kunstenaars uit dit gebied Door Henk Drent Rotterdam plus omgeving telt ruim twaalfhonderd beeldend kunstenaars, van wie bijna de helft jonger dan 35 jaar. Wat spoken die uit? Wat zit daar anno 1990 aan kwaliteit bij? Om die vragen te beantwoorden wordt van 19 mei tot 1 juli Rotterdam Assorti gehouden. Een kersverse selectie van hedendaagse beeldende kunst uit Rotterdam. Deelnemers: 26 jonge kunstenaars (tot 35 jaar) en 12 min of meer gevestigde namen. Plaats; het voormalige kantoor van de Hol land-Amerika Lijn (HAL), het gebouw met de fameuze 'groene torentjes' op de punt van de Wil helminapier. De keuzeheren sloten kort geleden hun selectie af. Alvast een gesprek. ROTTERDAM — 'De Salon' wordt-ie genoemd. Nog steeds. Naar zijn voorgangers: de Salon der Maassteden en de Herfstsalon. Vertrouwde begrippen in de beeldende kunst in Rotterdam. Niks 'Rotterdam Assorti' dus. Typisch zo'n naam die is bedacht door kunstbobo's, zo valt hier en daar uit gesputter op te vangen. „Wat nou Assorti?! Klinkt eerder als een truttige modelijn,, een nuffig mantelpakje." Zelfs kunstenaars hebben recht op eigensoortig conservatisme. Maar als zij zélf niet afrekenen met traditie, dan zorgt de aard van het beestje daar wel voor: creativiteit en regelmaat gaan nou eenmaal zelden samen. De laatste Herfstsalon werd in 1985 gehouden. Daarna niets. Tot nu. „Ook omdat er nooit een goed gebouw voor werd gevonden" meent Maarten de Vries, betrokken bij de organisatie van Rotterdam Assorti. Maar zo'n smoes zet geen zoden aan de dijk. Achterom kijken is tamelijk zinloos, vooruit blikken gaat beter, vindt de driekoppige selectiecommissie. Belast door het verleden tonen de keuzeheren zich niet: Jan van Adrichem, conservator Stadscollectie Museum Boymans-van Beuningen; Thomas Meyer zu Schlochtern, pas aangetreden bij de Rotterdamse Kunststichting; Ove Lucas van het Centrum voor Beeldende Kunst. Lucas: „We wilden af van De Salon omdat we af wilden van die traditie. Er is de laatste jaren immers een hoop veranderd en verbeterd." Thomas Meyer somt op: „De afschaffing van de BKR en het effect dat daar van uitging, de nota Beeldende Kunst die in '87 verscheen, de toeneming van het aantal galeries in de stad, de algemene toeneming van het aantal jonge kunstenaars als gevolg van de grotere toeloop naar academies vanaf de jaren zeventig, en de daaruit volgende extra toestroom van academie-verlaters naar de Randstad." Ove Lucas daarover: „Naar Rotterdam en omgeving kwamen er ruwweg tussen de vijftig en honderd extra. Dus bóvenop de vaste jaarlijkse toestroom aan Rotterdamseacademieverlaters." Dit alles bleef niet zonder gevolgen voor de kunstprodufctie, vindt de selectiecommissie. „En dus voor de kwaliteit" menen Lucas en Meyer. Met Rotterdam Assorti wordt beoogd daarvan een indruk te geven. Lucas: „We hebben in onze selectie geprobeerd de, 'adem' van dat nieuwe klimaat te vangen." Maar hoe adembenemend bleek Rotterdam in de praktijk voor de nieuwe generaties? Van idealisme en imago bouw je immers geen ateliers. Hoe hebben de nieuwe, jonge kunstenaars een plek gevonden? Thomas Meyer: „Het imagoverhaal is vooral het feit dat er steeds meer culturele instellingen in Rotterdam zijn gekomen en nog bijkomen: niet alleen nieuwe galeries, ook de nog te bouwen Kunsthal en het Architectuur Instituut, de uitbreiding van Museum Boymans-van Beuningen, de kunsthuis Witte de With, de plannen voor het Foto Instituut en het Vormgevings-Instituut, het CBK-beleid, enz. De optelsom van dit soort dingen geeft de stad cultureel meer houvast dan pakweg vijf jaar geleden." Ove Lucas: „Waar die nieuw extra lichting kunstenaars een plek heeft gevonden is een individuele zaak. Het is niet zo dat de gemeente ateliers aanbiedt. Er is wel een Stichting Kunstaccommodatie Rotterdam. Maar ook die is voortdurend op zoek naar nieuwe ruimten." Organisatie en selectie van Rotterdam Assorti vergden nauwelijks drie maanden. Pas begin januari sprong het licht op groen. Eind maart was de selectie vrijwel rond. Krankzinnig snel, zo weet iedereen die bij kunstenaars aanklopt die midden in allerlei ontwikkelingen zitten. Stapels toegestuurde dia's en werkmappen werden door de keuzeheren doorploegd. Atelierbezoeken volgden. Tenminste