Staten-Generaal. tweede kamer. — Zitting van maandag 21 april. In deze zitting zijn ingekomen twee Koninklijke boodschappen , ten geleide van verschillende wetsontwerpen, als: I°, tot vaststelling der raming van uitgaven wegens verstrekkingen voor het departement van marine over 1856, en 20, tot naturalisatie van J. P. Grimm, P. F. W. Göring, C. A. W. Holscher, M. F. Holthausen en A. Rayly. — Drukken, ronddeelen en verzenden aan de afdeelingen. Aan de orde is de voortzetting der beraadslaging over het wetsvoorstel van den heer Wintgens tot instelling van plaatselijke raden van gezondheid. De heer Godefroi doet hulde aan de goede bedoelingen van den voorsteller en wijst er op , dat diens belangstelling in deze aangelegenheid gunstig afsteekt bij de onverschilligheid , waarmede de Regering tot hiertoe de zorg voor den openbaren gezondheidstoestand heeft bejegend ; zulks geeft hem aanleiding er op aan te dringen dat met kracht de hand worde geslagen aan het onderwerp der geneeskundige Staatsregeling. Wat nu het voorstel zelf betreft , is zijn hoofdbezwaar daartegen, dat hij het ongeraden acht om in dit oogenblik bij de wet eerst te regelen het geneeskundig bestuur en daarna over te gaan tot de regeling van het object; bovendien zoolang de ligchamen alleen zullen zijn adviserende collegien, zoo lang zal het sanitair toezigt niet goed geregeld wezen; als hij niet beter wordt ingelicht , zal hij tegen het voorstel stemmen. De heer Hoynck van Papendrecht zegr , dat , indien hij zijne stem aan het voorstel zal weigeren , dit niet is omdat hij niet doordrongen is van de behoefte aan wettelijke regeling van toezigt op den openbaren gezondheidstoestand Dat terrein van wetgeving toch is bij ons te zeer verwaarloosd. Maar hij verlangt eene volledige regeling dezer aangelegenheid. Hij deelt dan ook ten deze de bezwaren tegen het voorstel , zoowel 11. zaturdag als heden in het mi Jden gebragt. Er is echter nog een ander bezwaar, dat hij wenschte te ont wikkelen. Het is het min juist begrip nopens de wezenlijke eischen eener behoorlijke regeling van de sanitaire politie. De wet , voor zoo ver zij het toezigt op den gezondheidstoestand aan het plaatselijk bestuur opdraagt , heeft dit gedaan algemeen. De strekking nu van het voorstel is voornamelijk , om den gezondheidstoestand der mindere klaisen te verbeteren, met voorbijzien van de belangen der andere klassen der ingezetenen. Hij schrijft het dus aan dat eeiiatijdig standpunt toe , dat het voorstel het algemeen belang over het hoofd ziet. Als voorbeeld brengt hij bij, dat de voorsteller heeft gewezen op de gevolgen van besmettelijke ziekten, met betrekking tot de woonverblijven. Spreker vraagt nu of het hier voorgestelde verbod met betrekking tot de huurders niet ook moet worden uitgestrekt tot de eigenaars? Hij bespreekt daarbij het regt van eigendom , krachtens art. 625 van het burgerlijk wetboek , in verband met art. 140 der Grondwet en art. 135 der gemeentewet. Zijne voornaamste bezwaren tegen het voorstel zijn : i°, dat het niet volledig is; 2°, dat het inbreuk maakt op de bevoegdheid der plaatselijke besturen. Hij hoopt, dat door de gehouden discussien de aandacht der Regering op dit onderwerp zal worden gevestigd en het ware hem hoogst aangenaam, indien de Minister van Binnenlandsche Zaken de verzekering en het uitzigt zou geven op de spoedige indiening van een wetsontwerp. Hij moet nog bij deze gelegenheid op een onderwerp, hiermede in verband , de aandacht der Regering vestigen , namelijk op de vervalsching van levensmiddelen. Bij de bestaande wetgeving is daarop alleen straf gesteld , voor zoo verre die vervalsching schadelijk is voor de gezondheid. Maar hij wil ook straf hebben gesteld tegen de vermenging van levensmiddelen met bestanddeelen die aan het voorwerp minder voedende kracht geven. Er is ook eene andere soort van vervalsching , die wel niet schadelijk is eene enkele keer, maar wel bij langdurig gebruik. Ook op die vervalsching wil hij straf hebben bedreigd. In België zijn die leemten in de geneeskundige wetgeving aangevuld en dat voorbeeld wenscht hij ook hier te hebben gevolgd. De heer Wintgens voert daarna het woord tot verdediging van zijn voorstel. Hij zegt dat zoowel de gewisselde stukken als de gevoerde discussien hem versterkt hebben in zijne overtuiging , dat zijn voorstel is een goed voorstel. Hij houdt het ook nu nog geëigend aan onzen tegenwoordigen toestand , en gelooft dat het ook in overeenstemming is met de gemeentewet. Hij zal zijne rede verdeden in : i°, algemeene beschouwingen over het belangrijk onderwerp; hij zal voorts spreken over de noodzakelijkheid , dat er iets gebeure , en hij zal daarbij het oog vestigen zoowel op het buiten- als binnenland. Daarna zal hij 2°, de strekking zijn voorstel verdedigen en de daartegen ingebragte bedenkingen pogen te wederleggen. De strekking van het voorstel is niet om iets nieuws te scheppen , maar om het bestaande te versterken , namelijk de plaatselijke gezondheids-politie. In het eerste deel zijner rede ontwikkelt de spreker het groote belang van het onderwerp; het geldt hier het leven en de gezondheid der bevolking en vooral van den behoeftigen stand , en het staat ook in verband met de eigendommen. Men heeft er een verwijt van gemaakt dat zijn voorstel bijna uitsluitend den minderen stand betreft, maar dit maakt het juist aanbevelenswaardig, en daarom mag dit onderwerp niet met onverschilligheid behandeld worden. Dit is eene algemeene grief omtrent deze geheele zaak. Men houdt zich aan de routine en men deinst terug voor maatregelen die verbetering kunnen aanbrengen. Hij deelt de opmerkingen dienaangaande van den heer Godefroi, maar dit is geen reden om stil te zitten. In de oudheid is daarentegen groote zorg voor de openbare gezondheid besteed. Hij wijst daarbij vooral op de Mozaïsche wetgeving {Leviticus, hoofdst. 14). Hij meent dat onbekendheid met den tegen woordigen toestand oorzaak is dier onverschilligheid en lijdelijkheid. Er zijn echter bouwstoffen om de uitkomsten en gevolgen te kunnen nagaan. Vooreerst wijst hij op de sterftewet, en hij tteedt daarbij in berekeningen. Vervolgens deelt hij bijzonderheden mede omtrent ons Land, vooreerst omtrent de sterfte der kinderen in het algemeen , en daarna omtrent den meerderen of minderen gezondheidstoestand der provinciën in het algemeen. Daaruit volgt , dat Leeuwatden in dit opzigt in de gunstigste en Dordrecht, Rotterdam, Middelburg , Amsterdam , Utrecht, 's Hage en 's Bosch in de treurigste gesteldheid zijn. Hij vraagt of dit geen onderzoek waardig en of het niet dtingend noodig is. Maar er is nog een ander punt van vergelijking, namelijk den gemiddelden levensduur van den raensch. Hij wijst er op hoe ongunstig «ie gezondheids toesrand in ons Land is. Uit zijne mededeelingen blijkt, alat de levensduur hier minder is dan in Frankrijk, België, Zweden en Noorwegen, doch beter dan in" Sardinië en Groot-Brittanje. Maar dit resultaat bekomt men alleen als men de cijfers over geheel Nederland neemt. Zoo men echter ons Land splitst, dan staan wij verre achter Groot-Brittanje , dat ongezondste Land van geheel het westelijk Europa. In onze landprovincien is de gemid delde levensduur 40 jaren en in Zuidholland 25 jaren. Hij gelooft dus dat het tegenwoordig onderwerp der belangstelling overwaardig is. De spreker komt nu tot een anler element van onder zoek , dat wederom een belangrijken maatstaf oplevert , namelijk de nomenclatuur der verschillende ziekten. Verleden jaar is deze te Parijs vastgesteld en aan alle Gouvernementen aanbevolen. Ook bestaat er eene circulaire van den Commissaris des Konings in de provincie Zuidholland , houdende uirïióódigirig aan de gemeentebesturen om de oorzaken van de sterfgevallen op te geven. Hij acht dit zeer nuttig, want ook daaruit kunnen belangrijke resultaten getrokken worden. Er hebben nog