één achillespees zat vanaf het begin ingebouwd: de leeftijdsgrens van 35 jaar. Van de ruim twaalfhonderd geregistreerde beeldend kunstenaars in Rotterdam en omgeving zit bijna de helft onder die grens. Lucas: „Het ging ons om twee groepen. Een beperkt aantal kunstenaars met een min of meer gevestigde kwaliteit, ongeacht hun leeftijd. En de groep tot 35 jaar, waar de weerslag van de jongste ontwikkelingen waarschijnlijk het duidelijkst is. In die tweede" leeftijdscategorie kreeg iedereen een brief, met het verzoek dia's en foto's in te zenden. Waarna de selectie op gang kwam. De eerste groep stelden we samen zonder die procedure." Enkele kunstenaars protesteerden, onder wie gevestigde namen. Argument: wat doe je met mensen van bijv. 36, 37, 38 jaar of ouder die een veelbelovende ontwikkeling blijken door te maken? Lucas: „De keus gold, gezien de bedoeling van Rotterdam Assorti, vooral jonge kunstenaars. En je moet ergens een grens trekken. Al zouden we ook weer niet iemand uitgesloten hebben die pakweg één of twee dagen boven die leeftijdsgrens zou zitten." Hoe koos de 'drieschaar'? Welke criteria werden gehanteerd? Overbekende maar nooit goed te beantwoorden vragen in de kunst. Meyer: „Dan kom je toch op het bekende rijtje." Lucas: „Originaliteit, techniek,, enz." Meyer: „Visuele zeggingskracht. Het idee, het concept. Diversiteit." Gepoogd werd dus om zoveel mogelijk categorieën aan bod te laten komen. Eigen voorkeuren voor een bepaalde stroming werden vermeden. Dus geen vooringenomenheid voor of tegen bijvoorbeeld figuratief, expressionistisch of abstract werk. Al werden persoonlijke opvattingen wel geuit. ■ Tenminste één verrassing bij hun rondgang langs het ingezonden werk en de galeries wil Thomas Meyer wel noemen: „De vele kwaliteit. Kwalitatief kun je, zeker bij de uiteindelijke selectie, spreken van een boven gemiddeld niveau." Aan namen van uitschieters onder de geselecteerde jongeren wagen Lucas en Meyer zich niet. Lucas: „Dat kan iets oneerlijks hebben. Doet onrecht aan de niet genoemden. Er is nou eenmaal geen rangorde vastgesteld." Maar voor wie kennis heeft genomen van de deelnemerslijst lijken tal van namen buiten kijf. Zoals die van jongeren als Ben Zegers, Marian Breedveld en meer gevestigden als John van 't Slot, Otto Egberts, Johan van Oord, Co Westerik, Henk Tas, 'Hans Verwey, Daan van Golden, Erik Wijntjes en Geert van de Camp. Bij de meer gereputeerden ontbreken nogal wat bekende namen. Dat erkent ook de selectiecommissie. Lucas: „We hebben ons voor een belangrijk deel ook laten leiden door de namen die jongeren ons noemden; dus van kunstenaars die enige invloed op hun ontwikkeling hebben gehad. Daarmee diskwalificeer je niet automatisch degenen die je niet in die groep hebt opgenomen. Sommigen zijn trouwens wel gevraagd, maar wilden niet; bijvoorbeeld omdat het ze slecht uitkwam. Of omdat ze bezig waren met werk voor andere exposities." Wordt Rotterdam Assorti een regelmatig terugkerend fenomeen? Start van een nieuwe, wel of niet grillige traditie? Meyer: „Waarom niet? Om de twee of drie jaar, bijvoorbeeld." Lucas: „Welnee, dat is nog helemaal open. We zien wel; hangt toch ook van de ontwikkelingen af." Maar Meyer laat zijn kennelijke inspiratie niet gauw schieten: „Wat ik hier gezien heb aan kwaliteit bracht me toch op allerlei ideeën voor de toekomst. Ik denk bijvoorbeeld dat het heel interessant kan zijn om werk van een aantal Rotterdammers met een aantal andere Nederlanders samen te tonen. Of met wat jonge buitenlanders erbij." Rotterdam laat de nieuwe inspiratie niet alleen over aan de doorsnee-bezoeker van Rotterdam Assorti. Vier dagen voor de officiële opening kunnen mensen van musea en galeries alvast hun eigen oordeel vormen. Een buitenkans voor de exposanten. Rotterdam Assorti. Van 19 mei tot 1 juli in het vroegere kantoor van de H.A.L. op de kop van de Wilhelminapier. Bereikbaar met een permanente veerdienst van de Spido en op het terrein (waar ook de manifestatie 'Stadstimmeren' wordt gehouden)per bus (shuttle-dienst) vanaf de parkeerplaatsen. FOTO TIELEMAN VAN RIJNBERK Rotterdam Assorti vindt plaats in het vroegere kantoor van de Holland Amerika Lijn, het beroemde gebouw op de kop van de Wilhelminapier, ---