andere onderzoekingen in het buitenland plaats gehad en ook in Engeland bij het uitbreken der cholera in 1832. De bijzonderheden daarvan zijn Opgenomen in het verslag van het gezondheids congïes, in 1852 te Brussel gehouden Daarin komt een h-langrijk overzigt voor over de riolen in Londen en wat er ter verbetering daarvan geschied is Engeland handelt en 'leemt wat het krijgen kan en daarom is Engeland /oo vooruitgegaan. Hij zoekt geen uitvlugten of exceptien; hij zegt niet, alles te gelijk te willen hebben. Hij wijst op de Engelsche enquête , waarin verklaard wordt, dat de pest en tjtphus uit dezelfde oorzaak , namelijk geene luchtverversching en onreinheid , ontstaan. Maar toen is men daar, door de enquête ingelicht , gaan handelen , en heeft men niet gewacht. Men heeft er eene wet als deze ingediend om het kwaad dadelijk te stuiten. Er is in het vorig jaar een ingenieur naar Londen vertrokken om de oorzaken van het kwaad te onderzoeken. Hij wijst ook op het verslag van dien ingenieur en zegt dar er moed toe behoorde om zulk eene stad aan eene gezondheidskuur te onderwerpen. Men heeft in Londen drie zaken vereenigd, namelijk den aanvoer van zuiver water, WL'grjuimtng van onreinheJen en besproeijing der akkers. Én wat was daarvan het gevolg? dat, wat vroeger ziekte veroorzaakte, thans den oogst vervierdubbeld heeft, liet is Engeland niet alleen , dat gehandeld heefr. In Frankrijk heeft men in elk departement en arrondissement gezondheids - commissien ingesteld, onder een centraal beheer, niettegenstaande Frankrijk ook eene geneeskundige Staatsregeling heeft. Hij wijst op de Fransche wettelijke verordeningen te dien aanzien. In België heeft men nog meer gedaan dan in Frankrijk. België heeft ook eene medische hiërarchie en geneeskundige Staatsregeling, en toch is daarnevens een gezondheids committé ingesteld. In België is veel gedaan door krachtige impulsie van den minister Rogier. In september zal daar ook een Congres worden gehouden over al wat den toestand der mindere klassen betieft. De spreker gaat nu over tot ons eigen Land. War is daar gedaan? Voorbereid is er niets en gedaan zeer weinig. Hij staat eerst stil bij de vraag door Z. M. den Koning aan het Instituut van ingenieurs gedaan , omtrent het stichten van arbeiderswoningen , oveieenkomstig de behoeften der gezondheidsleer en het klimaat, en over hetgeen er verder nopens den toestand der mindere klasse kan gedaan worden. Hij wijst op het uitmuntend verslag dat deswege door het Instituut van ingenieurs is opgemaakt en brengt hulde aan de gedachte die deze vraag uitlokte en aan de wijze waarop zij werd beantwoord. Bij de beantwoording van het verslag der Kamer over zijn voorstel, wist hij niets van dat verslag der ingenieurs, en hij kon er dus geen gebruik van maken. Dit verslag bevestigt hem nader in zijne overtuiging dat eene wet, als thans door hem voorgedragen, noodzakelijk is. Hij verwijst naar dat verslag en vooral op hetgeen wat daarin nopens Arnhem gezegd wordt , die schoonste stad van Nederland , doch die in haar midden de afzigtelijke verblijven heeft, die den dood om zich verspreiden. Hij wijst op 's Gravenhage, waar hij meer mede bekend is ; hij schetst de holen der armoede, maar hij stuit ook hier weder op het argument , dat er niets aan te doen is , want dat men wachten moet op de geneeskundige Staatsregeling. Hij wijst op het werkje van dr. Schik, waarin de gevolgen worden opgegeven van slechte woonverblijven; hij leest uit dit boekje tafercelen voor, maar hij zal niet verdergaan, want men zal hem weder antwoorden , dat men wachten moet op de aanstaande geneeskundige Staatsregeling. Hij ontleedt nu het rapport van het Instituut van ingenieurs en deelt de slotsommen van zijn onderzoek mede , op het punt der woningen. Men heeft woningen waar geen licht en geen lucht is , en waar de benedenwoningen soms aan dieren gegund zijn ; slechte woningen houden alle ontwikkeling , alle opwekking tegen ; zij bevorderen de onzedelijkheid, ordeloosheid, onreinheid, uithuizigheid en dronkenschap; maar men zal hem weder antwoorden, dat men wachten moet op de geneeskundige Staatsregeling. Hij wijst nu verder op hetgeen de gemeentewet op dit onderwerp voorschrijft; de artt. 135, 179, al. 11, 205, al. g, houden uitmuntende bepalingen in. De geleerde dr. Alt Cohen vraagt wat er tot uitvoering daatvan gedaan is, en hij zegt, dat hij daarop het antwoord moet schuldig blijven. In enkele groote gemeenten heeft men verordeningen omtrent dei ren gezondheidstoestand gemaakt ;* Rotterdam staat boven aan, daarop volgen \Y,IZn. L, ï , 6ch'edam; >«" dat zijn zeer enkele [steden; wat beteekent dit in vergelijking met het geheele Land ? In Groningen h. eft de Gemeenteraad zich zelfs onbevoegd verklaard om wegens dit onderwerp verordeningen te maken. Maar hoe is het ten platten landedaar is nog niets gedaan, ofschoon er ook daar dringende behoehe aan voorziening bestaat, gelijk hij door voorbeelden en brieven sraaft. Eindelijk kunnen wij hier te Lande nog wijzen op de pogingen door particulier- vereenigingen , in Arnhem, Amsterdam, 's Gravenhage , Groningen en nog eenige andere plaatsen gevestigd fin het werk gesteld tot verbetering der woningen en daarin be™rderm* van den algemeenen gezondheidstoestand. De verslagen dier vereenigingen leveren de gunj stigste resultaten op. In sommige plaatsen heerscht geene j epidemie meer sedert de verbetering der woningen. Maar h-t is de hand der liefdadigheid die hier tehulpekomt, doch er moet een stetker arm , namelijk eene wet zijn! Vergelijke men nu eens de geringe resultaten bij ons verkregen , bij België en Frankrijk. Daar heeft men geene exceptie., opgeworpen, maar is gehandeld. En men heeft daarvan de vruchten ingeoom eene politie uit te oefenen op woonverblijven , die in huur worden uitgegeven. Dat moet de wet , naar zijne overtuiging, doen. Dit kan niet behoorlijk door Ie gemeenten geschieden. Er moeten zelfs waarborgen worden gesteld tegen handelingen der Gemeentebesturen m dit opzigt , door een regt van hooger beroep. Dat alles mag niet overgelaten worden aan gemeenteverordeningen. Het betreft hier het eigendomsregt en men moet dus niet het Gemeentebestuur regter maken in zijne eigene zaak, met betrekking tot de uitzetting van woningen. In een Land als het onze waar zoo vele epidemische ziekten heerschen, daar mag men niet langer de middelen rot herstel weren, al waren zij op zich zelve niet geheel voldoende of te ontoereikend. Nu zegt men: de Staat moet in deze niets doen, maar alleen de Gemeentebesturenterwijl geheel tegenstrijdig daarmede de heer Godefroi het systeem huldigt , dat eerst de wet alles moet doen. Kortom al wat hij nog heeft hooren aanvoeren , noemt hij uitvlugten , exceptien van niet ontvankelijkheid, fins de non recevoir. De gang zijner wederlegging komt hierop neder, dat de opdragt bij de gemeentewet de tusschenkomst van den algemeenen wetgever niet beperkt; dat het beter is de zaak te regelen bij algemeenen maatregel, dan haar over te laten aan de inspiratien van de Gemeenteraden ; dat de wet voorschriften kan geven, die de Gemeenteraden niet kunnen vaststellen , gelijk dan ook de Gemeenteraad van Groningen zich onbevoegd heeft geacht een gezondheidsraad op te rigten ; dat eene wet als deze aan de zaak meer eenheid kan geven , dan de verspreide handelingen van verschillende Gemeentebesturen ; en dat de bepalingen omtrent beperking van eigendom, in die verordening voorkomende, door de Regterlijke Magt niet zullen worden gehandhaafd. Een ligchaam, dat over den eigendom beschikt bij verordening, kan niet te gelijk, zonder hooger beroep, de verordening toepassen en uitvoeren. Hij verzet zich tegen eene andere, maar fluisterende objectie, die hij meent gehoord te hebben, namelijk : er is reeds overbevolking , er zijn reeds menschen genoeg, de leer, dat die te veel is maar moet heen gaan , zulke argumenten echter mogen niet als wapen tegen zijn voorstel worden gebezigd. Het voorsrei , zeide men al verder, had niet alleen de huizen in huur, maar ook de eigenaren moeten omvatten. Dat mag niet. Dat grijpt te diep in het eigendomsregt. Hij vreest , dat in september de cholera ons weder zal bezoeken. Sedert hare vorige uitbarsting is er nog weinig of niets gedaan , en hij besluit zijne rede met de hoop, dat die ziekte, welke men genoemd heeft de politie der natuur, niet worde genoemd de gestrenge straf van onze onverschilligheid. De heer Groen van Prinsterer is gezind voor het voorstel te stemmen, omdat door deze proefneming niets zal worden geprejudicieerd, en ook omdat dan toch iets tot stand wordt gebragt, daar hij voorziet en vreest, dat in deze Zitting weinig zal worden uitgerigt ; al is het voorstel niet volkomen goed , dan zal het welligt nog de schoonste parel zijn aan de parlementaire kroon van 1855-1856. De heer van Goltstein kan zich in het algemeen met het denkbeeld van den voorsteller vereenigen. De algemeene beraadslagingen worden daarop gesloten. Art. 1, waarover njemand het woord verlangt te voeren, wordt vervolgens in omvraag gebragt en verworpen met 29 tegen 22 stemmen. Voor stemden de heeren van Lennep, Nolthenius, van Heiden Reinesteir., van Nispen van Sevenaer, van Franck, de Brauw, Mackay, Hofman, Schimmelpenninck van der Oije, Wintgens, van Deinse, Stolte, Delprat, van Lynden, van Goltstein, Dirks, Vegilin van Claerbergen, Sloet tot Oldhuis, van Rappord, Slicher van Domburg, Groen van Prinsterer en de Voorzitter. De heer Wintgens vraagt daarop het woord. Op het voorbeeld , dezer dagen in de Kamer gegeven, waartoe thins welligt meer reden bestaat, dan bij de vorige gelegenheid, trekt hij, na de gehouden stemming, zijn voorstel in. — Dienvolgens vervalt de verdere beraadslaging. Thans is aan de orde het doen van vragen door den heer van Bosse, betrekkelijk de oprigting eener credietbank in Luxemburg. De heer van Bosse doet de navolgende vragen: i°, of de Nederlandsche Regering voorafgaande kennis droeg van het plan tot oprigting eener Luxemburgsche credietbank en van het voornemen om bankbiljetten in Ned. courant hier te Lande wisselbaar te stellen , zelfs tot biljetten van een bedrag van /5 ; 2°, of men tot het uitgeven van aandeelen in die crediet-instelling hier te Lande al dan niet verlof heeft gevraagd; 30, of de Regering voornemens is maatregelen te nemen om te voorkomen dat vreemde maatschappijen , zondei eenige formaliteit, kantoren vestigen, die bankbiljetten van die vreemde maatschappijen uitgeven en of daartegen geene strafbepalingen moeten gemaakt worden. De Minister van Justitie beantwoordt de gedane vragen. Op de eerste vraag geeft hij te kennen , dat de Regering van die op-en inrigting geheel onkundig was; ten tweede, dat tot het uitgeven der aandeelen geen verlof isgevraagd, ofschoon het , volgens den Minister, ook niet behoefde gevraagd te worden ; op de derde vraag antwoordt Z. Exc. i°, dat in de statuten der Luxemburgsche Maatschappij niets bepaald is nopens de vestiging van dergelijke kantoren , en 2°, dat, zoo dit later mogt plaats hebben, de Regering dan zal overwegen wat zij te doen heeft; zij wil zich nu nog niet bepaald daarover uitlaten. De zitting wordt daarna gescheiden tot morgen ochtend ten 11 ure. — De in de zitting der Tweede Kamer van eergisteren ingekomen dertien wetsontwerpen strekken tot vereeniging der gemeenten : I°, Egmond-Binnen en Wimmenum ; 2°, Heemstede en Berkenrode; 30, Ransdorp en Schellingwoude; 40, Melissant, Onwaard en Roxenisse; 50, Peursum en Nederslingeland; 6°, Hekendorp, Papekop en Oukoop; 70, Bergambacht en Zuidbroek ; B°, Ottoland en Laagblokland; 90, Groote Lindt , Heer-Oudelandsatnbacht en Kijfhoek; io°, Heerjansdam en Kleine Lindt; ii°, Vrouwepolder en Gapinge ; 12°, 's Heer Arendskerke en 's Heer Hendriks-kinderen, en 130, Arnemuiden en Kleverskerke. ---